P. 1
Edward Polański - Zasady pisowni i interpunkcji

Edward Polański - Zasady pisowni i interpunkcji

|Views: 165|Likes:

More info:

Published by: Grzegorz Jagodziński on May 31, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

08/25/2014

pdf

text

original

Sections

  • 1. PODSTAWOWE ZASADY PISOWNI POLSKIEJ
  • 2. SAMOGŁOSKI USTNE
  • 3. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą
  • 5. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o, e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA
  • 7. ZASADY UŻYCIA LITER i, j
  • 8. OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK
  • 9. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH
  • 10. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż, rz
  • 11. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch, h
  • 12. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK
  • 13. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH
  • 14. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH
  • 15. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH
  • 16. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH
  • 17. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH
  • 18. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH
  • 19. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH
  • 20. UŻYCIE MAŁEJ LITERY
  • 21. UWAGI OGÓLNE
  • 22. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek
  • 23. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza
  • 24. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący, lekko strawny, nowo otwarty
  • 25. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz, lekarz chirurg, zamachowiec
  • 26. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski,
  • 27. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół
  • 28. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć
  • 29. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH
  • 30. PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH
  • 31. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę, sam na sam, od deski do deski
  • 32. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI
  • 33. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI
  • 34. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH
  • 35. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam, taki sam
  • 36. PISOWNIA WYRAZU jak
  • 37. PISOWNIA WYRAZU indziej
  • 39. PISOWNIA PARTYKUŁ -że, -ż, -li, -ć
  • 40. PISOWNIA SPÓJNIKA że
  • 42. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m, -(e)ś, -(e)śmy, -(e)ście
  • 43. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym, -byś, -by, -byśmy, -byście
  • 44. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym, byś, by, byśmy, byście
  • 45. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie
  • 46. PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie
  • 47. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak, eks-Amerykanin
  • 48. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała, Świeradów-Zdrój,
  • 49. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa, Dołęga-
  • 50. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony
  • 51. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU
  • 52. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-, quasi-
  • 53. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM
  • 54. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW
  • 55. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW
  • 56. SKRÓTOWCE
  • 57. UWAGI WSTĘPNE
  • 58. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH
  • 59. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. UWAGI WSTĘPNE
  • 60. PISOWNIA IMION
  • 61. ODMIANA IMION
  • 62. ODMIANA NAZWISK. UWAGI OGÓLNE
  • 63. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH
  • 64. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH
  • 65. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE
  • 66. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH
  • 67. NAZWISKA NIEMIECKIE
  • 68. NAZWISKA WŁOSKIE
  • 69. NAZWISKA WĘGIERSKIE
  • 70. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH
  • 71. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE
  • 72. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH
  • 73. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH
  • 74. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH
  • 75. UWAGI OGÓLNE
  • 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO
  • 77. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH
  • 78. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO
  • 83. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE
  • 84. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI
  • 85. ZNAKI ODDZIELAJĄCE. UWAGI OGÓLNE
  • 86. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI
  • 87. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI
  • 88. POMIJANIE KROPKI
  • 89. ŚREDNIK
  • 90. PRZECINEK
  • 91. ZNAKI PROZODYCZNE, EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA. UWAGI OGÓLNE
  • 92. WIELOKROPEK
  • 93. MYŚLNIK
  • 94. PYTAJNIK
  • 95. WYKRZYKNIK
  • 96. DWUKROPEK
  • 97. NAWIAS
  • 98. CUDZYSŁÓW
  • 99. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE

PISOWNIA POLSKA I. INFORMACJE WSTĘPNE II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK III. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK IV. WIELKIE I MAŁE LITERY V.

PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA VI. UŻYCIE ŁĄCZNIKA VII. DZIELENIE WYRAZÓW VIII. PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW IX. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH I. INFORMACJE WSTĘPNE Język jest najbardziej uniwersalnym i najsprawniejszym sposobem porozumiewania się między ludźmi. Zapisanie tekstu mówionego stwarza możliwość komunikowania się ludzi oddalonych od siebie w czasie i przestrzeni. Żaden język naturalny nie opiera zapisu wyrazów na pisowni w pełni fonetycznej. Rozbieżności między mową a pismem w różnych językach wynikają z różnorodnych uwarunkowań. W języku polskim, który przejął znaki alfabetu łacińskiego, ważną przyczyną rozbieżności jest brak w tym alfabecie graficznych odpowiedników dla niektórych głosek, co powoduje konieczność tworzenia dwu- i trójznaków oraz wprowadzania znaków diakrytycznych. Mimo to owe różnice między mową a pismem nie są w polszczyźnie aż tak wielkie, jak choćby w języku angielskim, francuskim czy niemieckim; są one po prostu wynikiem zmian zachodzących w wymowie w ciągu wieków. Ortografia polska w pewnej tylko części opiera się na wymowie. Pisownia wielu wyrazów ma swe uzasadnienie bądź w morfologii, bądź w tradycji pisanej języka, z kolei zapis innych wyrazów jest wynikiem konwencji. 1. PODSTAWOWE ZASADY PISOWNI POLSKIEJ 1.1. Zasada fonetyczna 1.2. Zasada morfologiczna 1.3. Zasada historyczna 1.4. Zasada konwencjonalna [1] 1.1. Zasada fonetyczna Polega ona na całkowitej i stałej odpowiedniości między głoską a literą: każdej głosce odpowiada zawsze ten sam znak graficzny. W ten sposób piszemy znaczną część wyrazów języka polskiego, np. agrafka, alfabet, baton, beka, co, cyklamen, dla, dom, dysk, flet, ganek, geneza, jajko, kula, lot, metal, mowa, nabytek, noga, oko, pewny, rygor, sam, sarna, sen, sodowa, tama, tatar, ten, woda, woźny, zaryglować, znak. [2] 1.2. Zasada morfologiczna Pisownia zgodna z tą zasadą pozwala na zachowanie poczucia tożsamości cząstek morfologicznych wyrazów, mimo że w wymowie — w wyniku upodobnień i uproszczeń artykulacyjnych — ulega ona zatarciu. Porównajmy takie procesy fonetyczne, jak: a) ubezdźwięcznienie wymowy spółgłosek w wygłosie Pisownia wyrazów typu: bez, brud, mag, próg, wymawianych odpowiednio: [bes, brut, mak, pruk]* pozwala na zachowanie związku morfologiczno-znaczeniowego z innymi formami

fleksyjnymi tych wyrazów lub z wyrazami pokrewnymi. Gdyby zastosować tu zasadę fonetyczną, związek ów uległby zatarciu: [bes] — bzu, bzem, bzowy [brut] — brudu, brudem, brudny [mak] — maga, magiem, magiczny [pruk] — progu, progiem, progowy. b) upodobnienia grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Pisownia wyrazów typu gwiazd-ka, łyż-ka, proś-ba, wymawianych odpowiednio: [gwiastka, łyszka, proźba], zachowuje wspomniane wyżej związki formalno-znaczeniowe: [gwiastka] — gwiazdek, gwiazdy, gwiazdor [łyszka] — łyżek, łyżeczka, łyżeczkowanie [proźba] — prosić, proś. c) upodobnienia grup spółgłosek na granicy rdzenia i przedrostka Pisownia przedrostków bez-, roz-, od-, nad-, pod-, przed-, w- nie uwzględnia różnic wymowy; przedrostki te zawsze piszemy w wymienionej niżej postaci: bezużyteczny, bezwzględny, ale też: bezpieczny [bespjeczny], bezstronny [besstronny]; rozłożysty, rozwarty, ale też: rozparty [rosparty], rozpuszczony [rospuszczony]; odbudowa, odgarnąć, ale też: odpisać [otpisać], odsypać [otsypać]; nadgryziony, nadwyżka, ale też: nadchodzi [natchodźi], nadpłata [natpłata]; podniebny, podwodny, ale też: podczernić [potczerńić], podskórny [potskurny]; przedramię, przedwiośnie, ale też: przedpokój [pszetpokuj], przedstawienie [pszetstawjeńe]; wbić, wgnieciony, ale też: wkopać [fkopać], wsypać [fsypać]. Czasem jednak zasada morfologiczna ustępuje miejsca zasadzie fonetycznej: przedrostek wezma dwojaką pisownię (wezgłowie, wezbrany oraz wesprzeć, westchnienie), a przedrostek znawet trojaką — zgodną z wymową pisownię jako s-, ś- oraz z- (splątać, spłacić, ściec, ścienieć, zrumienić, zrymować).
*

W nawiasy kwadratowe ujęto zapisy wymowy.

[3] 1.3. Zasada historyczna Ma ona niewielki zasięg. Ogranicza się do odróżniania rz i ż, u i ó, ch i h, którego uzasadnienie znaleźć można tylko częściowo we współczesnym poczuciu językowym — pisownia tych znaków opiera się przede wszystkim na historycznych procesach rozwoju języka. Dotyczy to na przykład pisowni takich wyrazów, jak: chór, chrzest, córka, dużo, góra, harcerz, higiena, historia, jarzmo, każdy, król, krzyż, który, mżawka, rzeczywistość, rzeka, skóra, wyżyna, żmija, żona, żyzny. [4] 1.4. Zasada konwencjonalna Odnosimy ją do rozstrzygnięć ortograficznych nieznajdujących oparcia ani w wymowie, ani w budowie morfologicznej wyrazów, ani też w ich historycznym pochodzeniu. Na przykład przepisy odnoszące się do stosowania wielkiej litery na początku niektórych wyrazów, pisania partykuły nie łącznie (z rzeczownikami, przymiotnikami, przysłówkami odprzymiotnikowymi) lub rozdzielnie (z czasownikami) oparte są wyłącznie na konwencji. Na tej zasadzie oparto też pisownię wyrażeń przyimkowych (rozdzielną: bez reszty, do siego roku, na co dzień i łączną: naokoło, nawzajem, powoli, zamiast), przyimków złożonych, skrótów i skrótowców.

II. OZNACZANIE SAMOGŁOSEK 2. SAMOGŁOSKI USTNE 3. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 4. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 5. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o, e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA 6. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns, rs, nz 7. ZASADY UŻYCIA LITER i, j 2. SAMOGŁOSKI USTNE Oznaczanie samogłosek ustnych opiera się na zasadzie fonetycznej. Dla większości samogłosek: a, e, o, i, y jest to zasada współczesna, dla u — zasada historyczna. Głoska u ma we współczesnej ortografii polskiej dwa znaki: ó oraz u. 2.1. Zakres użycia litery ó: 2.2. Zakres użycia litery u: [5] 2.1. Zakres użycia litery ó: a) jeśli wymienia się w formach fleksyjnych lub pokrewnych z samogłoską o lub e, np. dróżka — droga, lód — lodem, móc — mogę, brzózka — brzezina, pióro — pierze; b) w rdzeniach czasowników w formach jednokrotnych w opozycji do wielokrotnych, w których wymienia się z głoską a, np. mówić — mawiać, skrócić — skracać, wrócić — wracać; c) w cząstce -ów występującej jako końcówka lub część przyrostka: — w dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowników rodzaju męskiego, np. panów, stołów, zeszytów; — w przyrostkach -ów, -ówna, -ówka, np. Głogów, Kraków, Cząstkówna, Kucówna, Wojasówna, biodrówka, kartkówka, kreskówka; d) w niewielu wyrazach na początku, np. ósemka, ósmy, ów, ówczesny, ówdzie; e) w pewnej liczbie wyrazów, w których nie zachodzi wymiana na o lub e, a których pisownia ma uzasadnienie historyczne, np. mózg, ogólny, równanie, stróż, źródło. UWAGA: Litera ó nie występuje nigdy na końcu wyrazu. Na końcu wyrazu może jednak wystąpić litera obca o tym samym kształcie, zazwyczaj w nazwach własnych, np. Edward Csató, Miklós Jancsó, Joan Miró. [6] 2.2. Zakres użycia litery u: a) w wielu przyrostkach, np. -uch — dzieciuch, gnieciuch -uchna — córuchna, matuchna -uchny — leciuchny, ładniuchny -ula — babula -ulek — tatulek -uleńka — damuleńka -ulka — brzydulka -ulo — mężulo -unek — malunek, pakunek -unia — ciotunia, lalunia -unio — dziadunio, stryjunio -uńcia — córuńcia -us — dzikus, lizus -usia — córusia, matusia -uszek — garnuszek, maluszek -uszka — kaczuszka -uszko — serduszko

. spiąć. krąg. liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego. ć. ronczka. np. mimo że po tej literze występuje w (por. milutki. z. w. podkuć. przesuwka. c) ponadto literę u piszemy zawsze tam. ale tylnojęzykową. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych 3. np. bąk. kroηk]*. ś. SAMOGŁOSKA NOSOWA ą 3. spjońć. liczebników i imiesłowów rodzaju żeńskiego. Jedziemy na wycieczkę z szóstą klasą. np. cz. zakuwka. UWAGA: W wyrazach zasuwka. Wymowa ta ma charakter gwarowy. obecnie stanowi dość ekspansywną cechę regionalną. 2. podkuwka (= dolne okucie sań). Prowadził samochód lewą ręką. pront. waćpani. Obie końcówki mogą być wymawiane jako [-om].1. nie ma jednak wpływu na pisownię. jaśniepani. Prądzyński. ź. Zawsze zatem piszemy literę ą w końcówkach: a) narzędnika liczby pojedynczej rzeczowników. b. -ujesz. przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. ż. -uje. skuwka. * Znak [η] oznacza spółgłoskę podobną do n. wąż. okuwka. .2. Małopolska. kąt.1.-uś — dziadziuś. Odwiedziłam swoją chorą koleżankę. Przypomniał sobie ich pierwszą wspólną wyprawę. dz. synuś -uśki — miluśki -utki — biedniutki. b) biernika liczby pojedynczej przymiotników oraz odmieniających się przymiotnikowo zaimków. prąd. s. wsuwać). lecz do rdzenia (zasuwać. Zakres użycia litery ą: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. [8] 3. ch (zgodnie z wymową).1. Był wpatrzony w śpiewającą artystkę. wsuwka u nie należy do przyrostka. boηk. rąbać. przesuwać. dlatego piszemy je przez u. Martwiła się pomiętą sukienką. które wymawiamy odpowiednio: [kompjel. kont. c. promuję. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe (p. kąpiel. gotujesz.3. zmącony. k. Pójdziemy drugą stroną. b) w formach czasu teraźniejszego zakończonych na -uję. sz. np. promujesz. g) oznacza ona połączenia głosek o + N (N symbolizuje spółgłoskę nosową o różnym miejscu artykulacji zależnie od następującej po niej spółgłoski zwartej lub zwarto-szczelinowej). Prondzyński. Byli zaskoczeni nową sytuacją. gotuje. gotuję. punkt c).2. Podaj mi jeszcze tamtą książkę. wąziutki. Zakres użycia litery ą: 3. okuć. d. gąsiorek. np. c) biernika liczby pojedynczej rzeczownika pani. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych [7] 3. dź. Końcówka -ą w wybranych formach deklinacyjnych W Polsce centralnej i południowej (Wielkopolska. zakuć. rządź. 3. wąwóz. np. w wyrazach wodom (celownik liczby mnogiej) oraz wodą (narzędnik liczby pojedynczej). promuje. wąski. żońć. zmoncony. gdzie nie ma uzasadnienia pisownia ó. skuć. np. wąchać. mospani itp. Śląsk) końcówka -om w celowniku liczby mnogiej i końcówka -ą w narzędniku liczby pojedynczej rzeczowników żeńskich w wymowie wielu użytkowników języka nie są odróżniane. rączka. Bawiła się kolorową piłką. rombać. t. fąfel.. wiązka.

cz. Zawsze jednak piszemy ę. jem) — jedzą. [idę] lub [ide].3. śmieją się. t. pęk. produkują. siatkę. mówisz. wziołem]. prędko. nadsięwłom. pędź. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych W wygłosie dopuszczalna jest zarówno wymowa tej samogłoski z lekką nosowością (bardziej staranna). peńć. pęczak. c) w tzw.) i cię oraz w zaimku zwrotnym się. węższy. Zakres użycia litery ę: 4. cielę. -ę (np. b) Litera ą przed ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ą występująca przed spółgłoską ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną o. stęchły. Pragnę waćpanią o tym zapewnić.zgodnie ze staranną wymową. Pisownia ą w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ą w trzeciej osobie liczby mnogiej w czasie teraźniejszym przyjmują czasowniki zakończone w pierwszej osobie liczby pojedynczej na -ę.2. wodę. b) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski zwarte i zwarto-szczelinowe p. pędzel. zaplanuję. np. przedsięwzięcie. trębacz. Widziałem panią wczoraj w teatrze. ż. wiedzą. dź. pento. pręga. w. więzić. mówią. wziąłem. -em (np. imię. lodówkę. machają. 4. Końcówka -ę w wybranych formach deklinacyjnych 4. -am (np.2. -isz lub -ysz (temat czasownika w trzeciej osobie liczby mnogiej nie zmienia się). kreńć. trembacz. c. np. grzeją. siemię. prentko. węch. ręce. węszyć. ławkę. krążą. znamię. ramię. np. przerobią. malujesz. Zakres użycia litery ę: a) w wyrazach rodzimych i spolszczonych przed literami oznaczającymi głoski szczelinowe f. [9] 3. ch . które wymawiamy odpowiednio [kempa. kępa. np. toteż piszemy tutaj zawsze ą: dął. [11] 4. żmiję. krążę. b) w mianowniku i bierniku pewnej grupy rzeczowników rodzaju nijakiego w liczbie pojedynczej. męski. zakrętkę.1. b. pęto. krótkich formach zaimków osobowych mię (przestarz. gdy druga osoba ma końcówkę -esz. śpiewam) — śpiewają. jak i bez nosowości. rence. kręć. rysuję) — rysują. preŋga]. -am oraz -em. SAMOGŁOSKA NOSOWA ę 4. dz. [kredę] lub [krede]. wieszają. płynął. reklamę. d. pięści. Zapis z literą ę występuje: a) w bierniku liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju żeńskiego. np. tablicę. g. peŋk. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych [10] 4. np. krążysz. sz. córkę. [doł. marzą. przerobisz. [12] 4. np.3. s. zaplanujesz. klęska. kichają. ź. ć. malują. z. rozumieją. mówię. k. matkę. ś. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. penczak. .1. płynoł. maluję. potężny. przerobię.3. zaplanują.Zapomniałem panią uprzedzić. np. kocię. pendzel. Pisownia -ę w wybranych formach koniugacyjnych a) Końcówkę -ę w pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego piszemy wówczas. Musiał przeprosić jaśniepanią.

Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej rzeczowników wszystkich rodzajów. toteż piszemy zawsze ę. [kąfiguracja. transakcja. powiedzieć. stempel. rs. konsultacje. konwenans. kąsultacja. spięły. dź. słonko. Wspomniałem o tym moim gościom. nz [16] Wymienione grupy spółgłoskowe występują prawie wyłącznie w wyrazach zapożyczonych o różnym stopniu przyswojenia. ć. membrana. sensacja. Połączenia om. on. kromka. konsultacja. ch. ę oraz połączenia liter o + N. Na pisownię nie ma wpływu regionalna (małopolska i wielkopolska) częsta wymowa z po n oraz r typu [ofenzywny. natomiast przed innymi spółgłoskami (zwartymi i zwarto-szczelinowymi) — połączenia głoski ustnej i odpowiedniej spółgłoski nosowej. rozumieć i utworzonych od nich czasowników przedrostkowych piszemy -em i wymawiamy [em]: wiem. on.) 5. konto. en piszemy w wyrazach rodzimych (. UWAGA: W pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego i przyszłego prostego czasowników wiedzieć. np. c. pretensje. Kongo. śmieć. umieć. em. sęsacja. sponsor. personalny.3.1. intenzywny. np. k. s. bęzyna. konspiracja. konszachty. zniszczysz. 6. gdzie możliwa jest dwojaka wymowa liter o i e: — albo (zgodnie z pisownią) — jako połączeń głosek. [konfiguracja. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH o.zniszczę. 5. ę).2. np. on. intensywny. rozumiem. on. en piszemy w wyrazach zapożyczonych a) przed spółgłoskami zwartymi i zwarto-szczelinowymi p. wzięła. płynęła. rekąwalescent.1. oznaczają samogłoski nosowe (wymowa ą. [15] 5. wzięły. t. benzyna. 5. e + SPÓŁGŁOSKA NOSOWA Litery ą.. mięli. g. b. z. konsulat.. e + N. tempo. kącha]. konzultacje]. ale związane są z poczuciem rodzimości lub obcości wyrazu. benzyna. nonsens. Różnice pisowni nie wynikają z różnic w wymowie. mięły.3. ciżemka. kondycja. cenzura. ko. spięli. em. PISOWNIA GRUP SPÓŁGŁOSKOWYCH ns.) [13] 5. Przyjrzał się uważnie oknom i drzwiom. powiedzonko. nie wpływa też . na koncie.. Ich pisownia jest zgodna z wymową ogólnopolską. Połączenia om. — albo jako samogłosek nosowych. potencja. występujące przed spółgłoskami szczelinowymi. w. en piszemy w wyrazach rodzimych przed przyrostkami -ka.. kondensować. menzurka. b) Litera ę przed l. Połączenia om. kondenzować. np. umiem. akcydens. łazienka. wzięli. Połączenia om. jem. rekonwalescent. spięła. em. Zwrócił się ku tamtym kobietom. jeść. płynęły. np. na rondzie. mięła. zniszczą. b) przed spółgłoskami szczelinowymi f. ł traci rezonans nosowy i — zgodnie z ogólnopolską normą — wymawiamy ją jak samogłoskę ustną e. [14] 5. ł w formach czasownika W formach czasu przeszłego samogłoska ę występująca przed literami oznaczającymi spółgłoski l. mongolski. np. Końcówkę -om piszemy w celowniku liczby mnogiej (. koncha].2. np. personalizm. Wymowa ta nie ma jednak wpływu na pisownię. ofensywny. en piszemy w wyrazach zapożyczonych 5. na rencie. perzonalny. wanienka. płynęli. sz. koncesja. kąszachty. d. śmiem. tonkiński. em. powiem.

miska [m´iska]. igła. ofęsywa]. taić [tajić]. d) oznacza połączenie głoskowe ji. -i lub -ii w dopełniaczu.2.3. b) przed literą oznaczającą spółgłoskę piszemy i. jaźń. kąspiracja. lilijka.1. kroję. cęzura. Ostia [Ost´ja]. Pisownia j. w´. c) może oznaczać głoskę j w wyrazach pochodzenia obcego.1. jagoda. biada [b´jada]. Funkcje litery i Litera i pełni w ortografii polskiej cztery funkcje: a) oznacza samogłoskę i — wówczas. wiata [w´jata]. kijek [k´ijek]. sójka. jak i przed samogłoską. parafia [paraf´ja]. jęk. impreza. koine [kojne]. nadzieja — nadziei [nadzieji] kolej — kolei [koleji] Goya — Goi [Goji] Złotoryja — Złotoryi [Złotoryji] mój — moi [moji] swój — swoi [swoji] maję — maisz [majisz] boję się — boisz się [bojisz się] kroję — kroisz [krojisz]. heroina [herojina]. język. np. j 7. z. [18] 7. biodro [b´jodro]. jodła. i po samogłoskach 7. męzurka. ikona. Pisownia j. jesień [jeśeń]. jątrzyć. lecz samo i.2. Funkcje litery i 7.3. kosmetologia [kosmetolog´ja]. koić [kojić]. Pisownia j. w każdym spośród wymienionych wypadków spółgłoska występująca przed i ulega zmiękczeniu. gdy stoi w wygłosie lub gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca spółgłoskę. stoją. spąsor. diabetyk [d´jabetyk].5. miasto [m´jasto]. celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich (.) [17] 7. indyk.4. pruję. i na początku wyrazu: a) przed literą oznaczającą samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j. np. znój. np. i na początku wyrazu: 7. lejek. m´ara]. bit [b´it]. Jurek. cierpieć [ćerp´jeć]. kraj.. jąkała. epopei [epopeji]. jądro. b) oznacza miękkość spółgłoski poprzedzającej samogłoskę wtedy. piasta [p´jasta]. majowy. b´ada. stajenka. widok [w´idok]. np. i po spółgłoskach 7. Jeremi. ZASADY UŻYCIA LITER i. Pisownia j. kropić [krop´ić]. np. np. m´). b´. [20] 7.4. i po samogłoskach Po literze oznaczającej samogłoskę — zgodnie z wymową — piszemy j. bójka. jedzenie. pisać [p´isać]. pilny [p´ilny]. magia [mag´ja]. knują. kodeina [kodejina].na nią pojawiająca się także ogólnopolska i poprawna wymowa wtórnych samogłosek nosowych przed głoskami szczelinowymi. UWAGA: Bez względu na wymowę po samogłosce nie piszemy połączenia ji. pretęsje. integrysta. np. [kondęsować. c) zarówno przed spółgłoską. magnateria [magnater´ja]. w´ata.. parias [par´jas]. Pisownia j. 7. wuj. Deimos [Dejmos]. bez względu na wymowę piszemy literę i: . jubiler. kąsultacje. bęzyna. mali [mal´i]. w przypadku spółgłosek wargowych miękkich możliwa jest również wymowa bez j — [p´asta. np. Pisownia -ji. wieś [w´jeś]. Pisownia j. biel [b´jel]. np. gdy po niej w zapisie występuje litera oznaczająca samogłoskę inną niż i. Józefa. paraf´a. nikły [ńikły]. maić [majić]. f´. migrena [m´igrena]. por. [19] 7. i po spółgłoskach Zasadniczo po spółgłoskach (poza s. kąsulat. Irena. patriota [patr´jota] oraz po spółgłoskach wargowych miękkich (p´. miara [m´jara].

Oranje. audiencja. drewutni. zwłaszcza pochodzenia obcego. giąć. hrabi. palarni. hemoterapii. Chjeno-Piast. sierpień. zdjąć. których zakończenie wymawiamy w mianowniku jako [-ńa]. Kolumbii. ironii. pustyni. których zakończenie wymawiamy jako [ńja]. odjąć. aronii. tjandi. misja — misji. podjudzić. piszemy i. zięba. poezja. gjuwecz. piszemy j. skrobi. Gdyni. empatii. zasada ta nie znajduje odzwierciedlenia w pisowni. Rzeczowniki zakończone na -ja występującym po s. W przypadku pisowni imienia Maria dopuszcza się także archaiczną postać Maryja. harmonii. dieta. Malezja. Tunezja. mikrus. ciarki. ksenofobii. Odstępstwem od tej zasady jest pisownia j po przedrostkach zakończonych na spółgłoskę. diaskop. objadać się. ź. nadjechać. dystrofii. ć. linii. Siuks). Hortensja. k. c) jeśli -ia występuje po n. c mają w tych przypadkach zakończenie -ji. B. łaźni. Dwojaka pisownia możliwa jest w przypadku tryumf i wyrazów pochodnych: dopuszcza się bowiem także pisownię triumf. nadjeść. c przed samogłoską pisownię tę związać można z wymową i jest ona następująca: a) gdy wymawiamy połączenia spółgłosek sj. sikorka. babeszjoza. Trietjakow. Czuwaszja. Ewuni. zdjęcie. Chyloni. hagiografii. circa. r. kosmologii. Piszemy zatem: aranjaki. Banja Luka. zecerni. b. Normandii. Kalifornii. c) gdy wymawiamy spółgłoski miękkie ś. hiacynt. to piszemy -ni w wyrazach. aleja — alei. daktyloskopii. opinii. owacja (choć przy tej samej wymowie grupy sj piszemy jednak Siena. zimny. restauracja — restauracji. objąć. ring. rękojmi. m. ziewam. mafii. Tanjug. jednakże tylko wówczas. bieżni. uczelni. triumfować itd. epopeja — epopei. np. f. kalii. odjemna. wiosło. l. odjemnik. a także z wymową postaci mianownika: a) jeśli -ia występuje po spółgłoskach wargowych p. Uljanowsk itp. babuni. cj. np. piszemy -nii. hierarchii. a także po cząstce zd-. trzewi. g. np. kolacja. Holandii. [21] 7. natomiast rzeczowniki zakończone na -ja występującym po samogłoskach mają zakończenie i. ciepło. akademii. np. wartowni. kierat. anomalii. siewca. gdy to imię odnosi się do Matki Boskiej. filozofii. szałwii. d. deprawacja. murgrabi. ziemi. jaskini. zj. Rzeczowniki zakończone na -ia mają zakończenie -ii lub -i. celowniku i miejscowniku rzeczowników żeńskich zakończonych na -ja lub -ia A. natomiast w tych wyrazach. piszemy i. cisza. wiara. stacja — stacji. skoczni. kalafior. palmiarni. tiara. Oranjestad. np. natomiast w wyrazach obcych -ii. sianko. np. odjechać. bufiasty. przedjagielloński. poezja — poezji. Zimbabwe. b) jeśli -ia występuje po t. dyni. Słupi. Polihymnii. poziomka. Azja — Azji. Po spółgłoskach s. triumfalny. miasto. b) gdy wymawiamy spółgłoski s. fiasko. z. Rosja — Rosji. giaur. pilot. pensja. np. kiosk. cis-moll. Wiąże się to z poczuciem rodzimości czy obcości wyrazu. .biuro. cichcem. np. przygięty. z. z. Pisownia -ji. anemii. monarchia. Oruni. w. Medjugorie. głębi. to piszemy -ii. autarkii. ewangelii. apatii. zimno UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów. np. piach. -i lub -ii w dopełniaczu. edukacja — edukacji. demagogii. to bez względu na wymowę w wyrazach rodzimych i przyswojonych piszemy -i. epidemii. kwestii. Jugosławii. sympatii. ch (czyli w wyrazach zapożyczonych). np. Karwi. dystonii.5. zacisną. hipochondrii. Danii. c. zioła. sigma.

Oprócz tego sporadycznie. cz. w. dieta. z. III. bakalii. diachroniczny. epidemij. np. koń. dz. f. Zakończenie to jest już jednak dziś wyraźnie nacechowane stylistycznie jako archaiczne lub książkowe. m. z. 8. płać. ń. m´. g. t. ć. OZNACZANIE SPÓŁGŁOSEK W polszczyźnie ogólnej mamy następujące spółgłoski: b. d. r użyć zakończenia -yj (lekcyj. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż. aluzyj. ś. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 15. k´. po wszystkich innych spółgłoskach — zakończenia -ij (akademij. dż. g. chjacynt. dź. s´. djabeł. p. ż (pisane też jako rz). ch´. dzwoń. n´. tjara]. p´. diecezja. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 10. g´. r. paź. s. tiara. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 14.. f´. dż zmiękczone przez pojawiające się po nich i lub j. djeta. diabeł. źle. ź. mafij). OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK 9. c) miękka głoska j ma odrębny. b´. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 13. c´. j. ch (pisane też jako h). komedyj. ćma. diabetyk. djabetyk. b) miękkie spółgłoski środkowojęzykowe na końcu wyrazu lub przed spółgłoską oznaczamy za pomocą liter ze znakiem diakrytycznym miękkości. w wyniku upodobnienia fonetycznego do głoski następnej. szadź. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 8. np. wymawiane odpowiednio: [anarchja. wakacji. maź. djachroniczny. konwulsji. t. d. r´. kładź. w´. swoisty znak w piśmie. sz. dać. UWAGA: W przypadku rzeczowników używanych tylko w liczbie mnogiej potrzeba wspomnianego odróżniania nie zachodzi. 7. jak i w pisowni.1. śmiech. a jego użycie bardzo ograniczone. teoryj). ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. jednak w wyrazach zapożyczonych bywa często oznaczana przez literę i. toteż piszemy zawsze tych ferii. d´. . hańba. partyj. djalekt. djecezja. punkt b. rz 11. c. ł.UWAGA: W rzeczownikach obcego pochodzenia zakończonych na -ja oraz na -ia formy dopełniacza liczby mnogiej mają taką samą postać jak formy dopełniacza liczby pojedynczej. n. s. zarówno w mowie. l. tej lekcji — tych lekcji tej misji — tych misji tej procesji — tych procesji tej komedii — tych komedii tej teorii — tych teorii tej akademii — tych akademii tej epidemii — tych epidemii tej mafii — tych mafii. por. na przykład sz. Istotne różnice między wymową i pisownią dotyczą sposobu oznaczania miękkości niektórych spółgłosek oraz dwojakiego oznaczania w piśmie spółgłosek w polszczyźnie ogólnej w mowie dziś już nieodróżnianych (różnice w wymowie mają charakter wyłącznie dialektalny lub regionalny). zob. procesyj. ż. tylnojęzykowe n przed k. l´. h 12. OZNACZANIE MIĘKKOŚCI SPÓŁGŁOSEK [22] Dokonywane jest ono w piśmie w trojaki sposób: a) miękkość spółgłosek poprzedzających samogłoskę oznaczamy za pomocą litery i. hiacynt. udziąsłowione n przed cz. Dla uniknięcia możliwych niejednoznaczności wolno po spółgłoskach c. anarchia. z´. dźwig. cz. dialekt. mogą pojawić się inne spółgłoski. k. t´.

chinolina. kiedyś. hipis. Połączenia literowe hy i hi Takie połączenia literowe charakterystyczne są dla pisowni wyrazów obcego pochodzenia. hycać. hinduizm. W pozostałych wyrazach obcych piszemy połączenie literowe hi. chinina. hydrometr. hydrobus. ketmia. np.6. machinalnie. podsłuchiwać. schizma. Połączenia literowe kę. wygięła. [25] 9. mąkę. pręgierz. gęstwina. ceregiele. zuchy. Rozróżnienie między hy i hi oddaje różnicę w wymowie.1. kręgiel. poker. hydro-. ge 9. lichy. hydra. higromorfizm. hydrolokacja. gz oraz zakres użycia litery x W większości wyrazów połączenia literowe ks. PISOWNIA POŁĄCZEŃ LITEROWYCH 9.4. Walgierz. jak: hybryda. np. np. historia. kelner. chyży. Połączenia literowe ks. geriatra. hokej. zachybotać. kenozoik.3. gz oraz zakres użycia litery x 9. uchybić. wygiąć. pakiet. piszemy połączenia literowe kie. hipotaksa. okienko. Piszemy ke również w terminach naukowych. Połączenia literowe chy i chi 9. np. Połączenia literowe hy i hi 9.3. gie. generalizować. szwagier. Olgierd. tzn. ogień. ale od dawna już przyswojonych. chimera. kiermasz. Połączenie literowe rż [23] 9. bagienny. geografia. hiperbola. [24] 9. ge Zgodnie z wymową ogólnopolską zarówno w wyrazach rodzimych. zgięcie. mogę. krokiet. geometria. gęstnieć. kelwin. np. doker. [27] 9. ke. np. np.9. np. kruchy. hibernacja. higieniczny. przygiąć. śląskie. kędzior. genetyka. I tak grupę hy piszemy w takich wyrazach. keczup. generalia. Połączenia literowe kie. nagie. kieliszek. kefalometria. hydrofor. gę Te połączenia literowe piszemy zawsze zgodnie z wymową ogólnopolską. Zawsze ge piszemy w zapożyczeniach grecko-łacińskich zaczynających się na geo-. hydroliza. hipertrofia. giełda. Jagiełło. cyngiel. hegemon. hymniczny. jak i zapożyczonych. schizofrenik. igielnik.4. Połączenia literowe kie. Algier. agent. hymen. gie. Połączenia literowe ks. a także czasowniki częstotliwe zakończone na -iwać.2. gz piszemy zgodnie z wymową. [26] 9. rękę.1. hydroterapia. geostrefa. gę 9. gęgotać. zgiąłem. WYJĄTKI: Wymowa i pisownia czasownika giąć oraz jego form i wyrazów od niego pochodnych: gięty. ruchy. hydroenergia. gen-.2. gęsty. ge. pochylony. Połączenia literowe kę. dżokej. wegetacja. bukiet. podkochiwać się. np. hipoterapia. hydrotechnik. generator. Wyjątek stanowi czasownik chichotać i jego formy oraz wyrazy od niego pochodne. żagiel. kieszonkowiec. np.5. wymachiwać. higroskop. nogę. ke. spiker. Połączenie literowe chi jest charakterystyczne dla wyrazów obcych. kiełznać. Giedymin. gie. . ogier. Żegiestów. W wyrazach zapożyczonych mniej przyswojonych obowiązuje zgodna z wymową ogólnopolską pisownia ke. hieratyczny. geopolityka. drogę. krótkie. progiem. hiperkinezja. sukienny. marketing. pohybel oraz w wielu wyrazach rozpoczynających się od hydr-. kierownik.5. np. legendarny. Połączenia literowe chy i chi: Połączenie literowe chy piszemy we wszystkich wyrazach rodzimych. Giewont. chityna. wydmuchiwać. keloid. wegetarianizm. z twardym [k] i [g]. angielski. magiel.

ekspiacja. Sapieżyna — Sapieha ż—z mażę — mazać. niemalże. ekspertyza. ekspresja. e) nazw leków. takoż. książę — księstwo. głównie będących nazwami firm związanych z eksportem. np. Literę ż piszemy. wielkości — x razy. xy. wożą — wozić. nadproże — próg. zamrażarka — mrozu ż—ź duży — duzi. albo połączeniem liter rz. Budimex. np. np. oś xów. indeks. nożem) ma pisownię i wymowę dwojaką: obok zapisu oderżnął. współrządzić). weźże. Aneks I. węższy — wąski. mężny — męski. b) nazwisk polskich pisanych w ten sposób od dawna.piszemy -ks-. aranżacja. mosiężny — mosiądzu ż—h drużynowy — druh. nie ma to jednak wpływu na znaczenie omawianego czasownika. zagrożenie — groźny ż—s boży — boski. Stalexport. dzierżyć. skończże. jak i obcych zawiera grupę spółgłosek rż. Hortex. por. d) występuje po literze n w wyrazach zapożyczonych. egzemplifikacja. egzaminator. Hendrix — z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. Różne pochodzenie spółgłoski ż dziś uświadamiane jest głównie przez głoskowe wymiany zachodzące w formach i wyrazach pokrewnych: inne dla spółgłoski oznaczanej literą ż. porznął. Dziś zasięg jej użycia ograniczony jest do: a) oznaczania każdej nieznanej wielkości matematycznej lub zmiennej niezależnej. oraz wszelkich nieznanych obiektów. l. madroxin. Dawniej dla oznaczenia tych połączeń liter była używana litera alfabetu łacińskiego — x. polskie rzeka. Połączenie literowe rż Niewielka grupa wyrazów zarówno rodzimych. 10. eksperyment. żnie (zboże). łże (choć istnieją wyjątki. [28] 9. sierżant. Rolimpex. 5x. ekstaza. Axentowicz. którą zapisujemy zgodnie z wymową: drżenie.2. uważny — uwaga ż — dz księża — księdza. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ż. np. 10. jakże. ekscerpcja. branżowy. włażę — włazu. 5. Hortexowi. miasto X. rewanżysta. np. Oxford (częściej jednak Oksford).).1. np. urżnął występuje oderznął. egzosfera. albo pozostawiamy w zapisie tematyczne -x-. Stan taki ma uzasadnienie historyczne. rz We współczesnym języku polskim ogólnym istnieje spółgłoska ż. skarżyć. pan X. hydroxizin. Max (von Sydow) — Maksa albo Maxa (von Sydowa). Dzisiejsze rz bowiem to dawne miękkie r. urznął itp. W przypadkach zależnych nazwy kończące się literą -x możemy zapisywać dwojako: albo w miejsce końcowego -x. którą oznaczamy w piśmie dwojako: albo literą ż. egzystować. ł: drżenie. UWAGA: Odrębną pisownię i odrębne znaczenie ma czasownik żąć. maksimum.aneks. Halifax (miasto) — do Halifaksu albo Halifaxu. osób.. półrzadki. marża. jeśli występują w pisowni oryginalnej. dzierżawa. Huxley. gdy: 10. maalox. egzegeza. Połączenie liter rz piszemy. Axer. ksenofobia. jakiż. c) obcych nazw własnych osobowych i miejscowych. p. które się zachowało w innych językach słowiańskich. oxeladin. szarżować i pochodne. cardox (lek) — o cardoksie albo cardoxie (por.1. gdy: a) następują wymiany głoskowe: ż—g książka — księga. np. ulżyć. tekstologia. Horteksie albo Hortexu. Horteksowi. Hortex — Horteksu. c) wchodzi w skład partykuły -że lub tworzy partykułę -ż.6. rosyjskie rieka. gdy: [29] 10. inne dla spółgłoski oznaczanej połączeniem liter rz. maksymalny. b) występuje ona po literach r. . d) rodzimych skrótowców. Hortexie. Literę ż piszemy. porżnął. rżeć. np. kserokopia. egzoderma. paradoksy. Jedynie czasownik rżnąć (piłą. np. Maxwell.

ryksza. szybszy. h Istniejąca w systemie polskich spółgłosek tylnojęzykowa bezdźwięczna głoska szczelinowa [ch] ortograficznie jest dwojako oznaczana: bądź za pomocą połączenia liter ch. Pszoniak (Wojciech). j. ZASADY UŻYCIA ZNAKÓW ch. ślusarz. mirra — o mirze. Wirpsza. zżółknięcie. c) po spółgłoskach: p. zawrzeć. sierra — o sierze. Po spółgłoskach piszemy wyjątkowo ż: — w partykule -że: kopże. Nawakszut. durra — o durze. trzeba. kamorra — o kamorze. słupszczanin. por. w których dziś już wymiana na r nie jest żywa. — w wyrazach. Na pochodzenie omawianej głoski z pierwotnego r wskazać może czasem zestawienie z innymi językami słowiańskimi. najkrótszy. jaksztag. zegarmistrz. brzydota. odchrząknąć. mżawka. jumpsztag. gdy: a) następuje wymiana głoskowa rz — r. tokarz — w tej grupie występują wyjątki typu instruktaż (= szkolenie. rzadki — riedkij. wżenić się. Skupsztyna. buksztel. np. 11. To odróżnienie graficzne jest wynikiem zapożyczeń zewnętrznych i nie jest związane z różną wymową głosek: na obszarze rdzennie polskim nie miało ono miejsca także w przeszłości. bukszpryt. kszyk (= ptak). brzmieć. chszest]. łapsza. wierzyć — wiara. ogniomistrz. Nawarra — w Nawarze. Włodzimierz (ale: lemiesz). obżartuch. Połączenie liter sz po spółgłoskach piszemy wyjątkowo: — w wyrazach: Auksztota. instruktarz (= książka z instrukcjami). niuhempszyry. Pszczew. kszatrija. szypszyna. masaż (= masowanie). dobrze — dobry. bukszpir. najlepszy. rząd — riad. pszono. punkt c. baksztag. Skupsztina a. pszonacznik. dworzec — dworca. Tylko Polacy pochodzący z dawnych Kresów Wschodnich oraz mieszkańcy . -mierz: ciśnieniomierz. riksza. dropszot. Kszemendra. przysporzyć — sporo. wykształcenie. — w formach stopnia wyższego i najwyższego przymiotników utworzonych za pomocą przyrostka -szy: młodszy. por. bukszpan. ulepszać. Kapsztad. k. topsztag.2. bądź za pomocą litery h. Ponieważ litera ż występuje w wielu wyrazach zarówno rodzimych. hopsztosy. foksztaksel. zaprzeć. odżałować.1. pszonka (= bylina). Oksza. pasterz. zżyty. pisarz. Po p. stójże. Pszonka (= część wsi). Łapsze (Niżne). b. a w nielicznych przypadkach rr — rz. glajchszaltować. rakszasa. wrzawa. np. pszenica. hochsztapler. szypszyniec. t. powiększać. masarz (= pracownik masarni). k. Pszów. berkszyr. [pszemoc. łapże. jorkszyry. całokształt. drzwi. zwiększać. orzech — oriech. kształt. -arz: fałszerz. mierzyć — miara. pszczoła. Pszczyna. łapszański.. 10. np. kształcić. tszeba. [30] 10. wżer. upiększać. nadżerka. pszeniec. Somosierra — w Somosierze. harcerz. rzeka — rieka.e) występuje w następujących wyrazach rodzimych i w formacjach od nich pochodnych: gżegżółka. kroplomierz. b) występuje ono w zakończeniach: -erz. w. Trapszo. jak i obcych. grząski. a także w pochodnych czasownikach: polepszać. piegża. rykszarz. Połączenie liter rz piszemy. Połączenie liter rz występuje w wielu wyrazach. waterbaksztag. w których zaczynająca się od ż część rdzenna stoi po przedrostku zakończonym na spółgłoskę. jaksza. podżyrować. ch połączenie rz wymawiamy bezdźwięcznie jako sz. metrampaż. moksza. rikszarz. zajrzeć. zdrowszy. dekarz. zakrzepnąć. pszonak. zedrzeć. por. -mistrz: kapelmistrz. ukształtowanie. kszak. chrzest. rzepa — riepa. krzak. marzec — marca. grzmot. t. przemoc. jarzębina — riabina. wątpliwości co do ich pisowni należy rozstrzygać za pomocą słownika. d. kształtny. krójże. bakszysz. cechsztyn. brukarz. Kazimierz. tekszla. g. zatrzymać. Canberra — w Canberze. Moksza. kołnierz. dojrzały. ch. pszenżyto. instruowanie). samopsza.

hipocentrum. duch — dusza. schładzać. Reguły odnoszącej się do pisowni wyrazów zapisywanych przez ch lub h nie można odnieść zatem do wymowy. pascha. Dwuznak ch piszemy. w których połączenie sh czytamy jak sz. Hezbollah. hektopaskal. Literę h piszemy. chalkografia. heteroseksualny. homeostaza. wataha — watasze. choreo-. dach. homeopatia. 12. o samochodach.1. oddychać — dyszy. Literę h piszemy. Ramallah. minialoha — minialosze. w wyrazie hałas). heterosfera. Ajudah. np. hektolitr. schadzka. hipodrom. np. Peckinpah. chondroblast. tussah (albo: tussa). hydrobus. b) występuje na końcu wyrazu. Ptah. muwaszszaha — muwaszszasze. chiropraktyka. shimmy. braha — brasze. homocentryzm. hiperpoprawność. gdy: 11. np. wyjątek stanowią: ajatollah. choreoterapia. chrono-. hetero-. chondrografia. higroskop. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi . [32] 11. c lub cz 12. eschatologiczny. schodki. homo-. Savannah. hektograf.1. ukraińskich i innych. a także nie można jej oprzeć na poczuciu swojskości czy obcości wyrazu: litera h występuje jedynie w wyrazach obcych. Tecumseh. yamaha — yamasze. higrometr. higro-. spah (albo: spahis).2. choreografia. chiro-. b) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce hekto-. Fatah (albo: FATAH). hiperinflacja. 11. WYJĄTKI od tej reguły to roshar oraz wyrazy obcego pochodzenia. heteroatom.2. homeotermiczny. chondro-. schron. hydrologia. helioenergetyczny. Dwuznak ch piszemy. chociaż nie zawsze tę obcość powszechnie się dostrzega (np. h — g wahanie — waga h — ż druh — drużyna h — z błahy — błazen. puch. helio-. hipoalergiczny. chryzolitowy. chalkopiryt. polsko-ukraińskiego i polsko-białoruskiego odróżniają w wymowie h i ch. np. a także wyrazy z przedrostkami dys-. pech. homeo-. Litery s. homofonia. dyshonor. chalkofilny. np. np. Utah. piechur — pieszo. fis-. szoah. suchy — susza. mucha — muszka. druh. hydroelektrownia. chondrologia. heliometr. np. chronograf. np. Boh. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych następują wymiany głoskowe. d) występuje w rozpoczynającej wyraz cząstce chalko-. chiromancja. na ulicach. hipo-. pisownię tę motywujemy ortograficzną wiernością wyrazów zapożyczonych w stosunku do źródeł arabskich. choreodram. chryzo-. natomiast dwuznak ch występuje zarówno w wyrazach rodzimych. higromorficzny. Pisownia oboczna s lub sz. chirotechnika. bismillah. c) występuje po literze s. chryzopraz. głuchy — głuszyć. homologacja. W innych wypadkach wątpliwości może rozstrzygnąć słownik. UWAGA: W niewielkiej grupie wyrazów mimo wymiany na -sz zachowujemy w formie podstawowej h: Ad-Dauha – Ad-Dausze (Dauha – Dausze). hipertymia.1. hydro-. Allah (albo: Allach). chronologia. gdy: [31] 11. inszallah.2. WAHANIA W ZAKRESIE PISOWNI SPÓŁGŁOSEK 12. jak i obcych. chronometr. fisharmonia. szahdah. show. gdy: a) w wyrazach i formach pokrewnych wymienia się na sz. schab. Czatyrdah. heliocentryzm. hiper-.pogranicza polsko-słowackiego. z oraz ś. szibah. porohy. chryzoberyl.

zezwierzęcenie. sfingować. ale współcześnie przeważają zdecydowanie formy ze spółgłoską cz. zwielokrotnić. zwieńczać.1. zbieleć. światły. trzepotać. WYJĄTKI: na piśmie. otrzeźwić. Podobną oboczność mają czasowniki bełkotać. z oraz ś. [34] 12. śpiączka. np. gulgotać. śmigło. stukotać. śmierć. zwiać. śmieć. jej zasady oddają wymowę ogólnopolską i przedstawiają się następująco: a) s. UWAGA: Wprawdzie obydwie formy uznaje się za poprawne. Kaźmierz. śpioszki. końcówki osobowe -ę. c) ś. świątobliwy. d) s. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni w wyrazach: pospieszny i pośpieszny.4. spieszyć się i śpieszyć się. kłopotać się.2. spichlerz. śmierdzieć. śmigus. sfilcować. śmiałek.1. kosmiczny. zmieścić.przed fi. np. o kosmopolityzmie. o kapitalizmie. WYJĄTKI: śpiew i śpi oraz ich pochodne: śpiewać. drepcę drepczesz a. o wyspie. depcesz depcząc a. spieszny i śpieszny. zbieranina. chłepcę chłepczesz a. łaskotać. Koźmin. zbieżny. weźmie. o romantyzmie.2.przed mi oraz wi. 13.przed bi. w bezokoliczniku zakończenie -tać lub -otać. zbiornik. przezwisko. orzeźwić. -esz. zwichnąć. rechotać. spiker. spiskować. zmierzwić. b) z. np. W środku wyrazu przed spółgłoskami wargowymi miękkimi piszemy zawsze s lub z.lub z.i współ13. weźmiemy. np. c lub cz Pierwszy typ pisowni obocznej (oddający regionalną wymowę) dopuszcza się w następujących wyrazach: sadź — szadź. związek. ź przed spółgłoskami wargowymi miękkimi Jeśli chodzi o pisownię na początku wyrazu. Litery s. sfilmować. Są to czasowniki mające temat czasu teraźniejszego zakończony na spółgłoskę -cz. Koźminek. gruchotać. Przymiotniki zakończone na -cki . depcę depczesz a. zmierzch. pozwijać. szeptać. zbiesić się. UWAGA: Dopuszczalna jest oboczność pisowni formy w pasmie obok w paśmie. np. zwiastun. zbiednieć. sfinansować. Zakres użycia spółgłosek podwojonych 13. klekotać. świąd. zmięknąć. świątynia. np. Roźwienica. Zakres użycia cząstek spół. skarpa — szkarpa. zbieg. świergotać. piśmienny.[33] 12. spiż. depcąc dreptać drepczę a. śpiewak. zbić. migotać. mamrotać. zbieracki. chłepcąc deptać depczę a.5. furkotać. spierać się. Pisownia oboczna s lub sz. Przymiotniki zakończone na -ski 13. zwiedzać. weźmiecie. drepcesz drepcząc a. świeca. Koźmian. o marazmie. zbir. sfinks. śpioch. weźmiesz.3. chłepcesz chłepcząc a. chłeptać chłepczę a. chichotać. świat. zmilczeć. łomotać. świder. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13. zbilansować. PISOWNIA WYBRANYCH TYPÓW FORMACJI SŁOWOTWÓRCZYCH 13. zmilitaryzować. drepcąc. jaźwiec. sfinalizować. spinka. zmiana. seplenić — szeplenić. Oboczność c do cz związana jest z pisownią pewnej grupy czasowników. o nazwie. świergolić. śmietankowy.przed pi. dygotać.

zszarpać. wez-. sz. stelefonizować. sterroryzować. stępieć. np. Pisownia przedrostka wz.11. sparafrazować. zmatowieć. weswesprzeć.13. Przymiotniki zakończone na -dzki 13. ścichnąć.6. [36] 13. wszczynać. zsinieć.(wz-. sfruwać.(z-.(wz-.1. s-. zogniskować.9. wes-) wzwzbogacić.w wyrazach . zdzielić. ścierpieć. f. skanalizować. Pisownia przedrostka z. t.(z-. wezwezbrać.lub wes-.2. zhomogenizować. ś-) 13. zirytować. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca 13.w czasowniku wszcząć. Występowanie w tym przedrostku e ruchomego jest uwarunkowane historycznie. scedować. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę 13. zsypać. ścieniać. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę [35] 13. wezgłowie. zubożeć. zanalizować. wes-) 13. spłynąć. wzlecieć. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych 13. Piszemy z-: a) przed literami oznaczającymi samogłoski. skaptować. zgrać. zszarzeć. zlać.1. ściosać. westchnąć. np. schronić się. wzruszyć. zrogowacieć.7. schować. zrównać. Pisownia przedrostka wz. ws-. natomiast przed literą oznaczającą spółgłoskę bezdźwięczną — ws. zoficjalnieć. ś-) Pisownia tego przedrostka jest trojaka i zależy od następującej po nim głoski. Taką postać przyjmuje ów przedrostek przed grupą spółgłoskową.lub wez-. c. np. sforsować.3. scentralizować. zmrużyć. wznowić. si (oznaczającym spółgłoskę ś). wez-. zdrutować. wzgardzić. s. zsadzić. sczesać.10. wes-) Przed literą oznaczającą spółgłoskę dźwięczną piszemy wz. Pisownia przedrostka z. zhańbić. Porównajmy przykłady: Pisownia przedrostka wz. sfermentować. zbić.8. zszyć. zhierarchizować. zużyć. ściąć. zliczyć. sfinansować.(wz-. zszargać. skaleczyć. zignorować. sparodiować. wez-. wswschodzić. zsolidaryzować się. wspomnieć. sfotografować. zsiekać. schamieć. np. ściszać. zniszczyć. Rzeczowniki zakończone na -ctwo 13. zheblować. zsiusiać się. zhumanizować. ściągnąć. scharakteryzować.13. wzmocnić. ch. ś.1. ściec. -dczyzna 13.1.1. spieniężać. zwalić. oraz w postaci wś. c) bez względu na wymowę przed literą h. wzbronić. mającym ten sam rdzeń co czasownik po-cząć. np. zdziwić się.2. d) bez względu na wymowę przed znakami s. zhydrolizować. zsiadać. ścisnąć. sczernieć.1. np. wzgórze. ws-. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13. zdziałać.1. po-czynać. zszokować. np.piszemy przed połączeniem liter ci (oznaczającym spółgłoskę ć lub połączenie głosek ći). sczerstwieć. Wyjątkowo piszemy ten przedrostek w postaci wsz. k. ws-. b) przed literami oznaczającymi spółgłoski dźwięczne. zredagować. złamać. -cczyzna. scałkować. cz. Natomiast przed dź (oznaczającym spółgłoskę dź lub połączenie głosek dźi) piszemy z. wzdąć. schładzać.piszemy przed literami oznaczającymi spółgłoski bezdźwięczne: p. Rzeczowniki zakończone na -ba 13.1.12. wspinać się. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. s-. Rzeczowniki zakończone na -dztwo 13. zordynarnieć.

wkalkulować. bezwonnie. c) na granicy rdzenia i przyrostka lub końcówki fleksyjnej: Przykłady -ki lekki. podbić. wwiezienie. rozdroże. ale także: obciążać. rozczepiać. podmiotowy. obrobić. bezpłodność. wwiercać. podlotek. inny. -nica dzwonnica. nad.3. odświeżacz. obtulić. od. obdzielić. poddialekt. obdarzyć. podbudówka. obserwacja. poddaństwo. rozbijać. przedwieczorny.przedburzowy. ale także: przedfinałowy. podpoddanie. od-. przedpole. np. bezideowy. dżdżownica. podpowiedź. w. nadganiać. nadpalić. obsługa. przedpokój. zakonnica. przedegzaminacyjny. pannica.podbarwiać. wżynać się. bezbłędny.bezapelacyjny. odchować. podłoże. ale także: podcentrala. rozbrykany. ssanie. oddelegować. beztrosko. bezosobowy. wmyślić się. zzzielenieć. . wkopać. rozczulenie. odczepić. nadłupać. bezustannie. ale także: rozcapierzać. ob. rozrozziewać się. bezkresny. bezdewizowy. beznamiętny. np. pod-. rozdwojenie. Pisownia innych przedrostków zakończonych na spółgłoskę Przedrostki bez-. przedlodowcowy.1. wwmurować.zawsze pisane są w takiej właśnie postaci. ob-. nadciśnienie. bezinteresowny. nadsłuchiwać. poddasze. przed. bezpardonowo. obgadać. oblegać. zmienny. czczy.2. odbierać. rozchodnik. bezgotówkowy. wzuć. przed-. odkłamać. [37] 13. wżenić się. podczerwony. odgniatać. wczytać. rozciągarka. nad-. podgryzacz. obłupić. roz-. ale także: odchorować. rozdmuchać. nadnaddatek. okiennica. przedmieście. pod. odciągać. oddłużyć. oddolny. bezkrytyczny. odbyć. naddunajski. nadbitka. odręczny. rozzuć. wyssany. obrodzić. rozbujać. wmusić. przedmałżeński. wtargnąć. rozdrapać. najnajjaśniej. miękki.nadbiec. mających ten sam rdzeń co czasowniki ciekać się i ciągnąć.odbiegać. obciosać. obkopać. zassany. nadcięcie. zzuć. W wyrazach rodzimych: a) w rdzeniach nielicznych wyrazów. odstawiać. oddzielić. naddawać. odkupić. Pisownia przedrostków zakończonych na spółgłoskę bez. powściągnąć. bezbolesny. czczony. obmierzyć. odczytać. wtłoczyć. mimo iż ich wymowa jest różna: z dźwięczną końcową spółgłoską przed samogłoską i spółgłoską dźwięczną oraz bezdźwięczną końcową spółgłoską przed spółgłoską bezdźwięczną. odgórny. przedkapitalistyczny. -ny dzienny. rozzłościć. przedświąteczny. bezterminowo. naddruk. dżdżysty. roz. Zakres użycia spółgłosek podwojonych A. wkomponować. bezcłowy. wściekły. wwwalcować. zziębnąć. ssać. obmawiać. przedgraniczny. wkupić się.rozbawić. -my okłammy. bezpłatnie. ale także: nadchodzić. ale także: wczepić.wściec się. wtopić się [38] 13. b) na granicy przedrostka i rdzenia: Przykłady ododdeklamować. rozcharakteryzować się. ale także: bezcenny. bezdyskusyjny. promienny. naddarcie. okienny. wyłammy.obdarty. podchwytliwy. podczytywać. bezproblemowo. podsądny. odkształcić.

getto. o Janie Kotcie. UWAGA: Odmieniając rzeczowniki. immunologia. irracjonalizm. Ossowski. blaszany. wspólny oraz w wielu złożeniach: współautor. spółgłoska. immanentny. wspólnik. Machiavelli. netto. brutto. bessa. współgospodarz. doprowadzając do współczesnej postaci tych przymiotników. Yellin. Przez jedno n pisze się też rzeczownik gąsienica. passa. [39] 13. szcz. Picasso. spółgłoskowy. irredentysta. np. Kossak. passa. terroryzm. b) zakończenie -tt w nazwiskach polskich lub spolszczonych zmienia się w ć (zapisywane jako ci). Radziwiłł. słomiany. Gambetta.i współspółspółdzielca. o Scotcie. np.UWAGA: W przymiotnikach utworzonych za pomocą przyrostka -any (bez względu na regionalność wymowy) piszemy zawsze tylko jedno n. np. Skirgiełło. Scott. motto. z. druga natomiast ulega wymianie — piszemy więc odpowiednio: o mokce. współpraca. Ich pisownię ustaliła długotrwała tradycja: Zakres użycia cząstek spół.i współOboczne postaci tej samej cząstki morfologicznej spół. spółdzielnia. innerwacyjny. ch. wspólnota. o Radziwille. o mulle. gliniany. Scott. Przymiotniki zakończone na -ski 13. np. o Narbucie. immunizacja. motto.(-łł) zmienia się w -ll-. Od zasady tej jednak istnieją dwa odstępstwa. Madonna.mają to samo znaczenie. stalle. Ossoliński. rk. współodpowiedzialność. Traugutt. Zgodnie z wymową: a) zakończenie tematu -łł.3. śl. współmieszkanka. spółkowy. lasso. libretto. W wyrazach zapożyczonych. które w przeszłości ulegały uproszczeniu. o passie. spółdzielczość. spółkować. Budda.i współ. s. hossa. Caldwell. immatrykulacja. drewniany. bulla. Przymiotnikowy przyrostek -ski. o motcie. o Jagielle. Jagiełło. owsiany. ż. wełniany. Dziś piszemy je zgodnie z wymową: Przykłady Morąg Norweg Praga Czech Kazach Włoch Bełz Francuz Kartuzy Kirgiz Eskimos — morąski — norweski — praski — czeski — kazaski — włoski — bełski — francuski — kartuski — kirgiski — eskimoski . spółdzielczy. C. szklany. np. w formie miejscownika liczby pojedynczej zachowujemy pierwszą z nich bez zmian. o Traugucie. mokka. Watt. B. których temat kończy się na podwójną spółgłoskę (np. tworzył na granicy rdzenia i przyrostka różnego rodzaju grupy spółgłoskowe. sz. współwspólnie. o Gambetcie.4. Iłłakowiczówna.4. W niektórych nazwiskach obcych i rodzimych bez względu na wymowę. Zakres użycia cząstek spół. Ossowiecki. irrealizm. Kott.1. mułła. c. rg. mokka. spółka. dodany do rzeczowników o temacie zakończonym na: g. współwłaściciel [40] 13. manna. Gambetta). Wyjątek: Jan Kott.

przymiotniki zaś przez s. 13. rz towarzyszy wymiana tych spółgłosek na ń. rz — r aptekarz — aptekarski . Kirgiz piszemy przez z. kirgiski.2. Kirgizka. por. ł. Przykłady n — ń chuligan — chuligański Cygan — cygański hetman — hetmański kretyn — kretyński ludoman — ludomański pan — pański Platon — platoński (Platoński) sułtan — sułtański ułan — ułański. Francuzka.4.Kampinos Sas Kalisz Łotysz Marzysz Chociebuż Chodzież Książ Libiąż mąż szewc Bydgoszcz Małogoszcz Przemyśl Tomyśl Kluczbork Hamburg — kampinoski — saski — kaliski — łotyski — marzyski — chociebuski — chodzieski — ksiąski — libiąski — męski — szewski — bydgoski — małogoski — przemyski — tomyski — kluczborski — hamburski Norymberga — norymberski Nowy Targ — nowotarski UWAGA: Formy żeńskie od Francuz. francuski. r. l. ł — l admirał — admiralski generał — generalski Horodło — horodelski poseł — poselski. np. por. Dodaniu przymiotnikowego przyrostka -ski do rzeczownikowych tematów zakończonych na n.

3. np. k. Przymiotniki zakończone na -cki Zakończenie -cki piszemy zgodnie z wymową w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na t. m. stąd odrębność ich pisowni. [41] 13. UWAGA: Nazwiska typu Olbrychski. Przymiotniki zakończone na -dzki Zakończenie -dzki piszemy wbrew wymowie [-cki] w przymiotnikach utworzonych od tematów zakończonych na: d. np. p. Kraków — krakowski Limanowa — limanowski myśliwy — myśliwski Warszawa — warszawski Krym — krymski Pcim — pcimski Radom — radomski Rzym — rzymski baba — babski Golub — golubski Serb — serbski chłop — chłopski kurator — kuratorski Madziar — madziarski redaktor — redaktorski Tatar — tatarski. gród — grodzki Kronsztad — kronsztadzki Stargard — stargardzki Szwed — szwedzki sąsiad — sąsiedzki Grudziądz — grudziądzki Łódź — łódzki . r przed przyrostkiem -ski pozostają w pisowni bez zmian. ć. dż. Spółgłoski w.dekarz — dekarski lekarz — lekarski murarz — murarski.6. 13. b.5.4. dź. dt. c. Piłsudski są utworzone według zasad słowotwórstwa i pisowni języków wschodniosłowiańskich. Ostrogski. [42] 13. np. asystent — asystencki Erfurt — erfurcki inteligent — inteligencki literat — literacki producent — producencki protestant — protestancki Gliwice — gliwicki Katowice — katowicki Mysłowice — mysłowicki Noteć — notecki gotyk — gotycki prostak — prostacki Łowicz — łowicki tkacz — tkacki. dz. cz.

co niekiedy bywa utrwalone w oficjalnym nazewnictwie.+ -ski).7. W różny sposób tworzymy przymiotniki od nazw miejscowych na -no: a) z przyrostkiem -ski. Kalwaria Zebrzydowska. Babimost — babimojski Białowieża — białowieski Bydgoszcz — bydgoski Końskie — konecki Leszno — leszczyński Lublin — lubelski Nisko — niżański Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Tomyśl — nowotomyski Radogoszcz — radogoski Sącz — sądecki Środa — średzki Ujazd — ujejski Wałbrzych — wałbrzyski Zamość — zamojski Zawichost — zawichojski. Postać wielu przymiotników.+ -ański (dzisiejsze Nisko kiedyś nazywało się Niżsko). która ze stanowiska współczesnego mogłaby być uznana za nieregularną. Pisownia przymiotników od nazw miejscowych Zasady tworzenia przymiotników od nazw miejscowych są takie same. 13. . zebrzydowski. por.7. np. np. [43] 13. Grodno — grodzieński Lipno — lipieński Mielno — mieleński Sławno — sławieński Szczytno — szczycieński Wilno — wileński.1. utworzoną od rdzennej cząstki tejże nazwy (Kościerz. ulica Niepołomska (w Krakowie). tak jak na przykład leszczyński: Leszcz.2. Obydwie formy — ogólnopolską i lokalną — uznajemy za poprawne: na przykład oprócz ogólnopolskiej postaci przymiotnika kościerzyński.Neustadt — neustadzki a. np. pochodzącego od nazwy miasta Kościerzyna. przechowuje ona bowiem stan archaiczny. Obok tych form funkcjonują też lokalne: niepołomski.+ -yński (dawna nazwa Leszna to Leszczno) czy niżański: Niż. uznajemy za poprawną także lokalną: kościerski. neusztadzki Dobrudża — dobrudzki. regionalne tendencje nazewnicze — odmienne od współczesnych i ogólnopolskich. jak zasady tworzenia przymiotników od odpowiednich wyrazów pospolitych. iż w przymiotnikach od nazw miejscowych często utrwalone są historyczne procesy słowotwórcze lub lokalne. 13. Różnice mogą jednakże wynikać z tego. z punktu widzenia historycznego jest uzasadniona. Niepołomice — niepołomicki Pyskowice — pyskowicki Racławice — racławicki Wadowice — wadowicki Zebrzydowice — zebrzydowicki. Od nazw miejscowych na -ice tworzymy dziś przymiotniki mające zakończenie -icki.7.

Przykłady: Bielsko-Biała — bielski Bielsk Podlaski — bielski Brzeg — brzeski . lipnowski Szczytno — szczycieński a. Chełmno — chełmiński Kępno — kępiński Leszno (daw.3. jaworzyński) Pajęczno — pajęczański. kępieński Lipno — lipieński a. np. bródnowski Kępno — kępiński a. szczytnowski.4.b) z przyrostkiem -ski z pominięciem rzeczownikowego -no. UWAGA: Niekiedy występują formy oboczne. 13. d) z przyrostkiem -eński. f) z przyrostkiem -ański. e) z przyrostkiem -iński (-yński) z pominięciem rzeczownikowego -no. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z przymiotnika i rzeczownika tworzymy przymiotniki pisane bez łącznika. Wąbrzeźno — wąbrzeski. np. UWAGA: Czasami od różnych nazw miejscowych forma przymiotnika jest taka sama. Aleksandrów Kujawski — aleksandrowski Bielsk Podlaski — bielski Kamień Pomorski — kamieński Kazimierz Dolny — kazimierski Lidzbark Warmiński — lidzbarski Maków Podhalański — makowski Ostrów Mazowiecka — ostrowski Sokołów Podlaski — sokołowski Strzelce Opolskie — strzelecki Tomaszów Lubelski — tomaszowski. Grabno — grabnowski Kutno — kutnowski. np. Od dwuczłonowych nazw miejscowych składających się z rzeczownika i występującego po nim przymiotnika tworzymy przymiotnik jedynie od członu rzeczownikowego. Gniezno — gnieźnieński Krosno — krośnieński. Jelenia Góra — jeleniogórski Nowa Huta — nowohucki Nowe Miasto — nowomiejski Nowy Dwór — nowodworski Nowy Sącz — nowosądecki Nowy Targ — nowotarski Święty Krzyż — świętokrzyski Zielona Góra — zielonogórski. 13. np. np. np. Jaworzno — jaworzniański (a. c) z przyrostkiem -owski. jednak lokalność funkcjonowania i kontekst przesądzają o jednoznaczności tych homonimicznych form.7. np.7. Leszczno) — leszczyński Opoczno — opoczyński. np. Bródno — bródzieński a.

m. b. r.8. rz przed przyrostkiem -stwo. ulegają wymianie na ń.3. l.1. Uproszczenie to znalazło odbicie także w pisowni. sz.Brzesko — brzeski Brześć — brzeski Międzyrzec Podlaski — międzyrzecki Międzyrzecz — międzyrzecki Strzelin — strzeliński Strzelno — strzeliński Sucha Beskidzka — suski Susz — suski. ł. Przykłady n—ń małżonek męczennik panna szalony tyran ł—l gaduła niedbały — małżeństwo — męczeństwo — panieństwo — szaleństwo — tyraństwo — gadulstwo — niedbalstwo .8. biskup — biskupstwo chłop — chłopstwo skąpy — skąpstwo hrabia — hrabstwo samolub — samolubstwo kłamać — kłamstwo łakomy — łakomstwo obywatel — obywatelstwo przedstawiciel — przedstawicielstwo aktor — aktorstwo amator — amatorstwo sknera — sknerstwo. Spółgłoski n. podobnie jak przed -ski.8. Dodaniu przyrostka -stwo do tematów zakończonych na spółgłoskę g. 13. np. 13. [44] 13. z. ż lub grupę szcz towarzyszył historycznie proces uproszczenia powstałej grupy spółgłoskowej.8. Spółgłoski tematyczne p. niedołęga — niedołęstwo ubogi — ubóstwo żelazo — żelastwo towarzysz — towarzystwo ciemiężyć — ciemięstwo cudzołożyć — cudzołóstwo grabież — grabiestwo książę — księstwo mąż — męstwo papież — papiestwo zwyciężyć — zwycięstwo proboszcz — probostwo. np. Rzeczowniki zakończone na -stwo 13.2. r przed przyrostkiem -stwo nie ulegają zmianom. np. l.

bogaty — bogactwo wariat — wariactwo dziewica — dziewictwo kupiec — kupiectwo brać (bracia) — bractwo ciułacz — ciułactwo krętacz — krętactwo szperacz — szperactwo biedak — biedactwo . doktorostwo. jestestwo. np. np. gapiostwo. UWAGA: Literę w piszemy przed przyrostkiem -stwo wtedy. w której występuje spółgłoska w. obrzydlistwo. [45] 13. Natomiast nie piszemy w. -estwo. tchórzostwo. królestwo. -astwo.poseł safanduła rz — r aptekarz kolarz łyżwiarz modelarz — poselstwo — safandulstwo — aptekarstwo — kolarstwo — łyżwiarstwo — modelarstwo rycerz — rycerstwo. Piotrostwo. choćby zawierał literę w. cz lub k. -istwo. Henrykostwo. Janostwo.4. plugastwo. -znawstwo (językoznawstwo). Andrzejostwo. których temat kończy spółgłoska t. lenistwo. 13. gdy formą podstawową. Wiele rzeczowników ma zakończenie -ostwo. ojcostwo.) — kurwa (wulg. ć. dziadostwo. myślistwo. Należą tu również nazwy małżeństw. szefostwo. Rzeczowniki zakończone na -ctwo Zgodnie z wymową piszemy -ctwo w rzeczownikach utworzonych od wyrazów. Ponadto należą tu rzeczowniki złożone o drugim członie -dawstwo (prawodawstwo). Lista wyrazów zawierających w nie jest zbyt długa: dawstwo — dawca krwiodawstwo — krwiodawca kurewstwo (wulg. np. wodzostwo.8. jest rzeczownik albo czasownik. -mówstwo (brzuchomówstwo). c. wujostwo. gdy formą podstawową jest przymiotnik. inżynierostwo. pisane zgodnie z wymową bez litery w.) marnotrawstwo — trawić podwykonawstwo — podwykonawca rybołówstwo — łowić sprawozdawstwo — sprawozdawca sprawstwo — sprawca szewstwo — szewc szubrawstwo — szubrawiec współsprawstwo — współsprawca wychowawstwo — wychowawca wykonawstwo — wykonawca zawodowstwo — zawodowiec znawstwo — znawca. łazęgostwo.9.

12. por.13.11. piszemy przyrostek w postaci -dztwo. wydawca. służba. prośba oraz groźba. służyć. łowca. radca. wynalazca. Zasadnicza trudność ortograficzna polega na tym. domokrążca. prosić oraz grozić. kośba. inwalida — inwalidztwo ohyda — ohydztwo paskuda — paskudztwo władać — możnowładztwo jasnowidz — jasnowidztwo dowodzić — dowództwo rodzić — kazirodztwo śledzić — śledztwo. -dczyzna Przyrostek -izna (-yzna) już dawno tworzył rzeczowniki od przymiotników. przedmówca. sprzedawca. doradca. wykładowca. Pisownia ta oparta jest na zasadzie fonetycznej. rządca. znawca.1. wróżyć. Rzeczowniki zakończone na -dztwo W rzeczownikach utworzonych od wyrazów. liczba. szyderca. grabieżca. wychodźstwo. stwórca. znalazca. wróżba. nakładca. których temat kończy się na -d. dowódca. piewca. Dziś jest tak nadal. władca. Od przymiotników zakończonych na -ski tworzymy rzeczowniki zakończone na szczyzna. UWAGA: Niezależnie od wymowy z piszemy przed przyrostkiem -ca w następujących wyrazach: ciemięzca.10. że powoduje on zmianę w wymowie poprzedzającej go grupy spółgłoskowej. [47] 13. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna. zwycięzca. najeźdźca. -dz lub -dź. 13. językoznawca. -cczyzna. [48] 13. wychodźca. Rzeczowniki zakończone na -ba Bez względu na wymowę przed przyrostkiem -ba zachowujemy w pisowni końcową spółgłoskę tematu zgodnie z jej etymologiczną wartością. [49] 13. uchodźca. sprawca.lotnik — lotnictwo ponurak — ponuractwo. np. krzywoprzysięzca. świętokradca. towaroznawca. hodowca. np. Rzeczowniki z przyrostkiem -ca Niezależnie od wymowy przed przyrostkiem -ca zachowujemy literę oznaczającą spółgłoskę dźwięczną. ponieważ podstawowe dla nich czasowniki brzmią: kosić. WYJĄTKI: uchodźstwo.13. zawiadowca. drapieżca. zbawca. np. [46] 13. pochlebca. liczyć. Rzeczowniki zakończone na -szczyzna amatorski — amatorszczyzna lubelski — Lubelszczyzna angielski — angielszczyzna mongolski — mongolszczyzna arabski — arabszczyzna opolski — Opolszczyzna białoruski — białoruszczyzna pański — pańszczyzna bohaterski — bohaterszczyzna polski — polszczyzna połabski — połabszczyzna bułgarski — bułgarszczyzna chiński — chińszczyzna prasłowiański — prasłowiańszczyzna czeski — czeszczyzna rzeszowski — Rzeszowszczyzna francuski — francuszczyzna staropolski — staropolszczyzna góralski — góralszczyzna suwalski — Suwalszczyzna . łupieżca.

13. od których te przymiotniki utworzono. malowanie.2. Pisownia tego zakończenia nawiązuje nie do postaci graficznej przymiotników.huculski — Huculszczyzna (huculszczyzna) śląski — śląszczyzna kaszubski — kaszubszczyzna wileński — Wileńszczyzna królewski — królewszczyzna zakopiański — zakopiańszczyzna. lecz rzeczowników. 13. mieszkanko. wyrażonko. nowogrodzki — Nowogródczyzna. zadanko. mieszkanie. nasionko. naczynko (od: ćwiczenie. spółgłoska ta zarówno w mowie. flamandzki — flamandczyzna Nowogród. brzemionko. pisanie. Przykłady -anie: kazanko. pranie. stworzenie. -ynie: typ imię — imionko: . ćwiczonko. np. których temat kończy się w wymowie na -ń. Dostojewski — dostojewszczyzna Przybyszewski — przybyszewszczyzna Towiański — towiańszczyzna Żeromski — żeromszczyzna. Przykłady: białostocki — Białostocczyzna kielecki — Kielecczyzna łużycki — łużycczyzna sądecki — Sądecczyzna słowacki — Słowacczyzna staroświecki — staroświecczyzna turecki — turecczyzna żywiecki — Żywiecczyzna. Niemca — niemczyzna ojciec. siedzonko.13. malowanko. Grek. UWAGA: Rzeczownik utworzony od przymiotnika szlachecki ma postać szlachetczyzna. np. pisanko. Pisownia rzeczowników zdrobniałych typu ubranko. siedzenie. Przykłady: Flamand. np. nasienie. pisownia nie utrwala tego. powiedzonko. strzemionko. W ten sposób zachowany zostaje związek morfologiczny z wyrazem szlachta. jedzenie. stworzonko. powiedzenie. Mimo iż zakończenie to najczęściej wymawiamy jako [-czczyzna]. UWAGA: Należą tu także rzeczowniki utworzone od nazwisk zakończonych na -ski. wyrażenie. jak i w piśmie traci miękkość. zadanie. ojca — ojczyzna. Od przymiotników zakończonych na -dzki tworzymy rzeczowniki zakończone na dczyzna. nasionko W rzeczownikach zdrobniałych rodzaju nijakiego. utworzonych za pomocą formantu -ko od rzeczowników. naczynie). oparto ją bowiem na zasadzie morfologicznej. Od przymiotników zakończonych na -cki tworzymy rzeczowniki zakończone na cczyzna. 13. jedzonko. zebranie).13.14. zebranko (od: kazanie. ramionko.3. Greka — greczyzna hajdamaka — hajdamaczyzna Niemiec. znamionko (podstawą jest tu temat reprezentowany przez -enie. UWAGA: W nielicznych wypadkach przyrostek -yzna tworzy rzeczowniki od rzeczowników. pranko.

rej. kamea idee. reja. uklei. z. Białostocczyźnie. z przed spółgłoskami miękkimi ć. -aści. knieja. moraliści. flej. teodycea. pesymiści. np. choć część z nich może przyjąć dwie oboczne postaci. ideo! kameo! idee! kamee! Zakończenie -ua mają nieliczne rzeczowniki pochodzenia obcego. -yzmie. wiośnie. gwieździe. transzeja. szyj. m´ niezależnie od wymowy piszemy jako twarde: a) -izmie. .1. kamei idei. kołomyj. Rzeczowniki zakończone na -eja. aleja. uklei a. marazmie.formy brzemion. Jedną postać przyjmują także niektóre wyrazy o zakończeniu -ija. np. inne zaś tylko jedną postać -ej. jak i zapożyczonych. kniei a. dź. fleja. motorzyści. n przed spółgłoskami miękkimi [50] 14. transzei. fokrej. Rzeczowniki zakończone na -eja. alei a. idei. wzroście. artyści. kameami Ms. 14. -ea. kameę idee. kniej. kniei. Pompeja. dulszczyźnie. w´.2. mierzei. -źnie. epopei. kamee D. zawiei. Pompei. -ździe.). mazaj. np. onomatopei. orchidea. fokreja. rei a. tulei. kamea. brei. staj.2. statui. rowerzyści. uklej. idea. Zakończenie -ea mają tylko rzeczowniki pochodzenia obcego. -ója. trój. pojeździe. np. panczeniści. d) -śnie. np. noweliści. drogerzyści. np. z przed wargowymi spółgłoskami miękkimi p´. faj. rei. kamei ideach. ideę. idei. szweja. turyści. c. W dopełniaczu i miejscowniku liczby pojedynczej piszemy -ei. statua. onomatopei a. epopei. nazwa własna Genua przyjmuje postać Genui. kamei C. kameom B. ideą. Spółgłoski s. epopeja. np. jak: a) -ście. zgraj.2. błaźnie. b´. b) -iści. tulei. krześle. ń oraz l są wymawiane miękko i ich miękkość oznaczana jest w piśmie w takich zakończeniach. ramion itd. n przed spółgłoskami miękkimi Wymienione spółgłoski zachowują się w grupach spółgłoskowych z następującą po nich spółgłoską miękką dwojako: albo zostają zmiękczone. mierzei. tuleja. -ua Zakończenie -eja występuje zarówno w rzeczownikach rodzimych. szwej. breja.2. Krośnie. transzei. np. -azmie. detaliści. -yści. Pisownia s. Pisownia s. 14. wiośle. fokrei. Odosobniony wśród nazw pospolitych rzeczownik statua ma w dopełniaczu liczby pojedynczej dwie postacie: statuy a. pozytywizmie. Genua. albo pozostają twarde. idei. onomatopej. z. pośle. np. dwój. entuzjazmie. idea. kameą ideami. poście. Cheronea. flei.1. Korea. Podobnie w dopełniaczu liczby mnogiej.2. szuj (albo: szujów). -źle. Miłośnie. paście.1. -yja. moście. romantyzmie. -ea. [51] 14. maśle. 14. zjeździe. alei. -ua 14. np. koźle. chryj. ukleja. kameach W. -uja: żmij. gwinea. mierzeja. kamei ideom. c. kamee N. W niektórych tylko wypadkach owo zmiękczenie znajduje odzwierciedlenie w pisowni. c) -śle. Odmieniają się one według następującego wzoru: liczba pojedyncza liczba mnoga M. alej. bieliźnie. protoplaści. np. Spółgłoski s. Kielecczyźnie. -aja. onomatopeja. np. entuzjaści. PISOWNIA WYBRANYCH FORM DEKLINACYJNYCH 14. szwei.

np. ujrza-wszy. plótł. np. Zakończenia form bezokolicznika 15. momencik. fontannie. -ył. np. gniótł. -źnie. elemencik. 14. nazwie. awansie. w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasowników rodzaju męskiego piszemy -ł. trąbił. 15.2.2. -zbie. Zakończenie -wszy piszemy po samogłoskach. wszedł. zapią-wszy. znalaz-łszy. np. dź. zdar-łszy. np.1. asystenci. np.pasjansie. choć wymawiamy je jako [-fszy]. przyzbie. akcencik.3. -wszy w formach imiesłowowych Obydwa zakończenia tworzą formy imiesłowów przysłówkowych uprzednich.1. W piśmie nie oznaczamy miękkości spółgłoski s przed ś oraz c przed ć. konwencie. kopną-wszy. s. -ncik. biegał. wyspie. leciał — leci-eć wiedział — wiedzi-eć parł — prz-eć tarł — trz-eć. choć często wymawiamy je jako [-szy]. gryzł. sutannie. . kupi-wszy. biegł. piśmiennictwo. d. prominencie. myślał. -yć kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. Jeżeli temat kończy się na -z. np. zjad-łszy. c) -nnie. np. np. d) -nsie. b) -nci. miękkości tej jednak w piśmie nie oznaczamy: a) -ncie. np. propagandzie. np.4. fajansie. wannie. -spie. -ndzie.3. np. -źli [52] 15.2. WYJĄTKI: czasopiśmie. [54] 15. studenci. zarówno po samogłoskach. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym 15. ń. poszed-łszy. . Zakończenia form bezokolicznika Na -ić. gniot-ę — gnieść nios-ę — nieść wsiąd-ę — wsiąść.4. Czasownikowe zakończenie -znie. c) -zwie. rzucał. woził. w occie. rundzie. Zakończenie łszy piszemy po spółgłoskach. Zakończenia -łszy. piśmienny. PISOWNIA WYBRANYCH FORM KONIUGACYJNYCH 15. [53] 15. piśmie. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ił. jak i po spółgłoskach. -wszy w formach imiesłowowych 15. o lassie. zabra-wszy.3. leczył.2. jadł. a na -eć tych. da-wszy. -zli. których temat kończy się na spółgłoskę t. których forma trzeciej osoby liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na -ał lub -arł. np. zakończenie to przyjmuje postać -źć. zmierzy-wszy. pasmie. Czasownikowe zakończenie -ł w czasie przeszłym Bez względu na wymowę. Spółgłoskę n przed ć. dudnił — dudnić gubił — gubić lubił — lubić nienawidził — nienawidzić krążył — krążyć krył — kryć marzył — marzyć zapatrzył się — zapatrzyć się. kradł. zaniós-łszy. pannie.b) -smie. Na -ść kończą się formy bezokolicznika tych czasowników. np. ś wymawiamy twardo lub miękko. romansie. 14. usiad-łszy. Zakończenia -łszy.

2. Może dlatego. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH 18. Dygat) b) kiedy następuje dłuższy opis lub dłuższe wyliczenie: . obmierzli pełźnie a. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH [56] Wielką literę stosuje się na początku każdego wypowiedzenia rozpoczynającego tekst oraz na początku każdego wypowiedzenia następującego po kropce: Zbliżało się południe. grzęźnie. np. Opierają się na czterech kryteriach: 1. bluźniesz. znaczeniowym. IV. np. mają bezokolicznik zakończony na -c. że mnie pan nie poznaje? (S.gryz-ł — gryźć laz-ł — leźć wióz-ł — wieźć. bluźnie. grzęźniecie. poza klasztorem z białego kamienia. -zli. Po spółgłoskach r. grzęźli. Nowak) Wielkiej litery używamy także po dwukropku: a) kiedy przytaczamy cudzą wypowiedź i gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań (jak w poniższym przykładzie). gryźli. Czasowniki. pełznie. Rzeka przepływająca przez niebiosa spłynęła za widnokres razem z moją wsią. g (jeżeli temat ten nie rozszerza się w bezokoliczniku o -ną-). bluźniecie. (T. przymarzli. bluźniemy. ale okolica była już zupełnie inna. Możemy rozmawiać po francusku. uczuciowym i grzecznościowym. Czasownikowe zakończenie -znie. ł alternatywnej wymowie odpowiada też oboczna pisownia: obmierźli a. UŻYCIE MAŁEJ LITERY 16. składniowym. może trochę nieprzyjemnym uśmiechem i powiedziała po francusku najczystszą francuszczyzną: — Nic nie szkodzi. cytaty jednozdaniowe możemy rozpoczynać małą literą. a cytaty niebędące zdaniami rozpoczynamy wyłącznie małą literą: Popatrzyła na mnie z dziwnym. Czy naprawdę tak zbrzydłam i zestarzałam się. zamarzli. 3. UWAGA: Czasownik marznąć wymawiany [mar-znońć] nie ma tej oboczności. [55] 15. Piszemy tylko podmarznie. rzek-ł — rzec tłuk-ł — tłuc bieg-ł — biec strzeg-ł — strzec. których temat w trzeciej osobie liczby pojedynczej czasu przeszłego kończy się na k. -źnie. grzęźniemy. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW SKŁADNIOWYCH 17. Samo miasteczko. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 20.4. niczym nie różniło się od naszej parafialnej wsi. grzęźniesz. Wprawdzie nadal wzdłuż rzeki rosła kukurydza i tytoń. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH 19. 16. Tak jak kiedyś. graficznym oraz 4. -źli Spółgłoskę ź piszemy w tych zakończeniach zawsze po samogłoskach. WIELKIE I MAŁE LITERY Zasady użycia w tekstach wielkich i małych liter mają charakter konwencjonalny. że zbliżałem się do rozsypanego po wzgórzu miasteczka.

Dopóki książki Brzozowskiego są białymi krukami. dozorczyni.2. czasem — niedokonane. ile górskich kamyków stacza się w cudze włości w wyzywających podskokach! Czy muszę tu wymieniać ptaka za ptakiem jak leci. Morfologia) Po pytajniku i wykrzykniku również stosuje się wielką literę (choć możliwe jest użycie litery małej). pytajniku oraz wykrzykniku. Są niby ogród. studentka. Miłosz) 17. Nazwy augmentatywne oznaczające dużą wielkość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją negatywną). Stoję na schodach przed gmachem Filharmonii Narodowej. np.Przypominam sobie zaaferowaną i zatroskaną twarz doktora w takiej scenerii: Jest rok 1955. Ale ująć powietrze: tam formy rosną z guseł i zaklęć — kołując — coraz to bliższe. albo jak właśnie przysiada na opuszczonym szlabanie? Niechby to nawet był wróbel — a już ma ogon ościenny. kiedy stoisz w bramie. (Gramatyka współczesnego języka polskiego. Mocno w ręce spadają — nieznane. Tradycyjnie w poezji wielką literę stawiano na początku każdego wersu. 3. Należą tu: 1. Trwa Międzynarodowy Konkurs Chopinowski. W poniższych fragmentach wielką literę postawiono na początku utworów i po kropce.1. domek. (C. jest przerwa w koncercie. jeżeli ktoś wierzy. Szymborska) . które tutaj znałem. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY W POEZJI ORAZ ZE WZGLĘDÓW GRAFICZNYCH [57] 17. Użycie wielkiej litery w poezji polskiej zgodne z kryterium składniowym ma krótszą tradycję. Nazwy deminutywne oznaczające małość przedmiotu (najczęściej w połączeniu z emocją pozytywną).K. Że ziemia nie jest snem. lampka.M. Tę tradycję odnajdujemy także w poezji współczesnej: Nadzieja bywa. np. Widzę w tłumie niespokojnie rozglądającego się kustosza. (K. Czapski) 17. Palę papierosa. domisko. gdzież można mówić o renesansie? Czy na zapowiadane pełne wydanie jego dzieł w Polsce będziemy czekać równie długo jak na Norwida? (J. choć dzióbek jeszcze tutejszy. Renesans Brzozowskiego? Za wcześnie o tym mówić. lecz żywym ciałem I że wzrok. np. 2. Nazwy żeńskie. np. mniszka. Sopoćko) Derywaty modyfikacyjne (odrzeczownikowe) dodają nowy predykat do znaczenia podstawowego rzeczownika. W dodatku — ależ się wierci! (W. a więc w zgodzie z zasadami składniowointonacyjnymi: Nic gruzy. dotyk ani słuch nie kłamie A wszystkie rzeczy. jakże są nieszczelne granice ludzkich państw! Ile to chmur nad nimi bezkarnie przepływa. Baczyński) O. ile piasków pustynnych przesypuje się z kraju do kraju. (K.

Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych . Przewodnik encyklopedyczny Marcowe gadanie. Wielką literą można zapisać A.3. Imiona własne zwierząt i drzew: 18. Niekiedy pomija się wielkie litery całkowicie lub daje tylko na początku utworu poetyckiego.1. Wielką literą piszemy: B. W zgodzie z zasadami ortograficznymi umieszcza się wielką literę na początku nagłówków. artykułów prasowych.4. Imiona i nazwiska ludzi: 18. tytułów książek itp. w tytułach filmów i sztuk teatralnych. rezygnując jednocześnie z użycia interpunkcji: Zapomnijcie o nas o naszym pokoleniu żyjcie jak ludzie zapomnijcie o nas my zazdrościliśmy roślinom i kamieniom zazdrościliśmy psom chciałbym być szczurem mówiłem wtedy do niej chciałabym nie być chciałabym zasnąć i zbudzić się po wojnie mówiła z zamkniętymi oczami zapomnijcie o nas nie pytajcie o naszą młodość zostawcie nas (T.: Kaprysy historii Podróż dalekich przestrzeni O Polsce i uniwersytetach Słownik przypomnień Wielka litera występuje również na początku podtytułu: Sztuka retoryki. W grafice bardzo różnie stosuje się wielkie i małe litery.17. Różewicz) 17. Komentarze do słów 1966-1971. imprez muzycznych i sportowych. na afiszach. Wielką literą piszemy: 18. reklamach: DZIEJE LITERATUR EUROPEJSKICH MAŁY SŁOWNIK JĘZYKA POLSKIEGO WYDAWNICTWO NAUKOWE PWN TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE ASPEKTY ZMIAN W SYSTEMIE JĘZYKOWYM WSPÓŁCZESNEJ POLSZCZYZNY Z CHŁOPA KRÓL MUMINKI CZŁOWIEK Z MARMURU WESELE RECITAL KRYSTIANA ZIMERMANA HALOWY TURNIEJ PIŁKARSKI SZANUJ ZIELEŃ 18.2. Przyjęte jest pisanie wielkimi literami całych wyrazów na kartach tytułowych książek.3. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW ZNACZENIOWYCH A. utworów poetyckich. w tytułach rozdziałów.

Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18.) 18. [59] 18.8. Erynie (= greckie boginie zemsty). -yn. np.23. Jednowyrazowe nazwy nagród 18.. Marysieńka. Zając. Atlantydy (= córki Atlasa). Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: 18. Zeus. Grudzień. Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym (.31. Hanna Mortkowicz-Olczakowa. Baublis. Franek.. Podkomorzy. Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw.. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. Pegaz. tytuły audycji (. Nazwy firm. Nazwy dynastii: 18. Hiady (= córki Atlasa).24. ras i szczepów: 18.28. Miś Uszatek. Buczek.18.) 18. Burek.16. Światowid.33.10.21..18. Cerber. Tytuły czasopism i cykli wydawniczych oraz nazwy wydawnictw seryjnych (. Styczeń. Aza.6. Kozioł. ulic.i wielowyrazowych tytułach (. Koziołek Matołek.12. pseudonimy i przezwiska ludzi: 18. programów i systemów komputerowych (. Hesperydy (= córki Atlasa). Śpiąca Królewna.. -owy.i wielowyrazowe nazwy dzielnic..14.20.4. Tokarz. George Orwell. Wojski (postaci z „Pana Tadeusza” A. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych.. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe 18. Nazwy orderów i odznaczeń 18. Danaidy (= córki Danaosa)..) 18. Nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych 18. Nazwy gwiazd.5. Baśka. Przydomki. Czesław Miłosz. Przymiotniki dzierżawcze zakończone na -owski. Kwiatek. Nazwy krojów czcionek drukarskich (. Gołąb.15.) 18. Nazwy członków narodów.) 18. Smok Wawelski. bohaterów bajek. Imiona i nazwiska ludzi: Stanisław Barańczak. Tytuły modlitw: 18. Dewajtis.19..17. Nazwy świąt i dni świątecznych: 18.29. Nazwy mieszkańców krajów: 18.2..) 18.3. marek i typów wyrobów przemysłowych 18. Marzec. Nazwy języków programowania. UWAGA: Nazwy pospolite użyte w funkcji imion własnych postaci literackich należy pisać wielką literą. np. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych (. a także imiona postaci fikcyjnych – bohaterów literackich..7.. Mickiewicza)..26..1.22.) 18.. Jan Paweł II.) 18. Imiona własne bogów oraz jednostkowych istot mitologicznych: Allach (Allah)..13..) 18. Plejady (= córki Atlasa). regionów (. Wisznu..30. Nazwy mieszkańców terenów geograficznych (..9. Sfinks oraz nazwy zbiorowe istot mitologicznych.) 18..32. Azor. Hrabia.i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali 18. planet i konstelacji: 18. władz (.11. Wielka litera w niektórych skrótach [58] 18. np. Skrótowce: 18. Imiona własne zwierząt i drzew: As.27... -ów (. Myszka Miki. Blaise Pascal. Piotruś Pan. Nazwy mieszkańców części świata: 18. Furie (= . Pierwszy wyraz w jedno. Dudek. [60] 18. Kicia. placów (.. Jedno. Josif Brodski. Byczek Fernando. Jedno. -in.) 18. Kupiec..25. Gawron. Jan Andrzej Morsztyn.) 18. Rimmon. Asesor. Borek.

Krzywousty. Ślązaczka. Papuas. Katalonka. [67] 18. polka (= taniec). pepik a. [65] 18. ale: babilończyk (= mieszkaniec miasta Babilon). to występujące w nim rzeczowniki piszemy wielką literą. [68] 18. Nazwy mieszkańców terenów geograficznych. Nazwy mieszkańców krajów: Argentyńczyk. murzyn (= ktoś bardzo opalony. Kociewianka (a. [66] 18. ale: żyd (= wyznawca judaizmu). Przydomki. meksykanin (= mieszkaniec miasta Meksyk). Nazwy mieszkańców części świata: Afrykanin.rzymskie boginie zemsty). yn. [61] 18. Australijczyk. choć rozpowszechniony zwyczaj pozwala pisać je wielką. czarny. Romanowowie.9. krain. Nazwy hipotetycznych mieszkańców planet: Marsjanin. UWAGA: W wypadku deprecjonujących. Jan z Tęczyna. jugol. Rzymianin (= obywatel starożytnego państwa rzymskiego). które potocznie oznaczają kolor skóry i odnoszą się do ludzi poszczególnych ras. małymi literami. greczynka (= suknia). Wenusjanin. Kaszub (a.11.8. Słowak. rusek. [63] 18. Polka (= obywatelka Polski). Jagiellonowie. Sierotka. szwajcar (= odźwierny). Imiona własne ludzi użyte w znaczeniu przenośnym: nazwisko autora użyte w znaczeniu jego dzieła: Pożycz na tydzień Stachurę. Na aukcji sprzedano dwa Kossaki. a przyimek małą: Biedaczyna z Asyżu. -in. Szary. twórcy) utworzone od imion własnych. zwłaszcza gdy jest to uzasadnione etymologicznie: angol. regionów. Babilończyk (= mieszkaniec Babilonii). Nazwy członków narodów. autora. Kreol (= urodzony w Ameryce Łacińskiej i na południu USA biały potomek kolonizatorów i emigrantów europejskich). Mojry (= greckie boginie przeznaczenia). Słowianin. [69] 18. Rosjanin. Kurp. Menzurka. ktoś wykonujący za kogoś jakąś pracę). zakończone na -owski. [62] 18. Jan bez Ziemi. pseudonimy i przezwiska ludzi: a) jednowyrazowe: Belfer. Podobnie.6. -owy. metys (= zwierzę — mieszaniec). czerwony. Piotr z Lubeki.7. [64] 18. Jeśli przydomek jest wyrażeniem przyimkowym. Pomorzanin. które zazwyczaj występują w liczbie mnogiej.12. Piastowie. Hohenzollernowie. Łowiczanin (= mieszkaniec Łowickiego). Azjata. Rębajło.5.1. jugol poleca się pisownię małą literą. Czeszka. b) wielowyrazowe: Bolesław Prus. odnoszące się do właściciela. Śmieszek. lekceważących lub żartobliwych nazw członków narodowości typu kitajec. żydek. Sabała.10. Szwajcar (= obywatel Szwajcarii). np. Masaj. prowincji: Bawarczyk. będący pejoratywnym określeniem człowieka rasy czarnej. Amerykanka. Murzyn (= człowiek rasy czarnej). Przymiotniki dzierżawcze (odpowiadające na pytanie czyj?. Jadwiga z Łobzowa. Katarzyna ze Sieny. kitajec. Parki (= rzymskie boginie losów ludzkich). Krakowianka (= mieszkanka Krakowskiego). Kociewiaczka). tzn. żółty. Nazwy dynastii: Burbonowie. Europejczyk. Gracje (= rzymskie boginie wdzięku). niemiaszek. ras i szczepów: Żyd (= członek narodu). należy zapisywać rzeczowniki biały. Meksykanin (= obywatel państwa Meksyk).4. Greczynka (= obywatelka Grecji). Boliwijka. Pola Negri. Dziewica Orleańska. rzymianin (= mieszkaniec miasta). Metys (= Indianin z domieszką krwi białej). Analogicznie piszemy wyraz negr. Kaszuba). Paweł Jasienica. -ów: . pepiczek.

Zosina chustka. Biblioteka Wiedzy o Prasie. akcji charytatywnych i porządkowych. Nazwy obiektów i przedmiotów jednostkowych. Prenumeruję Żyjmy Dłużej i Mówią Wieki. istniejących tylko w jednym egzemplarzu. Psychologia Stosowana. Dzień bez Samochodu. [73] 18. Poprzednio w tytułach nieodmiennych należało pisać wielką literą tylko pierwszy wyraz. Państwo i Prawo. Fizyka ciała stałego. deklaracji. czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych wielką literą piszemy wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw): Gazeta Wyborcza. Zielone Świątki. W tytułach gazet. Składnia rozmowy telefonicznej. Nazwy imprez międzynarodowych lub krajowych. wierszy. O pisowni nazw obrzędów. Talmud. Wielki Czwartek. Lemuria. Wszystkich Świętych. Kolos Rodyjski (= posąg Heliosa na wyspie Rodos).Pałac Kazimierzowski. rozpraw. Zaduszki. [71] 18.16.12. w tytułach ich rozdziałów. Tygodnik Powszechny. Niedziela Wielkanocna. np. O mej poezji.31. 3 Maja. Saturnalia. Sabałowe bajania. 20. Polały się łzy. Wielkanoc. Nie czytałem ostatniego numeru Po Prostu. [72] 18. także Wielki Tydzień. Powrót taty. W pamiętniku Zofii Bobrówny. Nowy Rok. Psychologia kliniczna. XI Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Wiedza i Życie. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą: V Mistrzostwa Europy w Piłce Nożnej. Przekroczyć próg nadziei. Polityka.). Epifania. Wielka Pardubicka. O pisowni małą literą przymiotników utworzonych od nazw własnych — zob.15. 2. Rozmowa z piramidami. Zwierciadło. filmów. 20. Fryderyka Chopina. Dionizje. Typy Broni i Uzbrojenia. Międzynarodowy Festiwal Folkloru Ziem Górskich. Biblioteka Arcydzieł Literatury Polskiej. Koran.14. Żyjmy Dłużej. Noce i dnie. Wielki Piątek.7. Światowy Dzień Młodzieży. Życie Warszawy. ustaw.: Całun Turyński (= płótno ze śladami postaci utożsamianej z postacią ukrzyżowanego Chrystusa). zabaw i zwyczajów — zob. Sokrates tańczący. operacji wojskowych: Biblia. [70] 18. Piszemy zatem: Po Prostu. Oda do młodości. Dookoła Świata. Poniedziałek Wielkanocny. Marysin ojciec. np. sztuk teatralnych). Afrodyzje.. artykułów. Czy jest już nowy numer Dookoła Świata? Zbieram książki z serii A To Polska Właśnie. Słupy Heraklesa (= skały Gibraltaru i Ceuty. Mówią Wieki. Wielką literą piszemy także nazwy świąt dawnych i starożytnych. Święto Niepodległości. którym organizatorzy chcą nadać specjalny tytuł: Igrzyska XXV Olimpiady. Aneks I. stanowiące bramę Morza Śródziemnego – starożytna nazwa Cieśniny Gibraltarskiej). UWAGA.. p. Złoty okres ubioru. Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy. . Psałterz Dawidów (= Dawida). które się nie odmieniają. Ta sama zasada dotyczy tytułów czasopism i serii wydawniczych. Który skrzywdziłeś. Stepy akermańskie.2. Listy z Teatru. Dzień Ziemi. Wniebowzięcie. Polski ubiór do 1864 roku. Literatura na Świecie. Wielka Sobota. w tytułach dzieł sztuki. Postoje pamięci. Ogólnopolski Konkurs Ortograficzny „Dyktando”. książek. piosenek.i wielowyrazowych tytułach utworów literackich i naukowych (np. pieśni. Środa Popielcowa. A To Polska Właśnie. Dzień Matki. ale decyzją Rady Języka Polskiego z dnia 8 grudnia 2008 r. Gwiazdka. Kobieta i Życie. pisownia tytułów odmiennych i nieodmiennych została ujednolicona (por. 18. poezja Miłoszowa..13. zabytków językowych. Biblioteka Klasyków Filozofii. Pierwszy wyraz w jedno. odezw. Ziemia obiecana. Gruba Kaśka (= studnia w Warszawie). dramat Szekspirowski. Nazwy świąt i dni świątecznych w odróżnieniu od ich nazw opisowych: Boże Narodzenie. Historia języka polskiego. Boże Ciało.

Jedyneczka.1.10. który jest nazwą gatunkową utworu. Times New Roman. np. Wiadomości. Marsylianka.2. Księga Liczb. a także tytuły ksiąg biblijnych — np. Karta nauczyciela. Sami swoi. W tytułach utworów muzycznych wyraz. Tytuły modlitw: Akt strzelisty. Novell. e-moll. W wielowyrazowych nazwach programów radiowych i telewizyjnych wielką literą pisze się tylko pierwszy wyraz: Niedzielny poranek filmowy. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. 18. W muzyce na oznaczenie tonacji durowych (majorowych) używamy wielkich liter. nokturn Es-dur. Telewidzowie powodzianom.Bogurodzica. IX symfonia Beethovena. Excelsior.. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Pustynna burza. Statut wiślicki. WYJĄTKI: Stary Testament. Telewizyjny Kurier Warszawski. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich. Futura. Pascal.20. Niech żyje bal. 18. Fortran (a. np. Norton Commander. Konstytucja 3 maja. . czy są z pochodzenia wyrazami pospolitymi. c-moll. Nazwy skrócone. Franciszka z Asyżu.19. Poezja na dobranoc. Sportowa niedziela. UWAGA: Tytuły ustaw przytaczane w pełnym brzmieniu pisze się wielką literą. B-dur. Lisp. zapisujemy małą literą.19. Uniwersał połaniecki. Nazwy czcionek komputerowych. [76] 18. ustawa antyalkoholowa. Jednowyrazowe nazwy programów radiowych i telewizyjnych. a-moll.18. widowisk: Domisie. O pisowni nazw krojów pisma drukarskiego – zob. Gorzkie żale. Cobol (a. Takie tango. COBOL). Podaruj dzieciom słońce. Biblia Tysiąclecia. Jeśli program telewizyjny lub radiowy ma charakter cykliczny. Psałterz floriański. Mazur kajdaniarski. Panorama. Rota. Nazwy języków programowania. sonata Księżycowa. FORTRAN). Simula. Modlitwa Pańska. Koronka do Miłosierdzia Bożego. tytuły audycji. Reklama dzieciom. w których tradycyjnie wszystkie człony pisze się wielką literą. H-dur. G-dur. Park jurajski. [75] 18. Windows.: Arial. Magna Charta Libertatum oraz Pismo Święte. Niedokończona symfonia (Schuberta). Skład Apostolski. Wiśniowy sad.2. Pieta. Litania do Najświętszej Marii Panny. Anioł Pański. Garamond. Deklaracja praw dziecka. sonatina a-moll. Przegląd wydarzeń tygodnia. Uniwersytet Radiowy. ustawa o nieletnich. Modlitwa za rodziców. a tonacji molowych (minorowych) — małych liter: D-dur. Telewizja Edukacyjna. Kodeks pracy. A-dur. C-dur. Psałterz puławski. Litania do św. Znicz. Teleranek. Dzieje Apostolskie.17. [77] 18. Matysiakowie.. Verdana. przywoływane w znaczeniu potocznym. 20. Teleexpress. Szkoła dla rodziców. czy skrótowcami głoskowymi: Algol. Stworzenie świata. piszemy małą literą: symfonia Pastoralna. [74] 18. W żłobie leży.. Tahoma. Ziarno. As-dur. g-moll. słuchowisk. Teatr Telewizji. Courier. Wieczorynka. wszystkie wyrazy w tytule (oprócz wewnętrznych przyimków i spójników) można pisać wielką literą: Katolicki Magazyn Młodzieżowy. b-moll. programów i systemów komputerowych bez względu na to. Nowy Testament. Księga Powtórzonego Prawa. Księga Psalmów.19. ale: hołd pruski = akt dziejowy). Hołd pruski (tytuł dzieła Matejki. Word. Kodeks cywilny. np.

Trójmiasto (= Gdańsk. gdy chodzi o tę. Wielki Obłok Magellana. ale: Swoich delegatów na kongres przysłały: państwo polskie. Coraz częstsze są trzęsienia ziemi. Wielki Staw. półwysep Hel. morze.21. ale: kraj samurajów (= Japonia).2. Teksas.2. Perseidy. w której żyjemy. półwysep. tama. planetoid. np. rojów meteorów i innych obiektów astronomicznych: Słońce.i wielowyrazowe nazwy gwiazd. zachód itd. Poza naszą Galaktyką istnieją jeszcze inne galaktyki. Naddnieprze.1. Mars. Ceres. cieśnina. [78] 18. węgierskie i słowackie. np. Jedno. Górny Śląsk. Cieśnina Beringa. piszemy wielką literą tylko w znaczeniu terminów astronomicznych. Chochołów. Sopot i Gdynia).ale: Odmówiłem dzisiaj parę litanii. Przemyśl. morze Marmara. UWAGA: W nazwach komet człon pierwszy traktowany jest jak nazwa gatunkowa (rodzajowa) i zapisywany małą literą. Obłok Oorta. Flandria. Io. gwiazdozbiorów. Łyse. Góra Kościuszki. Nowa Zelandia. Kanał Panamski. wyżyna itp. Rosja. np. regionów. Powiśle. wtedy człon pierwszy (wyraz pospolity): góra.: Boliwia. 18. Wschód (= Azja lub kraje dawnego bloku komunistycznego) czy Zachód (= kraje zachodniej Europy i Ameryki Północnej) — w przeciwieństwie do wyrazów wschód. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w mianowniku nieodmieniającym się. Korona (= Polska). . Jednowyrazowe i wielowyrazowe nazwy własne państw. Zaborze. Widok. Budapeszt. miast. Wielki Kocioł Śnieżny. Pas Kuipera. przysiółków itp. Wielowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe. Wyżyna Małopolska. np. Wielka Niedźwiedzica.22. Jednowyrazowe nazwy geograficzne i miejscowe. a nie jako jej nazwa własna. np. prowincji. wsi. Mała Panew. Zakaukazie. księżyców. Leonidy. UWAGA: Analogicznie powinny być zapisywane nazwy obszarów geograficznokulturowych. a także państwo czeskie. np. Rzeka Świętego Wawrzyńca. Stary Sącz. Księstwo Warszawskie. Księżyc. Pireneje. Polska. Saturn. Naturalnym satelitą Ziemi jest Księżyc. Szwajcaria. Krakowskie. Przełęcz Dukielska. np. Podobnie piszemy wyrazy pospolite używane w znaczeniu nazwy własnej. 18. natomiast człon drugi — wielką. które są pospolitymi nazwami stron świata. Ziemia.24.24. Opole. wyspa Uznam. Ziemia. wyspa. piszemy małą literą. Wielkie Księstwo Poznańskie. Szczecin.21. kometa Shoemaker-Levy 9. [80] 18. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej. nizina. oba człony pisze się wielką literą. pustynia. Bory Tucholskie. planet. Warszawa. Morze Barentsa. Nazwy obiektów astronomicznych 18. kanał. [81] 18. stanów. Jeśli nazwa własna składa się z dwu członów i człon drugi jest rzeczownikiem w dopełniaczu lub przymiotnikiem w mianowniku. Gubałówka. a Deimos jest księżycem Marsa. Dolny Śląsk. Rzeczpospolita Polska. 18. a także Galaktyka. Poznańskie. Droga Mleczna. Słońce. Tatry. Przemyśl. pustynia Gobi. Puszcza Niepołomicka. [79] 18. Quebec. jezioro. Brynów. wyrazy te użyte w znaczeniu pospolitym piszemy małą literą: Naszą planetą jest Ziemia.1.. Podlesie.23. Krakowskie. Wieżyca. np.24. Księżyc. Gwiazda Polarna. Kraj Kwitnącej Wiśni. Kraj Wschodzącego Słońca. osiedli. Bliźnięta. Wega. Królestwo Kongresowe. Wyraz litania użyty został jako nazwa gatunkowa modlitwy. Zarzecze. Jelenia Góra. Hala Gąsienicowa. kometa Enckego. oraz używane w tej funkcji wyrażenia o zatartej strukturze. Morskie Oko. Wenus. Wielki Kaukaz. galaktyk.21. kometa Halleya.

Warszawy. Żoliborz. Kawiarnia Literacka.26. 18. Gródek nad Dunajcem. pałac Radziwiłłów. molo. Jubiler. willa Atma. Europa Zachodnia. Lechia. aleja. plac Juranda ze Spychowa. zachodni pisze się wielką literą.25. Cygański Las. Dunajcem. bulwarów. Czerniaków.24. plac Trzech Krzyży. brama. np. budowli. Jedno. Księgarnia Naukowa. Republika Południowej Afryki. Izaaka). toteż piszemy je małą literą. bastion Wyskok. Ziemia Północna. Przylądek Północny. Złote Łany. cmentarz itp. park Jordana. most. UWAGA: Jeśli takie nazwy wielowyrazowe rozpoczynają się od przymiotnika lub innego określenia przymiotnikowego. kopiec Józefa Piłsudskiego. Karczma Słupska. Piąta Aleja (USA). aleja Przewodników Tatrzańskich. plac Bankowy. piszemy go wielką literą: Aleje Jerozolimskie. ogrodów. obiektów sportowych. ulica Jana z Kolna. Złota Uliczka (Czechy). Jeśli w nazwie wyraz aleja występuje w liczbie mnogiej. rynków. Powązki. Jedno. ulic. Beskidy Wschodnie. plac Wolności i Zwycięstwa. zabytków. Spodek. Świder koło Warszawy albo: Gródek n. np. Hala Arena. Jana). ulica Księcia Józefa. park Ujazdowski. klasztor. Kurdwanów. most Poniatowskiego. Aleje Ujazdowskie Spotkamy się u zbiegu Alei (lub Alej) i Marszałkowskiej. dzwon Zygmunt. klasztor Dominikanów.25. aleja Słowackiego.: Mysia Wieża. park. Wały Chrobrego. Lot. Polar. kościół Na Skałce.25. 18.18. Przymiotniki zachodni. pomnik Mickiewicza. most Grunwaldzki. osiedle. kolumna Aleksandra. Rynek Starego Miasta. ulica Na Niskich Łąkach. kościół Świętych Piotra i Pawła. 18. kościół Świętego Krzyża (albo: kościół św. ale: Zwiedziłem zachodnią Europę (= zachodnią część Europy). ulica Droga na Olczę.25. park Biegu po Zdrowie. ulica Jana z Łańcuta. ulica Świętego Jana (albo: ulica św. . pomnik Zaślubin Polski z Morzem. ulica Królowej Jadwigi. Notecią. rondo Waszyngtona. Wyrazy wchodzące w skład określenia dotyczącego nazw ulic. pałac Pod Globusem. Czerwony Klasztor (Egipt. dzwon Gratia Dei.i wielowyrazowe nazwy dzielnic. Planty. Władysława Sikorskiego). kościół. Krzyki. bulwar. np. klasztor Norbertanek. Morze Północne. Błękitny Meczet (Turcja). Tatry Zachodnie. [83] 18. wszystkie wyrazy piszemy wielką literą. natomiast spójniki i przyimki wchodzące w skład nazwy piszemy małą literą: ulica Bitwy pod Płowcami. placów. Jeśli stojący na początku nazwy wyraz: ulica. ulica 3 Maja. Przymiotniki: południowy. kościół Mariacki. pomnik. sobór Świętego Izaaka (albo: sobór św. Słowacja). Łazienki. osiedle Zawodzie. UWAGA: Ulica zwykle piszemy w skrócie: ul. pałac. bulwar Nadmorski. Przyimki występujące wewnątrz tych nazw piszemy małą literą. Wyspa Południowa. a pozostałe wyrazy wchodzące w skład nazwy — wielką literą: ulica Sławkowska.1. 18. w Toruniu). jeśli są integralną częścią nazw geograficznych. Orbis.3. brama Isztar.i wielowyrazowe nazwy własne przedsiębiorstw i lokali: Delikatesy. pomnik Mikołaja Kopernika. Świder k. Krzyża). willa. wschodni. ulica Księdza Jerzego Popiełuszki. Zachodni Brzeg Jordanu. Krzywa Wieża (w Pizie. zamek. piszemy go małą literą. Nad Polskę północną przesuwa się niż znad Skandynawii.4. jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową).3. [82] 18. pałac Krasińskich.24. Jama Michalika. plac. parków. ulica Dwóch Mieczy. ulica Żwirki i Wigury. nazw państw oraz innych jednostek terytorialnych lub administracyjnych. plac Na Rozdrożu. ulica Generała Władysława Sikorskiego (albo: ulica gen. plac Sejmu Śląskiego. północny oznaczają tutaj część terytorium. Podwale. Nakło nad Notecią. cmentarz Rakowicki. Barbakan. północny. placów i parków oraz różnego typu budowli piszemy wielką literą. np.2. Ligota. Nakło n. kopiec.

Ministerstwo Edukacji Narodowej.27. albo: apteka „Pod Orłem”. bar Flisak. kawiarnia „Kryształowa”. Bogdana Jańskiego na rzecz Dzieci Upośledzonych Umysłowo i Fizycznie. Westerplatte. np. Wyrazy szkoła podstawowa. Byłem w dwu bankach. Kościół zielonoświątkowy. numer. instytucji. oficjalnej nazwy i dlatego są w całości zapisywane wielkimi literami. Ich Troje.2. winiarnię piszemy wielką literą. organizacji i ogółu wiernych — wyraz Kościół. Kościół prawosławny. natomiast towarzyszące mu określenia odłamów wyznaniowych i obrządków zapisujemy małą literą. Mali Gorzowiacy (zespół taneczny). zajazd U Kmicica. Klub Inteligencji Katolickiej. przeciwko itp. Kościół autokefaliczny.1. np. Wyraz pułk został tutaj użyty jako wyraz pospolity. Bajm. Por. jak: Konwent Seniorów. sklep „Orient”. księgarnię.14. . hotel Pod Różą. Batalion Zmotoryzowany im. Komisja Episkopatu Polski do spraw Dialogu z Judaizmem. kino „Rialto”. ale: Służyłem już w czterech pułkach. szpital. 18. nazwy zespołów muzycznych. Zawsze wielką literą pisze się nazwy takich urzędów. bank. Szkoła Podstawowa nr 105 w Warszawie. Podobnie jako pospolite można użyć wyrazów senat i izba. winiarnia „Bachus”. Szpital Wojewódzki w Rzeszowie. Pułk Strzelców Podhalańskich albo I Pułk Strzelców Podhalańskich. spichrz Pod Jeleniem. Reguła stosowania wielkich liter odnosi się także do nazw jednostek wojskowych traktowanych jako nazwy własne: 1. kino. piszemy go małą literą: apteka Pod Orłem. sklep Orient. wyrażenia imienia. Izba Lordów. spichrz „Pod Jeleniem”.3. Kościół protestancki. kino Rialto. 3. a teraz idę jeszcze odebrać książki z biblioteki. Kancelaria Prezydenta. 20. Kościół katolicki. pensjonat Zajazd u Kmity. Uniwersytet Jagielloński. Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Organizacja Narodów Zjednoczonych. księgarnia U Trzech Panów.27.18. Dywizjon 303. bar „Flisak”. schronisko Murowaniec. natomiast jeśli wyraz stojący przed tą nazwą jest tylko nazwą gatunkową (rodzajową) przedsiębiorstwa lub lokalu. Budka Suflera. towarzystw. Teatr im.27. hotel. Kongregacja Panien Benedyktynek w Polsce pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. kawiarnia Kryształowa. spójniki. zajazd „U Kmicica”. Wyrazy wchodzące w skład nazwy określającej kawiarnię. pensjonat Zośka i Adria. schronisko „Murowaniec”. 18. Pułk Ułanów Śląskich. do spraw. organizacji. hotel „Pod Różą”. [84] 18. Miasto ma siedem szkół podstawowych.2. pod wezwaniem.27. Występujące w tych nazwach przyimki. aptekę. Katolicki Uniwersytet Lubelski. Niektóre z tego rodzaju określeń przyjęły charakter pełnej. bar. Maanam. Trybunał Konstytucyjny. Nazwy indywidualne (jednostkowe) urzędów. Instytut Języka Polskiego Polskiej Akademii Nauk. Urząd Rady Ministrów. ale: Już czwarty sejm zajmuje się emeryturami i rentami. 18.26. Fundacja im. winiarnia Bachus. dwa banki. Konwencja Narodowa. władz. Kościoły wschodnie. księgarnia „U Trzech Panów”. Marii Konopnickiej w Warszawie. Na ogół wielką literą pisze się — w znaczeniu instytucji. Spójniki i przyimki występujące wewnątrz nazw lokali i przedsiębiorstw piszemy małą literą: gospoda Zajazd pod Babią. 18. Elektryczne Gitary. Tutaj wyraz sejm został użyty jako wyraz pospolity. Sąd Rejonowy w Krakowie. Wandy Siemaszkowej. sklep. artystycznych i sportowych. piszemy małą literą: Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Legia Warszawa. na rzecz. Szkoła Podstawowa im. dwa kina i jeden szpital. szkół. zajazd. Towarzystwo Miłośników Języka Polskiego. biblioteka zostały użyte jako wyrazy pospolite.26.1.

Por. marek i typów wyrobów przemysłowych: motocykl marki Jawa. 20.zatwierdza Prezes Rady Ministrów. NOT.. Śląski Krzyż Powstańczy. zegarek marki Omega. Jednowyrazowe nazwy nagród: Felix. Nagroda Fandomu Polskiego imienia Janusza A. Wzorowy Uczeń..32.17. Skrótowce literowe i głoskowe piszemy w całości wielkimi literami: GOPR. nagroda Skrzydła Ikara. Por.akceptuje Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.30. Oscar. Skrótowce: 18. Polski Narodowy Kościół Katolicki. zegarek „Omega”.10. profesor Uniwersytetu Łódzkiego).Kościół Adwentystów Dnia Siódmego (albo: Adwentyści Dnia Siódmego). WOT przybiera postać Nocie. a jej nazwa występuje w mianowniku. [88] 18. nagroda Polskie Noble. Rzecznik Praw Obywatelskich ma uprawnienia w zakresie.32. Nagroda Pulitzera. TORKAT. [86] 18. Nagroda Nobla. a więc tylko pierwsza litera jest wielka. nagroda World Press Photo.30.28. zapis wielką lub małą literą zależy od dalszych członów tej nazwy.32. mieszanych. [87] 18.30. np. . których drugi człon występuje w dopełniaczu. Zebranie otworzył Naczelnik Gminy Brzezinka Łukasz Rudzki. Jeśli nazwa nagrody jest wielowyrazowa. pod warunkiem że nazwa taka odnosi się do konkretnej osoby i występuje w pełnym brzmieniu: Dziś Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej odwiedził nasze miasto. albo wielka jest tylko pierwsza litera. nagroda Złota Palma. Górska Odznaka Turystyczna. Nike. np. premier. wojewoda śląski. Chociaż małą literą piszemy nazwy godności współczesnych i historycznych oraz tytułów naukowych i zawodowych (np.1. WOT. Krzyż Pamiątkowy Monte Cassino. samochód marki Polonez. 18. Wocie. Nagroda Tempeltona. Order Legii Honorowej. Order św. Literacka Nagroda Europy Środkowej Angelus. Nazwy orderów i odznaczeń: Virtuti Militari. 18. UW. Nagroda Kioto (= miasta Kioto). Śląska Nagroda Jakości.29. Pulitzer.1.2. Krzyż Zasługi.. . [89] 18. ale: miejscownik od skrótowców NOT. Wielką literą piszemy nazwy nagród. Stanisława. Nazwy firm.. [85] 18.. Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski (Polonia Restituta). np. 20. Starokatolicki Kościół Mariawitów (ale: Kościół mariawitów). Zajdla. Nobel. Jeśli stojący przed nazwą wyraz nagroda jest wyrazem pospolitym. zależy to od przyjętego zwyczaju.2. Jan Kowalski został powołany na stanowisko Wojewody Koszalińskiego. Order Orła Białego. nagroda Gazele Biznesu.31. Obrady Sejmu otwiera Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. lub ma bliższe określenie przymiotnikowe. nietypowych) albo wszystkie litery są wielkie. Jana Karskiego i Poli Nireńskiej. wtedy piszemy go małą literą. samochód „Polonez”. MEN.. narzuconego przez właściciela nazwy: GASPOL. Nagroda im. prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Jednak zgodnie ze zwyczajem pisownię wielkimi literami można stosować również w tekstach o innym przeznaczeniu. 18. PAN. TORWAR. W innych rodzajach skrótowców (grupowych. albo: motocykl „Jawa”. Pokojowa Nagroda Nobla. Nagroda Artystyczna Miasta Lublin. to nazwy urzędów jednoosobowych w aktach prawnych pisze się wielką literą: . nagroda Klio. Nagroda Literacka Gdynia.

M.N.33. Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc. W (= wat). Piotr). B. umieszczono w części alfabetycznej słownika..O. Ra (= rad).) 18.33. symbole nazw pierwiastków chemicznych: Ac (= aktyn).39. (= Poradnik Językowy). pisane zawsze lub prawie zawsze wielkimi literami.36.32. Jeśli w skrótowcu występuje dwuznak ch. [92] 18. 18. niektóre inne skróty: D.32. 56. WSiP. 18. Ale Historia niczego nie przyzna. SdRP (= Socjaldemokracja Rzeczypospolitej Polskiej). (= toto titulo).32. których pełna nazwa została wymieniona wcześniej.34. Hortex. Os (= osm). Skrócone nazwy instytucji i ich działów.]”. 18. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej). SVD (= Societas Verbi Divini — werbiści)..34. Jeśli skrótowiec zawiera litery oznaczające przyimek lub spójnik. Wielką literą można zapisać: 18.) [91] 18. (= pleno titulo). 18. (= Gazeta Wyborcza).33.T. Nazwy okresów. C (= stopień Celsjusza).. Coma Berenices — Warkocz Bereniki). T. Nazwy uosobionych pojęć oderwanych: „Kiedyś.N. skróty tytułów Starego i Nowego Testamentu oraz tytułów czasopism: ST (= Stary Testament). PZMot (= Polski Związek Motorowy). 18. Żelazny Kanclerz lub żelazny kanclerz (= Otto von Bismarck). Wyb. nie przyzna się do niczego.) 18. W Instytucie prowadzone są badania nad . Nazwy uosobionych pojęć oderwanych 18. ChRL.33. Skrócone nazwy instytucji i ich działów 18. Am (= Księga Amosa). np. Mały Kapral lub mały kapral (= Napoleon Bonaparte). N. Najczęstsze nazwy tego rodzaju. ZChN. piszemy je małą literą: KiW. epok. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy).3.37.... (= nomen nescio).33.4.U.5.36. Srebrny Glob lub srebrny glob (= Księżyc). Dz. UWAGA: O pisowni skrótowców w przypadkach zależnych — zob.33.2. [90] 18. 18. po latach. I. INC (= in nomine Christi). niektóre skróty używane w fizyce i matematyce: A (= amper).Desa.1. Książę Apostołów lub książę apostołów (= św.35. V (= volt). Wielka litera wewnątrz wyrazów będących nazwą własną (. Pafawag. np. (= Deo Optimo Maximo). Historia przyzna nam rację. to pisze się go w formie następującej: wielkie C i małe h: BCh. Biały Kontynent lub biały kontynent (= Antarktyda).3. oraz przykłady w artykułach hasłowych słownika. 18.4. NT (= Nowy Testament). skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych: Com (= łac.T. P. prądów kulturalno-filozoficznych (. Jeśli wewnątrz skrótowca występują inne litery oznaczające głoski wewnątrzwyrazowe. Investbank. Gaz. np. SPATiF. RdR (= Ruch dla Rzeczypospolitej).. PS (= postscriptum). Nazwy pospolite użyte w funkcji nazw własnych osób i miejsc 18. (S. Instytut Języka Polskiego zatrudnia 60 osób.5. piszemy je także małą literą. Jęz.38.35. DzURP a. P (= fosfor). Por.C. a. DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy). Barańczak) [93] 18.. Historia nie odezwie się już ani słowem [. Wielowyrazowe nazwy kierunków literackich (. Wielką literą piszemy także niektóre skróty: 18.

I tyle. dBASE (program komputerowy). których pełny tytuł został wymieniony wcześniej. Kraj.39. 19.. Młode Czechy.38. (Antoni Gołubiew do Zofii Starowiejskiej-Morstinowej) W imieniu dzieci leczonych w Klinice Hematologii Dziecięcej w Krakowie i Ich Rodziców bardzo dziękujemy Ludziom Dobrego Serca — artystom. a także nazwy osób bliskich adresatowi lub piszącemu. ale dostrzega się je ostatnio i w języku polskim.1. Zjawisko.) 19. do których pisze. InterCity. lub w stosunku do tego. iPod (odtwarzacz multimedialny). ze względów uczuciowych bądź dla uwydatnienia szacunku także możemy pisać wielką literą. także możemy wyróżnić wielką literą: Zosiu. Naród. [99] 19.6. do której się zwracamy. [96] 18. Średniowiecze.. o którym tu mowa. Romantyzm. EuroCity. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. epok. Zasady użycia 19. ale również grupę osób z nim związanych. to nawet nie jest tłumaczenie się. miłości. por.stanem współczesnej polszczyzny (albo: W instytucie prowadzone są badania nad.4. Boli mię po prostu. dotyczy przede wszystkim obcych nazw własnych. InterChristiana. Wyjątkowo akceptuje się wielką literę także wewnątrz wyrazów będących nazwą własną lub wchodzących w skład nazwy własnej: EquiLibre. Przepisy ortograficzne pozostawiają w tym wypadku dużą swobodę piszącemu. Powstanie Warszawskie. Orzeł Biały. Pisownia wielką literą obejmuje również przymiotniki i zaimki.].3. Kraj. [95] 18. J. którzy przygotowali i prowadzili wielkie świąteczne Owsiakowe muzykowanie. Jesteś kimś tak bliskim dla mnie.). o czym pisze. Użycie wielkiej litery ze względów uczuciowych i grzecznościowych jest indywidualną sprawą piszącego. Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. por. np. Wyrazy i wyrażenia Ojczyzna. środkom masowego przekazu. Jan Nowak Uprzejmie proszę Pana Dziekana o udzielenie mi urlopu dziekańskiego [. Naród (. Spotyka się też małą literę na początku nazwy własnej. Orzeł Biały. piszemy ją wielką literą: Młoda Polska. 20. Państwo. Wielką literą piszemy nazwy osób. Unia Lubelska. WordPerfect. gdy byłem Ci potrzebny.. Nazwy osób. Nazwy osób trzecich. Nazwy okresów. UŻYCIE WIELKIEJ LITERY ZE WZGLĘDÓW UCZUCIOWYCH I GRZECZNOŚCIOWYCH 19. np.3. wierz mi. Armata — list do redakcji „Tygodnika Powszechnego”) Pan Dziekan Wydziału Filologicznego Prof. Odrodzenie. UŻYCIE MAŁEJ LITERY . które się odnoszą do tych nazw osób. instytucjom. że Twój półżartobliwy wyrzut — nie powiedziany. (prof.37. lecz odczuty — tkwi wciąż we mnie. 20. [98] 19. Tego zwyczaju nie należy upowszechniać. Z tego samego powodu wielką literą możemy pisać nazwy wydarzeń dziejowych: Powstanie Styczniowe. 20. ponieważ użycie wielkiej litery jest wyrazem jego postawy uczuciowej (np.2.... jeśli te osoby są bliskie nam lub osobie. bruLion (czasopismo literackie).. do których się zwracamy w listach. że nie byłem przy Tobie. PageMaker. [94] 18. szacunku.. prądów kulturalno-filozoficznych (choć nazwy te zasadniczo piszemy małą literą. przyjaźni) w stosunku do osób.2. Rząd itp. podaniach (. do których się zwracamy w listach prywatnych i oficjalnych oraz urzędowych podaniach.).1.) [97] 19. Także skrócone nazwy organizacji i tytuły książek.

oświecenie.7.19. karnawał. Nazwy kierunków filozoficznych.. Niedziela Palmowa. które w roku kościelnym należą do okresów szczególnie ważnych. wtorek. Nazwy okresów kalendarzowych 20..) [100] 20.21. utworzone od imion własnych ludzi (.. sobota. środa. niebędące nazwami geograficznymi 20.32. romantyzm. Nazwy okresów.Małą literą piszemy wszystkie wyrazy pospolite. Niedziela Wielkanocna.1. Wielki Piątek. Poniedziałek Wielkanocny. neoromantyzm.26. Nazwy urzędów. wiek.11. sejm itp. kulturowo-artystycznych (. epok i prądów kulturalnych 20. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin 20.3. Nazwy mieszkańców miast.) używane w znaczeniu pospolitym 20. pozytywizm. post.12. istot będących wytworem fantazji (. półwiecze.30. Wielki Czwartek. Nazwy okręgów administracyjnych 20.4.. Nazwy obrzędów. Nazwy członków bractw. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych 20..) 20. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. kwiecień.. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi (. Nazwy tańców 20.2.) 20. luty. [103] 20. utworów literackich (. Nazwy dni tygodnia 20..16. Nazwy członków partii. władz itp.28. UWAGA: Możliwe jest też użycie wielkiej litery ze względów religijnych w wypadku okresów: Wielki Post i Adwent. Przymiotniki jakościowe utworzone od imion własnych 20. piątek. niedziela. Nazwy okresów.10.17. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20. [102] 20.14.) 20.5.24. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych (.) 20. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska 20. Nazwy jednostek monetarnych. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: 20.31. zgromadzeń zakonnych 20. Pojęcia i terminy geograficzne 20. używane jako nazwy pospolite 20. Nazwy senat.. Rzeczowniki utworzone od imion własnych. czwartek. odrodzenie.6. osiedli i wsi 20. używane w znaczeniu nazw pospolitych 20.9.) 20. Nazwy absolwentów szkół. także utworzone od imion własnych 20. krajów itp.22. Nazwy członków społeczności wyznaniowych 20..27. [101] 20.. Nazwy miesięcy: styczeń..1. Nazwy godności 20.. półrocze.20. barok. adwent..3..13. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych 20.. marzec. .4. epok i prądów kulturalnych: średniowiecze. Tytuły naukowe i zawodowe 20.29. WYJĄTKI: Środa Popielcowa.8. Wielka Sobota.15.18. zabaw i zwyczajów 20.23. Nazwy miesięcy 20. Niejednostkowe nazwy istot mitologicznych. rok. Do nazw pospolitych pisanych małą literą należą także: 20. Nazwy stron świata 20. Nazwy okresów kalendarzowych: kwartał. maj itd. stronnictw politycznych (.2. Nazwy dni tygodnia: poniedziałek.25.

rex. samochód marki Fiat albo samochód „Fiat”. powieść. pieśń. piszemy wielką literą — zob. wolapik (a. Czerwiec '56. koronka. Wielką literą piszemy również przenośne. tren. obrady okrągłego stołu (ale także: obrady Okrągłego Stołu). programów itp. żeromszczyzna. heglizm. np. bez względu na to. turoń.20. ale: tytuły modlitw. occidental. opisowe bądź poetyckie nazwy wydarzeń lub procesów historycznych. aspiryna. którymi przenośnie określamy wypadki dziejowe we współczesnej historii Polski. Okrągły Stół. 18.10. kupała. tokaj. 18. Marzec '68. kongres wiedeński. marlboro. cyma. peugeot.37. oczepiny. pierniki toruńskie. 18.8. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą — zob. ale: nazwy firm wytwarzających te artykuły oraz nazwy marek firmowych pisze się wielką literą. holender. zabaw i zwyczajów: andrzejki. 18. utworów muzycznych. a nie jako nazwy marek i typów oraz firm: fiat. 18.10. [110] 20. Grudzień a. Nazwy kierunków filozoficznych.: godzinki. Czerwiec a. volapük). polka. Nazwy wydarzeń lub aktów dziejowych: bitwa grunwaldzka. 18. ustronianka. monografia. samochodów. bodoni. [109] 20. Nazwy tańców: kadryl. programów radiowych i telewizyjnych itp. pokój toruński.3. UWAGA: Wyjątek stanowią tu nazwy miesięcy. zbójnicki. novial. polonez. [106] 20. butów. Młode Czechy. aparatów radiowych i telewizyjnych. krakowiak.16. klubowe. grosz. Wiosna Ludów. czy są utworzone od nazw własnych.31. wojna trojańska. adidasy.5. rama. napoleon (= koniak). kama. utworzonych od nazwisk ich twórców: dostojewszczyzna. powstanie styczniowe. [111] 20. bitwa pod Grunwaldem. np. papierosów. elzewir. unia lubelska. Nazwy jednostek monetarnych. . solejka. wojna trzydziestoletnia. bitwa pod Płowcami. napoleon. towianizm. [104] 20. rowerów. marka. utworów literackich i naukowych. dyngus..9. mercedes. wojna chocimska. wyborowa (= wódka). odzieży. paracetamol. diora. zegarków. O możliwości pisania tego typu nazw wielką literą ze względów uczuciowych — zob. społecznopolitycznych itp. marksizm. jawa. hołd pruski.7.11. Jesień Narodów. kodak.12. walentynki. napojów. a także Bitwa Warszawska.17. mikołajki. O pisowni nazw świąt i dni świątecznych wielką literą — zob. rewolucja francuska. symfonia.UWAGA: Jeśli tego typu nazwa jest wielowyrazowa i oznacza nie tylko prąd kulturalny czy kierunek literacki. Nazwy gatunkowe modlitw i nabożeństw. szwabacha. stan wojenny. kankan. 18. kryniczanka. oda. paneuropa. omega. ludwik. [107] 20. O pisowni nazw czcionek komputerowych – zob. roraty. np. np. słuchowisko. artykułów spożywczych. aparatów fotograficznych. nysa. ale również grupę osób z nim związanych. Marzec a. litania. konferencja genewska. Cud nad Wisłą. dolar. zaręczyny. traktat wersalski. motocykli. Grudzień '70. Nazwy krojów pisma drukarskiego. druga wojna światowa.19. czy nie. widowisko.6.. antykwa.2. sony.. Nazwy różnego rodzaju wytworów przemysłowych. wszystkie człony takiego określenia piszemy dużymi literami: Młoda Polska.13. twist. rozprawa. sonata. lekarstw. Nazwy sztucznych języków międzynarodowych: esperanto. ido. 20. msza. powstanie warszawskie. 19. elemis. gaik. kulturowo-artystycznych. zdrowaśka. porozumienia sierpniowe.1. używane jako nazwy pospolite konkretnych przedmiotów. Por. np. także utworzone od imion własnych: złoty. [105] 20. [108] 20. Nazwy obrzędów. Jesień Ludów. dożynki.

[115] 20. brukselka. król. Cis pospolity „Dovastona złocista” a. chrześcijanin. arianin. Tulipan Kołpakowskiego a.27. sułtan. [120] 20. rektor. prowincjał. Kupiłam tę książkę w księgarni na uniwersytecie. legionista (= członek klubu sportowego Legia). 18.20. [114] 20.18. Begonia Englera a. przeorysza. sybirak. konfederat. — 18. członków zespołów artystycznych i sportowych. kameduła. więźniów obozów koncentracyjnych itp.14.28. kapucyn. jeśli są używane w znaczeniu nazw pospolitych: Ówczesny sejm zajmował się tymi problemami. Nazwy żołnierzy z różnych rodzajów wojska: kawalerzysta. krzewów. Nazwy sejm. WYJĄTEK: Krzyżak — członek zakonu i jednocześnie obywatel państwa krzyżackiego. mahometanin. 18. dziekan. agawa amerykańska. wiślak. W wielu krajach parlamenty składają się z dwu izb. jabłoń. minister. zgromadzeń zakonnych: franciszkanin.17. pisanej najczęściej wielką literą i (zwykle) w cudzysłowie: Begonia mieszańcowa „Bismarka” a. owoców. organizacji. Nazwy członków społeczności wyznaniowych: anabaptysta. werbista. dyrektor. mikołajek. piechur. UWAGA: W tekstach specjalistycznych używa się nazw dwuczłonowych. Tytuły naukowe i zawodowe: magister. [117] 20. słowianka (= członkini zespołu Słowianki). Rzeczowniki utworzone od imion własnych.21. Potocznie używane jednoczłonowe nazwy roślin (drzew. [113] 20. inżynier.: peeselowiec. śliwka.[112] 20. ewangelik.13. marszałek. kawaler maltański. [116] 20. instytucji. 18. kultywarów) podaje się jeszcze trzeci człon jako nazwę odmiany. begonia Englera. warzyw. książę. Tulipan turkiestański a. tulipan Kołpakowskiego. cis pospolity „Dovastona złocista”. marcinki. saper. stronnictw politycznych. z pominięciem nazwy rodzajowej — pszenica „Marquis”. buddysta. O pisowni tego typu nazw w odniesieniu do instytucji i urzędów jednostkowych — zob. senat. 18. tulipan turkiestański. w skrócie. ale: Żyd (= członek narodu) — zob. mazowszanka (= członkini zespołu Mazowsze).25.9. organizacji społecznych. profesor. które obejmują: a) polską nazwę rodzajową (rzeczownik) — pisaną wtedy najczęściej wielką literą. katolik. generał.15. sodalis. O pisowni nazw urzędów jednoosobowych — zob. b) polską nazwę gatunkową w formie przymiotnika — pisanego małą literą lub w formie rzeczownika będącego nazwą własną w dopełniaczu — pisanego wielką literą: Agawa amerykańska a. [121] 20. karmelitanka bosa. ziemniak „Dar”). używane jako nazwy pospolite: .1. Nazwy godności: prezydent. turki. pancerniak. izba ustawodawcza. major. oświęcimiak. licencjat. premier. patison. filareta.19. prezes. także utworzone od nazw własnych — jeśli nie są użyte jako termin specjalistyczny (z zakresu botaniki systematycznej lub stosowanej): jabłko. tzw. Nazwy członków bractw. ułan. salwatorianin. Nazwy członków partii. jezuita.22. filomata. izba. [119] 20.16. W przypadku roślin uprawnych (użytkowych. jonatany. doktor habilitowany. kwiatów).27. władz. mariawitka. begonia mieszańcowa „Bismarka”. żyd. np. begonia ogrodowa „Axel Lange” (ale też. O pisowni tego typu nazw wielką literą zob. Nazwy urzędów. amerykany. zakładów używane w znaczeniu nazw pospolitych: Sprawdziłam oprocentowanie lokat w sześciu bankach. [118] 20. ale: kościół Franciszkanów — zob.

hobbici.27. [128] 20. krajów. kleparzanin. Na szczególną uwagę zasługują tutaj przymiotniki pański oraz boży. porcelana ćmielowska. prostować ścieżki Pańskie). archidiecezja gnieźnieńska. [130] 20. np.23. Nazwy absolwentów szkół. biegun północny. Nazwy mieszkańców miast.32. [124] 20. Przymiotniki jakościowe (odpowiadające na pytanie jaki?. równoleżnik. O pisowni wielką literą przymiotników utworzonych od imion własnych — zob. równik. Por. to jednak w niewielkiej grupie tych związków tradycyjnie przymiotniki te piszemy wielkimi literami. marchia brandenburska. Jakkolwiek w wielu połączeniach wyrazowych pisze się je małymi literami.12. 18. Przymiotniki utworzone od nazw kontynentów. wiek balzakowski. Rzeczowniki utworzone od nazw własnych ludzi oraz istot mitologicznych. który poprzez związek z kimś lub też ogólne nawiązanie do jakiejś postaci — czymś się charakteryzuje) utworzone od imion własnych: komedie molierowskie. tzn. północ. plemiona afrykańskie. fajans włocławski. iskra boża.1 [131] 20. niebędące nazwami geograficznymi: kultura europejska. zalipianka. warszawianka. narodów. idei czy też osób związanych z nosicielem danego nazwiska. marmur chęciński. marksista. w której znajduje się szkoła: batorak. pokój boży (ale: Syn Boży. a nie jako jednostkowe nazwy: W mieście są dwie cepelie i jedna desa. heglista. woda kolońska. ziemia dobrzyńska. Baranek Boży). garybaldczyk. które odnoszą się do Chrystusa lub Boga. 18. bogowie. UWAGA: Zaliczamy tu także nazwiska osób znanych z życia publicznego. wyodrębnionych w strukturach kościelnych i państwowych: województwo mazowieckie. wzgórze kapitolińskie. syzyfowa praca. [125] 20.bajronista. piwo bawarskie. 18. gmina warszawska. używane w znaczeniu pospolitym: hamlet (= człowiek niezdecydowany).3. wrocławianin. Skrótowce używane w znaczeniu nazw pospolitych. Pojęcia i terminy geograficzne: biegun. Niejednostkowe nazwy istot będących wytworem fantazji lub przedmiotem wierzeń religijnych: elfy. fauny. taki. [123] 20. porównanie homeryckie. rusałki. utworzone od imion własnych ludzi bądź nazw miejscowości. używane w liczbie mnogiej (np. święci pańscy! (ale: Grób Pański. sery szwajcarskie. w roku Pańskim.24. diabły. harwardczyk. [122] 20. południk. palec boży. kościuszkowiec. okazania lekceważenia bądź pogardy wobec postaw. diecezja poznańska.25. służka pańska. mieć z kimś krzyż pański. kultura przeworska. osiedli i wsi: moskwianin. miejscowości. powiat przemyski.22. [127] 20. północny zachód. [129] 20. kozak (= taniec). chochołowianin. paryżanka. rok mickiewiczowski. ziemia łęczycka. ksantypa (= kobieta kłótliwa. szwajcar (= odźwierny). wieczerza Pańska. krasnoludki. . szerokość geograficzna. północny wschód. plemion. Nazwy stron świata: południe. nimfy. wschód. Nieporadne rządy gomułków i bierutów) w celu poniżenia. francuskie koniaki. ogród jordanowski. Por. biegun południowy. [126] 20. stachanowiec. piłsudczyk. żoliborzanin. Nazwy okręgów administracyjnych współczesnych i historycznych. anioły..28. syreny. długość geograficzna.30. języki słowiańskie.26. zachód. heidelberczyk. dublańczyk.31.29. krezus (= bogacz). opuszczony). koło podbiegunowe. Ciśnieniomierze są tańsze w cezalu. łazarz (= człowiek chory. zrzędna).

PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie 21.1. lekarz chirurg (. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący. od deski do deski 32. -byś.1. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie 46.) 26. ci. UWAGI OGÓLNE 22. -by. -ż. -li. wiarygodny — zob. -byś. np. — łączna pisownia -bym. -ędy. 2) pewne konstrukcje gramatyczne. PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH 31. chyba. lada (. nowo otwarty 25. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. co.3. czyli takie połączenia wyrazów. 22. -(e)ście 43. PISOWNIA WYRAZU jak 37. 30. -byście 44. -dziesty (. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół 28. 45. byle. -by. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam... PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m.. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek 23. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd. — łączna pisownia przymiotników złożonych z członów znaczeniowo nierównorzędnych — zob. -byście z osobowymi formami czasowników — zob... byście 45. sam na sam. by. -(e)śmy. Stosowanie spacji w pozostałych skrótach 21.. rzeczownikami. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski (.1. 26. -byśmy. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. Poza paroma wyjątkami w zapisie połączeń wyrazowych obowiązuje pisownia rozdzielna. -ć 40. PISOWNIA ŁĄCZNA LUB ROZDZIELNA 21. UWAGI OGÓLNE W ortografii polskiej podstawą pisowni łącznej lub rozdzielnej jest kryterium konwencjonalne. imiesłowami przymiotnikowymi — zob. taki sam 36.V. Pisownia łączna lub rozdzielna obecnie coraz częściej kojarzy nam się ze stosowaniem spacji (odstępów) w maszynopisach i tekstach powstałych przy użyciu komputera. byśmy.. oznaczając jedno pojęcie. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI 33.. -(e)ś. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. — łączna pisownia partykuły nie w połączeniu z przymiotnikami. PISOWNIA SPÓJNIKA że 41.1. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza 24. Stosowanie spacji w datach 21. np. -dziesiąt. psubrat. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH 35. Tymi wyjątkami są: 1) zrosty.2.. PISOWNIA PARTYKUŁ -że. — łączna pisownia przyimków złożonych z dwu lub więcej przyimków — zob. PISOWNIA WYRAZU indziej 38. bodaj.–3. byś. scaliły się w naszej świadomości w jeden wyraz.) 42. które. Na podstawie dotychczasowej praktyki należy przyjąć następujące zasady: 21. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć 29.. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 30.) 39. Stosowanie spacji w skrótach od dwóch i więcej wyrazów 21. -byśmy. 43.4. łatwo strawny..) 27. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI 34. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi 21. Spację w skrótach od dwóch i więcej wyrazów stosujemy: ..

Powtarzał. wolegooczka. w których człon pierwszy się odmienia. — biskup sufragan.4. int. J.2. żabiściekiem.K. Wielkanocy. np. dwudziestkipiątki. bp sufr. ad us. — ojcowie (zakonnicy). oo. 21. mysikrólik. lwipyszczka. jest łączna. ss. Wielkanoc.1. czyli 3600 sekund. w co najmniej dwuliterowych skrótach występujących w liczbie mnogiej.1. p. synowie albo: strony. Marsz! Skąd wiesz? Miał okazję. w skrótach od nazw osób. nawiasu otwierającego i cudzysłowu otwierającego) nie stosujemy spacji. ale: Moja babcia ma czarno-biały odbiornik telewizyjny. Stosowanie lub pomijanie spacji między literami a znakami interpunkcyjnymi: Między literą kończącą wyraz a znakiem interpunkcyjnym (z wyjątkiem myślnika. a także między inicjałami. mysikrólika. np. Wyrazy czarny – biały to antonimy. Krasnymstawem. — między innymi.2002 r. lwipyszczkiem. — i tym podobne. np. woleoczko. rzeczpospolitej. 21. 12 V 2002 r. 21. w tych skrótach. np. żabiścieku.. Białegostoku. Białystok.e. — siostry. rzeczpospolitą. c. gargulec) to ozdoba architektoniczna. wolimoczkiem. mysikrólikiem. p. górn. Spację pomijamy w pozostałych skrótach. Samochody „Peugeot” cieszą się dużą popularnością. bez względu na to.n. swawoli. ob. Krasnegostawu. Bliński i Stokłosa — obywatele Bliński i Stokłosa. w których człon pierwszy występuje w dwóch formach: nieodmiennej i odmiennej. — i tak dalej. m. Wśród zrostów wyróżniamy takie. oraz takie.3. jeżeli każdy skrót traktowany jest odrębnie. UWAGA 1: Wstawka w nawiasie oraz tekst cytowany w cudzysłowie nie są oddzielone odstępem od przylegających do nich znaków interpunkcyjnych (zob. UWAGA 2: W odróżnieniu od myślnika spację pomijamy w obrębie łącznika. dr dr Kowalski i Jankowski — doktorzy (doktorowie) Kowalski i Jankowski.21. np. dwudziestkąpiątką.. w których człon pierwszy się nie odmienia. inż. mjr mjr Puzio i Konieczny — majorzy (majorowie) Puzio i Konieczny.. maminsynka. — i inne. np. PISOWNIA ZROSTÓW TYPU lwipyszczek [132] Pisownia zrostów. i in. np. św. Rzygacz (in. — ciężar właściwy. jeśli natomiast miesiąc wyrażony jest cyfrą (cyframi) arabską (arabskimi). maminsynkiem.2. lek.1. czyli takich połączeń wyrazowych. bm. — lekarz medycyny. np. 22. — z domu. spacerując. ile liter zawiera skracany wyraz i czy kończy się kropką.3. ale: Wyrazy: czarny — biały to antonimy. np. lwipyszczek. rzeczpospolita. przykłady powyżej). odstępu nie wprowadzamy. takie. Piotra i Pawła — kościół Świętych Piotra i Pawła. ale: 12. — inżynier górnik. med. Między poszczególnymi składnikami dat stosujemy spację. — bieżącego miesiąca. ale: itp. Wielkanocą . jeżeli nazwa miesiąca wyrażona jest znakiem rzymskim.: Kto jest autorem poradnika „Gdzie postawić przecinek?”? Pozostała nam zaledwie jedna godz. dwudziestkapiątka. 21. Krasnystaw. żabiściek. swawola. 21. maminsynek. Białymstokiem. np. których części składowe zatraciły swoją niezależność znaczeniową.o. swawolę.5.. — pełniący obowiązki. UWAGA 3: Między znakami interpunkcyjnymi także pomijamy spację. ale.1.. itd. np. — przed naszą erą. ob. z d. — ad usum internum. Bielecki. kościół św. w których jeden ze składników nie jest skracany.in.wł.

23. pies przewodnik. dwa tysiące sześćset siedemnaście. widzimisię (= kaprys. UWAGA: Rozdzielna pisownia wielowyrazowych połączeń liczebników głównych obowiązuje również we wszystkich dokumentach finansowych. lekko strawny (ale także: lekkostrawny). jasnowidzący (= jasnowidz). czarna jagoda. boża krówka. wszystkowiedzący (= mądry). rzecząpospolitą. ale: wszystko wiedzący (o czymś). traktuje się jako zestawienia i pisze rozdzielnie. np. czcigodny. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU artysta malarz. łatwo zapalny. mniej więcej. ostro kuty. klej szybkoschnący. wtenczas. ściśle naukowy. wówczas. zresztą. ale: długo grająca orkiestra. sto dwadzieścia pięć. płyta długogrająca (= longplay). np. dlatego. ale: jasno widzący skutki swego postępowania. słabowidzący. PISOWNIA ZESTAWIEŃ TYPU lwia paszcza [133] Zestawienie to ściślejsze połączenie wyrazowe składające się z dwu lub więcej wyrazów. słabosłyszący (= schorzenia). trudno czytelny. przedsięwzięcie. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU dziko rosnący. np. w których pierwszy człon jest przysłówkiem. nowo mianowany. ciężko strawny (ale także: ciężkostrawny). Bogurodzica. świeżo malowany. Pisownia zestawień jest rozdzielna. Wielkąnocą. lekko strawny. dalekowidzący. szewski poniedziałek. samochód pułapka. rzeczypospolitej. ale: wszystko widzący (wokół siebie). UWAGA: Niektóre wyrażenia tego typu scaliły się i traktowane są jako wyrazy pisane łącznie. rdzennie polski. nowo powstający. ale: głośno mówiący nauczyciel. niespełna. wszystkowidzący (= bystry). nowo przyjęty. ale: średnio roczny pobyt za granicą (= trwający około jednego roku). wiecznie młody. krótkowidzący (o kimś z wadą wzroku). nowo otwarty [134] Wyrażenia. np. blisko spokrewniony. cicho pisząca (maszyna). UWAGA: Możliwy jest też zapis: Wielka Noc. dziko rosnący. że składniki tych połączeń nie wykazują już doraźnej cechy obiektu. daleko idący (wniosek). czysto praktyczny. jak: człowiek . Wielkanoc. Stosunek tych członów względem siebie jest znaczeniowo nierównorzędny. ale: kierowca słabo widzący drogę. biało nakrapiany. jednakowo brzmiący. Człon drugi zestawienia pełni funkcję określenia członu pierwszego. statek cysterna [135] Tego typu zestawienia mają pisownię rozdzielną. Oznacza to. 25. 24. wysoko kwalifikowany. uczeń słabo słyszący podpowiedź. karygodny. do którego się odnoszą. dziewięćset itp. wolno stojący (dom). dziewięćset dwa. artysta grafik to artysta tworzący przede wszystkim grafiki. zestaw głośnomówiący. poniewczasie. inżynier górnik to inżynier ze specjalnością górniczą. zachcianka). średnio zamożny (ale także: średniozamożny). zmartwychwstanie. zamachowiec samobójca. ostro zakończony. średnioroczny (= obliczony w skali roku). a tworzące całość znaczeniową. Inne przykłady zrostów: pięćdziesiąt. taka owaka. ale: szybko schnąca tkanina. lśniąco biały. lecz — niekiedy ze zmianą znaczenia — stanowią o jego trwałej właściwości. wiarygodny. jaki taki.. pomału. dwieście. zdalnie kierowany. np. lekarz chirurg. ryba piła. a drugi jest imiesłowem odmiennym lub przymiotnikiem określanym przez ten przysłówek.albo: rzeczpospolita. w czasie świąt Wielkiej Nocy. tymczasem. lwia paszcza. Należą tu również takie przykłady zestawień. dzień dobry. konik polny. taki siaki. ogólnie przyjęty. czysto naukowy. lekceważyć. powszedni. Wielkiejnocy. Bogumił. psubrat.

natomiast człon pierwszy określa bliżej to znaczenie.: bezwłasnowolny. niewymiennoczłonowy. pisze się łącznie. Pisownia połączeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest rozdzielna. półkulę itd. [138] 27. szaroniebieskosrebrzysty [136] Przymiotniki złożone z członów nierównorzędnych znaczeniowo. półbut.2. Przyimek w z liczebnikiem pół [137] 27. półbateria. półautomatyka. pół tuzina. ciemnozielony (= zielony o ciemnym odcieniu). Przyimki do. półbrzask. półcywil. gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. O pisowni z łącznikiem przymiotników złożonych — zob. półkula. filmowiec dokumentalista. pół życia. przeszło tygodniowy (= trwający ponad tydzień). pół biurka. pół miesiąca. poseł sprawozdawca. o. kobieta inżynier. Rzeczowniki: półakord. po. półbarkas. pół roku. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego. pół godziny. np. ludzie strusie. pół kilograma. od. Złożenia pół + rzeczownik Cechą charakterystyczną złożeń liczebnika pół z rzeczownikiem jest to. 27. żółtobrunatnozielony (= zielony z odcieniem żółtym i brunatnym). 51. pół sukcesu. przeszło miesięczny (= trwający ponad miesiąc). półarkusik.. 50. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU jasnoniebieski. czteroipółmiesięczny. przy. UWAGA 2: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów. tygodnia). przeszłotygodniowy (= odpowiednio: z zeszłego roku. jego pisownia jest łączna. czyli oznacza jedną z równych części. rolniczoprzemysłowy (= dotyczący przemysłu rolniczego). gdzie kolor zasadniczy określany jest przez człon ostatni.2. miesiąca. kobieta wampir. rzymskokatolicki (= katolicki w obrządku rzymskim). słonogorzki (= gorzki z posmakiem słonym). ale: przeszło roczny (= trwający ponad rok). . pół kopy. takie. jasnoniebieski (= niebieski o jasnym odcieniu). trzydziestosiedmioipółletni. może być określane przez przydawki (np. odmienia się przez przypadki (np. przeszłoroczny. O zestawieniach typu laska-parasol. burozielonobrązowy (= brązowy z odcieniem burozielonym). szaroniebieskosrebrzysty (= srebrzysty z odcieniem szaroniebieskim). kołnierzyk golf. rozpoczynające się od członu nieimiennego (a więc nie od członu rzeczownikowego. półarystokrata. półarkusz. tzn. perłowoszary (= szary z odcieniem perłowym). 26. pół drogi. Gdy liczebnik pół jest elementem wyrazu złożonego 27. pół wieku.1. nowy półkożuszek) itp.) 27. pół słowa. pół metra. półchłodnia. Gdy pół jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym 27. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM pół Pisownia połączeń z liczebnikiem pół jest dwojaka: rozdzielna lub łączna.1. bladoróżowy (= różowy o bladym odcieniu). w których główne znaczenie zawarte jest w członie drugim. pół lasu. pół podwórka. przeszłoroczny. na. pilot oblatywacz. że złożenie takie zachowuje się podobnie jak inne rzeczowniki. dwuipółletni. półbeczka. UWAGA 1: Łącznie piszemy również przymiotniki złożone z więcej niż dwu członów określające kolory mieszane. przez. ludzie nietoperze. ale niezakończonego na o. pół biedy.). tzn. ponoworoczny. pół butelki. półautomat. miasto ogród. kupno-sprzedaż — zob. np. liczebnikowego lub zaimkowego) albo rozpoczynające się od członu imiennego. np. zachodniopolski (= dotyczący Polski zachodniej). pół domu. pół pola.4. Gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia (. kasza manna. przymiotnikowego. pół minuty. półkuli.3. pół dnia. rolniczoprzemysłowy. za z liczebnikiem pół 27. półakt.encyklopedia.5.. przeszłomiesięczny. np. 27.

półdniówka. po. oznaczająca. pół spał. polegającego na tym. półwisieć. półwiek*. pół nauka — to nie dwie czynności (półzabawa i półnauka). że ktoś w połowie spał. półkożuszek. półobrót. lecz jedna. ale nadal spotykanym w wyrażeniu przed półwiekiem. półwisząc. Za pół godziny będę u was. półetap. że coś jest jednocześnie fantastyczne i realistyczne. półprzewodnik. półfeudalny. półmetek. półstał. jeśli cząstka pół wiąże się strukturalnie z przyimkiem. półkrew. półszeptem. czyli nazwaniu jednego procesu. cechy. Złożenia pół + przysłówek półdarmo. półszylingowy. półprzewodnikowy.półdiablę. oznaczająca. ale: Na półrozcięty banknot przyłożył taśmę klejącą. przed półtora rokiem). półwisiał. [140] 27. półpiętro. półoficjalnie. półżartować. półmetrowy. półgłośno. półwiszący. pół kpiąco. półgłosem. półstać. półkolumna. półjedwab. półlegalnie. półotwarty. pół czuwał to nie określenie dwu różnych stanów (półspał i półczuwał). [141] 27. a w połowie z powagą. Złożenia pół + formy czasownikowe półklęczeć. półmisa. Wyraz pół piszemy rozdzielnie. Złożenia pół + liczebnik Liczebniki ułamkowe: półtrzecia. półżartował. Przez pół dnia oglądał telewizję. na półtwardo. półhektarowy. na półmiękko. choć można też pisać przed pół wiekiem (konstrukcja składniowa o regularnej budowie. półgłówek. półpunkt. na. ale jednego. półświatek. np sen. Przysłówki: półbokiem. półżartem. np. półleżeć. ale jedna. półkolem. zwłaszcza przymiotniki i rzeczowniki. półton. za z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. Banknot na pół rozcięty (= niecałkowicie rozcięty) da się skleić. przez. Dzieci dostaną po pół jabłka. półtakt. Wymieszała oliwę pół na pół z musztardą. na półsurowo. przy. pół fantastyczny. półtuzin. półżołnierz. półsierota. półósma. np. półksiężyc. półnuta. że ktoś w połowie mówił z kpiną. półleżał. Plotkowały przy pół czarnej. półfinałowy. półtropikalny. np. pół zabawa.4. półstojąc. stanu. Tak do pół godziny potrwa jeszcze to zebranie. pół realistyczny — to nie dwie odrębne cechy (półfantastyczny i półrealistyczny). półmrok. półfabrykat. półuchem. półczwarta. * UWAGA: Wyraz półwiek jest zrostem.5. półnago. półsurowiec. półetatowiec. nieco już przestarzałym. UWAGA: Poprzedzający powyższe złożenia. Przyimki do. półgodzina. od. półprzytomnie. Od pół godziny czekam na ciebie. półdystans. Odstępstwem od tej reguły są połączenia: na półkrótko. Przyimek w z liczebnikiem pół ma dwojaką pisownię — łączną lub rozdzielną: . półżywo. półgolf. półprzyuczony. półlitrowy. o. jak przed pół rokiem.3. pół poważnie — to nie dwie odrębne cechy (półkpiąco i półpoważnie). Złożenia pół + przymiotnik półarkuszowy. a w połowie czuwał. półetat. półlitrówka. Podziel to na pół. półkula. półżartując. półleżąc. gdy występujące w zdaniu dwa wyrazy z cząstką pół służą określeniu jednego pojęcia. [139] 27. północ. półprzysiad. lecz jednocześnie zabawa i nauka — jeden proces składający się z elementów zabawy i elementów nauki. przyimek na wpływa na ich pisownię. półkolonia. półciężki. O pół do ósmej będę pod kinem. półokryty.

na czas. Dawne połączenia przyimkowe. na kształt. po troszkę. ćwierćarkuszowy. bez wątpienia. na pamięć. np. na przykład. do dwudziestu. od razu. liczebnikami i zaimkami. 3. po prostu. po dwadzieścia. załatwić coś w pół godziny. przerwać w pół słowa. 28. PISOWNIA POŁĄCZEŃ Z LICZEBNIKIEM ćwierć [142] Pisownia połączeń liczebnika ćwierć z rzeczownikiem jest rozdzielna. Zgiąć arkusz wpół. bez ustanku. od niedawna. po cóż. po trzecie. 4. np. moment w połowie między dwiema pełnymi godzinami. poza oczy. ‘w pasie’. ćwierćnuta. od niechcenia. po hiszpańsku. po południu. o ile. po omacku. Gdy liczebnik ćwierć jest częścią wyrazu złożonego. na opak.1. od dawna. na wylot. na powrót. mimo woli. a towarzyszący rzeczownik występuje w dopełniaczu. do cna. np. Co to są wyrażenia przyimkowe 29. pod warunkiem. od rzeczy. na pozór. nad nade o od ode po pod pode poza . np. na bok. po czym. bez mała. pod spodem. Objął Ewkę wpół. częściowo’. ‘na połowę. Rozpoczyna wykłady wpół do dziewiątej. pode mnie. do pracy. ‘niezupełnie. mimo to. po co. przerwać w pół zdania. np. czyli oznacza jedną z czterech równych części. szli ćwierć mili przez wrzosowiska. po trochu. jego pisownia jest łączna. pod względem. w połowie’. na ogół. zatrzymać się w pół drogi. poza tym. dla dwojga. na leżąco. gdy wyrażenie w pół znaczy ‘w połowie’. na ostatek. na schwał. mimo przeszkód. na wspak. po części. po prawdzie. 2. beze mnie. po drugie. pod dostatkiem. odważył ćwierć kilograma cukru. dla nich. do niego. na razie. ode mnie. we współczesnej polszczyźnie będące zrostami [143] 29. po staremu. np. po swojemu.2. nade wszystko. nad wyraz. np.a) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy rozdzielnie. nade mną.1. Zasadniczo pisze się je rozdzielnie bez względu na ich znaczenie pierwotne lub przenośne. ćwierćwiekowy. gdy wyrażenie wpół znaczy: 1. ćwierćwiecze. b) przyimek w z liczebnikiem pół piszemy łącznie. ćwierćinteligent. Patrzyła na wpół drwiąco (ale: Patrzyła wpółdrwiąco). bez reszty. dla niepoznaki. ćwierćfinał. np. po szlachecku. gdy ćwierć jest zwykłym liczebnikiem ułamkowym. 29. Wyrażenia przyimkowe to połączenia przyimków z rzeczownikami lub przysłówkami. PISOWNIA ŁĄCZNA I ROZDZIELNA WYRAŻEŃ PRZYIMKOWYCH 29. na skos. na jaw. ćwierćfinałowy. do siego roku. nad miarę. na co dzień. ćwierć szklanki mleka. Wyrażenia przyimkowe bez beze dla do mimo na bez liku. na domiar. na odwrót. po kolei. po wszystkim. od tego. pode mną.

wpośród. omal. wkoło. poniewczasie. dokoła. (= więc: Była zima. naówczas. z rosyjska. za mąż. nasamprzód. spode mnie. w oczy. za młodu. niespełna. zanadto. sprzed domu. zaprawdę (= istotnie). przy czym. wstecz. dlatego wszyscy chodzili w rękawiczkach). za pomocą. zrazu. wtenczas. z rana. nieomal. nareszcie. zadość. w poprzek. naraz. zresztą. spod oka. pospołu. donikąd. w prawo. nawet. sprzede sprzede mnie. oto. za dnia. wszerz. za co. we wtorek. pomału. spod łóżka. dlaczego dlatego dokoła doprawdy (= po co. powolutku. znad stawu.2. zaiste. w ogóle. w koło (= w kółko). wniwecz. przede wszystkim. przed południem. przeze mnie. naprędce. we wrzątku. wbrew. pomalutku. z jakiego powodu: Dlaczego nic nie robisz?). za pan brat. dopóki. dlaczego. w dwójnasób. naprzód. nadal. u mnie. ale: Zapisał się do koła humanistycznego. za wiele. UWAGA: Należy zwrócić uwagę na różnice w pisowni zależne od znaczenia: dlaboga (= na litość boską: Dlaboga! Co oni robią?!). naonczas. popojutrze. za granicą. znów. otóż. wspak. zgoła. zapewne. z pomocą. u góry. potem (= później). znienacka. z dala. wprost. dopóty. spode łba. natychmiast. nadto. z daleka. zawczasu. niezadługo (= wkrótce). wtem (= nagle). dlaboga. zarazem. przedtem (= dawniej. na czas). w czas (= w porę. przedwczoraj. powoli. z cicha. nadaremnie. ze świadomością. (= wokół: Gdziekolwiek spojrzysz. zazwyczaj. dotąd. wcale. ze wszech miar. ale: Dla czego i dla kogo tak się poświęcasz?. wcześniej). w przeddzień. (= rzeczywiście: Doprawdy nie wiem. przede mną. [144] 29. z wysoka. z rzadka. z lekka. znad znad morza. zaledwie. w bród. wzwyż. doprawdy. znowu.przed przede przez przeze przy spod spode sprzed u w we z za ze przed czasem. za darmo. pojutrze. wprzódy. ale: Dla tego chłopca przygotuj osobny zestaw pytań. we czwartek. dlatego. za mało. dotychczas. wręcz. wpław. pokrótce. z chłopska. co począć). w przód (= do przodu). wonczas. natomiast. w okamgnieniu. pomaleńku. wprzód (= najpierw). ale: W ten sposób nigdy . nazbyt. ze mną. dookoła. nadzwyczaj (= wyjątkowo). za pięć złotych. ze spodu. przeto. Pisownię łączną mają dawne połączenia przyimkowe. z przeciwka. naprzeciwko. wówczas. zaraz. natenczas. u nas. które we współczesnej polszczyźnie są zrostami. we Włodawie. przed domem. zarówno. wprawdzie. naumyślnie. zatem. sprzed roku. za to. za półdarmo. ze skutkiem. za nic. podówczas. przez lasy. z wolna. dokoła lasy). przez Europę. np. u szewca. ale: Dla Boga by oddał życie. przy tym. nawzajem. zanim. ponadto. wzdłuż. z grubsza. wraz. naprawdę. ze wszystkim. pośrodku.

(= najpierw: Nasamprzód skosił łąkę). (= wtedy: Mój ojciec był natenczas majorem). potem wyszedł). wcześniej. (= wyjątkowo: Wyglądasz nadzwyczaj pięknie). (= wokół czegoś: biegać wkoło betonowych klombów). ale: patrzeć na daremnie proszących o pomoc ludzi. dlatego na ten czas odnajmował mieszkanie. ale: Wysunąć ramię w przód. jedynie: Przeczytał zaledwie pół rozdziału). (= rzeczywiście: Czy naprawdę takie jest twoje zdanie?). ale: Nie ma co liczyć na prawdę — nikt jej nie ujawni. (= za bardzo. resztę — na paszę. zbyt: Zanadto ją rozpieszczasz). Pracował. ale: Wszyscy studenci uważali ten artykuł za dość trudny. (= wkrótce: Dał znać listem. ale: O to chodzi. ale: pobiec na przód pociągu. Mówił w koło to samo. ale: Siedźcie tam nie za długo. ale: Uznałem jego wymagania za nadto wygórowane. nadaremnie nadto (= na darmo: czekać na coś nadaremnie). włożyć golf tył na przód. że niezadługo przyjedzie). (= zgodnie z: Czyniła zadość jego estetycznym wymaganiom). ale niczego się nie nauczył). ale: Nic milszego nad to spotkanie. Oglądał się w koło. w ten czas pełen niepokoju. (= nagle. na dwa kucamy. oprócz tego: Miała jej za złe. (= mimo że. jednocześnie: Naraz otworzyły się drzwi. ale: W prawdzie odnalazł sens życia. Pies obiegł dom w koło. (= wyraz wzmacniający zaimek wskazujący: Został mi tylko ten oto przyjaciel). o co ci chodzi). ale: Wyjeżdżał na pół roku za granicę. (= do przodu. (= wtedy: Odwiedzę was dopiero wtenczas. (= zbytnio: Był nazbyt tęgi). (= zbyt dużo. ale: Rozglądał się za ledwie dostrzegalną śrubką. studiowałem w zupełnie innych warunkach. najpierw: pobiec naprzód. na trzy miesiące naprzód. a ponadto był nieśmiały). ale: Przed 50 laty. kiedy skończę pilną pracę). ale: Poszedł na sam przód pociągu. Na raz wstajemy. a nadto studiował zaocznie). Przeskakiwał po dwa stopnie naraz). ale: To lekarstwo masz na raz (= na jeden raz). ale: wpisać trójkąt w koło. Nie zareagował na raz postawione pytanie. chociaż: Wprawdzie chodził do szkoły. (= oprócz tego: Nie miał zdolności. ale: Nic nie pamiętał ponad to jedno wydarzenie. naprzód powiedz.nie dojdziesz do prawdy. (= tylko. ale: 60% plonu przeznaczył na zbyt. nadzwyczaj naprawdę naprzód naraz nasamprzód natenczas nazbyt niezadługo oto ponadto wkoło wprawdzie wprzód wtenczas zadość zaledwie zanadto . ale: Przedkładał wygodę nad zwyczaj tutaj panujący. że nadto uwagi poświęca strojom. (= najpierw: Wprzód zjadł śniadanie. że nie masz racji.

np. sam na sam. ziarnko do ziarnka. ale: Za równo maszerującymi piechurami podążali kawalerzyści. (= prawdopodobnie: Wrócę zapewne wieczorem). popod. przedeń = przed niego. nadeń = nad niego. aspołeczny. znad. łeb w łeb. . antynarkotyczny. PISOWNIA FORMY ZAIMKOWEJ -ń Z PRZYIMKAMI [147] Forma zaimkowa -ń nie stanowi samodzielnej sylaby. np. PISOWNIA PRZYIMKÓW ZŁOŻONYCH [145] Przyimki złożone z samych przyimków pisze się łącznie. od deski do deski [146] Pisownia członów tego typu wyrażeń jest rozdzielna. (= podobnie jak: Zarówno żyrafa. PISOWNIA WYRAŻEŃ TYPU ręka w rękę. spoza. ale: Ukarał go za pewne niedociągnięcia. np. antyfeminista. ale: Miał gest. Dopuszczalna jest też pisownia tego wyrażenia jako potocznego wte i wewte: Kręciła się bezmyślnie wte i wewte. 32. wet za wet. raz w raz (= raz za razem). zresztą nie wystarczyłoby nam pieniędzy). ale: Z ponad (= z więcej niż) stu dwudziestu kandydatek do konkursu Miss Polonia tylko dziesięć przeszło do finału. z reguły: Zazwyczaj nikomu nie pożyczam pieniędzy). Z przyimkami pisze się ją łącznie. zanim pójdziesz na trening). spod. słowo po słowie. spomiędzy. zza. 31. 30. (= na ogół. 33. ale: Pies ruszył gwałtownie. jak i mysz należą do ssaków). (= istotnie: Zaprawdę nie jestem wtajemniczony). ręka w rękę. zeń = z niego. ateizm. UWAGA: Powyższe formy dopuszczalne są tylko w rodzaju męskim. weń = w niego. oko w oko. z miesiąca na miesiąc. z którym nie ma sensu walczyć. ale: Palenie papierosów w biurze uważał za zwyczaj. (= za chwilę: Zaraz przekażę mu wiadomość). nań = na niego. ale: Za raz tylko popełniony błąd nie należy nikogo karać. więc rachunek z resztą zostawił kelnerowi. przezeń = przez niego. por. Rozdzielnie pisze się też wyrażenie w tę i we w tę: Dźwig miarowo poruszał się w tę i we w tę stronę. ale: Trudno jej słowa uznać za prawdę.zanim zapewne zaprawdę zaraz zarówno zazwyczaj (= spójnik: Wyrzuć śmieci. antynikotynowy. poprzez. z roku na rok. sprzed. sponad (Sponad gór świeciło słońce. niżej). sam na sam. apolityczny. od deski do deski. Pisownia wyrazów z przedrostkami zresztą aantyanormalny. np. ponad. PISOWNIA WYRAZÓW Z PRZEDROSTKAMI [148] W języku polskim wszystkie przedrostki — rodzime i obce — pisze się łącznie z wyrazami pospolitymi. (= ostatecznie. poza tym: Nie zdążymy już do sklepu. a za nim jego pan.

hiperdźwiękowy. międzyludzki. postkolonialny. miniparasol. minispódniczka. docelowy. przeciw. dokładka. podetrzeć. arcybiskupstwo. pobratymiec. nadgniły. nadsztygar. okołosłoneczny.przeciwciało. bezpłatnie. nadużywać. pobernardyński. minirozmówki. przedzawałowy. podebrać. pogrobowiec. napisać. dogłębny. podeschnięcie. nastrojowy. ale: eks-Polak. bezradność. ponadetatowy. pociąć. zob. przeciwzawałowy.archiarcybezbezedoeksekstrahiperinfrakontrmaksimidimiędzymininanadnadeoododeokołopanpopodpodeponadpostpoza- archidiakon. naderwać. ochrypnąć. przedzamcze. ekstraklasa. odgrodzić. nastawka. przedmałżeński. pozabiblijny. międzyżebrze. podbramkowy. okołoksiężycowy. ponadplemienny. podchwytliwie. poderwać. bezecnie. postpenitencjarny. minirecenzja. nadżółkły. bezecny. eksmąż. ekskierowniczka. kontrreformacyjny. paneuropejski. przeciwwaga. odpowiedzialny. naskórek. przedprzedhistoryczny. nadodrzański. maksispódnica. pobłądzenie. arcybanalny. bezzwłoczny. bezsenność. dokształcić. arcyksiążęcy. pokątnie. dorzecze. postkomunistyczny. panslawizm. odedrzeć. odpłatność. pochwalić. hiperpoprawność. okruszyna. odetkać. eksprzewodniczący. midispódnica. hiperinflacja. odświętny. ponadto. beztroska. ochrzczony. międzyzwiązkowy. okołorównikowy. okołoziemski. naprzeciw. ekstranowoczesny. odbiorca. zob. ponadczasowo. ochłodzenie. eksminister. 47. ponaddźwiękowy. kontrtytuł. infrastruktura. nadebrać. infradźwiękowy. panamerykański. postimpresjonizm. ale: post-Jugosłowianin. okołobudżetowy. przeciwdziałać. odseparowany. ponadpaństwowy. midipłaszczyk. bezpretensjonalny. podchorąży. odebrać. pozaksięgowy. odegrać. przedmecz. zob. ponadtysiącletni. nadedrzeć. naderżnąć. nadżerka. archikatedralny. 47. maksisukienka. ale: arcy-Polak. w . dobrnąć. ponadplanowo. pozakulisowy. podchodzić. 47. odezwać się. przeciwuczuleniowy.

co miesiąc. okołorównikowy. ukwiecony. 34. śródskórnie. wokołoziemski. ktoś tam. co rok. śródlądowy. tyle samo. co niedziela. uśmiech. zezeschły. np. superarbiter. w pobliżu czegoś. ta sama. kto zacz. pisze się z tymi formami rozdzielnie. ale: super-Europejczyk. cotygodniowy. zewsząd. co roku. zażądać. znormalizowany.(= wokół czegoś. tym gorzej. co tydzień. . przyziemnie. ultrakrótki. zespolić. wokółksiężycowy. co godzina. tym samym (autobusem) i tym samym (= przez to samo. zgwałcić. wicekanclerz. przystrzyc. wezwać. jaka taka. co do (tego). 47. jaki taki. czym prędzej. toteż (= więc). quasi. co najmniej. coroczny. ultraradykalny. wcierać. pseudoarystokrata. co chwila. wicekrólestwo. np. ceny paliwa wzrosły około trzykrotnie. WYJĄTKI: Odstępstwem od tej zasady jest pisownia łączna wyrażeń zaimkowych będących zrostami: coraz. przedeprzypseudosuperśróduultrawwewicewokołowokółzzaw przededniu. w przybliżeniu). ukłuć. wiceprezydent. takie samo. 47. wiceprzewodnicząca. cotygodniowo. zaćmienie. 52. wepchnięcie. taki sam [150] Pisownia zaimków złożonych. to samo. np. tym bardziej. śródtytuł. np. co gorsze. co za (przygoda). zgasić. przysłówek.przeddzień. towarzyszący przymiotnikom i przysłówkom w stopniu najwyższym. jakiś tam. zeszlachetnieć. pisanej z następującym po niej przymiotnikiem lub przysłówkiem rozdzielnie. UWAGA 2: Należy odróżnić przedrostek około. tamtędy (zrosty). pisany z drugim członem wyrazu zawsze łącznie. ukrwienie. WYJĄTKI: tamten. upiłować. co wieczór. przyśpiewka. np. co prędzej. tym lepiej. pseudoartysta. od partykuły około (= mniej więcej. Pisze się je rozdzielnie. śródziemnie. około godzinny postój.zob. ale: ultra-Azjata. zatrzaska. np. zabudować. zob. codziennie. wobec tego. skądś tam jest rozdzielna. wewnętrznie. zob. co gorsza. śródpiętro. zaczarowany. 36. zwapnienie. ten sam. ale: pseudo-Rosjanin. tak samo. ześlizg. zabłądzić. UWAGA 1: O pisowni niby-. umniejszać. taki sam. PISOWNIA WYRAZU jak [151] Wyraz jak. ultrafiolet. wewnętrzny. przyrumienić. PISOWNIA ZAIMKÓW ZŁOŻONYCH TYPU ten sam. co tchu. superforteca. wokółziemski. zatwierdzający. comiesięczny. superczuły. PISOWNIA WYRAŻEŃ ZAIMKOWYCH [149] Połączenia zaimka i następującej po nim innej części mowy to wyrażenia zaimkowe. pseudofilozoficzny. corocznie. wokołomarsjański. wgniecenie. wciągnąć. tymczasem. 35. tym samym muszę z tego zrezygnować). około dwuipółgodzinny wykład. wemknąć się. co dzień. wokołosłoneczny. 47. oraz złożeniami: cogodzinny. wicekonsul. jakie takie. jako tako. zob. dotyczący czegoś). urwać.

jak najdłuższy jak najkorzystniejszy jak najlepszy jak najdłużej jak najkorzystniej jak najlepiej. Co bądź mi daj do jedzenia. -byś. Niechaj żyje nam! Cicho no bądźcie! daj no. czemuż. Pisownia partykuły -li (= czy) jest łączna: Znaszli ten kraj. -li. byle kiedy (ale: bylejakość. lada moment. tak dalece. co. PISOWNIA WYRAZU indziej [152] Wyraz indziej występuje tylko w połączeniach: gdzie indziej. wszędzie indziej. Co to była za piękna gra! Co to za jeden? Kogo to ja spotykam! tu Co tu gadać. no.. On ma już jakieś tam patenty. Ich pisownia jest rozdzielna. też. byle co. -byście — zob. kiedy indziej. tu [153] Pisownia wymienionych wyżej partykuł jest rozdzielna: Pisownia wybranych partykuł bądź bodaj byle chyba ci co lada niech niechaj no oby tak tam też to bądź co bądź. toć. A to ci heca! Masz ci los! Co ona taka dziś zdenerwowana? Zatrzymywał się co krok. tam. nie lada sztuka. 40. wracajmyż. gdzież. Co tu robić? O pisowni łącznej partykuł z cząstkami -bym. nigdzie indziej. boć. tam do licha. lada. Nie wiedział. chodźmyż. -ć [154] Pisownia partykuł -że. ci. Niech mi wolno będzie powitać szanownych gości. wracajże. Niech już zacznie czytać. Li (= wyłącznie. niechaj. Chyba nie przyjdę. byle. Bartkali to wina czy twoja?. chyba. byle jak. 37. ponoć. PISOWNIA PARTYKUŁ -że. PISOWNIA SPÓJNIKA że . -byśmy. lada kiedy. Też mi odpowiedź. -ż. 43. bodaj. lada kto. Chyba to się nie uda. oby. któż. Oby przepadł! Oby się nie spóźnili. jakaż. tak jakoś. gdzie cytryna dojrzewa? (Mickiewicz). też) w połączeniu li tylko pisze się osobno: Nazwiska Jego pozwoliłem sobie użyć (. chodźże. kiedyż. lada co (ale: ladaco = nicpoń). -ż. -ć jest łączna: bodajże (= chyba). Również osobno pisze się wyrażenie jak gdyby. -by. lada chwila. jedynie. to. PISOWNIA PARTYKUŁ bądź. a zna też fiński. że tak powiem. Chceszli wiedzieć. tamże. niech. 38.) li tylko dla reklamy niniejszego felietonu (Kisiel). jaki demon czy bóg porwał cię w powietrze? (KossakSzczucka). tenże. Ma chyba ze sto lat. Niech wysprząta ten pokój. rychłoli skończy pracę w ogródku. 39. z bylekąd). tak.. tak sobie. tylko. Bodaj go licho wzięło! Byle do jutra! byle kto. pókiż. Włada biegle angielskim i niemieckim. byle gdzie.

stokrotnie. posprzątałabyś. [159] 43. częstokroć. odkąd. cokolwiek. wszędy. -(e)ś. -byście z partykułami .3. Kiedyście tam byli? Kiedy tameście byli? O pisowni tych końcówek z łącznikiem — zob. 53. -by. owędy. Ręcznikam zapomniał. -(e)ście [157] Bez względu na to. -mość -nasty jedenasty. pisze się je zasadniczo łącznie: pisałam.6. kiedykolwiek. skąd. zrzeszylibyście się. -(e)śmy. -kroć -krotny dwukrotny. -dziesty dwudziesty. -krotnie. trzydziesty. Z osobowymi formami czasowników: robiłbym. [160] 43. dwunasty. W wyrazach porównawczych [158] 43. znikądinąd. Z osobowymi formami czasowników 43. pomimo że. -ędy. 42. wydawałoby się. -by. zatrzymaliśmy się. waszmość. nauczyłeś się. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej: malowałoby mu się dobrze w plenerze. (e)ście. jakikolwiek. 43. dziewięćdziesiąt. po jakiej części mowy występują końcówki -(e)m. -inąd.[155] Pisownia spójnika że jest rozdzielna: bodaj że. czternaście. -(e)ś. tysiąckroć. Z większością spójników 43. -byśmy. stokroć.4. PISOWNIA KOŃCÓWEK -(e)m.1. wielokrotnie. tylko że. którykolwiek. z bylekąd. -kolwiek aczkolwiek. -byś.1. Z osobowymi formami czasowników użytymi w funkcji bezosobowej 43. W Gdańskuśmy dawno nie byli.5. -krotny. tędy. Wreszciem się go pozbył! Dawnośmy nie byli w Gdańsku. -set sześćset. -set [156] Pisownia tych cząstek jest zawsze łączna: -ąd dokąd. PISOWNIA ŁĄCZNA CZĄSTEK -bym. -byście pisze się łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 43. -byś. gdziekolwiek. -mość. -byśmy. -kroć. -dziesiąt sześćdziesiąt. właśnie że. jegomość. wielekroć. czterdzieści. upiekłby. -ędy którędy. -dziesty. osiemset. że zda ten egzamin.2. -byś. -dzieści trzydzieści. -naście. kolwiek. Z partykułami 43. znikąd. -naście dwanaście.2. należałoby go odwiedzić. -by. jejmość. wypadałoby złożyć życzenia. pięciokroć. zapaliłybyśmy.3. mimo że. 41. dwudziestokrotny. -byście Cząstki -bym. -(e)śmy. prawie że. szesnaście. tak że (ale: także = również). czegokolwiek. -inąd skądinąd. szesnasty. Z następującymi partykułami: Pisownia łączna cząstek -bym. trzykrotny. -byśmy. pięciokrotny. -dziesiąt. -krotnie czterokrotnie. -dzieści. -nasty. jakkolwiek. PISOWNIA CZĄSTEK WYRAZÓW -ąd.

ażebyśmy. albobyście. azalibyśmy. ależbym. niechbyście. jakżeżbym. gdzieżbym. bobyśmy. aniby. zali zaliby. nużbym. niechajbyś. bylebyś. albowiembyśmy. ażebyś. niechajbym. albożbyś. chociażbyśmy. anibyście. ażeby. obyśmy. albowiembyście. azalibym. choćbym. Z większością spójników. alboby. czylibym. albożby. gdybym. chociażbym. aczkolwiekbyśmy. choćbyśmy. chociażby. choćby. jakżebyśmy. niechbyś. -by. abyś. aniby. . jakżebyście. nużbyśmy. aleby. azalibyście. albowiemby. aleby. boby. bylebym. jakżeżbyście. czybyś. anibyśmy. gdzieżby. byleby. ależbyście. bodajbym. obyście. aczkolwiekby. otóżby. anibym. bylebyśmy. alebyśmy. jakżeżbyś. oby. albożbym. ażbyście. albowiembyś. bodajbyś. gdybyśmy. jakżeżbyśmy. chociażbyście. czybyście. abyśmy. ależbyśmy. anibyście. aczkolwiekbyś. chociażbyś. gdybyście. anibyś. czyliby. niechajbyście. bodajby. alebyście. bodajbyśmy. -byście ze spójnikami aby aczkolwiek albo albowiem alboż ale ani aż ażeby bo byle chociaż choć czyli gdy abym. aczkolwiekbyście. niechbym. ależby. czybym. czyby. albobym. czylibyś. niechbyśmy. ażbyśmy. albożbyśmy. bobym. aczkolwiekbym. niechajbyśmy. a zwłaszcza z następującymi: Pisownia łączna cząstek -bym. choćbyście. niechby. ażby. albobyśmy. czylibyśmy. jakżebym.ale ależ ani azali bodaj chyba czy czyż gdzież jakże jakżeż niech niechaj nuż oby otóż alebym. ależbyś. -byś. abyście. alebyś.4. choćbyś. anibyś. bobyście. ażbyś. czybyśmy. obyś. bobyś. ażbym. ażebyście. czyżbyśmy. czyżbym. gdzieżbyśmy. obym. -byśmy. niechajby. bylebyście. albobyś. nużbyście. [161] 43. bodajbyście. anibym. alebym. nużbyś. nużby. alebyście. czyżby. czyżbyście. anibyśmy. albożbyście. gdybyś. jakżeżby. azalibyś. alebyśmy. czyżbyś. albowiembym. gdzieżbyś. chybaby. alebyś. gdzieżbyście. gdyby. ażebym. jakżebyś. czylibyście.

tobyś. jakobyśmy.3. jakobyście. przecieżbyś. skoroby. zaśbyś. jeślibym. nimby. zaimkach (. przecieżbyście. iżby. iżbyś. np. zaśbyśmy. jednakżebyśmy. niżbyśmy. (e)ś itp. jakoby.5. jakkolwiekbyś. nimbyście. żebyś. byście Cząstki bym. zaśby. -byś. skorobyś. jednakżeby. Po nieosobowych formach czasownika: a) po bezokolicznikach. ponieważbyście. skorobyśmy. jeżelibyśmy. niżbym. Po nieosobowych formach czasownika 44. żebyście. zatembyście. tedybyście. przecieżbym. przecieżby. . jakbyśmy. iżbyśmy. gdyżbyś. byśmy. zanimbyś. Cząstki bym. byśmy. jakby była przestraszona. byście jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. niżbyście. jeślibyś. przecieżbyśmy.gdyż iż jak (= jeśli. tedybyś. przymiotnikach. leczby. ponieważbym. by. zatembyśmy. jednakby. więcbyście. jeślibyśmy. tedyby. byś. jakobyś. że żebym. -byśmy. zaśbym. ponieważbyś. -by. jednakżebym. jeśliby. gdy) jakkolwiek jako jednak jednakże jeśli jeżeli lecz nim niż ponieważ przecież skoro tedy to (= więc) więc zanim zaś zatem (= więc) gdyżbym. żeby. zanimbyśmy. W wyrazach porównawczych: Pisownia łączna cząstek -bym. niżbyś. jakbyście. jeżelibyście. niby Pasierbica jest dla niej niby córka. iżbym. tobyście. zanimbym. zanimby. jednakbyś. Śpiewała jakoby jakaś profesjonalna śpiewaczka. leczbyśmy. jakkolwiekbym. jakkolwiekby. więcby. zanimbyście. [163] 44. 44. jakbym.1. jeślibyście. więcbym. jednakżebyś. byś.. iżbyście. byśmy. gdyżbyście. ponieważby. jakobym. skorobym. jednakbyście. by. tobyśmy. toby. jakkolwiekbyście. nimbym. więcbyśmy. więcbyś. zaśbyście. nimbyś. skorobyście. jakby. Po rzeczownikach. liczebnikach. by. jednakbym. jakbyś. PISOWNIA ROZDZIELNA CZĄSTEK bym. [162] 43. byście pisze się rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 44. nimbyśmy. zatembym. ponieważbyśmy. leczbyście. leczbym. zatemby.) 44. zatembyś. tedybyśmy. byś.1.2. jeżeliby. jednakbyśmy. jeżelibyś. gdyżby. tedybym. tobym. przysłówkach. żebyśmy. jakkolwiekbyśmy. jednakżebyście. leczbyś. gdyżbyśmy.. -byście w wyrazach porównawczych jakby jakoby Wyglądała. niżby. jeżelibym.

niepodobna. Prędko by nie znalazła takiego męża. c) po formach bezosobowych zakończonych na -no. Warto by było wybrać się na jakąś wycieczkę. byście po zaimkach dlaczego dlatego dokąd dopóki dopóty dotąd gdzie jak (= w jaki sposób) kiedy którędy odkąd odtąd skąd stamtąd Dlaczego byśmy nie mieli tam pójść? Jest senny. przysłówkach. np. Pożyczyć byśmy mogli jacht. Zastąpiono by dyżurnych. Gdybym mógł. dopóki starczyłoby nam pieniędzy. pytajnych i względnych.1. np. Skąd by miał takie wiadomości? Gdyby się nie zgubili. odkąd by rozpocząć powtórkę materiału. Zbrodnię odkryto by później. jak i odpowiadających im wskazujących: Pisownia rozdzielna cząstek bym. Trzech by nie dało rady. zaimkach innych niż przysłowne: Samochodem byś chyba pojechał. Zrobiono by to wcześniej. Dawno już winien byś przeprosić mamę. Kiedy byś mógł przyjść do nas? Zastanawiała się. byś. warto. powinien. My byśmy dokończyli. Wolno by było tam wejść. Zastanawiam się. 44. jak by należało poprawić tę pracę. Zawsze to samo pytanie. Nie wiedział. Niepodobna by było go nie zaprosić. odtąd bym jeździł tam zawsze. Po zaimkach przysłownych. wolno. Powinna byś już wyjechać na wakacje. dlatego by było dobrze wracać już do domu. Dopóki by on został z nami. d) po wyrazach: winien. . Dotąd by ten przedpokój należał do nas. reszta do was. liczebnikach. np. b) po wyrazach o funkcji czasownikowej: można.2. [164] 44. Psa szczekającego by się nie wystraszył. byśmy. Tłumaczył cierpliwie. Po rzeczownikach. dopóty by nie było kłótni. Dopóty byśmy mogli pozostać w Pradze. Zamknięto by okna. imiesłowach przymiotnikowych.2. Czerwony by się zrobił ze złości. stamtąd by łatwo dotarli do wioski.2. którędy by przejść. Można by to kupić. nie mocząc nóg. -to. dokąd by jechać na wakacje. by.Skończyć by już warto tę budowę. przymiotnikach. Powinni byście mu pomóc. trzeba. Trzeba by pójść wreszcie do kina. gdzie by wysłać dzieci na zimowisko.

3. PISOWNIA ŁĄCZNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy łącznie z następującymi kategoriami wyrazów: 45. Jakkolwiekbyś nie miała czasu. jeżelibyśmy — w znaczeniu warunkowym ). bym do niej przyjechała (= żebym do niej przyjechała). Jak by zrobił. np. to was odwiedzimy. np. Zadzwoniła z prośbą. Jak by to zrobić. gdybyśmy. UWAGA: Jeśli ten sam wyraz w jednym kontekście pełni funkcję zaimka przysłownego.2. ażeby. ale by zająć pokój. żeby się wszystkim podobało? jakby (= niby. Wtedy przekształcone zdanie będzie miało postać: Podróżny dotarł do hotelu. byście występują także jako połączenie spójnika by z końcówkami -(e)m. -(e)ście. 42. np. Zaprosił go. Cząstki bym. jakbyśmy (= jeślibyśmy. będzie źle. wtedy Gdybym przeszedł w eliminacjach. By jako samodzielny spójnik może wystąpić po innych spójnikach. -(e)ś. by zająć pokój. np. (= w którym miejscu? — zaimek pytajny). Z przymiotnikami 45. żeby. wtedy bym się cieszył. np. -(e)ście z poprzedzającymi wyrazami — zob. byś. a w innym jest spójnikiem albo partykułą. byśmy się tu zatrzymali (= żebyśmy się tu zatrzymali). tak by miał. jakkolwiekbyś (= chociażbyś — spójnik przyzwolenia). jak gdyby — w znaczeniu porównawczym). by wystąpił z odczytem (= aby wystąpił z odczytem). np. np. zawsze odwiedź chorą koleżankę. Gdzieżby ona ci pomogła! jak by (= w jaki sposób by?). Spójnik by możemy też wymienić na spójniki aby. Chcą. Aby upewnić się co do spójnikowej funkcji by w powyższym zdaniu. Jakkolwiek byś teraz postąpiła. 45. [165] 44. Spójnik by jest równoważny spójnikom aby. by. Z imiesłowami przymiotnikowymi 45. Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników . to stosujemy odpowiednie rozróżnienie w pisowni.3. Tam by można powiesić ten obraz. Jego pisownia jest wtedy rozdzielna: Podróżny dotarł do hotelu. ażeby. musiał wypełnić kwestionariusze. ale musiał wypełnić kwestionariusze. -(e)śmy. żeby.4. Jakbyśmy byli we Wrocławiu.1. np. O pisowni końcówek -(e)m. Spójnik ale wprowadza zdanie musiał wypełnić kwestionariusze. Tamtędy by było lepiej iść. -(e)śmy. Twarz jej była jakby maska.stąd tak (= w taki sposób) tam tamtędy Stąd bym już mogła pójść sama. byśmy. żeby każde podrzędne zdanie wprowadzone zostało oddzielnie własnym spójnikiem: Podróżny dotarł do hotelu. jakkolwiek byś (= w jakikolwiek sposób byś — zaimek względny). należy to zdanie przekształcić w ten sposób. musiał wypełnić kwestionariusze. ale żeby zająć pokój. Gdzież by można było gdzież by upchać te roczniki gazet? gdzieżby ( = wcale nie — w znaczeniu partykuły retorycznopytajnej — czyżby?). spójnik by — zająć pokój. -(e)ś. np. Z rzeczownikami 45.

ale: nie-Aleksandrostwo. ani nie czytający). PISOWNIA ROZDZIELNA PARTYKUŁY nie Partykułę nie jako wykładnik zaprzeczenia piszemy rozdzielnie z następującymi kategoriami wyrazów: 46.4. ale: nie gorszy — zob. ale siedzący. nie leżący. niemiły.[166] 45. niejasny. których nie opisano). ale: nie drożej — zob. nieziemskość. przykłady oznaczone literą b). nie-Polak — zob. nienaturalność. nie leżący. nietrudno. nieszczęście. dopuszczalne jest jednak stosowanie pisowni rozdzielnej. których ośrodkiem jest spójnik ani lub ni (np. ani nie piszący.13. ale także: (b) Człowiek nieżyjący obecnie w Japonii nie zna grozy trzęsień ziemi. Choć nowa zasada dopuszcza jako oboczną rozdzielną pisownię imiesłowów w użyciu czasownikowym. czy czasownikowym (zob. niedrogi. nieprzytulny.. niesłony. przykłady oznaczone literą a). nieżyciowość. (a) nieopisane trudności (= niedające się opisać). Z przysłówkami utworzonymi od przymiotników: niedrogo. ale: nie krakowski. np. można. Przed czasownikami 46. tylko siedzący. ale także: (b) obraz nieoceniony jeszcze przez jury konkursu (= taki. piszemy je łącznie: Niemile mnie zaskoczył (niemile — okolicznik).3. b) w konstrukcjach. niecierpliwość. a łącznie imiesłowy użyte przymiotnikowo. [167] 45. np. (a) Matka Boska Nieustającej Pomocy. (a) Przyśnił mi się mój nieżyjący ojciec.. Bez względu na to. niepokój. 46.. nie-Nigeryjka. 46.3.. w niniejszym słowniku wszystkie zaprzeczone imiesłowy przymiotnikowe podajemy w pisowni łącznej. Tu jest niedrogo (niedrogo — orzecznik). nie-Europejczycy. Gdy imiesłów użyty jest w znaczeniu czasownikowym. UWAGA: Podane zasady dotyczące pisowni zaprzeczonych imiesłowów przymiotnikowych są oparte na uchwale Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN z dnia 9 grudnia 1997 r. Z rzeczownikami: niebezpieczeństwo. siedzący. 46. niezdyscyplinowanie. ale także: (b) kraje nieopisane w podręczniku (= takie. niedopuszczenie.) oraz formami nieosobowymi (. a nie leżący. Z imiesłowami przymiotnikowymi (czynnymi i biernymi). czasem powtórzony (np.. lecz muzułmanin — zob. niekrakowski. zasługujący na najwyższą ocenę). którego nie oceniono). nie piszący ani nie czytający). Przed wyrazami brak. 46. niechrześcijanin. niemiłosierny.4. niehałaśliwy. Z przymiotnikami: nieagresywny.9. są to przysłówki utworzone od przymiotników niedrogi.) . niebiedny. niekapitalista. (a) nieoceniony pracownik (= bezcenny. nietykalny. które mają znaczenie czasownikowe 46. lecz siedzący.2. niezależnie od tego. ale: nie chrześcijanin. niedyskrecja. 53. niezorganizowanie. Wcześniejsza reguła kazała pisać rozdzielnie imiesłowy użyte czasownikowo.11.9. nie leżący. niefizyk. ale: nie-Szekspirowski (dramat) — zob.1. [169] 45. [168] 45.. nieodmienny.1. WYJĄTKI: Zawsze stosuje się pisownię rozdzielną: a) w wyraźnych przeciwstawieniach.4.. 53. jaką funkcję pełnią te przysłówki w zdaniu. niemile. Przed imiesłowami przysłówkowymi (.. 46. nietrudny.2. lecz warszawski — zob. potrzeba itp. ale także: (b) W Tatrach padał śnieg nieustający od tygodnia. czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym (zob. niejasno.

12. nie warto.3. niewielu. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi (. nie swój majątek przegrał.10. nie dwoje dzieci.. niepokoić (od: niepokój). niech nie krzyczy. nie znaleziono niczego. warto. nie wolno. ale troje. nie to zagadnienie. [174] 46. Przed zaimkami 46. nie zdając sobie sprawy. wolno. nie dwanaście. nie jedzie. niecoś. nie trzeba. Janek nie ma tej książki. gdy partykuła nie jest także przeciwstawieniem 46.9. nie potrzeba..) [170] 46. lada 46. które mają znaczenie czasownikowe.5. nie tam. niewiele. Przed wyrażeniami przyimkowymi: nie dla nas. Przed partykułami byle. Janka nie ma w domu. nie wykryto bandy złodziei. nie z nim. nie dwunasty. -to: nie będąc na przyjęciu. O rozdzielnej pisowni nie z imiesłowami przymiotnikowymi — zob. nie za długo. niejaki. Reguła odnosi się również do czasownika nie omieszkać: Nie omieszkaj (= nie zaniedbaj) iść do lekarza.46.4..5. nie przez każdego. dotrwać do pewnego czasu).3. nie odbyć. a także do używanego w środowisku prawniczym zwrotu nie omieszkać stawiennictwa (= nie zaniedbać stawienia się gdzieś). nie zawiadomiła.13. nie można) wyjątkowo pisze się łącznie. brakować). Przed wyrazami brak. nie wiadomo. niż się powinno). niektórzy. nie zrywać. np. Przed wyrażeniami przyimkowymi 46. niewolić (od: niewola). można. [171] 46. poniektórzy.11. nie brak. ten i ów). Przed liczebnikami 46. [172] 46. nie wypadało się śmiać. Stenotypistka nie dosłyszała (= nie usłyszała) ostatniego słowa. Przed rzeczownikami (. nieswój (= niezdrów).2. nie w szkole. nie tyle. dostawać (= otrzymywać) nie dosypiać (= spać krócej. o apetycie). np. nie roznoś. niejedno. nie o Marysi. Przed liczebnikami: nie trzy. niedowidzieć. nie można. -wszy oraz formami nieosobowymi zakończonymi na -no. nie każdy to potrafi. ale: Niepodobna tego odczytać. WYJĄTKI: Czasowniki utworzone od rzeczowników z przedrostkowym nie.7.6. 45. nie zaskoczyłby. dojadać (= kończyć jedzenie) nie dopisywać (np. dopisywać (od: pisać) nie dostawać (= nie otrzymywać. nie tutaj.. nie telefonowałem. nie tu.8. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika 46. oszczędzać na jedzeniu). które bez przeczenia nie mają inne znaczenie: nie dojadać (= głodować. Przed przysłówkami wtedy. [175] 46.1. nienawidzić. Wyraz niepodobna (= jest trudno. nie jestem. trzeba. nie załatwiwszy sprawy do końca. nie ten autobus. nie na czasie. dosypiać (= śpiąc. . nie jeden milion pochłonął mu hazard. potrzeba. Przed imiesłowami przysłówkowymi zakończonymi na -ąc i -łszy. Przed zaimkami: nie my to zrobiliśmy. nie przeszkadzaj. [173] 46. nie nasze auto. ale wyjątkowo: niejeden (= wielu. ale: nieco. lecz ponad dwa miliony. wiadomo.) 46. Pisownia niedosłyszeć lub nie dosłyszeć zależy od znaczenia: Mój ojciec od kilku lat niedosłyszy (= słabo słyszy). Przed czasownikami: nie chcieć. nie zjadłszy obiadu. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników 46.4. nie pierwszy.6. nie świeciłabym. Ta reguła odnosi się również do czasowników. nie wszędzie. a także czasowniki niedomagać. nie świeciło. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym 46.

nie gorzej.2. nie źle. tylko głupio.13. gdy partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. i 45. nie najgorzej. ale wspaniale. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. ‘najbardziej niegrzeczny’. nie wczoraj. 46. nie zaraz. nie mądrze. najniegrzeczniejszy oznaczają: ‘bardziej niegrzeczny’. nie łatwiej. anioł nie kobieta. Przed przysłówkami niepochodzącymi od przymiotników: nie bardzo. niedołężnie — niedołężniej — najniedołężniej. [180] 46. nie las. UWAGA: W pewnych. Taka sama uwaga odnosi się do przysłówków. lecz jego wyraźną cechę przeciwstawną lub jeżeli przymiotnik czy też przysłówek bez partykuły nie w ogóle nie występuje. Nie lada opinię sobie wyrobił. Nie byle kto nas odwiedził. np. ściśle określonych wypadkach piszemy jednakże to przeczenie łącznie z formami stopnia wyższego i najwyższego przymiotników i przysłówków.jako wykładnik stopnia najwyższego występuje w nich przed partykułą. Czasami w zdaniu takiego przeciwstawienia brakuje. nie przyjaciel. ale wyjątkowo: niebawem. O szczególnych przypadkach pisowni rozdzielnej zob. nieraz [z akcentem na nie-] (= często. nie najłatwiejszy. nie najłatwiej. nie wnet. że cząstka naj. nie lepiej. nie dziś. ale teściowa. Przed partykułami byle. 45. nie najlepiej. Przed rzeczownikami wtedy. nie najgrzeczniejszy: ‘nie jest grzeczniejszy’. [177] 46. anioł nie człowiek. niedołężny — niedołężniejszy — najniedołężniejszy. Formy typu niegrzeczniejszy. występująca między identycznymi formami. tworzy wyrażenie uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: .9. Przed przymiotnikami i przysłówkami w stopniu wyższym i najwyższym: nie lepszy. Przed przysłówkami wtedy. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie dobrze. tylko puszcza.4. niegrzeczny — niegrzeczniejszy — najniegrzeczniejszy. ale wiele razy). niegrzecznie — niegrzeczniej — najniegrzeczniej. nie całkiem. nie łatwiejszy.8. O łącznej pisowni — por. Przymiotniki i przysłówki tego rodzaju rozpoznajemy po tym.10.11. To była nie lada propozycja. b) partykuła nie. ale też wprowadza przeciwstawienie: to nie matka. nie tylko. ale twój wróg. [178] 46. kto tak postępuje. lada: Jedziecie nie byle gdzie. nie gorszy. kiedy przymiotnik lub przysłówek z partykułą nie oznacza nie zwykłe zaprzeczenie przymiotnika bądź przysłówka podstawowego. nie najgorszy. ale: nie raz [z akcentem na raz]. Sytuacja taka zachodzi wówczas. formy zaś typu nie grzeczniejszy. ‘nie jest najgrzeczniejszy’.ale: niezadługo (= wkrótce) dotrze do nas. [176] 46. a nie po partykule nie. [179] 46. niezbyt. nie najlepszy. nie dosyć. lecz dobrze.7. narzeczona to jeszcze nie żona. ale łatwo się go domyślić: To nie przyjaciel.

10. że jeszcze na chodzie. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała 49. [181] 46. aby wyeksponować jeden (jedną) z nich: Sytuacja jest zła.. tylko rozcięty.2. tworzy wyrażenia uogólniające lub wskazujące na niepewność co do opisywanego obiektu: Samochód stary nie stary. że mogłoby być inaczej: Urzędniczka. Była wysoka. nie dobry wybieg. O łącznej pisowni nie z przymiotnikami — zob. dziecko by utonęło. Przed przymiotnikami i imiesłowami przymiotnikowymi wtedy. ale nie skąpy. VI. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa (. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak. quasi53. Skąd pochodzi ten znajomy nie znajomy jegomość? c) partykuła nie konfrontuje dwa stany rzeczy bądź też dwie cechy. eks-Amerykanin 48. że mogłoby być inaczej: Napadu dokonała grupa uzbrojonych mężczyzn. Te same reguły odnoszą się także do pisowni partykuły nie z przysłówkami odprzymiotnikowymi — zob..) 52. kiedy: a) partykuła nie jest nie tylko zaprzeczeniem. 45. Jest oszczędny.12. Święto nie święto. d) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom. UŻYCIE ŁĄCZNIKA 47. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony 51. Nie koniec jeszcze tych nowin. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM 47. b) partykuła nie.Pogoda nie pogoda. bynajmniej nie amatorów. szybko mnie obsłużyła. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laskaparasol (. nie rozpiłowany. Wcale nie śmieszny ten żart. lecz wprost idealny. PISOWNIA WYRAZÓW TYPU pseudo-Polak. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-.13. e) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie szybka reakcja ratownika.) 50. nocowałbym na klatce schodowej. d) są one poprzedzone wyrażeniem gdyby nie: Gdyby nie przychylność sąsiadów. Spojrzał na mnie przenikliwym wzrokiem ten jej mąż nie mąż. Nie grzech tak dokuczać? Nie wstyd ci tak bałaganić? Nie strach ci opuścić Polskę? Nie szkoda ci tego wyjazdu? Nie sposób ich do tego namówić.. eks-Amerykanin . lecz nie szczupła. występująca między identycznymi formami. najważniejsze. Przed rzeczownikami użytymi w funkcji orzecznika: Nie sztuka gniewać się. 46. ale nie beznadziejna.. ale też wprowadza przeciwstawienie: nie czarne. ale białe. pracować trzeba. Wcale nie szczęście zdecydowało o wygranej. zawsze ubiera się elegancko. c) partykuła nie występuje po przysłówkach bynajmniej i wcale dla podkreślenia prawdziwości sądu — wbrew przypuszczeniom. [182] 46. bynajmniej nie opryskliwa.

np. Akademia Górniczo-Hutnicza (górnicza i hutnicza). Busko-Zdrój. słownik polsko-francuskohiszpańsko-włoski. UWAGA 2: Nie piszemy z łącznikiem nazw miejscowych. Drucki-Lubecki. cud-dziewczyna [187] 51. super-Polak. wynalazku lub dzieła. Świeradów-Zdrój. post-Jugosławia. które wspólnie identyfikują jednostkę administracyjną lub/i geograficzną. nazwami państw itp. Tak samo zapisuje się połączenie dwu (lub nawet więcej) nazwisk określających różne osoby. np. Z łącznikiem pisze się zestawienia rzeczownikowe o członach równorzędnych.[183] Wymienione w tytule przedrostki pisze się zawsze łącznie z rzeczownikami i przymiotnikami. Grot-Rowecki. PISOWNIA PRZYMIOTNIKÓW ZŁOŻONYCH TYPU biało-czerwony [186] Przymiotniki złożone z dwóch członów równorzędnych znaczeniowo piszemy zawsze z łącznikiem. Boguszów-Gorce. Osada. i niebieski). w których dwa pierwsze człony są bliższym określeniem trzeciego. eks-Amerykanin (= były Amerykanin). np. Lądek-Zdrój. które oznaczają równoważne cechy lub funkcje osoby lub przedmiotu. PISOWNIA Z ŁĄCZNIKIEM DWUCZŁONOWYCH RZECZOWNIKÓW TYPU laska-parasol. arcy-Europejczyk. Osiedle. Katowice-Bogucice. W rzeczownikach złożonych z dwóch różnych członów znaczeniowo nierównorzędnych piszemy wyjątkowo łącznik wtedy. Kolonia Ostrów. Np. np. prawo Joule’aLenza. stosuje się łącznik. kraj przemysłowo-rolniczy (przemysłowy i rolniczy). flaga biało-czerwona (biała i czerwona). np. Rydz-Śmigły. DołęgaMostowicz [185] W nazwiskach tego typu oba człony są względem siebie równorzędne. waga Mohra-Westphala. O pisowni łącznej tych przedrostków — zob. np. PISOWNIA NAZW MIEJSCOWOŚCI TYPU Bielsko-Biała. 51. ultra-Murzyn. Wyznacznikiem formalnym może tu być spójnik i. w których pierwszym członem są wyrazy: Kolonia. Wrocław-Nowy Dwór. czyli wyrazami pisanymi wielką literą. które nie są nazwami własnymi. NowakJeziorański. a także przymiotniki trójczłonowe. Osada Konin. W wypadku połączenia tych przedrostków z nazwami własnymi: nazwiskami. Odnosi się to także do wypadków. po tych przedrostkach stosuje się łącznik. 51. 26.1. biało-czerwono-niebieski (= i biały. laska-parasol to przyrząd pełniący równorzędnie funkcje laski i parasola. 33. północno-wschodnio-polski (= dotyczący Polski północnowschodniej). Boy-Żeleński. a więc miejscowość lub jej część. Kędzierzyn-Koźle. fryzjerkakosmetyczka to osoba wykonująca równocześnie dwa zawody wyznaczone członami zestawienia. Golub-Dobrzyń. UWAGA 1: To zalecenie jest zgodne z „Wykazem urzędowym nazw miejscowości w Polsce”. kupno-sprzedaż. który podstawiamy zamiast łącznika. pseudo-Polak. 49. . Hesse-Bukowska. Rymwid-Mickiewiczowa.2. a funkcja łącznika przyczynia się do względnie jednolitego traktowania nazw o różnej genezie. Stosuje się w nich łącznik. np. Pobóg-Malinowski. Czechowice-Dziedzice. Warszawa-Śródmieście [184] Jeśli nazwa miejscowa składa się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych. np. i czerwony. PISOWNIA NAZWISK ZŁOŻONYCH TYPU Mortkowicz-Olczakowa. Czerny-Stefańska. Konstancin-Jeziorna.. które są wspólnie autorami jakiegoś odkrycia. staro-cerkiewno-słowiański (= starocerkiewna gałąź języków słowiańskich). O pisowni bez łącznika przymiotników złożonych — zob. Tak samo z łącznikiem piszemy przymiotniki złożone z więcej niż dwóch członów równorzędnych. gdy kolejność tych członów została przestawiona. np. nazwami członków narodów. ława-stół. kiedy jeden z członów nazwiska jest pseudonimem. pralka-suszarka. Kraków-Płaszów. Osiedle Wilga. 50. 48.

-(e)ś. niby-Amerykanin. nibyliść.i średniorolny. np. W wyrażeniach. W wyrazach utworzonych od skrótowców 53.2. Możemy stosować łącznik przed końcówkami -(e)m. np. PSL-owiec (ale: petetekowski. raz-dwa (=szybko). np. komu-ś to zdradziła? parasola-m nie zabrał. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika. PWN-owi. podobnie jak w terminie astronomicznym nibygwiazda. niby-ludowy. aby-aby. mało. PISOWNIA POŁĄCZEŃ WYRAZOWYCH Z CZŁONAMI niby-. krótko. [195] 53. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części 53. W parach wyrazów występujących zawsze razem 53. nibykłos. tuż-tuż.herod-baba.2. W wyrażeniach. Ich pisownia jest niejednolita. hokus-pokus. nie-Szekspirowski (dramat). [193] 53. oraz przed końcówką fleksyjną w odmiennych skrótowcach. nie-Polak. quasi-opiekun. cud-dziewczyna. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony (. cud-dieta.7.4. dieta cud — zob.5. nibytorebka.) 53. Coraz więcej takich konstrukcji pojawia się w polszczyźnie pod wpływem języka angielskiego. nibyorientalny. esy-floresy. rach-ciach. tam-eście jeszcze nie byli. -(e)ście po formach innych niż czasownikowe. baba-jaga.4. W przeciwstawieniach logicznych.3.1. O zestawieniach typu inżynier elektryk.. por. np. np.11. W parach wyrazów mających charakter tautologii. np. [190] 53. quasi-nauka.i długoterminowy kredyt. [192] 53. [194] 53. w których człon drugi człon jest pisany wielką literą 53. -(e)śmy. baba-jędza.5. postać niby nieznajoma. PTTK-owski. np. dlatego każdy przykład należy traktować indywidualnie i sprawdzać w słowniku. UWAGA 1: Niby w terminach przyrodniczych pisze się łącznie. koszałki-opałki. który jest nazwą własną: . np.3. nibybłona. nie-Turek. nie-Molierowska (komedia). jedno. UWAGA 2: Należy odróżnić cząstkę niby-. lekarz internista.1. INNE PRZYKŁADY PISOWNI Z ŁĄCZNIKIEM Ponadto stosuje się łącznik: 53. [191] 53. Przed końcówkami -(e)m. mających charakter zestawień równorzędnych np. niby-człowiek.. ale głos nieobcy. 52. czar-ziele. PWN-em. występującego w funkcji porównawczej: miękki niby gąbka. W wyrazach złożonych z liczbą lub literą w pierwszej części. XX-lecie. niby-Francuz. PWN-u. po raz n-ty.6. stuku-puku. nibyjagoda. 25. 3-majowy. niby-romantycznie.7. x-procentowy. peeselowiec). po formach innych niż czasownikowe 53. 80-letni. Podział wyrazu w miejscu łącznika [189] 53. kogel-mogel. niby-demokratyczny (= pozornie demokratyczny) — od przyimka niby (pisanego rozłącznie). 53. w których występuje dwukrotnie przymiotnik złożony. nibynóżki. który jest nazwą własną 53. łapu-capu. gadu-gadu. pif-paf!. W wyrazach złożonych z liczebnika pół i rzeczownika. w których człon drugi jest pisany wielką literą. wskazującą na pozory bycia kimś lub czymś innym. różniący się tylko pierwszym członem.8. 20-lecie. quasi-deficyt. np. W parach wyrazów podobnie brzmiących występujących zawsze razem. niby-artysta. ani-ani.1.6. PWN-ie. -(e)ś itp. quasi-Polak. niby-gotyk.i dwutygodniowe wczasy. quasiumysłowy. np.1. quasi[188] W połączeniach tych stosuje się łącznik. W przeciwstawieniach logicznych. szuru-buru. pisaną z łącznikiem. 53. czary-mary. Dla zaznaczenia granicy między podstawą słowotwórczą i przyrostkiem w wyrazach utworzonych od skrótowców.2. 10-złotowy. n-liniowy. 46.

u·pro·wa·dzić. wars·twa. astronau·ta. gryzi·piórek. płacz. mia·sto. za·de·cy·do·wać. Wielka·noc. zaleca się wybór takiego punktu podziału. np. aby grupa spółgłosek przenoszona do następnego wiersza mogła rozpoczynać jakiś polski wyraz. b) połączeń literowych oznaczających jedną głoskę. słabe·usz. pseu·donim. np. Kryterium morfologiczne nakazuje przenoszenie wyrazu w miejscu jego podzielności na rdzeń i przedrostek. Przenoszenie wyrazów złożonych 54. neu·rologia. b) w obrębie grup spółgłoskowych. dz. np. dż. pod·ręcz·nik. Moja sąsiadka jest pół Polką. Podzielność grup spółgłoskowych 54.4. za·płata.2. is·kra. ale nie: warstw·a. pół-Meksykanin. pół Francuzką (= w połowie Polką. eu należących do jednej sylaby. Podział grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter 54. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka 54. terapeu·ta. ku·zy·no·wie. c) dwugłosek au. Uwagi ogólne Dzielenie wyrazów przy przenoszeniu do następnego wiersza opieramy w ortografii polskiej na dwu kryteriach: fonetycznym i morfologicznym. propedeu·tyka. sie·dzieć. warst·wa. że co najmniej jedna ze spółgłosek powinna znaleźć się w drugiej. Jeżeli wyraz zawierający łącznik jest dzielony w miejscu łącznika podczas przenoszenia do następnego wiersza. Podzielność grup spółgłoskowych a) grupę spółgłosek można w całości przenieść do następnego wiersza lub podzielić dowolnie.). od·mowa. nad·miar. 54.8. za·pię·ty. wąs.6.1. to dla większej jednoznaczności należy przenieść ten łącznik do następnego wiersza.1. ale nie: oce·mbrować. ale: pół Polka.1. w połowie Francuzką). ch. np. [198] 54. ocemb·rować. koszałki-opałki. d) połączeń składających się kolejno: z litery oznaczającej spółgłoskę.. pioruno·chron.8. pamiętając jednak. [196] 53. stawiając znak przeniesienia na końcu poprzedniego wiersza. sz. na·ra·da. DZIELENIE WYRAZÓW 54. [199] 54. cz. gdyż samogłoski te należą do różnych sylab. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów [197] 54. przenoszonej części wyrazu. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54.3. au·tor. pół Francuzka. dzi.2. 54.3. VII. np.pół-Polka. ale nie: iskr·a war·stwa.5. gdyż nie ma polskiego wyrazu rozpoczynającego się od grupy spółgłosek mbr. Morfe·usz. za·nie·sie. litery i oznaczającej zmiękczenie tej spółgłoski oraz litery oznaczającej samogłoskę. krzyk. i·skra. w wyrazach złożonych zaś w miejscu złożenia.4. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54. Według kryterium fonetycznego przenosimy części wyrazów zgodnie z ich podziałem na sylaby. ZASADY DZIELENIA WYRAZÓW 54. np. po·rwać. po·kład. wodo·grzmot. niedo·wład. rz. eu·ropejski. Jednostki niepodzielne 54. np. Jednostki niepodzielne Nie dzielimy: a) wyrazów jednosylabowych. lęk. krasno·ludek. np. ale: na·uka.2.7. . np. ocem·brować. dź. np. Uwagi ogólne 54. jęk. dzie·ci. pod·ważyć. których nie dotyczą zasady morfologiczne (zob. isk·ra.

za-). nade-. ar·ras. wy·prowadzić. przeciw·działać. UWAGA: Jeśli przejrzystość podziału na przedrostek i rdzeń w dzisiejszej świadomości językowej jest już zatarta. obe·jrzeć.2. bez·bronny. przy·szkolny. wy-. prze·krzyczeć.5. np. ins·trukcja (lepiej: in·strukcja). super-. Jednak wobec możliwej nieświadomości owej granicy morfologicznej dopuszcza się przenoszenie wyrazów nieuwzględniające budowy słowotwórczej. Dzielimy więc tylko: Grass·mann. Sybil·la. np. -i-. przy-. 54. hipe·ratom (lepiej: hiper·atom). pod-. od·wołać. na·słuch. sprzątacz·ka. ad-. 54. obe-. doj·rzały. np. ob·ostrzenie. na·starczyć. rdzawo·czerwony. anty-. za·strzelić.2. np. u·jście. przenoszenie wyrazów nieuwzględniające podziału morfologicznego. choć stanowczo gorszy. W wyrazach obcych zaleca się tę samą zasadę oddzielania przedrostka od rdzenia. nade·rwać. fotog·rafia (lepiej: foto·grafia). get·to. jest podział nieuwzględniający miejsca złożenia. W wypadku wyrazów obcych stosujemy tę samą zasadę. W wypadku oddzielania przedrostka od rdzenia kryterium morfologiczne traktujemy jako nadrzędne wobec fonetycznego wtedy. wil·la. pędzi·wiatr. np. scynty·grafia. oddzielając ją od rdzenia. gdy granica ta jest czytelna. o·bfity lub ob·fity. uj·ście obok podziału opartego na zasadzie morfologicznej: obe·jmować. de-.7. Obligatoryjnie dzielimy również grupę spółgłoskową złożoną z dwu jednakowych liter. krakow·ski. przeciw-. 54. o·dźwierny lub odź·wierny. gdy podział wyrazu na sylaby nie pokrywa się z podziałem na cząstki morfologiczne. ob-.5. Przenoszenie wyrazów złożonych 54. Dzielenie grup spółgłoskowych na granicy rdzenia i przyrostka Oddzielenie przyrostka od rdzenia nie zawsze jest łatwe. choć uznane za gorsze. których odrębność morfologiczna jest dzięki temu wyraźnie odczuwana. np. na-. radio·spektro·skopia. roz·pruć.8. np. np. pro-. że świadczy to o mniej starannym przygotowaniu tekstu. demog·rafia (lepiej: demo·grafia).4. o-. 54. roz-. wes·przeć. kontr-. oraz 54. inf·lacja (lepiej: in·flacja). su·blimacja (lepiej: sub·limacja). pan·na.5. o·błok lub ob·łok.6. krat·ka. można grupę spółgłosek podzielić w zasadzie dowolnie (por. obe·schnąć. jak i na samogłoskę (do-. Szczególnie jest to uzasadnione w wypadku seryjnie powtarzających się przedrostków. od-. wes-.). [202] 54. inter-.4. wez-). hiper-. Dlatego dopuszczalne jest. hipo-. Zasada dzielenia wyrazów obcych w miejscu ich złożenia jest nadrzędna wobec zasady dzielenia dwóch jednakowych liter. wez·brać. prze-. pod·kład. o·znajmienie. Niedopuszczalny jest podział naruszający tę granicę. nad-. Mann·heim. radios·kop (lepiej: radio·skop). np.5. Podobnie też wskazane jest . do·jrzały. radio·skop. ciepło·krwisty.3. -y-) pozostawiamy przy pierwszym członie złożenia. foto·grafia. mało·solny. Zawsze jednak. o·twór lub ot·wór. obej·rzeć.4. Dopuścić więc też możemy dziś podział: obej·mować. po·drzeć. kłam·my. 54.5.3. idyl·la. Oddzielanie przedrostka od rdzenia 54. Dotyczy to zarówno przedrostków zakończonych na spółgłoskę (bez-.1.2. przed-. np. przed·szkole. Wówczas obowiązkowo oddzielamy przedrostek od rdzenia. przenosimy grupę spółgłosek należącą do przyrostka. u·zdolniony.1. nad·wrażliwy. param·nezja (lepiej: para·mnezja). trans-. kary·godny. drapi·chrust.[200] 54. [203] 54. O wypadku niepodzielności grupy spółgłoskowej złożonej z dwu jednakowych liter por. u-. do·kleić.3. Element łączący (-o-. ekstra-. należy jednak pamiętać. eks-. naj·uprzejmiejszy. słow·nik. a w wielu wyrazach bez wiedzy językoznawczej wręcz niemożliwe. rdzenio·mózgowie. po-. [201] 54. jeśli jest to przedrostek rodzimy i jeśli jest on wyraźnie jako przedrostek odczuwany. naj-. u·rwać. post-. Tutaj jednak dopuszczalny. Wyrazy rodzime złożone z dwu lub więcej rdzeni dzielimy w miejscu złożenia.

) 55.3.. o. Skróty wojskowe [205] 55. anno — w roku). łac. 54. (= godzina). gdy drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski 55. (= 1. W wyrazach utworzonych od skrótowców literowych jest dozwolone dzielenie tylko na granicy nazw poszczególnych liter: pe·es·elowiec. plan. 3. prof.8. gdyż wyraźnie wyodrębnia się rdzeń tablic(a). Skróty używane w matematyce i fizyce 55. mies. 54.8.1. (= osiedle). Skróty obcych jednostek monetarnych 55. vide — zobacz.1. VIII. siostra. zob. g. łac. skróty obce: a.6. tablicz·ka (por.8. np. u. łac.13. to w skrócie miękkość ta nie jest zaznaczana: godz. ul. (= pan. ibid. (= łac. al. nie pe·ese·lowiec. syn). np. Skróty polskich jednostek monetarnych 55. np. ryc. alias — inaczej. r. Skróty nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych 55. versus — wiersz. szczególnie należy przestrzec przed błędami w dzieleniu będącymi konsekwencją komputerowego zautomatyzowania tej czynności. gdy wyrazy następne rozpoczynają sie od spółgłoski 55. [204] 54. i. (= rok. czyli). Symbole nazw pierwiastków chemicznych 55. (= miesiąc). tablica) i w związku z tym też: tablicz·kowy (przyrostek -owy). (= błogosławiony). miesiąc. por. verte! — odwróć kartkę!.lub wielowyrazowej. Skróty podwojone dla oznaczenia liczby mnogiej 55. Skróty jednostek miar i wag 55.8. a. który jest początkową literą (. wy·ssać.4.. Kryterium morfologiczne jest nadrzędne wobec zasady rozdzielania jednakowych liter i dwuznaków literowych. os. który jest początkową literą lub początkowymi literami skróconego wyrazu. (= albo). łac. (= dyrektor)... 2.) mogą pozostawać na końcu wiersza w tekście ciągłym. (= profesor). jun. ob.7. (= aleja). t. (= żeński). (= junior). por. pani). UWAGI: 1) W języku polskim skrót pojedynczego wyrazu kończy się na spółgłoskę. 54. Stawia się kropkę po skrócie. w itd. rodzaj). dlatego dzielimy na przykład u·czczę. patrz). 2. Skrót obcych nazw wielowyrazowych 55. łac. s. Jednoliterowe spójniki i przyimki (a. Niedopuszczalne jest dzielenie wyrazów niezgodne z podanymi regułami i zaleceniami. żeń. v. tenor). łac.9. skróty rodzime: a. vel — albo.4. (= obywatel).8. bł. (= zobacz). mies. (= godzina).. 4. (= ojciec). godzina. osiedle. Skrót nazwy dwu.2. (= 1. SKRÓTOWCE 55.5. której miękkość oznaczona jest w wyrazie nieskróconym literą i.2. (= licencjat).3. 54. (= ojciec) oraz skróty zapożyczone. al. (= nad). natomiast w tytułach książek i ich rozdziałów winny być przenoszone do następnego wiersza. ryc. Skrót nazwy dwu.8. godz. s. pl. o. (= hrabia). ha (= hektar). os. (= ulica). (= tom.6. (= porównaj). (= plac.11. hr. Skróty składające się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skracanego 55. Inne uwagi dotyczące przenoszenia wyrazów 54. dyr. (= albo). pl. a linea — od nowego wiersza. (= łac. junior.10. Do wyjątków należą: a. ibidem — tamże).1. jun. 2) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. Stawia się kropkę po skrócie. p. sanctus — święty).oddzielać wszystkie wyraźne całości znaczące w obrębie wyrazu. ib. plansza). REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 56. . n. tempo. (= łac. pluralis — liczba mnoga). np. (= strona.12. lic. rycina. REGUŁY SKRACANIA WYRAZÓW 55. (= łac. PISOWNIA SKRÓTÓW I SKRÓTOWCÓW 55.lub wielowyrazowej.. (= rycina).

np. eo ipso — tym samym. jeśli ten skrót ma formę mianownika. to w skrócie także znak ten pozostawiamy: żeń. (= jak wyżej). pes. np. (= i tak dalej).9. (= między innymi).. (= ograniczona odpowiedzialność). dyr. (= korona). ale: ac (= łac. al. oo. nowej ery). m. nie stosujemy także wielkich liter. (= dyrektorzy).5.in. Informacja dla prof. (= profesorowie). (= strony. kol. jw.r. ale: b. kor. skróty: s. stawiamy tylko przed nazwiskami i nie używamy ich jako samodzielnych wyrazów. prof. (= ojcowie). (= żeński)..i. [210] 55. której miękkość zaznaczona jest w wyrazie nieskróconym znakiem diakrytycznym. ad interim — tymczasowo. dag (= dekagram). o. (= dolar). np. (= naszej a. np. bm. ss. (= państwo). w jakim zostały użyte.c. Ich znaczenie odczytujemy z kontekstu.c. [212] 55. skróty dłuższe powtarza się i po każdym z nich stawia kropkę.o. e. Nie stawia się kropki po skrótach jednostek miar i wag (mają one przeważnie charakter międzynarodowy). (= koledzy). UWAGA: Skróty mgr. (= do spraw). dr. opus citatum. (= pełniący obowiązki). to jego kropka jest jednocześnie kropką kończącą to wypowiedzenie. itd.2. [207] 55. od początku wiersza). (= ciąg dalszy nastąpi). [211] 55. kol. tzn. np.8. g (= gram). (= łac.lub wielowyrazowej drugi wyraz lub któryś z następnych rozpoczyna się od samogłoski. ułożony w porządku alfabetycznym ostatnich liter wyrazów). [208] 55. np. (= bieżącego roku). a (= ar). prof. W skrótach obcych nazw wielowyrazowych zasadniczo kropkę stawia się po każdym wyrazie. dol. (= łac.lub wielowyrazowej. a. n. w środku zdania nie używamy przy zapisie skrótu kursywy.o. v. 5) Jest wiele skrótów wieloznacznych: pisane tak samo. To jest spółka z o.3. ha (= hektar). l (= litr). np. b. W przypadkach zależnych zarówno w liczbie pojedynczej. (= bez uwag).cit. at (= atmosfera techniczna — jednostka ciśnienia).4.6. itp.u. Z prof. Nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery wyrazu skróconego.c. c. m (= metr). prof.i. (= łac. kg (= kilogram). (= łac. kp (= kilopond). (= profesorów) Kowalskiego i Nowaka. brak roku wydania). np. (= bieżącego miesiąca). 4) W tekście skróty piszemy tym samym rodzajem pisma co inne wyrazy. [209] 55. Jeśli w nazwie dwu. [213] 55. siostry. w cytowanym dziele). p.3) Jeśli skrót kończy się na spółgłoskę miękką. (= peseta).. (= łac. pp.7. UWAGA: W nielicznych przypadkach stawia się kropkę po skrócie każdego wyrazu dla odróżnienia dwóch podobnych zapisów. (= łac. kop.. (= i tym podobne). jak i liczbie mnogiej nie dodajemy końcówek fleksyjnych. a capite — od głowy. np. (= kopiejka). zastępczo). a.o. br. (= łac. a tergo — od tyłu. 6) Jeśli skrót kończy wypowiedzenie. jeżeli wyrazy następne rozpoczynają się od spółgłoski. np. anno currente — w roku bieżącym). cdn. loco citato — w miejscu cytowanym).o. ante meridiem — przed południem). np.t. . Dla oznaczenia liczby mnogiej stosujemy skróty podwojone. Stawia się tylko jedną kropkę po skrócie nazwy dwu. Stawia się kropkę po skrótach obcych jednostek monetarnych. (= centralne ogrzewanie). (= profesorem) Kowalskim pojechaliśmy na konferencję do Paryża. prof. to skrót tej nazwy ma kropkę po skrócie każdego wyrazu. stawiając na końcu kropkę. a. np. o. dyr. ds. W tym celu skróty jednoliterowe łączymy. znaczą co innego. itp. Nie stawia się kropki po skrótach polskich jednostek monetarnych: zł (= złoty).m. gr (= grosz). inż. op. synowie). a. dlatego).e. Por. [206] 55. opere citato — dzieło cytowane. (= bez roku. l.

Czytałem ten artykuł w drugim nr. mgrowie (= magistrzy. Zasady ogólne B. P (= fosfor).S. „Poradnika Językowego”. Ra (= rad). do spraw. A (= amper). nr (= numer). W przypadkach zależnych albo używamy form typu drów. [215] 55. Należy także unikać zapisów w/g. Ag (= Księga Aggeusza).10. Stawia się kropkę. m/s (ang. v (= prędkość). mjrowie (= majorowie).11. mgrzy. [217] 55. FSO. UJ. UWAGA: Skróty te możemy zapisać także w takiej formie: drowie. ds. cos (= kosinus). np. Kropka w pisowni skrótowców W skrótowcach rodzimych i obcych przyswojonych nie stawiamy kropki. Nie zdałem egzaminu u dr Nowak.). Nowakowi. Oznaczanie odmiany skrótowców.3. Zamiast stawiania kropki po skrótach w przypadkach zależnych możemy je zapisać w takiej formie: Podaj to drowi Nowakowi.1. d/s zamiast wg. Byłem na spotkaniu z mgr Kwiatkowską. np. Wysłuchano opinii dr. np. Dla oznaczenia liczby mnogiej zapisujemy skrót dwa razy bez stawiania kropek. Nowaka.9. P (= puaz). Ac (= aktyn). np. log (= logarytm). 55. R (= rentgen). Kwiatkowskim. Podaj to dr Nowak.12. np. MKOl. Nie zdałem egzaminu u dr. Kowalskim. drzy (= doktorowie. UWAGA: W pisowni skrótów nie należy używać znaków nieliterowych. Nie stawia się kropki po skrótach używanych w matematyce i fizyce (mają one charakter międzynarodowy). Ursa Minor — Mała Niedźwiedzica). Po skrótach tego rodzaju odnoszących się do kobiet kropki nie stawiamy. [214] 55.9. Ursa Maior — Wielka Niedźwiedzica). mgr mgr (= magistrzy). doktorzy). Pilicą. Nie stawia się kropki w symbolach nazw pierwiastków chemicznych (mają one charakter międzynarodowy). Byłem na spotkaniu z mgrem Kwiatkowskim.2. UMa (= łac. 55. mjr mjr (= majorowie). pm (= pistolet maszynowy). Pisownia skrótowców. Podaj to dr. np. Jana Wróbla i Zbigniewa Zięby. mjr (= major). Byłem na spotkaniu z mgr. Również nie stawia się kropki po skrótach składających się z pierwszej i ostatniej litery oraz jednej z liter środkowych oznaczających spółgłoskę. U.2. Wyjątkiem są tu skróty określające rodzaje statków typu M/s a. np. Kropka w pisowni skrótowców 56. wg (= według). ckm (= ciężki karabin maszynowy). nrze „Poradnika Językowego”. jeśli tego typu skrót ma formę inną niż mianownik. s (= droga). 56. Sulejów n/Pilicą zamiast Sulejów nad Pilicą albo Sulejów n. np. Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców 56. P. t (= czas).). np. np. Nie stawia się kropki po skrótach nazw gwiazdozbiorów i ksiąg biblijnych. USA (mimo ang.1. [216] 55. dr. płk (= pułkownik). mgr (= magister). np. magistrowie). albo stawiamy kropkę po każdym skrócie (i nie oddzielamy tych skrótów przecinkiem). Am (= Księga Amosa). PZMot. Zasady szczegółowe [218] 56. Wyrażał się dobrze o płk. Nie stawia się kropki po większości skrótów wojskowych.A. Czytałem ten artykuł w 2.S. Coma Berenices — Warkocz Bereniki). UMi (= łac. motor ship — statek motorowy). Nie zdałem egzaminu u dra Nowaka.1.dr (= doktor).13. SKRÓTOWCE 56. PS (mimo łac. 55.9. cosec (= kosekans). Com (= łac. albo według. Wyrażał się dobrze o płku Kowalskim. rkm (= ręczny karabin maszynowy). . mjrach. dr dr (= doktorowie). Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach A.3.

w RAF-ie.) 9. Elektrimu.) [222] 1. [225] 4. GOPR-em.2. RP (= Rzeczpospolita Polska). BBWR (= Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem). 18. Skrótowce typu MKOl. [224] 3.. mi. w GOPR-ze. Jeśli skrótowiec się odmienia 2. PZMot (.. KOR w przypadkach zależnych (. Desa. czyli końcówkę fleksyjną piszemy zawsze małą literą i oddzielamy ją od tematu łącznikiem. WYJĄTKI: DzURP a.. do MSZetu..) 5. Skrótowce typu GOPR. B. . np. do ONZ-etu. w Desie. piszemy: o WAM-ie. KOR-owi. Skrótowce zakończone na T i Ł (. o ZChN-ie. Cepelię.) 7. ChRL. ale w KOR-ze. PTJ [pe-te-jot]: UJ. ni (. z UJ-otu.. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. Skrótowce typu GOPR. o UJ-ocie.. AGH (= Akademia GórniczoHutnicza). sz. Ta reguła obejmuje również skrótowce zakończone literą J wymawianą jako [jot].32.. TOZ (= Towarzystwo Opieki nad Zwierzętami). BCh. Końcówkę fleksyjną po spółgłoskach twardych piszemy małą literą i oddzielamy od tematu łącznikiem: do RFN-u. 2. zapisujemy w odmianie następująco: ONZ. do PAN-u. np. do GOPR-u. w MSZ-ecie.) 8. czyli pojawiające się rz zapisujemy jako R-z. PCK (= Polski Czerwony Krzyż). c) z dwuznaków literowych rz. o Elektrimie. Zawsze jednak zachowujemy w skrótowcach dwuznak ch. np. b) w skrótowcu zawsze pomijamy przecinek lub łącznik.. ZChN.. Oznaczanie odmiany skrótowców. MOŚZNiL (= Ministerstwo Ochrony Środowiska. A. (.) 6. [223] 2. ONZ. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x (. Skrótowce zakończone literą Z wymawianą jako [zet]. np. Elektrim. Pojawiające się w zakończeniu dź (. Jeśli skrótowiec się odmienia. w PAN-ie. Pojawiające się w zakończeniu dź zapisujemy jako D-zi: w SAPD-zie (= System Automatycznego Przetwarzania Danych). mi. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. Wielkie i małe litery w pisowni skrótowców O użyciu w pisowni skrótowców wielkich i małych liter — zob. Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą. Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA. Pisownia skrótowców. do Desy.) 4. fi. Zasobów Naturalnych i Leśnictwa). do PTJ-otu. [220] 56. np.3. MDM (= Marszałkowska Dzielnica Mieszkaniowa). w PSL-u. np. to przed końcówkami fleksyjnymi nie stosuje się łącznika. KOR-u. o Cepelii. np... Zasady szczegółowe 1. ni. MSZ [emes-zet]. Końcówka fleksyjna po spółgłoskach twardych 2.) 3. Po spółgłoskach miękkich oznaczanych dwuznakami. WSP (= Wyższa Szkoła Pedagogiczna). Dz. Pomijanie w skrótowcach niektórych elementów występujących w pełnych nazwach: a) w skrótowcu może być pominięty przyimek.. DSzW (= Dzielnicowy Sztab Wojskowy). Jeśli skrótowiec ma charakter rzeczownika i kończy się małą literą [221] 1.. zaznaczamy to w pisowni w następujący sposób: GOPR-u. Litera c pełni w skrótowcach inne funkcje: oznacza spółgłoskę [c] — CPN oraz spółgłoskę [cz] — PCK. cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawiamy w skrótowcu tylko pierwszą literę. SABENA (. w ONZ-ecie.U. KOR w przypadkach zależnych przybierają następującą postać: do KOR-u. MSZ. PTJ. np. [226] 5. o PTJ-ocie. Cepelia.[219] 56.. WSzW (= Wojewódzki Sztab Wojskowy — w odróżnieniu od WSW = Wojskowa Służba Wewnętrzna). np. ONZ [o-en-zet].. UJ [ujot]. Zasady ogólne 1.. RP (= Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej). np.

które przedstawiliśmy w rozdziale IV (Wielkie i małe litery). Inne nazwy własne. Efcie. NAZWISKA WĘGIERSKIE 70. NOT. Skrótowce typu MKOl. Sabenie. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH 71. EFT-y. a dwie powyższe zasady. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE 72. PZMot-em. nazwy zwierząt. a końcówki fleksyjnej nie oddzielamy od tematu łącznikiem. piszemy je wielką literą.). IX. W związku z tym. Ze względu na indywidualny charakter nazwisk w naszym słowniku podajemy ich pisownię i odmianę. Drugą regułę sformułujemy następująco: zasady dotyczące pisowni nazw pospolitych dotyczą również pisowni nazw własnych. Efcie. 18. powinny w większości wypadków wystarczyć. ZIŁ-u. nie sprawiają na ogół większych trudności w odmianie i ortografii. wszystkich problemów związanych z ortografią nazw tego rodzaju. UWAGI WSTĘPNE Nazwy własne wyróżniają się tym. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH 74. o Gocie. przedmiotów. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH 64. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 67. że wskazują na jednostki.albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-: Pewex. SABENA. SABENA zapisujemy w dwojaki sposób: Efta. Aneks I. Jest to pierwsza reguła dotycząca pisowni nazw własnych (zob. NAZWISKA WŁOSKIE 69. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE 66. EFT-ę. gdyż podawanie szczegółowych reguł dotyczących pisowni jest w tym wypadku możliwe tylko w bardzo ograniczonym zakresie. ODMIANA NAZWISK. SABEN-y. Skrótowce zakończone na T i Ł przybierają w odmianie następujące postaci: GOT.). EFTA. NAZWISKA NIEMIECKIE 68. o Nocie. Sabeny. PZMot zapisujemy w odmianie następująco: MKOl-u. UWAGI OGÓLNE 63. np. PZMocie. Eftę.[227] 6. UWAGI WSTĘPNE 60. [229] 8. PZMot-u. SABEN-ę. Efty. plemion. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. z Peweksu. [228] 7. ODMIANA IMION 62. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 57. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH 73. PISOWNIA IMION 61. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH 65. Sabenę. PISOWNIA NAZW WŁASNYCH 57. SABEN-ie. UWAGI WSTĘPNE 58. podczas gdy nazwy pospolite służą do oznaczania grup jednostek. MKOl-owi. [230] 9. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH . ZIŁ. 5. PZMot-owi. Skrótowce zakończone w mianowniku liczby pojedynczej na -x przybierają w przypadkach zależnych rodzime zakończenie -ks. w Pewexie (por. Nie rozwiązuje to. że główne trudności dotyczą pisowni i odmiany nazw osobowych i geograficznych. w Peweksie albo z Pewexu. musimy zaznaczyć. PISOWNIA NAZWISK POLAKÓW — POSTACI HISTORYCZNYCH 59. niestety. NOT-u. 58. Zanim je wskażemy. W miejscowniku wielką literę piszemy tylko na początku. łącząc je z osobami ich właścicieli (o pewnych odstępstwach od tej zasady piszemy w uwagach wstępnych do słownika ortograficznego). Odmianę zakończonych na -A skrótowców typu EFTA. MKOl-em. uzupełnione o szczegółowe przepisy. p. o Zile. że mają funkcję indywidualizującą. GOT-u. Sabena.

ze względu na ich funkcję identyfikacyjną 60. które pojawiły się w dziejach Polski przed rokiem 1800. Al-Kaida (= Baza).2. I odpowiednio — nazwiska postaci historycznych działających po roku 1800 piszemy zgodnie z ówczesną pisownią. 60. PISOWNIA OBCYCH NAZW WŁASNYCH. Kołłątaj (Hugo — pisarz i polityk). 59. UWAGI WSTĘPNE Zagadnienie. Pochodzenie nazwy własnej również jest czynnikiem. Charles’u (por. Z rzeczownikami pospolitymi piszemy go małą literą. ar-. Anwar as-Sadat.2. Wiele nazw własnych zostało spolszczonych już dawno i ta pisownia. natomiast z nazwami własnymi – wielką. Balzak. która jest najbardziej precyzyjna.2. Pisownia imion. Jan Zamojski (hetman i kanclerz z XVI w. PISOWNIA IMION 60. W razie wątpliwości można korzystać z wykazu ogłaszanego . An-Nasirijja. Natomiast wśród nazw geograficznych Paryż. asz-. Wymagania systemu językowego 59. Akwizgran. UWAGA: W nazwach arabskich często stosuje się w zapisach rodzajnik określony al. Pochodzenie nazwy własnej a sposób zapisu i odmiany [232] 59. [233] 59. również na mocy norm międzynarodowych (inne uwagi na ten temat — zob. który ma istotny wpływ na sposób zapisu i odmiany. Zasady transkrypcji i transliteracji 59.2. Szarlu]. czy nie.3. Jak na przykład zapisać miejscownik od nazwisk Brandt. Londyn. at-. [235] 59. Do najważniejszych należą: 59. któremu poświęcamy ten rozdział. ze względu na ich funkcję identyfikacyjną. piszemy zgodnie z dzisiejszą ortografią. a więc: Mikołaj Rej. od których żądamy maksymalnej ścisłości zapisu. Imiona osób narodowości polskiej należy pisać (bez wyjątku) zgodnie z zasadami dotyczącymi nazw pospolitych. jest bardzo skomplikowane. Wioletta). al-kaida (= baza). Nie mniej ważna przy tym jest ich zgodność pod względem pisowni z odpowiednimi regułami językowymi. W słowniku podajemy odpowiednie objaśnienia i tabele umożliwiające zapis nazw pochodzących z obcych języków. 66. w których stosuje się znaki nieobecne w polskim alfabecie. np. 75. Al-Asad. W tej grupie możemy wymienić takie nazwiska. Dlatego napiszemy: Władysław Stanisław Reymont.4. np. więc musi ono w takim razie być odmieniane tak: [Szarla. a zapisywane Charles’a. az-). Charlesie [Czarlsie]. Imiona żyjących współcześnie osób narodowości innych niż polska [236] 60. a także Andrzej Zamoyski (prezes Towarzystwa Rolniczego — 1800–1874). Wolter.1.4. Zwyczaj językowy 59. gdyż zasady polszczenia nazw obcych zależą od kilku czynników. jak Szekspir. Imiona osób narodowości polskiej 60. Wenecja i wiele innych. Peirce? Poprawnymi formami są: o Brandcie.1.3. francuskie imię o identycznej pisowni wymawiamy jednak [Szarl]. Violetta → Wioleta (a. W pracach naukowych oraz we wszystkich innych opracowaniach. Molier. Peirce’ie). musi zostać zaakceptowana przez wszystkich użytkowników języka polskiego.(i jego odmiany: ad-. as-. Wyjątek robimy dla nielicznych nazwisk o pisowni mocno utrwalonej w społecznej świadomości. Russo. Waszyngton. [234] 59. Wymagania systemu językowego. np. Trembecki (Stanisław — poeta). że w języku polskim — jeśli to tylko możliwe — powinniśmy odmieniać obce nazwy własne. W tym wypadku chodzi głównie o to. np. czy jest zgodna z zasadami transkrypcji lub transliteracji. Rzym. powinniśmy stosować transliterację.). Tadeusz Rejtan (poseł sejmu rozbiorowego) itp.[231] Nazwiska osób.). [237] 60. a w wielu wypadkach unormowana. Pojawia się w związku z tym wiele problemów ortograficznych. to rodzajnik przed drugim elementem piszemy małą literą: Hafiz al-Asad. Mediolan. Jeśli jednak nazwa własna składa się z dwóch elementów. Zwyczaj językowy.2.1.3. Roxana → Roksana. Peirsie (nie: Brandtcie.). musi odpowiadać pewnym wymogom prawnym. Zasady transkrypcji i transliteracji. niezależnie od tego.1. ale Andrzej Zamojski (kanclerz wielki koronny — 1716–1792). Pisownia imion. Jakub Gieysztor. Szopen. Dlatego też w razie zapożyczania imion wskazane jest zastąpienie znaków obcych rodzimymi. Anglosaskie imię Charles [Czarls] będziemy odmieniać Charlesa [Czarlsa]. an-.

o Helmucie). John Donne. o Feliksie a. Virginia (Virginii. o Zacharym). i nazwisko danej osoby ma polską formę. John (Johna. Henry (Henry’ego. Cesare [Czezare] (Cesarego. Felix (Feliksa a. z Gustavem. rocznik LXIII (1983). Ornella (Ornelli.3. Federico Fellini. Claudio Monteverdi. o Johnie). Z kolei zamiast Thomas Mann (pisarz dwudziestowieczny) można pisać Tomasz Mann itp. o Ralphie a. Paavie). np. ndm). Benito (Benita. Kennesie). Ralph (Ralpha. Hannah. gdyż oprócz formy Jerzy Waszyngton możemy też użyć oryginalnej George Washington. ndm). Keisie). Catherine. np. np. np. Ralfie). Giovanni (Giovanniego. które działały lub rozpoczęły działalność przed XX wiekiem. . Zachary (Zachary’ego. Ornellę). Wołodia (Wołodii. o Claudiu). W naszym słowniku ortograficznym podajemy pisownię i odmianę wszystkich imion ze wspomnianego wykazu. Antonio Gaudi. nr 1-2). Linda (Lindzie. Kenneth (Kennetha. Joseph (Josepha. Można też odmieniać imiona zakończone na -e oraz akcentowane na ostatniej sylabie. Margaret. Jacqueline. André (Andrégo. — na -o. Nie dotyczy to jedynie imion używanych w językach stosujących alfabet inny niż łaciński. Martin Luther King. Michelle. np. Sasza (Saszy. z Kennethem. Claudio (Claudia. z Francisem. z Johnem. George Bush. — na -a. o Kennecie a. Pozostałe imiona żeńskie nie odmieniają się. Marthę). Gustav (Gustava.przez Komisję Kultury Języka Polskiej Akademii Nauk (dostępny w urzędach stanu cywilnego oraz w czasopiśmie Język Polski. Charles Talleyrand. o Paawie a. z Helmutem. zależnie od potrzeb. b) Odmieniają się imiona męskie zakończone w wymowie: — na spółgłoskę. Shirley. Wołodię). Jacques (Jacques’a. Scarlett.1. o Andrém a. Jednak w stosunku do wielu nazwisk postaci historycznych nie ma zwyczaju polszczenia imion. o Maksie a. o Francisie). o Imrem a. Maxem. piszemy więc Marcin (nie: Martin) Luter. np. o Benicie). [240] 61. z Maksem a. o Luigim). Cynthię). o Henrym). Felixa. Helmut (Helmuta. np. Yves (Yves’a. Francis (Francisa. Aby ułatwić orientację w tym zagadnieniu. korzystając z wzorca odmiany wyrazów pospolitych o podobnie zakończonym temacie. ODMIANA IMION 61.2. jeśli przeważa tendencja do używania imienia oryginalnego — polski odpowiednik umieszczamy w nawiasie. o Jacques’u). z Ralphem. Felixem. Imiona osób nam współczesnych powinniśmy pisać w oryginalnej postaci graficznej. W odniesieniu do imion obcych stosujemy następujące zasady: a) Odmieniają się wszystkie imiona żeńskie zakończone na samogłoskę -a. Imiona obce [239] 61. gdy i imię. Virginię). np. z Keithem. np. John Major. Josefie). np. — na -i. stosujemy transkrypcję lub transliterację. Saszę). Yvie). o Josephie a. 61. Deborah. Sally. Należy jednak ostrzec przed używaniem spolszczonego nazwiska i oryginalnego imienia. Carlo Goldoni.2. Henryk (nie: Henrik) Ibsen. Martha (Marcie. z Yves’em. Paavo (Paava. nawet wówczas.1. o Gustawie a. wykaz ten może być aktualizowany. Aleksander (nie: Aleksandr) Puszkin. Maxie). Max (Maksa a. Cynthia (Cynthii. Wszystkie imiona polskie powinny być odmieniane (jedyny wyjątek: Beatrycze). o Keicie a. lepiej Jan Jakub Russo albo Jean Jacques Rousseau. Keith (Keitha. o Ywie a. w hasłach osobowych słownika podajemy spolszczone imię danej osoby. choć zwyczaj ten jest bardzo zróżnicowany. Lindę). Maxa. w takich wypadkach. Imiona odmieniamy. Imiona polskie 61. Felixie). Paul Cézanne. z Jakiem. ndm). za niewskazaną uznamy więc formę Jean Jacques Russo. Gustavie). Alice. Wyjątek robimy dla imion osób. gdy te imiona mają polskie odpowiedniki. — na -y. o Cesarem a. Karol (nie: Karl) Marks. o Giovannim). [238] 60. mimo że byłoby to możliwe. Sarah. Georges Pompidou. jeśli jest używane. Imre (Imrego. Luigi (Luigiego. z Feliksem a. z Josephem.

Berganza [Berganca]. -ewa odmieniają się tak jak przymiotniki. NAZWISKA ANGIELSKIE I FRANCUSKIE [242] Zapisując nazwiska angielskie i francuskie. Poussin. -ou (. B. Purcell. prezydent). Fondzie.) 66. -au.1. Chopin — Szopen oraz Montesquieu — Monteskiusz i Descartes — Kartezjusz (w dwu ostatnich wypadkach spolszczono łacińską formę nazwisk). Nazwiska kończące się w wymowie na e 66. należy je odmieniać. Pewnym ułatwieniem dla piszących może być możliwość nieodmieniania niektórych nazwisk. ODMIANA NAZWISK. D. Fonda. DCMs. 63. Bogolubową.1. np. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski (. Balzac — Balzak.6. zachowujemy ortografię oryginału. np.7. B. Hillary. z Berganzą (jak taca). Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. 64. 3) zakończenia nazwiska (może chodzić albo o zakończenie fonetycznej formy nazwiska. ODMIANA NAZWISK ANGIELSKICH I FRANCUSKICH 66. Paduczewą. N. Matthew [Metju]. Louis (Louisa. Możliwość taka dotyczy głównie nazwisk zakończonych na -e. Rousseau — Russo. Pozostałe imiona męskie nie odmieniają się. BN. Berganzy. DCMs. 62. BN. Bogolubowej. W artykułach hasłowych podane też zostały trudniejsze formy fleksyjne tworzone od nazw własnych. Radu [Radu]. Berganzę. Masinie. minister. Masinę. N.4. 66. Fondę. Hugh [Hju]. ndm). Jednak imię François nie jest odmieniane. Fondy.3. Dumas. Bush. N. Nazwiska zakończone w piśmie na spółgłoski lub -y po samogłosce 66.René (Renégo. Eisenhower. Ze względu na znaczny stopień trudności tego problemu językowego zasób osobowych nazw własnych w słowniku został rozbudowany. D. Voltaire — Wolter. albo o zakończenie tematu). Paduczewej. -o oraz akcentowanych na ostatniej sylabie. B. Nazwiska zakończone w piśmie: a) na spółgłoskę wymawianą. gdy nazwisko zostanie poprzedzone imieniem lub rzeczownikiem pospolitym (np. ndm). Molière — Molier. Istnieje nieliczna grupa nazwisk. 2) jego narodowości. . CMs. z Masiną (jak kalina). b) Natomiast pozostałe nazwiska żeńskie zakończone na -a odmieniają się tak jak rzeczowniki pospolite o podobnym zakończeniu: Masina. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce 66. np. Bogolubowa. Auber. 65. UWAGI OGÓLNE Ogólne zalecenie dotyczące odmiany nazwisk polskich i obcych jest następujące: jeśli tylko jest możliwe przyporządkowanie nazwiska jakiemuś wzorcowi odmiany.. Andrew [Endrju]. które mają wariantywną pisownię — oryginalną lub spolszczoną: Shakespeare — Szekspir. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK MĘSKICH W następnych paragrafach scharakteryzowane zostaną podstawowe zasady odmiany i pisowni obcych nazw osobowych odnoszących się do mężczyzn. dopuszczalna. Masiny. np..5. CMs. Washington — Waszyngton. Reagan. o Reném a. Nazwiska na -o. nie wymawiane) 66. o Louisie a.. Wybór odpowiedniego wzorca odmiany zależy głównie od: 1) płci właściciela.. -oi. Paduczewa. de Gaulle.2. Eliot. zostało to podane w odpowiednim artykule hasłowym słownika. DCMs.) [243] 66. ODMIANA I PISOWNIA NAZWISK ŻEŃSKICH [241] Odmieniają się tylko nazwiska kobiet zakończone na -a: a) Nazwiska o zakończeniu -owa. z Fondą (jak rada). Nazwiska zakończone na -a 66. Jeśli tego rodzaju możliwość w odniesieniu do określonego nazwiska istnieje. Pasteur.

o Auberze. Larousse’owi. także przyjmują w deklinacji polskie końcówki. Wallace’owi. o Anouilhu. Nazwiska zakończone na -e nieme (tzn. Macaulay. Marlow. wówczas zakończenie tego nazwiska piszemy zgodnie z pisownią polską. z Joyce’em. Wallace. niewymawiane) otrzymują polskie końcówki po apostrofie. o Barcie. Descartes’owi.b) na spółgłoskę niewymawianą. Anouilha. o Mauriacu. o Marlow. Diderot. Moore’a. np. Villon. Busha. o Arrow. np. Auber. Jouvet. z Moore’em. Joyce [Dżojs]. Anouilh. Mitterranda.. Larousse’a. z Montaigne’em. UWAGA: Nazwiska angielskie zakończone na -ow oraz -owe nie odmieniają się w miejscowniku. z Larousse’em. Jednak szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny. 7. to jednak – zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni głosek zmiękczonych w języku polskim (por. Smis].2. UWAGA 1: Powyższe zalecenie odnosi się również do nazwisk typu Ustinov. -x (zob. Anouilh. o Smicie (a. Crowe. Jeśli w którymś przypadku gramatycznym brzmienie głoski kończącej temat nazwiska jest w języku polskim inne niż w języku oryginalnym. z Anouilhem. Moore’owi. Arrow. w których po -e niemym pojawia się spółgłoska. Donne. Grant [Grant]. z Auberem.). Montaigne’owi. z Combes’em. Bush. z Mauriakiem. z Barthes’em. a -e nieme i apostrof — jeśli występują — pomijamy: Barthes [Bart]. o Disneyu. Dotyczy to także nazwisk. Moore. które jakkolwiek nie zmieniają w miejscowniku liczby pojedynczej brzmienia tematycznej spółgłoski. o Prouście. Smith [Smit a. Malebranche’owi. Donne’owi. o Joysie. Mitterrand. o Crowe. Manet — o Manecie. [245] 66. Inne przykłady: Combes — o Combie. z Descartes’em. Larousse. Descartes — o Descarcie. . otrzymują końcówki polskie bez apostrofu. Montaigne’a. z Donne’em. Malebranche. np. Combes’owi. które mają w zakończeniu tematu literę -x.. ze Smithem. z Disneyem. o Ingrze. np. SainteBeuve – o Sainte-Beuwie. z Wallace’em.5. UWAGA 2: Nazwiska odmienne. 66. wyjątkiem są niewymawiane spółgłoski -s. 66. z Bushem. z Malebranche’em. Longfellowa. z Ronsardem. dopuszcza się w tym przypadku gramatycznym również wersję pisaną przez -vi-. Longfellow. Mauriac [Moriak]. Crowe’a (a. Crowe). o Longfellow. [244] 66. z Marlowem. Disney. Aubera. z Ingres’em. np. bez apostrofu. Mitterrand. Malebranche’a. Arrowa. Combes. punkt b) – przyjmują odmianę następującą: Ustinov – o Ustinowie. o Grancie. Wallace’a. z Remarkiem. np.1. Ingres [Ęgr]. Marlowa. Shelley. z Longfellowem. albo utrzymują w zapisie tematyczne -x-. z Crowe’em (a. z Mitterrandem. o Robespierze. Montaigne. o Ronsardzie. Proust [Prust]. Ronsard [Ronsar].7. z Arrowem. Crowe). Disneya. Sainte-Beuve. o Mitterrandzie. Descartes. Donne’a. Smisie). o Bushu. Disney. z Robespierre’em. Robespierre [Robespier]. Combes’a. z Grantem. Descartes’a. z Proustem.3. o Remarque’u. c) na -y po samogłosce. Remarque [Remark]. np.

O’Kelly. Valéry. o Christiem. 9. Kudera. o Marais’m. Muskiego. Kurek. z Hendriksem. a) Nazwiska Francuzów i Anglików zakończone na -i są z reguły pochodzenia włoskiego i odmieniają się tak jak podobne nazwiska włoskie — zob. ale również wszystkich innych) odmieniają się tak samo jak polskie nazwiska zakończone na -a. [248] 66. np. np. -im (-ym). Nazwiska kończące się w wymowie na e (zapisywane w postaci liter: -é. należałoby je odmieniać według powyższego wzoru).4. -ée. Nazwiska na -y w dopełniaczu. państwu Debré. bracia Kennedy (ale też wyjątkowo: o Kennedych). nazwiska zakończone na -i. Gołąb): Mitterrandowie. Debrégo. oczywiście gdy te nazwiska wystąpią wraz z imieniem. o Hendrixie (por. UWAGA: W niektórych opracowaniach zaleca się nieodmienność nazwisk Beaumarchais.). Montesquieugo. Gambettą. o państwu Murphy. nazwami. -i.5.). celowniku i bierniku piszemy z apostrofem. -emu. z Murphym. mogą pozostawać w formie nieodmiennej. ale zalecenie to nie wydaje się uzasadnione. Gambetta. Marais. jak polskie nazwiska zakończone na spółgłoskę. np. ie) odmieniają się w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. np. Marais’go.. O’Kelly’ego. 68. o Mitterrandach (możliwe też państwo Mitterrand. -ai. Rabelais’go. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone na -y. Marais. Głowala.5. Gambettę. po których mogą następować niewymawiane litery spółgłoskowe -s lub -x) odmieniamy w liczbie pojedynczej jak przymiotniki. Mérimée. Debrém. z Muskiem. o państwu Mitterrand — zob. O’Hara. o braciach Lumière — zob. o Lumière’ach (możliwe też bracia Lumière. o Valérym. O’Harze. Nazwa własna Piotr Curie tradycyjnie pozostaje w postaci nieodmienianej (jednakże przede wszystkim ze względu na zwyczaj użycia tego nazwiska z imieniem. tytułami — są więc nieodmienne. Zolę. -ie występują zwykle z imionami. Lully. Christie. o Beaumarchais’m. 64. z Hendrixem. Mériméem. Valéry’ego. gdyż głoska ta w tych przypadkach nie jest wymawiana. eu. np. 64. np. W liczbie mnogiej nazwiska wymienione w punktach 66. tytułami — toteż nie są odmieniane. Zoli. Nazwiska zakończone na -a (dotyczy to nie tylko nazwisk angielskich i francuskich. a) Po niewymawianej literze spółgłoskowej -s lub -x stawiamy apostrof. [247] 66. Christiego. nazwami. z Valérym. Lully’ego. o Rabelais’m.1. Lully’emu. o Murphym. Montesquieu. O’Harą. [246] 66. z Christiem. Zolą. Valéry’emu. Lasota: Zola. np. Rabelais. . Montesquieum. Gambetcie. Christiemu. gdyby nazwisko Curie oznaczające mężczyznę wystąpiło samodzielnie. Beaumarchais’go. Mériméego. z O’Kellym. o Muskiem. o Hendriksie albo Hendrixa. O’Kelly’emu.Hendrix – Hendriksa. z Lullym. również otrzymują polskie końcówki (odmieniają się tak.–4. Debré. Resnais. Muskie. Nazwiska kończące się w wymowie na -y lub -i po spółgłosce (pisane przez -y. Beaumarchais. b) W liczbie mnogiej nazwiska zakończone w wymowie na -e zwykle występują z imionami. Murphy’emu. o O’Kellym. punkt d). o Lullym. przy czym odcinamy początkowe samogłoski z końcówek przymiotnikowych -ego. -ie — bez apostrofu. O’Harę. Murphy.6. Lumière’owie. Murphy’ego. Muskiemu.

4. Hugo.4. . Nazwiska zakończone na -e.7.2. spolszczeń typu Szyler (Schiller). aby uniknąć wątpliwości co do płci właściciela oraz co do przypadka gramatycznego. np. Luter. o Schneidrze. o Wackernaglu. Despiau.3. gdy po tych samogłoskach następują niewymawiane -s. z Craxim. apostrofu w przypadkach zależnych nie stosujemy. Schiller. których właścicielami są Niemcy. Grillparzer. Goethemu. Schillera. z Zwinglim. Grillparzera. z Goethem. końcowe -i zostaje zachowane. np. Nazwiska zakończone na -th [251] 67. [253] 67. -au.1. Rotha. Tschudiemu. Schneidra. Tschudi. o Lutrze. Russa. o Goethem. Delacroix. a które zostały już dawno przyswojone. Paganiniemu. w miejscowniku nie odmieniają się. może wystąpić e ruchome. 67.1. np. również wtedy. Nazwiska na -o. Paganini. Zakończenie -el zawiera e ruchome: Diesel. Zwingliemu.1. Boehmego. Nazwiska zakończone na -e. Goethego. Zwingliego. Craxiemu. o Beckenbauerze. z Tschudim. admirał). [254] 67. o Rocie. -ou. -i odmieniają się jak przymiotniki — apostrofu nie stosujemy.[249] 66. -x. Gete (Goethe) nie należy współcześnie stosować. Matzerath. z Rothem. W zakończeniu -er 67. Schneider. np. Paganiniego. W zakończeniu -er pozostawiamy w przypadkach zależnych samogłoskę e: Beckenbauer. Murnau. Weigla. Lenaua. z Boehmem. np. Beckenbauera. o (Nikolausie) Lenau. Boehmemu.1. więc zalecamy użycie imienia. Craxiego. o Tschudim. Zwingli. Wackernagla. Cocteau. Tschudiego. Rothowi.5. [252] 67. Roth. np.2. z Lenauem. o (Friedrichu) Murnau. Wackernagel. o Matzeracie. Nazwiska zakończone na -au 67. NAZWISKA WŁOSKIE 68. Lenau. o Boehmem. NAZWISKA NIEMIECKIE [250] Zasady dotyczące nazwisk angielskich i francuskich stosują się też do nazwisk niemieckich. Laclos. Giraudoux. Murnaua. o Russie. o Zwinglim. Wyjątkiem jest tylko spolszczona forma nazwiska Rousseau: Russo. Diesla. Boehme. o Craxim. Murnauowi. Nazwiska zakończone na -au odmieniają się jak rzeczowniki męskie (np. Nazwiska zakończone na -i odmieniają się jak przymiotniki.3. Matzerathowi.2. o Weiglu. Pompidou. 68. Nazwiska zakończone na -e 68. 67. -i 67. Jedynie w nazwiskach. Lutra. Lenauowi.5. Przede wszystkim zachowujemy oryginalną pisownię nazwisk. -oi. z Matzerathem. w których nie utrudnia to wymowy. Craxi. Weigel. Goethe. z Murnauem. o Grillparzerze. Matzeratha. są nieodmienne.3. Nazwiska zakończone na -th otrzymują końcówki polskie. o Paganinim. z Russem. o Dieslu. Zakończenie -el zawiera e ruchome 67. Dodatkowo trzeba uwzględnić następujące reguły: 67. Nazwiska zakończone na -o [255] 68. z Paganinim. o Schillerze. Nazwiska zakończone na -i 68.

Nazwiska zakończone na -o odmieniają się tak. Adyego. o Botticellim.2. Ady. o Medveckim. Nazwiska kończące się na -i oraz -y otrzymują końcówki przymiotnikowe. o Nagyu [Nod´u]. z Aranyem [Arańem]. Adyemu. Jókai. z Adym. Malapartemu. przy czym przed końcówkami -ego. o Kodályu [Kodaju]. a) Nazwiska spolszczone nie zachowują -i. 70. Leoncavalla. Medveckiego. Dante. np. o Leoncavallu. Dandola.2. różnice mogą wystąpić jedynie w miejscowniku: o Tassie. Malaparte. -ly. z Rakoczym.3. Vico. z Rakovskim. [259] 69. Rakovskiego. o Dandolu. Botticelli. o Adym. z Nagyem [Nod´em]. Canaletcie. o Dantem. Ormandy. o Aranyu [Arańu]. np. z Dantem. o Jókaim. Tintoretcie (ale: o Puziu). o Boccacciu. Nazwiska kończące się na -i oraz -y [258] 69. Kosztolányi. -ń) odmieniają się jak rzeczowniki typu łabędź. -ym. Jókaiemu. z Ormandym. -imi. z Molnárem. z Botticellim. natomiast przed -im. Batoremu. o Malapartem. Boccaccia. np. Aranya [Arańa]. Jókaia. c) Nazwiska o zakończeniach -gy. Aranyowi [Arańowi]. -ymi) pomijamy ją. ODMIANA I PISOWNIA OBCYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH . o Kosztolányim. -emu literę -i lub -y zachowujemy. Vica. W odmianie nazwisk węgierskich — jak pokazują powyższe przykłady — nigdy nie stosujemy apostrofu. Batorego. Medveczky. np. z Leoncavallem. -czky zachowujemy w oryginalnej postaci tylko w mianowniku. Malapartego. Dantego. Rakoczy. o Pavarottim. o Jókaiu. z Torricellim. Liszta. Boccaccio. Jókaiowi. Podobnie jak przymiotniki odmieniają się nazwiska zakończone na -e. b) Słowiańskie nazwiska Węgrów zakończone na -szky. Nagya [Nod´a]. np. Nagyowi [Nod´owi]. Ormandyego. Kosztolányiemu. z Kosztolányim. NAZWISKA WĘGIERSKIE 69. z Kodályem [Kodajem]. z Pavarottim. Gömöriemu.2.Pavarotti. -ym (i przed końcówkami liczby mnogiej: -ich. -czky zamieniamy na -ski. Molnára. W nazwiskach zakończonych na -li opuszczamy niewymawianą literę -i przed końcówkami ego. Pavarottiego. -ny (w wymowie: -d’. z Gömörim. Kodály [Kodaj]. z Malapartem. Nazwiska zakończone na spółgłoskę odmieniamy tak samo jak podobne rzeczowniki polskie. [257] 68. 69. Gömöriego. Molnárowi. Rakovskiemu. -cki). kamień: Nagy [Nod´]. Torricellemu. Dandolowi. -j. np. Jókaiego. -emu. Rakoczego. Leoncavallowi.1. jak polskie nazwiska typu Puzio. o Batorym. z Medveckim. Kodályowi [Kodajowi]. Pavarottiemu. z Batorym. Dandolo. -im. z Lisztem. Rakoczemu. dobrodziej. [256] 68. Liszt. -y: Batory. -szky. o Rakoczym. z Vikiem. z Boccacciem. Nazwisko Jókai [Jokaj] może być odmieniane jak rzeczownik lub jak przymiotnik: Jókai. Kosztolányiego. Rakovszky. z Jókaim. Botticellemu. o Vicu. Medveckiemu. Botticellego. o Ormandym. o Molnárze. Vicowi. z Dandolem. o Gömörim. o Liszcie. Kodálya [Kodaja]. Arany [Arań]. o Rakovskim. Gömöri. Ormandyemu. Torricelli. -ych. Nazwiska zakończone na spółgłoskę 69. Boccacciowi. z Jókaiem. o Torricellim. zaś w pozostałych przypadkach stosujemy polską ortografię w zakończeniach nazwisk (tzn. Leoncavallo.1. Dantemu. Molnár. Lisztowi. Torricellego.

3. choć można by dla nich taki wzorzec łatwo znaleźć (zob. Kamienica: Piacenza. Vicenzę. stosuje się wzór odmiany nazw polskich Dębica. np. Pardubice (-bic). zarówno te. -mę). Monachium. np. Madrid. Fidżi. ale w tym wypadku jest też możliwa nieodmienność. Chartum (mu. Haiti. Newcastle. UWAGA: Nazwy własne rodzaju męskiego zakończone na -um odmieniamy. 71. Chicago.4. np. B. Z tym zagadnieniem mocno wiąże się problem przyswajania obcych nazw własnych.5.2. Nazwy zakończone na -o mogą się odmieniać. Udine. b) nazwy akcentowane na ostatniej sylabie. do którego wzorca odmiany należałoby włączyć określoną nazwę.). Monza. DCMs. Mimo to jednak liczne nazwy miejscowe pozostają nieodmienne. Bochum. Clermont–Ferrand.5.3. ZAPISYWANIE SŁOWIAŃSKICH NAZW WŁASNYCH ZAWIERAJĄCYCH SWOISTE ZNAKI ŁACIŃSKIE O transkrypcji i transliteracji z języków używających niełacińskich znaków ortograficznych piszemy w paragrafach 73. Jednak — inaczej niż w przypadku niektórych nazwisk — nie ma zwyczaju stosowania pisowni wariantywnej. W tym omówimy sposoby zastępowania znaków niestosowanych w polskiej ortografii. DCMs. Ustalenia szczegółowe są następujące: 70. Pisownia Paris. Znacznie trudniejsza jest natomiast odmiana nazw niespolszczonych. [262] 70. jednak większość z nich zwyczajowo nie jest odmieniana.1. np. również spolszczone: Bizancjum. Odmienne nazwy geograficzne 70. Piacenzy. np. chociaż w wielu wypadkach trudno ustalić. N. niesłowiańskie. -ntę). Faenza. które mają -e w wymowie. Dhaulagiri. Powinniśmy odmieniać następujące nazwy geograficzne: a) nazwy słowiańskie. Baku. Turku. Burgas (-su). B.[260] Nazwy geograficzne mogą funkcjonować w postaci spolszczonej bądź oryginalnej. -ncę — można też pisać Casablanka). Wśród nazw zakończonych na -e odmieniają się tylko słowiańskie. Piacenzą. Nazwy zakończone na -o 70. monca.5. Palermo. Peru. Odmiana nazw geograficznych spolszczonych opiera się na tych samych zasadach co odmiana rzeczowników pospolitych oraz rodzimych nazw własnych. np. wiczenca. Piacenzę. dla których nie można ustalić wzoru odmiany.1. -mie). Calais. np. Nie odmieniają się: a) nazwy. Parma (-mie. Halle. Rzym nie jest akceptowana przez normy języka polskiego. kilkudziesięciu dużych lub ważnych miast i sporadycznie do innych nazw geograficznych. Skopje (-pja). Nie odmieniamy zwyczajowo również wielu innych nazw miast. wymawianych [pjaczenca. jak i te. Casablanca (-nce. Madryt. np. np. Hanoi. Hradec (-dca). [265] 70.2. [264] 70. Nazwy nieodmienne [261] 70. w odniesieniu do pozostałych stosujemy pisownię oryginalną. Capri. Roma zamiast Paryż. N. pozostają nieodmienne.4. [263] 70. Nieodmienne nazwy geograficzne 70. Pisownię spolszczoną stosujemy tylko w odniesieniu do nazw państw. które mają -e tylko w zapisie. Vicenza. Atlanta (-ncie. c) nazwy rodzaju nijakiego zakończone na -um. jeśli tylko da się ją włączyć do określonego wzorca odmiany. Los Angeles. Bonn. Vicenzy.–82. Verdun. Soczi. UWAGA: W odmianie nazw miejscowości włoskich typu Piacenza. Oslo. faenca]. np. Orinoko. . Vicenzą. Nazwy zakończone na -e 70. Vicenza. 70. Również w tym wypadku obowiązuje zasada odmieniania nazwy. b) zakończone na -a. Nottingham.

Karadżiciowi. e) v pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy literą w. d´ występujące przed samogłoskami zapisujemy jako ti. [270] 71. Końcowe -ić w nazwiskach serbskich i chorwackich 71. Znaki: a) t´. Mukařovský a.: Karadżić. Mukarzowskiemu. np. Mukarzowskim. đ 71. stąd potrzeba wprowadzenia jednakowych końcówek: Kautsky — Kautskiego. Żidlicky. Znaki t'. Damborský a. rz. Mukarzowskiego. Čapek a. Damborskiego. o Karadżiciu. z Karadżiciem. Żwaczek.71. z Damborskim. Damborsky. Židlický a. np. Jelínek a. np. Możemy pominąć znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk typu Damborský. u. -cki). [269] 71. W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič 71. D´urovič — Diurowicz. Kautskiemu. np. Niemiec czy USA. b) ň zastępujemy przez ń na końcu wyrazu i przed spółgłoską. Soňa — Sonia. y: Mácha a. Vaňčura — Vańczura. d'. Mukarzowsky. c) đ piszemy jako dj. Dworzak. Mukařovskiego a.1. Damborskiemu.3. Němec a. Jelinek. Bruň — Bruń. . W nazwiskach słoweńskich końcowe -ič transkrybujemy jako -icz. [267] 71. d) znak ě pozostawiamy bez zmian albo zastępujemy przez ie. Macha. Karadżicia. Znaki diakrytyczne w zakończeniach nazwisk 71. np. Czapek. Niemec. ř. np. o Kautskim.5.1.7. np.3. np. Štúr a. Utěšený a. Mukařovskiemu a. Dvořák a. np. Czerny.6. Pisownia wariantywna 71. b) liter š.4. o Vranitzkim. UWAGA: Analogiczną odmianę mają nazwiska pochodzenia słowiańskiego (w wymowie zakończone na -ski. w przypadkach zależnych polszczymy zakończenie wyrazu. Szafarzik. ň. Vranitzky — Vranitzkiego. z Mukařovskim a. č. Rađušić — Radjuszić. Sztur. które możemy pozostawić bez zmian albo zastąpić przez sz. [268] 71. a przez ni na początku wyrazu lub przed samogłoską. c) litery ž — pozostaje ona bez zmian albo jest zastępowana przez ż. di: Lat´akova — Latiakowa.5. Utrwalone w ortografii cechy fonetyczne nazw własnych 71. e. Vranitzkiemu. których nosiciele są lub byli obywatelami państw niesłowiańskich. Spolszczenie [266] 71. Černý a. Utieszeny. Nazwiska serbskie i chorwackie zakończone na -ić w przypadkach zależnych otrzymują końcówki zgodne z ortografią polską. i. cz.2. Mukařovský. Šafařik a. np. Pisownia wariantywna jest możliwa w przypadku: a) znaków diakrytycznych nad literami a.4.2. Do tej pory nie było jednolitego wzorca odmiany. Žvaček a.

z Miklosziczem. możemy natomiast je przetłumaczyć (pod Wodami Sekstyjskimi). Spolszczenie powinno być przeprowadzone konsekwentnie. . Litera v 16.Miklošič — Mikloszicz. np. Traianus — Trajan. Titus — Tytus. Kinský a. [276] 3. Sicilia — Sycylia. Thermopylae — Termopile. nawet jeśli są one niezgodne z polskimi zwyczajami w zakresie wymowy i pisowni. Aedituus — Edytuus. Cochanovius. s. Dwugłoska oe 3. ewentualnie dodając pisownię oryginalną w nawiasie: pod Wodami Sekstyjskimi (Aqua Sextiae). Asinius — Azyniusz. b) y po c. Nowołacińskie nazwiska humanistów. Jeśli więc w nazwisku występują co najmniej dwa specyficzne znaki — polszczymy wszystkie albo zachowujemy pisownię oryginalną. Szafarzik (nie: Szafarzyk) itd. Knapiusz (zamiast Hosius. z) a samogłoską. Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej 5. Litera i 4. PISOWNIA ŁACIŃSKICH NAZW WŁASNYCH A. Spółgłoska t przed i. Nazwy łacińskie [273] A. Praeneste nie są transkrybowane. c) i między spółgłoską (inną niż c. Litera x [274] 1. 3. Nie zmieniamy utrwalonych w ortografii cech fonetycznych nazw własnych.6. Sarbievius zapisujemy również w postaci oryginalnej. [275] 2. [271] 71. Litera i ma następujące polskie odpowiedniki: a) j na początku sylaby. Samogłoska y 6. Troia — Troja. Miklošič a. np. Dwugłoskę oe zastępujemy przez e. po którym następuje samogłoska 14. Dlugossius. Stosowanie pisowni oryginalnej jest uzasadnione tylko w tekstach naukowych. d. Agricola — Agrykola. Mikloszicz (ale nie: Mikloszič. Mikloszicza. np. ale: Decjusz. b) przez y w końcówce nazw miejscowych mających formę liczby mnogiej. Kasjusz. s. Tiberius — Tyberiusz. Kartezjusz. np. jednak po głosce l możliwe jest tylko e. Spółgłoska c 9. Servilius — Serwiliusz. z (wtórnym). Aetna — Etna. Dwuznak ph 10. Flavius — Flawiusz. Litery th 15. B. o Miklosziczu. t. np. Ovidius — Owidiusz. Nazwy typu Aqua Sextiae. Najważniejsze zasady polszczenia łacińskich nazw własnych przedstawiają się następująco: 1. np. Miklošicz). np. Cnapius). odstępujemy od tej reguły i piszemy: Hozjusz. r. 2. Maecenas — Mecenas. Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych 7.7. Cannae (trzciny) — Kanny. Miklosziczowi. Dwuznak ae może być zastępowany: a) przez e. Spółgłoska s 13. Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp 8. np. Dwuznak rh 12. Od tej zasady istnieją następujące wyjątki: 1. Fossae (rowy) — Fossy. Nazw łacińskich należy używać w postaci spolszczonej. 72. Kinsky (nie: Kiński). Cartesius. Ionia — Jonia. [272] 71. pod warunkiem że są one z pochodzenia wyrazami pospolitymi. np. Šafařik a. Phoebus — Febus (wyjątek: Poenus — Punijczyk). Cicero — Cycero. jeśli jednak wariant spolszczony takiej nazwy jest mocno zakorzeniony. np. Dwuznak qu 11. Dwuznak ae 2.

Delphi — Delfy. Catullus — Katul. Zakończenie -us (II deklinacji łacińskiej) w imionach i nazwach więcej niż dwusylabowych po spółgłosce na ogół opuszczamy. Scipio — Scypio a. Caesar — Cezar. Spółgłoska s jest zastępowana: a) wewnątrz wyrazu między samogłoskami przez z. Litera grecka Transliteracja Transkrypcja Αα Aa Aa Ββ Bb Bb Γγ Gg Gg ∆δ Dd Dd Εε Ee Ee Ζζ Zz Zz . Caracalla — Karakalla. wahania dotyczą głównie najbardziej znanych imion: Apollo (D. [287] 14. Apolla a. 315. Rhegium — Regium. Transliteracja [290] W pracach naukowych oraz przy sporządzaniu opisów bibliograficznych i katalogowych należy stosować transliterację międzynarodową zgodną z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Normalizacyjnej (por. Lydia — Lidia. np. jeśli jednak ti następuje po s. b) w zakończeniu -ius przez sz: Horatius — Horacjusz. Dwusylabowe zachowują -us: Quintus — Kwintus. [278] 5. 119). Samogłoska y jest zastępowana przez i. np. Sextius — Sekstiusz. poz. Cupido — Kupido. 73. Zob. e) y w zakończeniach greckich nazw miejscowych. np. Phoebus — Feb). Cycerona). Ovidius — Owidiusz. Cicero — Cycero a. np. [289] 16. [281] 8. Filipa). Transliteracja B. Veii — Weje. Philippi — Filipy. także: Polska Norma 72 N-01203. np. np. Cyceron (D. Recommendation No. Pompeii — Pompeje (ale też Pompeja). [283] 10. przed a. to jest zachowywane: Sallustius — Salustiusz. Dwuznak qu zastępujemy przez kw: Quirinalis — Kwirynał. ale: Cyprus — Cypr. Pharos — Faros. Literę o w zakończeniu imion III deklinacji łacińskiej oddaje się przez on albo o. [288] 15. [285] 12. 1959). Literę x oddajemy przez ks. Traianus — Trajan. np. o. [286] 13. Oryginalną pisownię zachowują też trój. Xerxes — Kserkses. np. Vercingetorix — Wercyngetoryks. Maro — Maron. Spółgłoskę t przed i. Cato — Kato a. Tantalus — Tantal. Katona). Vergilius — Wergiliusz (wyjątek: Pius). np. Jeżeli po odrzuceniu końcowego -us pozostaną litery -ll albo -pp — skracamy je do jednego znaku. [277] 4. tzn. Scypion (D. np. imiona Horacjusz i Wergiliusz mają formy skrócone Horacy i Wergili. Dwuznak rh oddajemy przez r. t. Katon (D. Apollon (D. [280] 7. przytaczane w oryginalnym brzmieniu. Philippus — Filip (D. Athenae — Ateny. Tibullus — Tybul (D. Tybula). Polskim odpowiednikiem ph jest f. Propertius — Propercjusz. Tarquinius — Tarkwiniusz. Spółgłoskę c oddajemy przez k zgodnie z wymową. International Standard Organisation. PISOWNIA GRECKICH NAZW WŁASNYCH A. np. Cocceius — Kokcejusz. Odpowiednikiem v jest w: Aventinus — Awentyn. oddajemy przez c. „Monitor Polski” 1972. Cresus — Krezus. Transkrypcja A. Scypiona). np. Titus — Tytus (wyjątkami są Cyprus — Cypr. Andronicus — Andronik. np. x. Constantinus — Konstantyn. Leontini — Leontyny (nazwy te mogą też zachowywać pisownię oryginalną). Axius — Aksjusz. u oraz przed spółgłoskami. Apollona). np. Litery th zastępujemy przez t. [284] 11.i więcejsylabowe przydomki. Asia — Azja. nr 19. [282] 9. Falerii — Falerie. po którym następuje samogłoska.d) e w zakończeniach łacińskich nazw miejscowych. [279] 6. Theodosius — Teodozjusz. Apollina) a. Rhodos — Rodos. Tarquinius Superbus — Tarkwiniusz Superbus. Terentius — Terencjusz.

Ηη Ēē Ee Θ Th th Th th Ιι Ii Ii Κκ Kk Kk Λλ Ll Ll Μµ Mm Mm Νν Nn Nn Ξξ Xx Ks ks Οο Oo Oo Ππ Pp Pp Ρρ Rr Rr Σσ Ss Ss Ϛ* s Ττ Tt Tt Yυ Uu Yy Φφ Ff Ph ph Χχ Hh Ch ch Ψψ Ps ps Ps ps Ωω Ōō OO * występuje tylko na końcu wyrazów B. Transkrypcja [291] W tekstach o innym przeznaczeniu stosujemy tradycyjną transkrypcję, scharakteryzowaną w par. 74.; zob. także: „Język Polski” r. LXI (1981), nr 3–5, ss. 243–246. 74. ZASADY POLSZCZENIA IMION I NAZW GRECKICH 1. Głoska -a kończącą wyraz 2. Dwugłoska ai 3. Głoska -e w zakończeniach wyrazów 4. Dwugłoska -ei 5. Litera i 6. Dwugłoska oi 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich (...) 8. Głoska y, gdy występuje po b, p, f (ph) 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich (...) 10. Litery ζ, ψ, ξ 11. Litery υ, ρ, φ, χ 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu (...) 13. Litera k przed e, i, y 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji (...) 15. Litera s występująca między samogłoskami [292] 1. Głoskę -a kończącą wyraz zastępujemy: a) przez -y w nazwach geograficznych mających tylko liczbę mnogą, np. Leuktra — Leuktry (-rów), choć jest kilka wyjątków: Abdera, Ekbatana, Suza; b) przez -e w nazwach świąt występujących tylko w liczbie mnogiej: Dionysia — Dionizje, Panatheneia — Panatenaje.

[293] 2. Dwugłoskę ai zastępuje e, np. Aigeus — Egeusz, Aigisthos — Egist, Aischylos — Eschyl (obok formy Ajschylos).

[294] 3. Głoskę -e w zakończeniach wyrazów oddajemy przez -a: a) w imionach żeńskich I deklinacji, np. Aigle — Egla, Antigone — Antygona; wyjątki: Nike, Niobe; b) w patronimikach zakończonych na -des (opuszczając s), np. Atreides — Atryda, Herakleides — Heraklida. [295] 4. Dwugłoskę -ei zastępujemy: a) przez i, np. Eirene — Irena, Peisistratos — Pizystrat; b) przez y po d, r, s, t: Deinarchos — Dynarch, Atreides — Atryda, Poseidonia — Posydonia, Teiresias — Tyrezjasz (wyjątkowo: Poseidon — Posejdon); c) przez e, np. mausoleion — Mauzoleum, mouseion — muzeum. [296] 5. Odpowiednikami i są: a) i przed samogłoskami, zwłaszcza w zakończeniach -ion, -ios, -ias, np. Aischrion — Eschrion, Hippias — Hippiasz, Pheidias — Fidiasz; przy czym zakończenia -ios, -ias, -eias, eas, -eus piszemy odpowiednio: -iusz, -iasz, -easz, -easz, -eusz, np. Aineias — Eneasz, Odysseus — Odyseusz (obok formy Odys albo poetyckiej Odysej); b) y po c, d, r, s, t, z, np. Kimon — Cymon, Aphrodite — Afrodyta, Perikles — Perykles, Sisyphos — Syzyf, Tiryns — Tyryns, Peisistratos — Pizystrat. Jednak przed samogłoską zachowujemy połączenie di, np. Dionysos — Dionizos, Pheidias — Fidiasz.
[297] 6. Dwugłoskę oi oddajemy przez e, np. Kroisos — Krezus, Phoinix — Feniks.

[298] 7. Zakończenie -os występujące po spółgłosce w imionach męskich II deklinacji greckiej pomijamy w wyrazach zawierających trzy i więcej sylab, np. Homeros — Homer, Menandros — Menander. Zakończenie -os pozostaje w nazwach dwusylabowych: Kadmos, Rodos oraz dłuższych po a, np. Krytolaos. [299] 8. Głoskę y zastępujemy przez i, gdy występuje po b, p, f (ph), g, l, m, n, np. Byzantion — Bizancjum, Pythagoras — Pitagoras, Phylarchos — Filarch, Gyges — Giges, Lykurgos — Likurg, Mytilene — Mitylena (ale: Mycenae — Mikeny albo — zgodnie ze zwyczajem językowym — Mykeny), Nymphodoros — Nimfodor. Zasada ta powinna być też stosowana w procesie zapożyczania wyrazów pospolitych: gimnazjum, liceum, mikologia, nimfa (wśród wyjątków: streptomycyna — wyraz utworzony współcześnie). Imiona zakończone na -eus, czemu odpowiada łacińskie -aus, mogą — szczególnie w poezji — występować z końcowym -ej, -aj, np. Odysseus — Odysej, Menelaus — Menelaj.
[300] 9. Litera ω (długie o) w zakończeniach imion żeńskich III deklinacji greckiej może być zastępowana przez -ona; w takim wypadku imiona te mogą być odmieniane, np. Sappho — Safona (nie, -nę), ale: Safo (ndm), gdyż jeśli w zakończeniu pozostaje samo -o imiona tego typu są nieodmienne: Erato, Klio. [301] 10. Litery ζ, ψ, ξ transkrybujemy odpowiednio jako z, ps, ks, np. Zeus (czasem też, zwyczajowo, Dzeus), Psellos, Kserkses; rzeczowniki III deklinacji greckiej mogą też otrzymywać zakończenie -p zamiast -ps: Kyklops — Cyklop. [302] 11. Literom , ρ, φ, χ odpowiadają kolejno t, r, f, ch, np. Themistokles — Temistokles, Rhea — Rea, Philon — Filon, Charon. [303] 12. Podwojone litery -ll, -pp, -ss pojawiające się na końcu wyrazu po odrzuceniu zakończeń -os, -eus skracamy do jednej, np. Kyrillos — Cyryl, Odysseus — Odys. [304] 13. Literę k przed e, i, y zastępujemy przez c: Keladon — Celadon, Kimon — Cymon (wyjątkowo pozostaje y we współcześnie utworzonym wyrazie kynologia). [305] 14. Imiona zakończone na -n należące do III deklinacji przybierają -t w zakończeniu, np. Anakreon — Anakreont, Xenophon — Ksenofont (wyjątki: Drakon, Leon, Tymoleon).

[306] 15. Literę s występującą między samogłoskami zastępujemy przez z, np. Isokrates — Izokrates, Lysandros — Lizander.

X. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA SŁOWIAŃSKICH ALFABETÓW CYRYLICKICH 75. UWAGI OGÓLNE 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO 77. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH 78. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO 79. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BIAŁORUSKIEGO 80. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU BUŁGARSKIEGO 81. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU SERBSKIEGO 82. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU MACEDOŃSKIEGO 75. UWAGI OGÓLNE Do zapisywania wielu języków używa się alfabetów innych niż łaciński. Co więcej, liczne kraje stosujące łacinkę używają specyficznych znaków ortograficznych, niestosowanych poza tymi krajami. Wynika stąd konieczność dokonywania transkrypcji bądź transliteracji tekstów obcych zapisywanych np. za pomocą grażdanki* czy też innych sposobów notacji na alfabet łaciński. Transkrypcja jest takim sposobem konwersji pisma, który polega na przybliżonym, choć możliwie wiernym zastępowaniu dźwięków mowy oznaczanych za pomocą jednego alfabetu znakami innego alfabetu. Natomiast stosując transliterację, nie dążymy do naśladowania dźwięków obcego języka, lecz zastępujemy znaki określonego alfabetu znakami alfabetu drugiego, częstokroć z zastosowaniem specyficznych znaków diakrytycznych (tzw. akcentów). Transliteracja polega więc na przekształceniu graficznej formy tekstu; jest zrozumiałe, że ten zabieg może zostać odwrócony i na podstawie tekstu po transliteracji możemy odtworzyć oryginalny. Ta zaleta transliteracji sprawia, że jest ona stosowana w pracach naukowych, zwłaszcza w naukach filologicznych, a także w bibliotekach naukowych przy sporządzaniu opisów bibliotecznych i katalogowych. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie istniały ścisłe ustalenia dotyczące sposobów transliterowania, które mają z reguły charakter spisanej i urzędowo obowiązującej normy. Jeśli zaś naukowa ścisłość nie jest wymagana lub też gdy chodzi nam jedynie o przybliżenie brzmień danego języka, stosujemy transkrypcję. Zasady transliteracji podane w dalszej części tego rozdziału są oparte na Polskiej Normie PNISO 9 obowiązującej od 1 lutego 2000 roku: Transliteracja znaków cyrylickich na znaki łacińskie. Języki słowiańskie i niesłowiańskie. Natomiast transkrypcja jest zgodna z uchwałami Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk z 20 stycznia 1956 roku, opublikowanymi w Pisowni polskiej (Wrocław 1957). Zasady te obowiązują nie tylko przy transkrypcji nazw własnych, ale i przy transkrypcji wyrazów pospolitych. 76. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU ROSYJSKIEGO A. Transliteracja B. Transkrypcja

[307] A. Transliteracja Litery alfabetu rosyjskiego Transliteracja Przykłady Аа Aa адрес — adres Бб Bb баба — baba Вв Vv вода — voda Гг Gg гад — gad Дд Dd да — da Ее Ee сестра — sestra Ёё Ёё ещё — eŝё Жж Žž жена — žena Зз Zz звон — zvon Ии Ii бич — bič Йй Jj свой — svoj Кк Kk как — kak Лл Ll лак — lak Мм Mm муж — muž Нн Nn над — nad Оо Oo отпор — otpor Пп Pp пара — para Рр Rr рыба — ryba Сс Ss сестра — sestra Тт Tt товар — tovar Уу Uu ум — um Фф Ff физика — fizika Хх Hh химия — himiâ Цц Cc цена — cena Чч Čč час — čas Шш Šš школа — škola Щщ Ŝŝ щит — ŝit Ъъ ″ ″ объём — ob˝ёm Ыы Yy сын — syn Ьь ′ ′ вьюк — v′ûk Ээ Èè это — èto Юю Ûû южный — ûžnyj Яя Ââ яйцо — âjco О’Кейси — O’Kejsi ’ ’ ’ ’ [308] B. Transkrypcja Literę а oddajemy przez a, np. адрес — adries. Literę б oddajemy przez b, np. баба — baba. Literę в oddajemy przez w, np. вoда — woda. Literę г oddajemy przez g, np. Гоголь — Gogol, книга — kniga; także gdy г jest wymawiane jako w: его — jego.

Literę ф oddajemy przez f. чудесно — czudiesno. np. ё. np. фельетон — fieljeton. ж. np. Чернышевский — Czernyszewskij. и. ч. земледелец — ziemledielec. w nazwiskach obcego pochodzenia е po wszystkich spółgłoskach transkrybujemy jako e. znak jest pomijany. np. np. Literę п oddajemy przez p. щ. её — jejo. np. хорошо — choroszo. np. np. будьте — bud´tie. чиcтый — czistyj. май — maj. Literę ъ pomija się. gdy występuje po л. труд — trud. шило — szyło. np. Literę щ oddajemy przez szcz. również po ч. Literę л oddajemy przez: 1) l — przed е. Literę т oddajemy przez t. стол — stoł. 2) o — po ж. ь. любой — luboj. лоза — łoza. Literę ж oddajemy przez ż. жена — żena. лёд — lod. факт — fakt. np. игра — igra. цена — cena. ш. caни — sani. 2) ji — po ь. Literę о oddajemy przez o. Елена — Jelena. щёлкать — szczołkat’. 3) ie — po wszystkich innych spółgłoskach. Literę с oddajemy przez s. np. Literę х oddajemy przez ch. Мендельсон — Mendelson. np. залог — załog. np. л. np.Literę д oddajemy przez d. Ляля — Lala. np. Literę н oddajemy przez n. жила — żyła. лысый — łysyj. np. np. np. Literę у oddajemy przez u. монарх — monarch. Literę р oddajemy przez r. щ oraz przed samogłoską. поэт — poet. укроп — ukrop. щука — szczuka. Literę й oddajemy przez j. нёс — nios. Literę з oddajemy przez z. Literę ю oddajemy przez: . 3) io — po wszystkich innych spółgłoskach. Literę ё oddajemy przez: 1) jo — na początku wyrazu. словарь — słowar´. ш. np. объём — objom. объехал — objechał. о. Literę э oddajemy przez e. np. np. np. Коробьин — Korobjin. po samogłoskach i po ъ. ш. щ. np. дует — dujet. Literę ц oddajemy przez c. у. Literę к oddajemy przez k. Лермонтов — Lermontow. przed samogłoskami а. ш. шелест — szelest. np. липa — lipa. долгий — dołgij. Literę м oddajemy przez m. как — kak. я. лёд — lod. пёс — pios. пышка — pyszka. 2) e — po ж. жёлтый — żołtyj. левый — lewyj. щека — szczeka. Literę ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia. Еренбург — Erenburg. жалко — żałko. Literę ч oddajemy przez cz. щ. моль — mol. цена — cena. дорога — doroga. дед — died. np. ы oraz na końcu wyrazu. цитра — cytra. Literę ы oddajemy przez y. лaпa — łapa. np. np. городской — gorodskoj. 2) ł — przed spółgłoskami. Literę е oddajemy przez: 1) je — na początku wyrazu. np. народ — narod. np. щиток — szczitok. np. л. речь — riecz. шаг — szag. шёл — szoł. семь — siem´. np. ц. ю. ч. np. 3) y — po ж. Соловьёв — Sołowjow. ь. ч. полно — połno. Literę и oddajemy przez: 1) i. ц. np. Пугачёв — Pugaczow. Literę ш oddajemy przez sz. po samogłoskach i po ъ. ёлка — jołka. лук — łuk. ь. объём — objom. Никита — Nikita. np. np. орёл — orioł. np.

Иркутск — Irkuck. южный — jużnyj. бью — bju. ь. -инская 5.) 2. Zakończenia nazwisk na -ский. 3.) 4. nazwiska takie odmieniamy jak rzeczowniki. Белецкий — Bielecki.. ADAPTACJA ORTOGRAFICZNA I ODMIANA ROSYJSKICH NAZW WŁASNYCH A. Trubieckiego. p. семья — siemja. Толстой — Tołstoj. (. W publikacjach natomiast należy stosować następującą pisownię: 1. np. B zasadami transkrypcji. Белый — Bieły. [313] 4. Jeśli w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające postać fonetyczną (. Tołstoja. Нижний Новгород — Niżny Nowogród. o Bieleckim. -цкой — zob. [312] 3. Щербатской — Szczerbatskoj. jednak w praktyce wydawniczej i w codziennym użyciu stosuje się nazwy spolszczone w postaci tradycyjnej. np. pani Tołstoj. Dołgorukiego. Трубецкой — Trubieckoj. нося — nosia.. адъютант — adjutant. -cki. o Tołstoju. . Szczerbatskiego. Zachowujemy je w formie męskiej. oбъяcнить — objasnit´. Орёл — Orzeł.. Szczerbatskiemu.) [310] 1. będące odpowiednikiem męskich na -ой. Белинский — Bielinski. -y i odmieniamy tak.. Nazwiska na -ой: a) Zakończenie -ой (ale nie na -ской.) 7. Nazwy geograficzne B. Jeśli po przetranskrybowaniu po spółgłosce pojawia się j 8. 2) a — po л. Нева — Newa. np. np.. np.1) ju — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. Яковлев — Jakowlew. o Paustowskim. мясо — miaso.. Zakończenia nazwisk na -ский. 2) u — po л. [311] 2. b) Nazwiska żeńskie na -ая. o Dołgorukim. Nazwiska zakończone na -инский.. Nazwiska na -ой: 3. B. Коля — Kola. Nazwiska o zakończeniach -ин. -цкая (. poprzedzając odpowiednio słowami pani lub panna. np. моя — moja.. -ий. (. -ckoj i odmieniają jak przymiotniki.) 6. jak nazwiska polskie: Паустовский — Paustowski. (. Biełego. z Tołstojem. np. -цкий. o Biełym. nie ulegają spolszczeniu. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. Literę я oddajemy przez: 1) ja — na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po ъ. Nazwiska na -ской. 3) ia — po innych spółgłoskach. panna Tołstoj. Nazwiska A.) w nazwiskach męskich oddajemy w pisowni polskiej przez -oj. Горький — Gorki (wyjątkowo bez znaku zmiękczenia). ь. np. Псков — Psków. Bieleckiego.. -i. Витебск — Witebsk. Tołstojowi.. 77. даю — daju. сюда — siuda. -цкой kończą się w pisowni polskiej na -skoj. Nazwy geograficzne [309] Nazwy geograficzne transkrybujemy zgodnie z wzorem podanym w paragrafie 76. -ый zapisujemy w tekstach polskich przez -ski. Долгорукий — Dołgoruki. Nazwiska zakończone na -инский. Тютчев — Tiutczew. -inska. -инская transkrybujemy przez -inski. Смоленск — Smoleńsk. 3) iu — po innych spółgłoskach. np. o Gorkim. Gorkiego. Nazwiska na -ской. Nazwiska W praktyce bibliotecznej nazwiska rosyjskie zapisujemy zgodnie z podanymi w paragrafie 76. люблю — lublu. Trubieckiemu. B. np. Paustowskiego. np.

Puszkiny. Kareniną. np. Mereżkowski. spolszczenie -iński. Nazwiska te mają odmianę identyczną jak polskie o tych samych zakończeniach: Szachowska. powinniśmy przywrócić im pisownię oryginalną. np. [317] 8.Липинская — Lipinska. -ов. Пушкин — Puszkin. Шаховская — Szachowska. Nazwiska żeńskie kończące się na -ская. Юз — Hughes. używając zakończeń -ska. W niektórych nazwiskach i nazwach geograficznych w transkrypcji można też stosować tradycyjną twardą wymowę spółgłosek. Sołowjow. Kapeнинa — Karenina. DCMs. B. Transliteracja i transkrypcja B. Гайдн — Haydn. Sołtykowej. np. o Sołtykowie. Tatjana). Kareninie. DCMs. a nie: Wierienicz. Kołokolcewa. [314] 5. BN. np. Солтыков — Sołtykow. np. 78. Tatiana. ie Żż Zz . Polszczenie ukraińskich nazw własnych [318] A. N. np. Gdyby w transkrybowanym tekście pojawiły się nazwiska obce mające pisownię fonetyczną. Puszkiną. BN. Puszkinę. D. Sołowiow. -ińska jest dopuszczalne tylko w tekstach literackich i popularnonaukowych. Kareniny. Sołtykową. Kołokolcewej. Nazwiska żeńskie zakończone na -uнa (-ina) odmieniają się jak rzeczowniki. Sołtykowowi. Puszkinowi. Puszkina. Белецкая — Bielecka. Jurjew. Werenicz. zwłaszcza wargowych i r. o Puszkinie. Kołokolcewowi. Nazwiska żeńskie zakończone na -овa. Kołokolcewą. a więc: Juriew. [316] 7. Kareninę. Мопассан — Maupassant. Transliteracja i transkrypcja Litery alfabetu ukraińskiego Аа Бб Вв Гг Ґґ Дд Ее Єє Жж Зз Dd Ee Êê Žž Zz Transliteracja Aa Bb Vv Gg Transkrypcja Aa Bb Ww Hh Gg Dd Ee Je je. TRANSLITERACJA I TRANSKRYPCJA WSPÓŁCZESNEGO ALFABETU UKRAIŃSKIEGO A. Nazwiska o zakończeniach -ин. Локк — Locke. cka. -цкая transkrybujemy. Солтыковa — Sołtykowa. można w praktyce wydawniczej stosować pisownię zgodną z polską ortografią. w których po spółgłosce pojawia się j (np. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich C. o Kołokolcewie. Пушкинa — Puszkina. -ев odmieniają się jak rzeczowniki. Колокольцев — Kołokolcew. Sołtykowa. Puszkinie. e. Szachowską. a nie: Mierieżkowski. Колокольцевa — Kołokolcewa. CMs. [315] 6. -евa odmieniają się jak przymiotniki. Szachowskiej. W przetranskrybowanych imionach i nazwiskach.

L ł. Literę и oddajemy przez y. о. їхати — jichaty.Ии Іі Її Йй Кк Лл Мм Нн Оо Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Шш Щщ Ьь Юю Яя ’ ’ Ii Ìì Її Jj Kk Ll Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Hh Cc Čč Šš Ŝŝ ′ ′ Ûû Ââ ’ ’ Yy Ii Ji ji Jj Kk Ł. np. вилки — wyłky. молодиця — mołodycia. Literę ґ (przywróconą w pisowni na Ukrainie) oddajemy przez g. np. і (ї). np. a. Uwagi szczegółowe do transkrypcji wyrazów ukraińskich Literę г oddajemy przez h. l Mm Nn Oo Pp Rr Ss Tt Uu Ff Ch ch Cc Cz cz Sz sz Szcz szcz ′ ′ Ju. Лейден — Lejden. po samogłoskach i po apostrofie) oddajemy przez ji. np. A ja. . лишити — łyszyty. np. сіль — sil. наллєш — nallesz. Леся — Łesia. 2) przez ł przed а. np. Literę ї (występującą na początku wyrazów. орел — oreł. np. obce nazwy własne pisane przez ле można oddawać przez le. у. з’їсти — zjisty. np. ґрунт — grunt. є. и. е. spółgłoskami i na końcu wyrazu. книга — knyha. Львiв — Lwiw. лiжко — liżko. Literę л oddajemy dwojako: 1) przez l przed я. U ju. ia pomija się [319] B. u. ь. ю. iu Ja. Literę і oddajemy przez i. мої — moji.

. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI . Лященко — Laszczenko. np. np. Należy zwrócić uwagę na to. люблю — lublu. np. [321] 2. np. toteż piszemy: Łewycki. Mohylnyckiego. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI 83. льох — loch. Żytomierz. 2) u po л. Rudnicki. п’яний — pjanyj. że polszczymy tylko zakończenia nazwisk. (. Шашкевич — Szaszkewicz. np. a w przypadkach zależnych -ow-. możemy wprowadzić następujące zmiany do zasad wymienionych w punktach A i B: 1. Могильницький — Mohylnycki. заява — zajawa. Ziłynskiego. Literę я oddajemy jako: 1) ja na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. Przyrostek -ич 4. Polszczenie ukraińskich nazw własnych Jeśli ścisłość naukowa ani też zasady katalogowania bibliotecznego nie muszą być brane pod uwagę. Myrnemu. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone 2. np. Kijów. п’є — pje. Przyrostek -ич piszemy w formie -icz (nie: -ycz). np. Przyrostek -iв w mianowniku liczby pojedynczej ma postać -iw. синє — synie. np. Połączenie liter ль oddajemy przez l. грудь — hrud´. Мирний — Myrny. 3) iu po innych spółgłoskach. нього — nioho. o Ziłynskim. дякую — diakuju. Зiлинський — Ziłynski. [324] 5. np. W przypadku nazwisk historycznych czy znanych w wersji polskiej możemy stosować wersję polską (także w transkrypcji): Chmielnicki. np. Jedynie połączenie liter льо oddajemy przez lo. моє — moje. сюди — siudy. Szaszkewicz. будьте — bud´te. np. 2) e po л. Uwagi [320] 1. o Myrnym. o Jackowie. Myrnego.) 3.. Mohylnyckiemu. o Mohylnyckim. Юрченко — Jurczenko. мою — moju. ich pozostała część zachowuje właściwości fonetyczne oryginału. Яцкова — Jackiw. np. [322] 3. наллєш — nallesz. np. Nazwiska zakończone na -ий. Szaszkiewicz. Jackowa. ь oddajemy przez ´ — znak zmiękczenia (nie apostrof ’). np. Połączenie liter ьо oddajemy przez io. -ski. Wiszniowiecki. C. np. [323] 4. Przyrostek -iв 5. OGÓLNA CHARAKTERYSTYKA POLSKIEJ INTERPUNKCJI XII. Nazwy geograficzne od dawna spolszczone możemy zapisywać w postaci tradycyjnej. Ziłynski (a nie: Lewicki. в’ючити — wjuczyty. Charków. Євген — Jewhen. ZNAKI INTERPUNKCYJNE XI. 2) a po л. 3) ia po innych spółgłoskach. Krzywy Róg. Ziłynskiemu. Ziłyński). -цький mogą otrzymywać polskie zakończenia: -y. Ярошенко — Jaroszenko. сіль — sil. -ський. Ziłyński. np. np. po samogłoskach i po apostrofie. 3) ie po innych spółgłoskach. INTERPUNKCJA POLSKA XI. Literę ю oddajemy jako: 1) ju na początku wyrazu. nazwiska te odmieniamy tak samo jak odpowiednie nazwiska polskie. князь — kniaź. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE 84. Nazwiska zakończone na -ий. Яцкiв. z Jackowem.Literę є oddajemy jako: 1) je na początku wyrazu oraz po samogłoskach i po apostrofie. Jackowowi. -cki.

uzasadnienia. że służą one do wyrażania niektórych właściwości mowy. myślnik. I tak na przykład przecinek i kropka sygnalizują przerwy w mówieniu. a wykrzyknik z reguły jest — znakiem emocji. rytmikę mowy. Znaki interpunkcyjne i ich funkcje Charakter znaku Znak interpunkcyjny kropka Znaki oddzielające średnik. 84. Oznacza to. inaczej mówiąc: pozwalają go właściwie interpretować. zawieszenia głosu. nawias. że w razie wątpliwości związanych z przestankowaniem należy przede wszystkim uwzględnić zasadę zrozumiałości (komunikatywności) i zastosować takie przestankowanie. które w inny sposób w pisanej odmianie języka nie mogłyby zostać zakomunikowane. intonację. przecinek Znaki prozodyczne Znaki emocji Znaki opuszczenia wielokropek.in. że znaki interpunkcyjne służą głównie do uwydatniania logiczno-składniowej konstrukcji zdań. użycie odpowiedniego kroju czcionek połączone z wyodrębnianiem pewnych partii tekstu za pomocą kursywy. Oprócz tego uwzględnia się też takie czynniki. zawieszenie głosu. ZNAKI INTERPUNKCYJNE I ICH FUNKCJE W języku polskim używamy dziesięciu znaków interpunkcyjnych. pytajnik. pytajnik wykrzyknik. że większa przejrzystość i zrozumiałość tekstu może zostać osiągnięta poprzez takie czynniki graficzne. dwukropek. Szczegółowe funkcje polskich znaków interpunkcyjnych podajemy w tabeli. jak: odpowiedni podział na akapity (obok samej wielkości akapitu istotne jest również wprowadzanie wcięć pierwszej linii akapitu lub — stosowane zamiast wcięcia — poszerzanie odstępów między akapitami. przecinek.83. cytatu. Oznacza to. wielokropek wielokropek. czyli interlinia itd. luźno związanych z głównym tokiem wypowiedzi. średnik. dlatego też za podstawowy cel interpunkcji należy uznać zapewnienie tekstowi pisanemu jednoznaczności i ułatwienie jego poprawnego odbioru. myślnik (pauza). pogrubienia.). odpowiedni odstęp między liniami tekstu. znak zapytania (pytajnik). Interpunkcja . myślnik. wyjaśnienia cudzysłów. pytajnik bywa. jak: wydzielanie członów wtrąconych. Są to: kropka. dwa myślniki wydzielanie fragmentów tekstu (otwierający i zamykający) Warto również nadmienić. myślnik dwukropek Znaki wyodrębniające Podstawowe funkcje zamykanie wypowiedzeń oddzielanie mniejszych całości w obrębie wypowiedzenia oznaczanie przerwania. wielokropek. CHARAKTER POLSKIEJ INTERPUNKCJI Interpunkcja polska ma przede wszystkim charakter składniowy. Podstawową funkcją języka jest funkcja komunikatywna. które zapewni maksymalną przejrzystość tekstu. znak wykrzyknienia (wykrzyknik). nawias i cudzysłów. wyniku. szczególnej intonacji oznaczanie stanów uczuciowych mówiącego zaznaczanie pominięć w tekście wprowadzenie wyliczenia. Stąd wynika funkcja trzecia: znaki przestankowe umożliwiają poprawne zrozumienie i wygłoszenie tekstu. dwa przecinki (otwierający i zamykający). rozstrzelenia liter i innych sposobów. Druga funkcja znaków interpunkcyjnych polega na tym. myślnik — m.

lecz utartym połączeniem wyrazowym określającym wyraz panna. Podane niżej przykłady obrazują takie możliwości. a fragment co się zowie nie jest — jak mogłoby się wydawać — odrębnym zdaniem. Względy rytmiczne jeszcze wyraźniej narzucają się w przykładzie drugim. że wiele znaków interpunkcyjnych może pełnić różne funkcje. że sens zdania może zależeć od użycia bądź pominięcia przecinka. ZNAKI PROZODYCZNE. MYŚLNIK . jaką treść chcemy przekazać: Maria wybiegła szybko. Zasady interpunkcyjne mają charakter obowiązujący (nakazują stosowanie odpowiedniego znaku lub tego zakazują) bądź fakultatywny. nie można uwolnić. gdy wprowadzenie znaku przestankowego mogłoby zakłócić konstrukcję rytmiczną: Zdarza się często. w drugim przykładzie wyrażenie Stryj Józek oznacza jedną osobę. a nawet całkowicie zmienić sens wypowiedzi. w którym miejscu go umieścimy. podamy też anegdotyczny przykład depeszy. ZNAKI INTERPUNKCYJNE 85. Stryj Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. a) Pierwszy z podanych przykładów pokazuje. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 88.1). Odstępstwo od konsekwentnego stosowania zasad składniowych jest możliwe tylko wtedy. obok reguł określających ściśle użycie określonych znaków piszący mają niemałą swobodę w ich zastosowaniu. W obu przykładach została zastosowana reguła oddzielania przecinkami jednorodnych części zdania połączonych bezspójnikowo (zob. W powyższym przykładzie mamy pewną swobodę w przestankowaniu: możemy bowiem zamiast przecinka użyć myślnika. ŚREDNIK 90. uwolnić. zależy od tego.umożliwia również wyodrębnienie niektórych wyrazów bądź to ze względu na ich ważność. jeśli chcemy osiągnąć jednoznaczność i przejrzystość tekstu. Zrobiła się z niej panna co się zowie. wolno idąc. stanowi więc jeden niepodzielny składnik: Stryj. UWAGI OGÓLNE 86. 90. jednakże ze względów rytmicznych przecinek pomijamy. idąc. Józek i Rafał zgłosili się po odbiór paszportów. bądź też z uwagi na to. WIELOKROPEK 93. Brak znaków interpunkcyjnych w tekście lub błędne ich rozmieszczenie może wypaczyć. Powiesić. gdyż zdanie jeśli czegoś bardzo pragniesz jest podrzędne w stosunku do zdania że los zaczyna cię prześladować. Z zamieszczonej wyżej tabeli wynika. XII. Mówili. zamykając drzwi. jednakże to. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI 87. że jeśli czegoś bardzo pragniesz. Konsekwentne stosowanie zasad przestankowania logiczno-składniowego jest konieczne. czy chcemy poinformować o udziale dwóch czy trzech osób. Maria wybiegła. w której od miejsca znaku interpunkcyjnego zależy los skazańca: Powiesić nie można. Aby podkreślić ważność zagadnienia. POMIJANIE KROPKI 89. zostanie on więc użyty zależnie od tego. Mówili wolno. szybko zamykając drzwi. los zaczyna cię prześladować. b) W zdaniach poniższych przecinek musimy postawić koniecznie. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA 92. że chcemy wyrazić swój dystans do pewnych słów i wypowiedzi.I. W pierwszym przykładzie przecinek — zgodnie z zasadą składniową — powinien zostać wstawiony pomiędzy wyrazy że i jeśli. PRZECINEK 91. ZNAKI ODDZIELAJĄCE.

Kropka po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe 87. która jest najsilniejszym z nich. malowali go tak. Pisownia dat 87. zebrani z szacunkiem ku niemu spozierali.. Oto przykłady użycia kropki w tej funkcji: Wtedy powstał człowiek. INNE ZASTOSOWANIA KROPKI 87. Skrót z kropką lub wielokropek na końcu zdania 87. będące podstawową całością składniowo-znaczeniową. (S. Z tych powodów kropka musi być uważana za podstawowy i najważniejszy znak przestankowania. w blasku światła lub w półmroku. nie dbali o odtworzenie przedmiotu tak. PODSTAWOWA FUNKCJA KROPKI [336] Kropka zamyka wypowiedzenie (tzn. Różnicę w użyciu kropki. ZNAKI ODDZIELAJĄCE. mogą pełnić również wykrzyknik. że jeżeli matka troszczy się kiedy o nią.2. Kropka po inicjałach imienia i nazwiska 87. Mrożek) Była pewna. który dotąd siedział był jakby na uboczu. UWAGI OGÓLNE Mamy do dyspozycji trzy znaki o funkcji oddzielającej: kropkę. WYKRZYKNIK 96. jakim się wydawał z daleka. W obrębie wypowiedzenia zakończonego kropką mogą występować inne znaki interpunkcyjne. ze wszystkich stron. NAWIAS 98. lecz mimo że dotychczas głosu nie zabierał. Dwie pierwsze zostały oddzielone średnikami. średnika i przecinka pokazuje następujący przykład: Podobnie malarze dążyli do oddania złudnych iluzji. oprócz swej podstawowej funkcji. Białostocki) To rozbudowane wypowiedzenie składa się z trzech względnie samodzielnych i współrzędnych względem siebie całości. Funkcję taką. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE 85. gdy się na niego patrzy z bliska. jak on wygląda. trzecią — końcową — zamyka kropka. ustępu . zamiast łagodzić i rozweselać. np. (W. (J. panie Wołodyjowski! Larum grają! wojna! nieprzyjaciel w granicach! a ty się nie zrywasz? szabli nie chwytasz? na koń nie siadasz? Co się stało z tobą. pytajnik oraz wielokropek. CUDZYSŁÓW 99. (E. aby jej pracy i opieki nad sobą nie utracić. toteż troskliwość ta. Kropka po liczbach arabskich lub rzymskich oraz literach wprowadzających wyliczenia 87.94. żołnierzu? (H. w głębi nieco.. 86.6. Sienkiewicz) I to nadaje moim czynom jakiś połowiczny charakter. Kropka po tytule części dzieła. Kropka po skrócie wyrazu 87.3. Gombrowicz) 87. zaostrzała i zachmurzała jej rysy. DWUKROPEK 97. zdanie lub równoważnik zdania). Gdy dochodzi do zastąpienia kropki przez jeden z wymienionych znaków. W obrębie drugiej i trzeciej części wypowiedzenia autor zastosował dodatkowo przecinki w celu podkreślenia budowy składniowej tych wypowiedzeń. PYTAJNIK 95. rozdziału. średnik i przecinek.4. podrozdziału. granica pomiędzy wypowiedzeniami jest sygnalizowana za pomocą dużej litery rozpoczynającej następne wypowiedzenie. Orzeszkowa) Kropka — jak już wspomnieliśmy — może zostać zastąpiona przez pytajnik.5.1. wykrzyknik lub wielokropek: Dlaboga.7. to tylko przez obawę.

6. czy mamy do czynienia z osobą o dwóch imionach i nazwisku. 17 maja (nie: 7. a) Charakter polskiej interpunkcji.S. Charakter polskiej interpunkcji. M. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1. (A. końcówka -a.5. także 87.1.G. miesiąc. ponieważ w skrócie występuje ostatnia litera wyrazu. Kropka obok innych znaków interpunkcyjnych [337] 87. np.). p. (= profesor). np.4.. czy też z osobą o nazwisku podwójnym. Zamilkła. wydaje się zasadne dopuszczenie – zgodnie z rozpowszechnionym zwyczajem językowym – zapisywania inicjałów nazwisk dwuczłonowych z łącznikiem. (= Maria BińczykGrocholska). J. wówczas nie stawiamy po nim kropki: mjr (= major). Funkcje znaków przestankowych. gdyż końcowa część wyrazu.. prof. ponieważ skrót zawiera ostatnią literę wyrazu (Dawno nie widziałem dr Nowak).87. Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. UWAGA: Zalecenie Rady Języka Polskiego nakazuje w przypadku nazwisk dwu. 6.8. np. Funkcje znaków przestankowych. np. (= ulica). maja) — zob. nie należy stosować innych znaków do oddzielania poszczególnych składników daty (np. Kropkę stawiamy po skrócie wyrazu. [342] 87. została odrzucona.T.B. Nie stawiamy kropki. Pisownia dat: W datach pisanych w całości cyframi arabskimi stawiamy kropki. nie stawiamy drugiej kropki zamykającej zdanie: Skrótem wyrażenia pleno titulo jest P. Po cyfrach arabskich i małych literach można postawić też nawias zamykający: I. po raz 7. że użyty został liczebnik porządkowy. [338] 87. gdy liczba miesiąca została oznaczona cyfrą rzymską: 1 I 1996. a. w którym została odrzucona końcowa część: godz.2.1996. 6 IX 1994 roku. dywizów: 1-1-1995). Aneks I. Po cyfrach arabskich oznaczających liczebniki porządkowe stawiamy kropki. i pozwala jednoznacznie rozstrzygnąć. Chodzę do 8 klasy. ..1918 r.1994 roku. kropkę stawiamy (np. Rudnicki) [340] 87. Jeżeli na końcu zdania występuje skrót z kropką lub wielokropek. Wyjąwszy szczególne wypadki. A. Można również po skrócie dopisać końcówkę: Dawno nie widziałem dra Nowaka — wówczas bez kropki. np. 7. Jeśli skrót zawiera ostatnią literę wyrazu.4.S. ani też stosować innego szyku niż: dzień.3. zasada ta nie dotyczy skrótów tytułów kobiet. Już o nic nie prosił. K.9. Kropka po liczebniku może zostać opuszczona. rok. jednak gdy skrót zastępuje wyraz w przypadku innym niż mianownik. (= trzeciej) osobie. [339] 87.5.G. gdy nazwa miesiąca została zapisana słownie: 7 kwietnia. Uwzględniając jednak coraz powszechniejszą w Polsce praktykę zachowywania nazwisk panieńskich przez mężatki. Dawno nie widziałem dr.B.-G. Nowaka). na 10. (= siódmy). w 3. I Abel zamilkł. ul. Kropkę stawiamy zawsze po inicjałach imienia i nazwiska. dr (= doktor).U.. A. Kropkę stawiamy po liczbach (arabskich lub rzymskich) oraz literach wprowadzających wyliczenia: I. jeśli z kontekstu jednoznacznie wynika. 17. Po cyfrze oznaczającej datę nie daje się kropki. A. kwietnia. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej.11. Zapis taki znacznie zwiększa czytelność skrótu w stosunku do zapisu M. 1. (= dziesiątym) piętrze. takie jak wymogi komputerowego przetwarzania danych lub zasady urzędowe i prawne. [341] 87. 11.01. 11 XI 1918 r.i wieloczłonowych pomijać łącznik (por. (= godzina).

np.7. Po liczebnikach głównych 88. natomiast nie stawiamy jej po wykrzykniku. Funkcje znaków przestankowych.3.5. Na kartach tytułowych książek. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków interpunkcyjnych. a) Charakter polskiej interpunkcji. Funkcje znaków przestankowych a) charakter polskiej interpunkcji W drugim przykładzie nie postawiliśmy kropki.5. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi.10. transparentach i szyldach. Po żywej paginie (tzn. A. Po tytułach artykułów w czasopismach 88. np. . a pozostałe małymi: I. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę 88. 88. ZASADY POLSKIEJ INTERPUNKCJI 1) Ogólna charakterystyka interpunkcji polskiej. pytajniku. sloganach reklamowych 88. Ferdinand de Saussure Kurs językoznawstwa ogólnego Przekład Krystyna Kasprzyk Wstęp Witold Doroszewski Warszawa 1961 Państwowe Wydawnictwo Naukowe Inne znaki interpunkcyjne na karcie tytułowej stawiamy. POMIJANIE KROPKI Kropki nie stawiamy w następujących okolicznościach: 88. Kto jest kim? [346] 88. które w całości pisane są wielkimi literami.2. Po tytułach rozdziałów i podrozdziałów 88. Jeśli żywa pagina składa się z tytułu nadrzędnego i podrzędnego. Miało to miejsce na początku XVII wieku. Wasz prezydent — nasz premier Zwycięstwo i klęska [348] 88. Albo: A. po tekście umieszczanym w nagłówku strony). wielokropku. po tekście umieszczanym w nagłówku strony) 88. Po tytule części dzieła (rozdziału.8.6. Po żywej paginie (tzn. ponieważ podpunkt a) rozpoczyna się małą literą. jeśli pierwsza litera tego tytułu jest napisana wielką literą. ustępu lub paragrafu) możemy postawić kropkę. INTERPUNKCJA POLSKA [347] 88.12. [344] 87.[343] 87. kropkę stawiamy po nawiasach i cudzysłowach zamykających.3. np.7. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek jednostek pieniężnych [345] 88. Między składnikami daty 88.8.4.4.9. to tytuły te oddzielamy myślnikami. Po skrótowcach 88. podrozdziału. Na kartach tytułowych książek 88. np.2. Po liczebnikach porządkowych pisanych cyframi rzymskimi 88. Microsoft Windows 3. Po imieniu i nazwisku w podpisach. na wizytówkach i wywieszkach 88.11. Po tytułach artykułów w czasopismach.1.1 — Uruchamianie [349] 88. Po napisach na afiszach. np.1. np.

że oddziela wyłącznie człony równorzędne pod względem logiczno-składniowym. 89. [356] 88.Jan III Sobieski postanawia wtedy ruszyć na Wiedeń. (A. (A. Po liczebnikach głównych. [352] 88. W przedziale siedziało 6 osób. Kosztowało mnie to 100 zł. Pracowałem w PKO. 27 Naczelny Dyrektor mgr Przemysław Polak [354] 88. MSW. 4 VI 1989 roku. Po skrótowcach.A.. Jeśli skrót tego rodzaju pojawi się na końcu zdania. UWAGA: Kropkę stawia się zwyczajowo po cyfrach rzymskich w tytułach rozdziałów. ŚREDNIK Średnik jest znakiem rozdzielającym słabszym od kropki i służy do oddzielania w miarę samodzielnych części wypowiedzenia. Po skrótach jednostek miar i wag oraz rodzimych jednostek pieniężnych. np.2. że dobry człek jaki niewdzięcznika przygarnie. S. UWAGA: Pospolitym błędem jest stawianie kropki po każdej literze skrótowca. a siebie zarysować nie daje. np. [350] 88. wówczas wystąpi po nim kropka (lub inny znak interpunkcyjny) pełniąca funkcję znaku zamykającego zdanie. [353] 88. ale trafia się częściej.3.A.7.11.N. np. np. najszlachetniejsze serce jest to.1.S. także 56. Zasady interpunkcji. jeśli miesiąc napisany jest liczbą rzymską lub słownie. 4 czerwca 1989 roku. XII. sloganach reklamowych. Mickiewicz) . wówczas postawimy po nim kropkę (lub inny znak interpunkcyjny) w funkcji znaku kończącego zdanie. U. MSWiA. USA. Średnik w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych 89.8. UW. P. (zob. np.2.1. PAN. Jeśli skrótowiec wystąpi na końcu zdania. np. R. ul. UMCS.6. PSL. które właśnie raczej da się skaleczyć. km (= kilometr). Między składnikami daty. Ptasia 15 m.12. Po liczebnikach porządkowych oznaczających godzinę. Tomasz Rudzki dr Henryk Gołąb Szczecin. zł (= złoty). Średnik w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia [357] 89. Najszlachetniejszy kamień jest ten.). Mieszkali na IV piętrze.. Wielki kiermasz zabawek Sklep spożywczy Cukier krzepi [355] 88. Średnik używany jest najczęściej w rozbudowanych wypowiedzeniach złożonych.. np. [351] 88. że niewdzięcznik taki przepada marnie. np. Asnyk) Przytrafia się często. transparentach i szyldach. np. Po imieniu i nazwisku w podpisach.P. który kraje wszystkie inne. Od przecinka z kolei różni się tym. podczas gdy przecinek może oddzielać również człony nierównorzędne.10. Po napisach na afiszach. np. Pociąg odjeżdża o 7 wieczorem. 89. MON. ha (= hektar). na wizytówkach i wywieszkach. np.2. PWN. g (= gram).9. np.A. Od tego czasu minęło 500 lat. niż samo zadraśnie. Średnik zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań 89. PTTK. oraz 87. RP.

b) nawias oznacza wydzielenie najsilniejsze. Zasady ogólne 90. co mu aniołowie dyktują. pamiętam. Średnik należy umieścić również w zdaniach zawierających rozbudowane wyliczenia. na okładce i obwolucie książek.1.A. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi.].1. [358] 89. [359] 89. iż wypowiedzenia te mają strukturę dwudzielną. PRZECINEK 90.]. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Zasady ogólne B. Przecinek między częściami zdania pojedynczego G.2. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo H. po tytułach (nagłówkach) części. A. Przecinek — najczęściej używany znak rozdzielający — może wystąpić pojedynczo lub podwójnie.1. z zawodu jest także fotografikiem. że pisze tylko to. jeśli znajduje się w osobnym wierszu [. (M. jeśli się nie mylę. że: a) myślniki oznaczają wydzielenie mocniejsze niż przecinki. np. [361] 90. chociaż można powiedzieć. Użycie myślników zamiast przecinków A. Zamiast przecinków w takim wypadku można użyć myślników lub nawiasu. samodzielnych pod względem myślowo-pojęciowym. Dąbrowska) Było to. Oddzielanie zdania podrzędnego (określającego) 90. W tym wypadku należy stosować zasady wymienione i scharakteryzowane poniżej.3. (F. Należy jednak pamiętać. że czeka nas jeszcze w przyszłości zasadnicza dyskusja o kryteriach. Reguły ogólne E. np.1. (J. Zdanie podrzędne (określające) zawsze oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego bez względu na kolejność tych zdań. Kropki nie stawiamy: po tytułach dzieł i czasopism... po liczbie bądź literze oznaczającej część dzieła.2. a słabsze niż nawiasy. Reguły szczegółowe F. Przecinek używany pojedynczo lub podwójnie 90. Zdania współrzędne spójnikowe. paragrafów dzieła.A. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. Lało wtedy.2. Zasady szczegółowe C.. Zasadniczo jednak przecinków używamy pojedynczo do oddzielania części wypowiedzenia.Łatwo można zauważyć. na stronie tytułowej. Zdania współrzędne spójnikowe. Słowacki w okresie mistycznym wyznawał.A. np. a poszczególne części oddzielone średnikami to współrzędne wypowiedzenia składowe. Przecinek a wyrażenia porównawcze I.2. Przyłubski) 90. gdy tytuł napisano w osobnym wierszu samymi wielkimi literami [. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone [360] 90. Ukończył filozofię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. np. Wyrazy wprowadzające zdanie podrzędne [362] 90. w których wielokrotnie użyto przecinków. przed miesiącem. Przecinek podwójny służy do wydzielania wyrazu lub grupy wyrazów w obrębie wypowiedzenia. rozdziałów. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo J. jak z cebra. . które rządzą doborem materiału literackiego wprowadzanego w pole edukacji. Parandowski) Myślę. Średnik również może zostać zastosowany do oddzielania pojedynczych zdań.. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo D.

pomimo że. jakby. np. byleby. wlewała do wody wywar zielony z igieł świerkowych i rumianku. (= Nikt nie wie. kiedy. im. (= Nie jest jasne. boć. jakoby. Zdanie podrzędne jest zwykle wprowadzane przez jeden z następujących wyrazów (spójników. wiedzieć co w trawie piszczy. które często są wprowadzane przez jeden z wymienionych powyżej spójników. gdyż. jeśli. skądkolwiek. kiedyż. Zabierzemy ze sobą Anię. co by się wtedy z nim stało? (= Który z was wie. . komu. po co. ile. ale: Kto wie. chyba żeby. wypłynęli na jezioro. przy czym. po czym. kim. ponieważ. o ile. zwłaszcza gdy. ktokolwiek. bowiem. jak gdyby.2. dlatego. Sławiński) a) Zdanie podrzędne wplecione w zdanie nadrzędne musi być wydzielone przecinkami z obu stron — bez względu na typ spójnika następującego po owym zdaniu podrzędnym: Po wschodzie słońca. co. gdziekolwiek. dopiero gdy. gdy.A. (= Niepostrzeżenie zrobiła się z niej kolubryna). która jest za rogiem. jakżeby. dokądkolwiek. dlaczego. jeżeliby. Do najczęściej spotykanych tego typu konstrukcji należą następujące połączenia — traktowane nie jako zdania podrzędne. byle. choćby. jeżeli. zakasawszy rękawy. co by się wtedy z nim stało?).że dyskusja taka toczy się permanentnie. by. kędy. w razie gdyby. niech. i wyślę list. mimo że. chociaż. Pójdę na pocztę. w miarę jak. nie wiedzieć po co. cokolwiek. kto wie co. dopiero. skąd. jeśliby. uciec gdzie pieprz rośnie. że aż. bo dopiero po trzech miesiącach. choć. gdzie. żeby. ledwo. po raz nie wiem który. ile razy. azali. acz. jak. albo poczekamy na Jolę. które nabierają zróżnicowanego znaczenia jedynie przez zastosowanie lub pominięcie przecinka. iż. pomimo iż. dokąd. ażeby. odkąd. kiedy zrobiła się z niej kolubryna. czyj. mimo iż. Gertruda. Należałoby tym samym odróżniać wypowiedzenia strukturalnie identyczne. lecz jako pojedyncze okoliczniki: jak z bicza trzasł. na co. jaki. a wino najmniej. ledwie. zwłaszcza że. ile że. zwłaszcza kiedy. wprzód nim. ale: Nie wiadomo. aż. ilekroć. kiedy zrobiła się z niej kolubryna). gdyby. kiedykolwiek. zaledwie. tak jak. Makuszyński) Późno. iżby. bo. nim. (J. chyba że. podczas gdy. dopóki. UWAGA 1: Należy jednak pamiętać o niestawianiu przecinka w utartych zwrotach i frazeologizmach. Kto wie co by się wtedy z nim stało. jakikolwiek. kto. Nie wiadomo kiedy zrobiła się z niej kolubryna. dlatego że. która tu jest. albowiem. Iwaszkiewicz) [363] 90. kogo. czy. zwłaszcza jeżeli. b) Zasada ta dotyczy również równoważników zdań: Mnie już nic nie ulży. ilekolwiek. co by się wtedy z nim stało). (K. leżeć jak ulał. że. zaimków lub partykuł): aby. jako. gdy niebo trochę się wypogodziło. ponieważ niewiele jest rzeczy w szkole wzbudzających większe emocje niż lista lektur szkolnych. jakkolwiek. aczkolwiek. przyszedł pierwszy list. póki. który. nie wiadomo kiedy. tylko że. skoro. którędy. zanim. tym bardziej że. za co. (J. jako że. chybaby. chociażby.

Wiadomo co. zawsze mi pomoże. Używając odpowiednich okoliczników. Przecinek pomiędzy zdaniami podrzędnymi i nadrzędnymi. a jeśli. dopiero gdy. zwłaszcza jeżeli.1. jako że. pomimo że był śpiący. Wzbogacił się. w takich wypadkach należą one do zdania podrzędnego. tak jakby. a w miejscu przecinka zrobimy pauzę oddechową. siadał zawsze na tej samej ławce. -wszy [364] 90. pomimo to. [365] 90. tak że. właśnie.B. wyróżnimy te wyrazy za pomocą akcentu. W powyższych przykładach przysłówki. chyba żebym zapomniał. jak dalej. chyba żeby. Cenię go tym bardziej. tak aby nikogo nie skrzywdzić. zwłaszcza gdy. podczas gdy. a przecinek stawiamy przed nimi: Powinieneś postępować szlachetnie. aby nikogo nie skrzywdzić. co wolno. właśnie jak.3. Zanieś tę książkę. Wiemy kto. gdy skończę rozmowę z interesantem. spójników. Zanieś tę książkę tam.3. spójnika i zaimka względnego. Napiszę na pewno. Połączenia partykuł. – ale: Wiemy.UWAGA 2: Przecinek należy również pominąć przed zaimkami względnymi wprowadzającymi takie pozorne zdania podrzędne. tak jak. taki sam jak. spójnik i zaimek względny 90. pomimo że. – ale: Wiadomo. tam skąd. podkreślamy czas (wówczas). gdy na przysłówek. dlatego że. tym bardziej iż.2. właśnie gdy. Najczęściej spotykanymi połączeniami tego typu są: dlatego iż. a gdy.2. że jeśli będzie trzeba. spójników i przysłówków ze spójnikami. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami 90. który jeśli. Imiesłów zakończony na -ąc.B. ten sam co. podobnie jak. zaimki lub wyrażenia przyimkowe pełnią funkcję okoliczników w zdaniach głównych. zwłaszcza kiedy. tak by. -łszy. sposób (tak). mimo że. skąd ją przyniosłeś. gdy odziedziczył duży spadek. zwłaszcza że.1. skąd ją przyniosłeś. Zasady szczegółowe 90. Połączenia przysłówków. tak aby. Postanowił kupić mieszkanie. Często chadzał na spacery. że aby. mówiąc. Nie rozdziela się dwóch sąsiadujących spójników. typu a choć. lecz nie wiedział kiedy. Przyrzekł mi. tam skąd ją przyniosłeś. wprzód nim. a gdy się zmęczył. stopień (tym bardziej) oraz miejsce (tam).B. Opowiadał wszystkim. kto to. tym bardziej że. ile że. a ponieważ. a że. to co. przecinek stawiamy między jego składnikami: Zadzwonię do ciebie dopiero wtedy. tylko że. np. tak iż. chyba że. Nie wiem jak. a więc. – ale: Nie wiem. taki jak. właśnie kiedy.4. Jeśli jednak pierwszy człon takiego połączenia poprzedzony jest dodatkowym określeniem typu: dopiero. tam gdzie.B. Przykłady: Nie chciał się położyć. że gdy wygra dużo pieniędzy. Nie rozdziela się przecinkiem połączeń partykuł. teraz gdy. Wzbogacił się wówczas. przysłówków ze spójnikami 90. a mianowicie. potem gdy.B. zaimków lub wyrażeń przyimkowych ze spójnikami oddzielamy przecinkiem wówczas. rozda je ubogim. Przecinek należy postawić przed całym wyrażeniem (jest to tzw. . Wyrażenia o identycznej lub podobnej budowie występują również w funkcji spójników zestawionych. np. tym bardziej że.B. Dwa sąsiadujące spójniki. a kiedy. i choć. wtedy gdy. że gdy. np. Powinieneś postępować tak. wówczas gdy odziedziczył duży spadek. Nie dostał kolacji i nie miał pojęcia dlaczego. które nie są rozwijane. Zanieś tę książkę właśnie tam. że jest człowiekiem wspaniałomyślnym. że jeśli. np. jak gdyby. z chwilą gdy. B. tak żeby. Połączenia przysłówków. zaimka względnego i spójnika. [366] 90. w miarę jak. zaimek lub wyrażenie przyimkowe pada akcent zdaniowy.B. cofanie przecinka).

że zdanie ma charakter wtrącony. (J. Przestankowanie uzależnione jest od sposobu zespolenia takich zdań. i odnalazłszy ich. tzn. patrzą w osłupiałym milczeniu. rozłącznymi.1.B. [369] 90. Obudziwszy się. potem włazi do jamy.Zdania tego typu możemy jednak wydzielić dwoma przecinkami lub dwoma myślnikami. np. który. Zdania współrzędne bezspójnikowe zawsze oddzielamy przecinkami: Szybowiec ruszył.C. wyszła. gdy chcemy podkreślić. wszakże. ale.1. synonimicznymi 90. W pierwszym przykładzie informujemy jedynie o dodatkowych okolicznościach towarzyszących wydarzeniu. gładko oddzielił się od ziemi. aliści. wraca na dół. inaczej. i. wyszła. raczej.2. trzy razy. nabrał pędu. znika w niej. że są zdaniami wtrąconymi: Wrócił z zagranicy i. Gonzalo pędem biegł z obawy. Gombrowicz) b) Wyjątek możemy uczynić tylko w wypadkach. Przecinkami rozdzielamy zdania współrzędne połączone następującymi spójnikami: a) przeciwstawnymi: a.C. . Uczniowie. przecież. spoglądali na siebie z zakłopotaniem. obróciwszy się na pięcie. tylko że. iż. jedynie. [367] 90. że ma nas dość i. że) lub zaimkiem względnym (np. znalazł się już na swoim polu. UWAGA: W odniesieniu do imiesłowu wyjąwszy (= oprócz) jednak przecinek się pomija: Wyjąwszy słodycze nie miał żadnych słabości. będzie go musiał jeszcze poprawiać. szeleści wśród poszycia.C. że napisawszy bardzo dobry artykuł. za to. Reguły ogólne 90. Zdania złożone współrzędnie mogą być połączone bezspójnikowo lub spójnikowo. robiąc nadal swoje. rzucił się w wir codziennych zajęć. Przecinek pomiędzy zdaniami współrzędnymi połączonymi bezspójnikowo 90. że — gdy wygra dużo pieniędzy — rozda je ubogim. jaki. jak interpretujemy jego funkcję w zdaniu — w zasadzie oddziela się przecinkiem wraz z ewentualnymi jego określeniami od poprzedzającej go lub następującej po nim reszty zdania lub wydziela się go przecinkami. W drugim dorzucamy poboczną informację. a.C. męczysz wzrok. (W.4. o niczym już nie pamiętał. wyłączającymi [370] 90. a zawieszając głos.D.D. że po spójniku nastąpiło zawieszenie głosu.2. żeby tamci jemu w tłumie nie zginęli. C. że ma nas dość i obróciwszy się na pięcie. Wlókł się. Zdania współrzędne połączone spójnikami: łącznymi. stęka. -łszy. jednakże. tylko. jeśli jest wtrącony w zdanie (por.2. brzegiem lasu. Zdania współrzędne spójnikowe.1. Szczepański) D. nikomu się nie narażali. Przeskoczywszy rów. Nie przeszkadzają mu. choć potrzebował odpoczynku.D. mnie znaki dawał. a) Przecinka nie stawia się pomiędzy zwrotem imiesłowowym a bezpośrednio poprzedzającym go spójnikiem (np. lecz. obraca jeszcze ze dwa. kulejąc. stromo wspiął się wzwyż. Powiedziała. bym pośpieszał. słuchając napomnień. Wreszcie podnosi się z naręczem zwiędłych liści i drobnego chrustu. Powiedziała. tymczasem. Sposoby łączenia zdań złożonych współrzędnie mogą 90. Opowiadał wszystkim. np. zaś. wynikowymi. że zaskoczy ona słuchacza. gdy chcemy podkreślić. -wszy — bez względu na to. Zdania współrzędne bezspójnikowe [368] 90. A on grabi pazurami. Imiesłów zakończony na -ąc. jednak. natomiast. Meissner) Obstąpili go. Aneks I – Interpunkcja): Patrząc z bliska na telewizor.1. (J. sypie ten ładunek do środka. co): Nie spodziewał się. zapowiadamy.J. Dzięki temu. Zdania współrzędne połączone spójnikami: przeciwstawnymi.

Ja mówię to, a on co innego. Nauczycielka usiłowała prowadzić lekcje, ale raz za razem zrywał się hałas. (J. Wiktor) Już mieli zaczynać, lecz ktoś im przeszkodził. Obiecywał dużo, tymczasem nic nie zrobił. Pośrodku płynęła rzeka, zaś na stokach wzgórz dostrzegłem kilka strumyków. UWAGA: Jeśli spójnik a łączy zdania (a nie jego części), zawsze stawiamy przed nim przecinek, np. Ledwie błysnęło słońce, a już zrobiło się ciepło. Mieli obszerne i wygodne mieszkanie, a składało się ono z pięciu pokojów. b) wynikowymi: więc, dlatego, toteż, to, zatem, stąd, wobec tego, skutkiem tego, wskutek tego, i (= więc, toteż), przeto, tedy, np. W tej okolicy las nie był zbyt gęsty, więc stopniowo robiło się coraz jaśniej. (A. Szklarski) Nie kocha męża, zatem powinna go opuścić. (T. Boy-Żeleński) Zapytał niegrzecznie, wobec tego odpowiedziałem mu oschle. UWAGA: Przed spójnikiem i możemy postawić przecinek, jeśli występuje on w funkcji wynikowej (można go zastąpić przez więc lub toteż), np. Zaczęła się sesja egzaminacyjna, i wzięli się do nauki (= więc wzięli się do nauki). Nadszedł październik, i studenci rozpoczęli naukę (= toteż rozpoczęli naukę). c) synonimicznymi (wyjaśniającymi): czyli, to jest, to znaczy, innymi słowy, np. Wyjeżdżam do Japonii, czyli odwiedzę Kraj Kwitnącej Wiśni. Rzeczowniki w języku polskim mają deklinację, to znaczy odmieniają się przez przypadki. [371] 90.D.2. Nie rozdziela się przecinkiem zdań złożonych współrzędnie połączonych następującymi spójnikami: a) łącznymi: i, oraz, tudzież, i zarazem, np. Zwieziono z lasu kilka wozów drewna i sprzedano je na opał. UWAGA: Jeśli spójnik a wystąpi w funkcji łącznej (możliwe jest wtedy zastąpienie go przez i), możemy postawić przed nim przecinek: Za dnia słoneczniki zaglądają w moje okno, a miedze wiją się, jak żółte wstążki [...]. (K. Brandys) b) rozłącznymi: lub, albo, bądź, czy, np. Pojadę na Mazury albo wybiorę się w Bieszczady. Rozpocznę w tym roku studia bądź pójdę do pracy. UWAGA: Przed spójnikiem czy łączącym zdania współrzędne rozłączne nie stawiamy przecinka, np. Wyjeżdżasz na święta czy zostajesz? Poradzisz sobie czy mam ci pomóc? Ale gdy wyraz czy wprowadza zdanie podrzędne (określające), musi zostać poprzedzony przecinkiem, np. Nie wiedział (czego?), czy może wejść. Zapytał (o co?), czy już minęła dwunasta. c) wyłączającymi: ani, ni, np. Kwiryna już nie przypomina o spowiedzi ani matka nie grozi księdzem. (P. Gojawiczyńska) Jeść nie chciał ni humoru dobrego nie miał. E. Zdania współrzędne spójnikowe. Reguły szczegółowe 90.E.1. Spójniki łączne, rozłączne, wyłączające z przysłówkami i zaimkami

90.E.2. Spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (oraz partykuła czy) powtórzone na początku dwóch zdań współrzędnych 90.E.3. Spójnik lub zaimek względny upodrzędniający powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym [372] 90.E.1. Połączenia spójników łącznych, rozłącznych i wyłączających (a więc typu i-lubani) z przysłówkami i zaimkami o charakterze uzupełnień wtrąconych czy dopowiedzianych oddzielamy przecinkiem od reszty tekstu, np. Byłem w górach, i to przez dwa miesiące. Był człowiekiem uszczypliwym, lub raczej złośliwym. Nie byłem w Hiszpanii, ani też w Portugalii. Była śliczna, czy może raczej pełna uroku. Typowe połączenia tego typu: i to, albo raczej, lub raczej, czy raczej, albo lepiej, lub lepiej, ani też, ani nawet, czy może. [373] 90.E.2. Jeśli spójnik łączny, rozłączny, wyłączający (dotyczy to też partykuły czy) został powtórzony na początku dwóch zdań współrzędnych, przecinek należy postawić przed powtórzonym spójnikiem lub partykułą, np. Albo zrobisz to dziś, albo nie rób wcale. Ani nie mam czasu, ani ochoty. Czy zrobisz to sam, czy przysłać ci kogoś do pomocy? Matka zwracała się z prośbą o pomoc już to do swojej rodziny, już to do dawniejszych przyjaciół. Pojadę bądź koleją, bądź autobusem. UWAGA: Tam gdzie powtórzone czy ma znaczenie spójnikowe i da się zamienić na lub — przecinka nie stawiamy: Ćwiczył zawsze, czy był zdrowy czy chory. Tam zaś, gdzie powtórzone czy ukazuje wybór między dwiema możliwościami, stawiamy przed nim przecinek: Rodzice pytali mnie, czy jesteś zdrowy, czy chory. [374] 90.E.3. Nie stawiamy przecinka, jeśli spójnik lub zaimek względny upodrzędniający (np. że, jak, który) został powtórzony po spójniku łącznym lub rozłącznym. Typowymi połączeniami są: i że, albo że, i jak, i który, np. Powiedział mi, że musi odpocząć, że w takim razie wyjeżdża i że nie wróci przed upływem tygodnia. Wiem, jak to jest i jak mogłoby być. Wiedzieliśmy doskonale, że odwiedzą nas osobiście albo że przynajmniej zadzwonią. F. Przecinek między częściami zdania pojedynczego [375] Poszczególne człony zdania pojedynczego, podobnie jak poszczególne składniki zdania złożonego, mogą być połączone spójnikowo lub bezspójnikowo, np. Wrócił do pracy zdrowy i wypoczęty. Wrócił do pracy zdrowy, wypoczęty. Zasady użycia przecinków w zdaniach pojedynczych scharakteryzowano poniżej. G. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi spójnikowo Zasady użycia przecinka między spójnikowo połączonymi częściami zdania pojedynczego z drobnymi odstępstwami są takie same, jak reguły użycia przecinków w zdaniach współrzędnie złożonych. W skrócie, z uwzględnieniem pewnych różnic, przedstawiają się następująco: 90.G.1. Przecinek a spójniki: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni 90.G.2. Przecinek przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz (...) 90.G.3. Przecinek przed spójnikami powtórzonymi, pełniącymi identyczną funkcję [376] 90.G.1. Nie stawiamy przecinka przed spójnikami: i, a (= i), oraz, tudzież, lub, albo, bądź, czy, ani, ni, np. Mógłbym studiować polonistykę bądź slawistykę.

Nie widziałem Paryża ani Marsylii. a) Przed spójnikiem a nie stawiamy przecinka, jeśli: – pełni funkcję łączną (można go wymienić na i), np. Wykład był krótki a przystępny. Słowik śpiewał cicho a łagodnie. – występuje między wyrazami lub wyrażeniami porównywanymi, np. Polacy a Rosjanie podczas drugiej wojny światowej. Alkoholizm rodziców a niepowodzenia szkolne dzieci. – w połączeniu z wyrazem między lub pomiędzy określa położenie lub wspólną cechę dwóch rzeczy, np. Szpara pomiędzy oknem a parapetem. Kolor między żółtym a brązowym. – łączy dwie identyczne formy dla podkreślenia tego, o czym się mówi, np. Takie przykłady można mnożyć a mnożyć. Wcale a wcale nie masz racji. b) Jeśli człon wprowadzany przez jeden z wymienionych spójników ma charakter dopowiedzenia, przed nim stawiamy przecinek: Uważam go za szaleńca, i to od dawna. Jest człowiekiem rozmownym, albo raczej gadułą. [377] 90.G.2. Przed spójnikami przeciwstawnymi a, ale, lecz, tylko oraz synonimicznymi (czyli, to znaczy, to jest, innymi słowy) stawiamy przecinek, np. Mogłem tam pójść, ale po co? Prawda zwyciężyła, a nie fałsz. Jestem zamiłowanym podróżnikiem, czyli globtroterem. [378] 90.G.3. Przecinek stawiamy przed spójnikami powtórzonymi, które pełnią identyczną funkcję: Zwiedzili i zamek, i muzeum. Zawsze ktoś bądź to pomagał jej, bądź jej siostrze. Nerwowo poprawiała to obrus, to sztućce, to serwetki. a) W związku z tą zasadą również oddzielamy przecinkami powtarzające się człony utartych wyrażeń, np. ani be, ani me; ani widu, ani słychu; ni pies, ni wydra; ni stąd, ni zowąd; ni z tego, ni z owego. b) W innych frazeologizmach o podobnej konstrukcji (tzn. składających się z dwu członów równorzędnych) nie stawiamy przecinka, np. bądź co bądź; bij zabij; chcąc nie chcąc; na chybił trafił; rad nierad, wypisz wymaluj. UWAGA: Powtórzony spójnik poprzedzamy przecinkiem tylko wtedy, gdy pełni on funkcję analogiczną do pierwszego, np. Siedzą i piją i kawę, i herbatę. Kup chleb i bułki, i jabłka, i gruszki. Natomiast nie postawimy przecinka w zdaniach: Siedzą i piją kawę i herbatę. Kup chleb i bułki albo jabłka i gruszki. H. Przecinek a wyrażenia porównawcze 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy: jak, jakby, jako (...) 90.H.2. Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak 90.H.3. Porównania paralelne (o konstrukcji tak, jak; taki, jaki; tyle, co; równie, jak) 90.H.4. Przed wyrazem jako (= w charakterze, w roli) [379] 90.H.1. Przed członem porównawczym wprowadzonym przez wyrazy i wyrażenia jak, jakby, jako, niby, niby to, niczym, ni to, niż, podobnie jak, gdyby (konstrukcja dawniejsza) nie umieszczamy przecinka, np.

jakiego zażądano. partykuła. kolegom. np. Lekkoatleci. jak i kształcące. Czytanie książek jest równie miłe. równie … . Przykładowe wyliczenia i wyszczególnienia wprowadzane przez wyraz jak zawsze poprzedzamy przecinkiem. Jeśli człony porównawcze wchodzą w skład wypowiedzenia złożonego. przyimek. np.I. jaki. znajomym. że człon porównawczy jest dopowiedziany. Był powszechnie szanowany jako lekarz. Wspólną grupę stanowią nieodmienne części mowy. tyle. które nie mają wyrazistego charakteru paralelnego: a) z przecinkiem: zarówno …. łoś. Przecinek stawiamy pomiędzy połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania: a) podmiotami.2. często wracamy. tak…. podobnie jak wczoraj.1. powinniśmy oddzielić go przecinkiem. Przed wyrazem jako (= w charakterze. jak.I. jak. wilk. jak i.H. (S. Przecinek przed członami powtarzanymi [383] 90. Wówczas możemy ten odcień znaczeniowy zasygnalizować przecinkiem.H. Dziś. w roli) przecinka nie stawiamy. Był powszechnie szanowany.4. iż wyrażenie wprowadzone przez jako ma charakter przyczynowouzasadniający. jak: przysłówek. ryś i kozica. co przed rokiem. np. taki. Chodzi często tak do teatru. Opowiadał to już rodzicom. smary. jak i. Kowalski jest równie dobrym uczniem jak Nowak. Taki doświadczony kierowca jak Marcin nie powinien był wpaść w poślizg. Należy w tym miejscu odróżnić porównania paralelne. np. Zarabiam tyle samo co przed rokiem. jako lekarz. od porównań. benzyna. w których stawiamy przecinek. b) bez przecinka: tak samo … jak. b) dopełnieniami. np. Przecinek między połączonymi bezspójnikowo jednorodnymi częściami zdania 90. spójnik.3. Trembecki) Jednak aby podkreślić. przecinek możemy pominąć. bóbr. Ropa naftowa dostarcza nam wielu produktów. Jest lepszy. oleje. (Szanowano go ze względu na prestiż jego zawodu).2. albo gdy chcemy osłabić wyrazistość porównania. . jak do przyjaciół.Był głuchy jak pień. [380] 90. jak leżałoby na kołku. Miałem tyle samo pieniędzy. (Szanowano go jako dobrego lekarza). Była ubrana podobnie jak moja żona. jak do kina. [381] 90. żbik. jak. jak: eter. powinniśmy je oddzielać przecinkiem.I. W porównaniach paralelnych (o konstrukcji tak. piłkarze. Ubranie leży na nim. tak…. I.1. np. jak i. Znał się na tym lepiej niż ktokolwiek inny. niż myślałem. chyba że chcemy podkreślić.H. co) stawiamy przecinek. Przecinek między częściami zdania pojedynczego połączonymi bezspójnikowo 90. Do ulubionych książek. przyszedł z pracy bardzo późno. Do osobliwości świata zwierzęcego w Polsce należą: żubr. np. niedźwiedź. [382] 90. pływacy i inni sportowcy wyjadą na igrzyska olimpijskie. wtrącony. ten sam … co. równie. Od razu wykonał takie polecenie. taki … jak. np. Jednakże jeśli przed porównaniem nie robimy przerwy oddechowej albo jeżeli składniki porównania nie przeciwstawiają się sobie bardzo wyraźnie. Swawolny chłopiec leci gdyby strzała. wykrzyknik.

to znaczy takie grupy przydawek. chyba.J. ho. iż wykrzyknienie nie ma silnie emocjonalnego charakteru. lody. co za piękny widok! No. w środę.1. wyrazy poza zdaniem) 90.J. [384] 90. Przecinek stawiamy przed członami powtarzanymi. Pracował w instytucie. monotonny. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw.I. w domu. z których pierwsza określa połączenie drugiej przydawki i określanego przez nią rzeczownika. Zostawił po sobie rękopis bez wstępu. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych (. Współczesna polska literatura ma wiele tłumaczeń na języki obce [współczesna → (polska → literatura). jest bliższym określeniem pierwszego.4. nudny. jaki dowcipny! J. — tworzą przykładowe wyliczenie.7.6.J.5. Wyrażenia wprowadzające i wtrącone 90. Jedynie przed powtórzonymi wyrazami — wykrzyknikami możemy zastosować różną interpunkcję. c) przydawkami równorzędnymi. długo. przynajmniej (. Jeśli takie wyrażenia znajdują się na końcu zdania. no. no! jaki dowcipny! No.) oddzielamy przecinkiem.Lubiła czekoladę. Toteż należy pisać: Spotkałem go na ulicy późnym wieczorem [okoliczniki niejednorodne — miejsca i czasu]. jeśli: — okolicznik.2. np. Robotnikom zatrudnionym przy budowie mostu zapewniono bezpieczne warunki pracy [tym spośród robotników. to znaczy.J. którzy zostali zatrudnieni przy budowie mostu]. W pozostałych wypadkach okoliczników nie rozdzielamy przecinkami. nie są oddzielane przecinkiem. d) Okoliczniki jednorodne (czyli dwa okoliczniki miejsca. zaznaczamy. bez zakończenia. Natomiast przydawki nierównorzędne. Wyrażenia typu: na przykład. przy samej stodole. Przecinek w wyrażeniach wprowadzających wyjaśnienia i wyliczenia 90.J. sposobu. Gdy chcemy zasygnalizować inną intonację oraz wymówienie wykrzyknień z większym naciskiem. wiele pieniędzy. używamy wykrzyknika. W ubiegłym tygodniu. w Łodzi.2. Postąpiłem wczoraj bardzo głupio [okoliczniki niejednorodne — czasu i sposobu]. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi 90. współczesna część polskiej literatury]. w bibliotece. bez przypisów. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych 90. Pierwszy powojenny film polski dotyczył kwestii okupacyjnych [pierwszy → (powojenny → film). np.J. np. drugi przecinek zastępujemy kropką lub równoważnym jej znakiem interpunkcyjnym. Zarobili na tym wiele. wrócił z Australii.. Z obu stron należy oddzielać przecinkami wyrażenia wprowadzające wyjaśnienia i wyliczenia.J.3.. którzy jadą tym pociągiem]. Nie oddziela się również przydawek wyznaczających zakres określanego rzeczownika: Podróżni jadący tym pociągiem są obowiązani mieć miejscówki [ci z podróżnych.. cukierki. np. ho! Co za piękny widok! Ho. .1. pierwszy z powojennych filmów]. np. w Poznaniu.) 90.J. które rozpoczynają się najczęściej od czyli. Przecinek po wyrazach wyrażających okrzyk [385] 90. Minął kolejny dzień senny. np. który występuje na drugim miejscu. Ho. no. Trwało to wszystko długo. np. czasu itd.) 90. Mieszkałem w Krakowie. to jest. no.. Wóz stał zawsze na podwórzu. Stosując przecinki w miejsce wykrzykników.

Otrzymasz. rzecz jasna. Wyrazy i wyrażenia oznaczające stosunek osoby mówiącej do treści wypowiedzi oddzielamy przecinkiem. na przykład. np.Znam go od dawna. nie oddzielamy ich przecinkami. wyjadę z kraju. sądzę. W mowie odpowiada temu brak pauzy lub zawieszenia głosu w momencie wypowiadania wyrazów i wyrażeń tego typu: Jest to człowiek bez wątpienia uczciwy. Są nimi: a) wyrazy i wyrażenia takie. Jak można zauważyć. studia. Jeśli warunki te nie są spełnione. zwłaszcza tradycyjny. rzecz jasna. Lubi jazz. naturalnie. taki jak twój. niestety. np. bynajmniej. który może zostać opuszczony bez większej szkody dla budowy zdania. przecinka nie stawiamy. słowem. na odwrót. oczywiście. Naturalnie. Jeśli takie wyrażenia nie są członami wtrąconymi. jak widać. Odwiedzę kraje południowej Europy. przynajmniej. nawet.4. jak mi mówiono.4. na przykład częstymi awansami. ściśle mówiąc. iż dopowiedzenie występujące wewnątrz zdania wydzielamy za pomocą przecinków z obu stron. rzekłbyś. (W. to jest Włochy.J. ściśle. dopowiedzenia są takim składnikiem zdania. które oddzielamy obustronnymi przecinkami lub przecinkiem i dwukropkiem (zob. np. zapewne. zajmować się tą sprawą. być może. Za rok. np. matka. prawdopodobnie. np. zdaje się. ewentualnie. Typowymi wyrażeniami tego typu są: być może. owszem.J. zaś faktycznie będące składnikami pozazdaniowymi. i ogromnie go cenię. pomogę ci. Ojciec. jeśli tylko poprosisz. zwrot kosztów. zwłaszcza poprzedzamy przecinkiem. wiadomo.3. niezawodnie.). dwaj synowie. więc oczywiście nie zdążyłem na czas. przyciągają gapiów. rzeczywiście. doprawdy. Kontemplatorem słów pewnego znamiennego typu był spośród twórców literackich na przykład Norwid. wyrazy poza zdaniem) zawsze wydzielamy przecinkami. Skończyłeś. [389] 90. zdaje się. np. jak wiadomo.J. niewątpliwie. na grypę. Krótkie wyrażenia mające formę zdań głównych. Wyrazy i wyrażenia typu: chyba. należy oddzielać obustronnymi przecinkami. więc prawie wszyscy mają go dość. Doroszewski) [387] 90.: bez wątpienia. Jestem chory. przynajmniej co drugi dzień. Albanię i Grecję. przeciwnie. odwrotnie.J. W sklepie sprzedawano wiele towarów. Przykłady: Myślę. istotnie. innymi słowy. przypuszczam. niestety. choć ceni też muzykę poważną. Chwali się bezustannie swoimi sukcesami. ściśle: czterysta osiemdziesiąt osiem kilometrów w ciągu dnia. Należy pamiętać. taki jak. W nocy pojazd stojący na przykład na drodze powinien być oświetlony. w mowie byłyby one poprzedzane krótką pauzą. ściślej. jeśli uwypuklają one treści zapowiedziane w członie poprzedzającym i mają charakter dopowiedzenia. Przejechałem blisko pięćset. Zepsuł mi się samochód. Odwiedzamy się często. .in. także 90. Wyrazy i wyrażenia niebędące częściami zdania (tzw. to znaczy od dwudziestu lat.2. gdy mają charakter członów wtrąconych. [388] 90. cała rodzina wybiegła na podwórko. słowem. b) wyrazy w wołaczu. Kupiłam sobie nowy kapelusz. Do wyrazów i wyrażeń typowych należą m. Wypadki. na przykład meble. jak: inaczej. krótko. że nie warto. raczej.5.J. doprawdy. [386] 90.

rozkazy wodzów nosić. ale czyny ciche. Przecinek stawia się po wyrazach wyrażających okrzyk: ach. Żeromski) W podobnych wypadkach wielokropek może być zastępowany przez inne znaki interpunkcyjne — zwłaszcza myślnik. Nierzadko te dwie funkcje wiążą się z sobą. Pokażą to odpowiednie przykłady w następnych paragrafach. tabelę w par. o.7. Wtrącone człony zdań złożonych i pojedynczych wydzielamy przecinkami z dwu stron.J. np. został przerwany. 92. Wielokropek obok innych znakach interpunkcyjnych [393] 92.4. Mickiewicz) Do nóg panu dziedzicowi!… Pan kapitan… książę… darował ci… Zaledwie żołnierz zdążył schylić się i objąć kolana książęce. Zauważmy. gdy po nim następuje spójnik i. skarbie.Panie Kaziu. kupić mi tych kosmetyków!? Panie dyrektorze. ZNAKI PROZODYCZNE. — Jezus Maria. [391] 90. (J. pytajnik) są do pełnienia takiej funkcji szczególnie odpowiednie.6. (A. 92. Halo. mówić! A robić można? Pani Alicja bezradnie załamała ręce. — Jak można tak mówić? — O właśnie. musimy się koniecznie spotkać. przecinek stawiamy po tym wyrażeniu: O mój Boże. że również inne znaki interpunkcyjne mogą służyć do oznaczania wymienionych właściwości mowy (zob. u nas bardzo jeszcze egzotycznej. Przed wyrazami. których nikt… Udało mi się nieraz do kraju przedzierać. hej. myślnik. Zasady użycia 92. Najbardziej interesujących przykładów w zakresie użycia znaków tego rodzaju dostarcza literatura: — Co też Rozalia opowiada? — zgorszyła się pani Alicja. i cierpienia. co ja teraz zrobię?! 91. Czy nie mógłbyś. Wielokropek umieszczony w nawiasie kwadratowym 92. Milej sobie wspominam.2. Andrzejewski) Wielokropek i myślnik są także znakami służącymi do oznaczania opuszczeń.J.1.3. np. użyteczne. halo.1. Należy jednak pamiętać. EMOTYWNE ORAZ ZNAKI OPUSZCZENIA. (S. przerwanie wypowiedzi spowodowane względami emocjonalnymi albo potrzebą zwrócenia uwagi odbiorcy. jaka też Rozalia jest… Słowa nie można powiedzieć. kto mówi? Oj. np. nowe uczucie zaświeciło w oczach Piotra. zawieszenie głosu. Znaki prozodyczne (wielokropek. UWAGI OGÓLNE [392] Znaki tego typu stosuje się. 83. Znajomość literatury hinduskiej. że człon wtrącony oddzielamy przecinkiem nawet wówczas. a co będzie z moją premią? [390] 90. to był mecz! Jeżeli bezpośrednio po wykrzykniku o występuje wyraz w wołaczu. jak: intonacja. WIELOKROPEK Wielokropek jest znakiem interpunkcyjnym składającym się z trzech kropek. . wiadomości zbierać. aby w przybliżeniu oddać w piśmie takie właściwości mowy. których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać 92. ho. oj. że tok mówienia. rzadziej przecinek. i sanskrytu stworzyła mu możliwość lepszego zrozumienia ówczesnej kultury Dalekiego Wschodu. Służy on głównie do zaznaczania. na ogół z powodu emocji.). nie dzieła waleczne i głośne.

wody…! — krzyczał zmęczony pan Filipski. średnikiem lub kropką — znaki te opuszczamy. których czytelnik nie może w określonym kontekście oczekiwać. i 94. Gombrowicz) Ale to inteligentny człowiek. Hume zaś […] zerwał z tym: nie ma podstaw do przyjmowania. On sam wydawał się bardzo przyjemny. (W. 94. Obu tym funkcjom myślnika często towarzyszy trzecia: oznaczanie stanów emocjonalnych. komizm. że wrażenia mają przyczyny w zewnętrznych substancjach.Z. strzelił i podniósł… szyszkę zestrzeloną z drzewa.1.2.2.3. wycelował starannie. kulturalny… ale jego wielkość? (W. Kisielewski) b) Jeżeli zaś zbiega się z pytajnikiem.) Wyjątkiem jest sytuacja.. inteligentny.. Niezłomny obrońca wolności i godności człowieka cieszył się wielkim autorytetem moralnym… jedynie wśród najbliższych. wykrzyknikiem lub pauzą. Wiele elementów gwarowych znajduje się w utworach A. (S. 3. Niestety. 93. lecz z pełnieniem tej funkcji wiąże się często oznaczanie opuszczonych lub niewypowiedzianych fragmentów tekstu. wulgarnych. Myślnik (—) bywa często w druku zastępowany półpauzą (–). 93. ironia. (J. ot. Za pomocą wielokropka umieszczonego w nawiasie kwadratowym (czasem okrągłym. W takim wypadku znaki interpunkcyjne podajemy za tekstem cytowanym.). Tatarkiewicz) [395] 92. Sienkiewicz) (zob. ten pomysł jest do d. wrażliwy. Konopnickiej. np. — powiedział rozzłoszczony. Stawiamy go przed wyrazami. wprowadza więc takie treści. Są wrażenia i — koniec. przykład w p.[394] 92. Myślnik użyty zamiast domyślnych czasowników jest. którym zastępuje się litery pominięte w wyrazach nieprzyzwoitych. MYŚLNIK Myślnik (pauza) może pełnić różne funkcje — część z nich wymieniliśmy już wcześniej. Wielokropek należy odróżniać od wykropkowania.5. Myślnik podwojony może być też używany do wyodrębniania fragmentów tekstu. np. (Encyklopedia języka polskiego) [396] 92. Myśliwy złożył się. (H.6. Sienkiewicza […]. jednakże właściwe wprowadzenie gwary do literatury jest dopiero zasługą pisarzy okresu Młodej Polski […].4. Myślnik używany do zaznaczenia domyślnego członu zdania 93. jak: rozczarowanie. znaki te w tekście umieszczamy . np. W przypadku zbiegu znaków postępujemy następująco: a) Jeżeli wielokropek zbiega się z przecinkiem. przed zaimkiem to . stylistyczny zgrzyt. zamiast wielokropka stawiamy myślnik. Dygasińskiego. H. np. są. gdy stosujemy wielokropek w nawiasie do oznaczenia opuszczeń w cytacie (zob. też przykłady w p. Przyzwoity… I sympatycznie wygląda na trybunie. Czy jest ona tu z wami…? Dlaczego jej nie widzę…? Śmie jeszcze tu być…? — irytowała się Halina. Jak strasznie gorąco…! Oddychać nie ma czym…! Wody. lecz charakter neutralny lub podniosły. a sporadycznie również w ostrokątnym) oznaczamy opuszczenie fragmentu cytowanego tekstu. Funkcja prozodyczna jest dla niego podstawowa. np. Jakubowski) Jeśli puenta nie ma charakteru żartobliwego. M.

11. pociągniesz drugi raz — miło…. ujmującym w sposób ogólny.2. Wiedza — to potęga.8. np. człowiek i bakterie — wszystko zbudowane jest z atomów. którą oglądał Napoleon w roku 1812 i która wówczas zachwyciła Chateaubrianda — jest bardzo rozległa. Myślnik i uwagi wtrącone 93. są bardzo zadowoleni i — mają słuszność. . np. Myślnik obok innych znaków interpunkcyjnych 93. Świat jest oceanem szczęścia — to wiadomo. które w sposób ogólny ujmuje to. Zastanawiał się przez chwilę. Myślnik umieszczamy też przed wyrażeniem. Myślnik i wypowiedź narratora 93. w którym pojawia się element nieoczekiwany.3. np. (H. a ktoś inny utonął — to nie argument. miłość posieje — i to jest życie. — Jakież to dziwne! Dziś byliśmy na pogrzebie. Sienkiewicz) Jeśli jednak ów element nie ma podniosłego charakteru. góry niebosiężne i oceany.3. Ku jego wielkiemu zdumieniu — ustąpiło bez oporu. np. co zostało wcześniej powiedziane szczegółowo 93. ta.4.1. Wieniawski) [398] 93. po czym lekko podważył wieko skrzyni. Panna Izabela od kolebki żyła w świecie pięknym i nie tylko nadludzkim.6.2.7. Moskwa. (B. Warszawa — to stolica Polski. Myślnik po bardziej rozbudowanych członach zdania 93. Myślnik przed wyrażeniem. Że się ten i ów zachłysnął.6.). aby zaznaczyć powrót do głównej myśli. Odległe gwiazdy i mgławice. trzeci raz — błogo…. zaskakujący 93.9. Prus) Z gryzmoleniem tak jak z trunkiem: zakosztujesz — wstrząśnie tobą albo i zemdli. jak ni stąd. pauzę retoryczną.5. powinniśmy raczej postawić wielokropek (zob. jeśli chcemy oznaczyć moment zawieszenia głosu.5.10. Myślnik jest przydatny. 92. Myślnik wyznaczający relacje między dwoma wyrazami lub wartościami 93. (S. którzy pływają po nim.12. to. jutro będziemy na zaręczynach: co śmierć wykosi. np. w którym pojawia się element nieoczekiwany. UWAGA: Należy w tym miejscu podkreślić. Wszyscy. Myślnika używamy do zaznaczenia domyślnego członu zdania. nawet stara Moskwa. co wcześniej zostało scharakteryzowane w sposób szczegółowy. ale — nadnaturalnym. [399] 93. ni zowąd nałogowym zostałeś pijakiem.93. czwarty — bardzo miło….4. Myślnik i wtrącenia 93. (J. (B. są przed zaimkiem to — wprowadzającym orzecznik. Prus) [401] 93.13. piąty — jeszcze milej!… i aniś się spostrzegł. np. zwłaszcza jeśli ma charakter neutralny lub podniosły. że postawienie w tego typu przykładach przecinka zamiast myślnika jest rażącym błędem interpunkcyjnym. Myślnika możemy użyć po bardziej rozbudowanych członach zdania. Użycie myślnika dla uniknięcia dwuznaczności [397] 93. Myślnik może być również użyty zamiast domyślnych czasowników jest. Myślnik może wystąpić w miejscu. Myślnik w wyliczeniach 93. Myślnik używany do oznaczenia momentu zawieszenia głosu 93. Ziemecki) [400] 93. zaskakujący czytelnika. Myślnik w miejscu. [402] 93.

12. natomiast dwa nawiasy dają mocniejszy efekt wydzielenia tekstu wtrąconego niż myślniki. np. — Basenu niszczyć nie możemy — rzekł raptem Krzywosąd — gdyż na wiosnę w nim się utrzymuje nadmiar wody. — Jeśli ktoś Kalemu zabrać krowy — odpowiedział po krótkim namyśle — to jest zły uczynek. zwiniętej w kłębek drżący — towarzyszyło mu uczucie osamotnienia i bezdomności. wtedy pan doktór zobaczy. powinniśmy ujmować je z obu stron w myślniki. Tak samo — w myślniki z obu stron — ujmujemy wypowiedzi narratora. Nawet jeszcze w głębi snu. np. nie park — rzekł Judym. wielokropek i wykrzyknik przed myślnikiem pozostawiamy.. [405] 93.10.[403] 93.. Człowiek — pisze Rodziewiczówna w Czaharach — nie powinien używać dwóch wyrazów: «nigdy» i «zawsze». [407] 93. — Doskonale! — zawołał Staś — a dobry? — Tym razem odpowiedź przyszła bez namysłu: — Dobry. Kaden-Bandrowski) [408] 93. i lwem — dodaje następnie — aby odstraszać wilki.. Wtrącenia ujmujemy w dwa myślniki. np. a na niej myśmy posadzili najpiękniejsze krzewy. . Wyrazy biały — czarny. Należy więc być lisem — stwierdza Machiavelli — aby się poznać na sieciach. Schulz) b) kropkę. w którym potrzebę oparcia się i przytulenia zaspokajać musiał. o ile dobrze pamiętam. generał Krywult!!. — To i cóż z tego? Kogo mogą obchodzić pańskie krzewy? — Jak to? — rzekł dr Węglichowski. Jednocześnie na początku każdej kwestii w dialogach literackich możemy umieszczać pojedynczy myślnik.. [404] 93. Żeromski) [406] 93. pytajnik. to jak Kali zabrać komuś krowy. ile te krzewy kosztowały! (S. a w szczególności: a) występuje między wyrazami o znaczeniach przeciwstawnych. Musiało to być — o ile dobrze pamiętam — w roku 1970. Sienkiewicz) — Ja nie uwierzę. np. Znakiem wyodrębniającym słabszym od myślników są dwa przecinki.8.7. to woda z brzegów wystąpi i zaleje park. używając do tego swej osoby. Musiało to być (o ile dobrze pamiętam) w roku 1970. Następujące znaki ortograficzne służą do oddzielania składników wypowiedzi: — kropka — średnik — przecinek. — Krywult. stawiamy myślnik tylko raz. postępujemy według następujących zasad: a) przed myślnikiem pomijamy przecinek. żebyś to pan. (H. — mówiła pośpiesznie.11. Gdy przyjdą roztopy. wysoki — niski to antonimy. Musiało to być. generał Krywult. Myślnik wyznacza relacje między dwoma wyrazami lub wartościami. — Tak.. co to jest. W przypadku gdy dochodzi do zbiegu myślnika i innego znaku interpunkcyjnego. (B.. Myślniki mogą być również stosowane w wyliczeniach. np. — Łąkę. Jeśli w obręb cytowanego tekstu wprowadzamy jakieś uwagi wtrącone. — Jej wzrok skupił się na Wildem. w roku 1970. łąkę. np. Jeśli podnieść dno rzeki. (J. np.9. Jeśli fragment narracji kończy zdanie. — Ja koledze pokażę. które zostały wplecione do przytoczonej mowy bohaterów utworu.

Staffa) Gdzie postawić przecinek? (tytuł książki E. intonację. do której kieruje pytanie. również wtedy. Półpauza używana w funkcji myślnika ma po bokach spacje. Zdania pytające mają specjalną. obracający się wyłącznie wokół jednego wątku — swojego wroga. tzw. np. Poszukuję do pracy 30 — 40-letnich mężczyzn z wykształceniem średnim. Trembecki) i oburzenia (Coś ty Atenom zrobił. że nie wszystkie zdania pytające (tzn.b) występuje między wyrazami oznaczającymi początek i koniec jakiegoś odcinka. — Co? Północ? Tak szybko?). pojedynek Gołota — Tyson. . Myślnika należy też użyć. Na mecz przybyło 30 — 35 tysięcy widzów. te.3. Kapuściński) 94. Przyłubskich) Jeśli jednak tytuł ma formę pozornie pytajną. Miłość to nasza? (tytuł utworu L. monotematyczny.1. UWAGA: W druku liczby arabskie oznaczające przedział od — do rozdziela się półpauzą. Łączenie pytajnika z wykrzyknikiem 94. zdziwienie (Już północ. 1914–1918. Na trasie Warszawa — Kraków często zdarzają się wypadki. możemy znak zapytania opuścić: Co ptaszki robią w zimie (Opowiemy wam.. d) występuje między liczbami lub cyframi oznaczającymi wartości przybliżone. która oczekuje odpowiedniej informacji od osoby. Pytajnik w zdaniach złożonych 94. e) zastępuje określenie od — do. Pytajnik na końcu i w środku zdania [410] 94. W latach 1756 — 1763 toczyła się wojna siedmioletnia. Umysł tknięty taką zarazą to umysł zamknięty.6. I odwrotnie — rozumienie treści warunkuje przestankowanie. czyli tzw. np.2. np. Pytajnik stawiamy na końcu wszystkich wymienionych we wstępie do tego paragrafu zdań pytających. PYTAJNIK Pytajnik (znak zapytania) służy do wskazywania na intencję osoby mówiącej. Należy jednak pamiętać. aby uniknąć dwuznaczności. np. Nie wdając się w szczegółowe analizowanie tej kwestii. np. np.13. że — mimo podobieństw — zdania pytające mogą mieć dość zróżnicowaną intonację. Pytajnik w zdaniach pytajnych rozłącznych 94. i F. [409] 93. pytania retoryczne mogą też służyć na przykład do wyrażania ironii (I któż by w drukowane nie wierzył gazety? — S. Nie należy jednak opuszczać pytajnika w tytule mającym formę pytania rozłącznego.]? — C. gdyż niektóre zdania o formie pozornie pytajnej nie wymagają znaku zapytania.1. mecz Legia — Polonia. np. Wynika stąd. Pytajnik zastępujący znaki interpunkcyjne oddzielające 94. Sokratesie [. Widziałem ten film 3 — 4 razy.. c) zastępuje wyraz przeciwko. niemającą po bokach odstępów. a niektóre pytania są faktycznie formą prośby lub łagodnego nakazu (Czy mógłbyś zamknąć okno? Czy nie moglibyście się uspokoić?).5.7. np. Co robić?). Norwid). czyli kreseczką średniej wielkości.K.4. odmienną od innych zdań. Pytajnik na końcu zdań pytających 94. Zdania pytające mogą wyrażać niepewność (np. gdy występują one w tytułach dzieł i rozdziałów. (R. a poprawne odczytywanie zdań zakończonych pytajnikiem wymaga zrozumienia ich treści. Pytajnik w nawiasie 94. pytań samoistnych. zalecamy następujące reguły w zakresie użycia znaku zapytania: 94. co ptaszki robią w zimie). Pieniądze należy wpłacać na konto w terminie 23 — 28 IV br. które w pisowni są zakończone znakiem zapytania) mają charakter rzeczywistych pytań. jednowymiarowy.

np. np. ale co. gdzie mógłbym pojechać? b) Znaku zapytania nie stawiamy. Pamiętam dobrze. co łzy te spłoszy?!. a gdy przed każdym członem pytania występuje partykuła czy. Wiedział. Pytajnika w nawiasie używamy wówczas..2. W zdaniach złożonych stosujemy następującą regułę: a) Znak zapytania stawiamy w miejsce kropki. toteż w przypadku gdy dochodzi do zbiegu znaków. zamykamy pytajnikiem. Jak to naprawdę było. Kto jest autorem słów: Czy wiesz. np. np. [414] 94. gdy zdaniem pytającym jest zdanie podrzędne (jest to tzw. Czy nie wiesz przypadkiem. że nie ma czasu.3. gdybyś znalazł się na bezludnej wyspie? Gdzie mógłbym pojechać. czy zdanie podrzędne występuje po zdaniu nadrzędnym.4. oddzielamy te człony przecinkami.Szczyt ignorancji czy perwersja? (Czy to szczyt ignorancji. Hej! czy przyjdzie czas. pytajnik pozostawiamy. do kogo udać się po pomoc. Mówił. czy perwersja?) [411] 94. Zdania pytajne rozłączne zamykamy pytajnikiem. z których drugie jest pytajno-przeciwstawne (zaczyna się od ale czy.6. pytanie zależne). średnik.. Kasprowicz) Gdzież są twoje szklane domy? — rozmyślał brnąc dalej. a kropkę. gdy mamy wątpliwość co do treści poprzedzającego wyrazu lub zdania. Czy już zmądrzał. Znak zapytania zastępuje znaki interpunkcyjne oddzielające oraz dwukropek. Dziadek wrócił z Ameryki w 1925 (?) roku. ale jak itp.. c) Zdania współrzędne.. nikt dokładnie nie wiedział. która godzina? Co zrobiłbyś. skoro mam mało pieniędzy? Postępujemy tak bez względu na szyk zdań: Skoro mam mało pieniędzy. czy odwrotnie. czy jeszcze nie? ale: Już zmądrzał czy jeszcze nie? Czy mam trochę czasu. Żeromski) [415] 94. Pytajnik można łączyć z wykrzyknikiem: a) Wykrzyknik umieszczony po pytajniku zwiększa emfazę. co to jest marzycielstwo? To jest tęsknota za prawdą — czy nie Narcyza Żmichowska? Mocny Boże! Gdzie pałasz? gdzie pałasz? (S. (J. np. przecinek i dwukropek powinniśmy pominąć. np. Kasprowicz) .). czy nie? ale: Mam trochę czasu czy nie? [412] 94. (J. ale czy to prawda? Zapewniał o swojej lojalności.5. Również w tym wypadku jest obojętne. gdy zdaniem pytającym jest zdanie nadrzędne. Ten chrzcin obrzęd krwawy Odradzającej się ludzkości?. ale jak to sprawdzić? [413] 94. kto to powiedział. Żeromski) Po znaku zapytania można postawić tylko wielokropek. myślnik albo wykrzyknik (oraz cudzysłów i nawias zamykający): A rewolucja?.. np.. jeśli poprzedza ona tylko drugi człon — przecinka nie stosujemy. — Gdzież są twoje szklane domy? (S.

. wykrzyknik po takich wyrazach możemy pominąć. np. WYKRZYKNIK Wykrzyknik (znak wykrzyknienia) służy do oznaczania emocjonalnego zabarwienia wypowiedzi. o!). Mickiewicz) a) Znaku wykrzyknienia używamy też po wyrazach-wykrzyknikach (np. mała litera po pytajniku oznacza. np.1. uwydatniania jej charakteru żądającego lub rozkazującego. można go zastąpić kropką.3. Halo. Nowaczyński) 95. c) I odwrotnie: wypowiedzenia. Znak wykrzyknienia wielokrotnie powtórzony 95. — Głupstwa! — wykrzyknął z oburzeniem.5. które mają formę zdań oznajmujących lub warunkowych.6. ach!.b) Natomiast pytajnik po wykrzykniku może oznaczać emocję.1. to Kowalski. ciach!.) 95. Znak wykrzyknienia w zdaniach rozpoczynających się od wołacza (.2. W ten sposób możemy oznaczyć niską temperaturę uczuciową wypowiedzi. iż wypowiedź nie jest silnie emocjonalna.. Jednakże w wielu przypadkach. zwłaszcza gdy chcemy podkreślić.. rozkaz. stanowczych żądaniach lub stwierdzeniach. Znak wykrzyknienia w tytułach utworów i rozdziałów 95. wykrzyknika nie trzeba koniecznie używać. w regułach szczegółowych. wyraz następujący po nim. musi zaczynać się wielką literą. posłucham od razu. zdziwienie.. Wykrzyknik po pytajniku [417] 95. Mógłbyś wreszcie zacząć myśleć poważnie o życiu! Pójdziesz tam jeszcze dziś! . słucham. Jeśli pytajnik występuje na końcu zdania. O! popatrz. np.3. halo! b) Jeśli został użyty tryb rozkazujący. Jednak należy przestrzec przed nadużywaniem tego znaku interpunkcyjnego. Czas na obiad! Proszę o ciszę! Wszystkiego najlepszego! Precz z moich oczu!. 95.. Użycie wykrzyknika najlepiej ograniczyć do wypadków wskazanych poniżej.. Wykrzyknik w nawiasie 95. np. tego rozkazu Moja i twoja pamięć nie posłucha.... Znak wykrzyknienia po wszelkich okrzykach.. Precz z mego serca!. że stoi on w miejscu innego znaku oddzielającego. nie.). a oznaczają polecenie. 95. Nie przejmuj się tym zbytnio. Precz z mej pamięci!. O Sienkiewiczu? słowami Sienkiewicza? Dobrze! (A.4. zakwestionowanie treści zdania wykrzyknikowego. zastępując go przecinkiem (zob. Zbyt duża liczba wykrzykników w tekście oznacza zwykle nadmierną egzaltację i — z punktu widzenia większości użytkowników języka — jest rażąca. zawołaniach (. — Twoim zdaniem to są głupstwa!? [416] 94.7. (A.) 95. na które mówiący kładzie bardzo silny nacisk. jako rozpoczynający nowe zdanie. Może on też być używany do wyróżnienia jakiegoś fragmentu wypowiedzi. W zakresie użycia wykrzyknika piszący ma dużą swobodę.. i serce posłucha. np. hopla!. Użycie wykrzyknika zamiast kropki 95. możemy zamknąć wykrzyknikiem.. Znak wykrzyknienia powinien zostać użyty po wszelkich okrzykach. także p. zawołaniach.7. Przynieś mi to we wtorek.

1.[418] 95. Dzieci. jeśli tego wymaga bardzo silne zabarwienie emocjonalne wypowiedzi. np. może to być wyliczenie. Morze. stosuje się też oznaczenie (sic!) — łacińskie tak. a znak wykrzyknienia na końcu. 94. W serii Biblioteka Pisarzów (sic!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie. który wynika z tekstu wcześniejszego. 96. natomiast na końcu zdania kropkę.5. gdyż podczas głośnej lektury w jego miejscu konieczne jest zawieszenie głosu. np.7. którego i one były częścią wraz z manierami swymi i manikiurami. W ten sposób możemy także zwrócić uwagę na jakiś fakt: Mozart swą pierwszą operę skomponował w wieku dwunastu (!) lat. np. DWUKROPEK Główną funkcją dwukropka jest wprowadzanie jakiejś wyodrębnionej partii tekstu. Tekst po znaku wykrzyknienia na ogół rozpoczynamy wielką literą. Staffa) [422] 95. Dzieci! proszę wstać! Hop! hop! tu jesteśmy! [420] 95.6. [423] 95. tu jesteśmy! b) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku oraz na końcu zdania możemy postawić znak wykrzyknienia. (W. np. Dosyć! Dosyć! Dosyć tego!!! [419] 95.4. W pewnych wypadkach wykrzyknik możemy umieścić po pytajniku (zob.). Znak wykrzyknienia może wystąpić w tytułach utworów i rozdziałów. Za pomocą wykrzyknika w nawiasie zaznaczamy. iż błąd nie pochodzi od cytującego. zwłaszcza w pracach naukowych. Dzieci! Proszę wstać! Hop! hop! Tu jesteśmy! c) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy postawić znak wykrzyknienia. uzasadnienie. Można więc stosować dwa sposoby zapisu: W serii Biblioteka Pisarzów (!) Polskich wydano najcenniejsze utwory literackie. np.3. Czasem. W ten sposób oznaczamy także cytaty zawierające błąd: wykrzyknik w nawiasie sygnalizuje. że muzyka jest jedynie pretekstem dla zebrania towarzyskiego. Jakież to denerwujące. cytat.6.2. następujące po nim wypowiedzenie musi zaczynać się wielką literą. Hop! hop! Tu jesteśmy. gdy arystokracja nie umie się zachować! Tak mało się od nich wymaga. Stosowanie dwukropka należy oprzeć na następujących zasadach: 96. lecz od autora cytowanego tekstu. proszę wstać! Hop. wynik. wolno jednak — jakkolwiek ten zwyczaj współcześnie jest rzadko stosowany — użyć litery małej. Dwukropek pełni również funkcję prozodyczną. wyszczególnienie. lecz wyodrębniający jakiś fragment. co oznacza na ogół. Dlatego też nie należy go uważać za znak oddzielający. W zdaniach rozpoczynających się od wołacza lub wyrazu-wykrzyknika możemy stosować następującą interpunkcję: a) Po wołaczu lub wyrazie-wykrzykniku możemy umieścić przecinek. że we fragmencie poprzedzającym nie ma pomyłki. Gdy wykrzyknik zastępuje kropkę. np. Dzieci! Proszę wstać. Gombrowicz) [421] 95. np. Możemy postawić dwa. hop. że następujący po wykrzykniku tekst jest dalszym ciągiem zdania pojedynczego. Dwukropek używany do przytoczenia czyichś lub własnych słów . a nawet tego nie potrafią! Te osoby powinny były wiedzieć. morze! (tytuły utworów L. Ad astra!. wyjaśnienie. a nawet trzy wykrzykniki.

o ile przed samym wyliczeniem zostały one zaznaczone w formie ogólnej. Wyraz bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. Wyciągam portfel i mówię rzeczowym tonem: — Potrzeba wam pewnie pieniędzy. terminy i inne wyrazy oraz zwroty. że chowam czym prędzej pugilares. Boy-Żeleński) Czyli jedynie to.5. natomiast jeżeli ktoś powie: „i ja tam byłem.2. Nigdy nie wypowiedział Ludwik. Wyraz: bolączka zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. słowem. (W.I. przymiotnik. przytaczając czyjeś lub własne słowa. objaśnianych następnie w tekście 96. tak czyniło i czyni wielu. miód. np. Dwukropek a wyliczenie szczegółów 96. Dwukropek poprzedza wyliczenie szczegółów. natomiast on sam był przez całe życie niestrudzonym sługą Francji. Witkiewicz. że to wszystko zdarzyło się naprawdę? (C. tak ją określał Croce. np. przynoszące wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego 96. Odmienne części mowy to: czasownik. rzeczownik. Orkan) [425] 96.7.. objaśnianych wyrazów i zwrotów w cudzysłów lub na wyróżnieniu ich kursywą.6. wymieniając tytuły. Ostatnia powieść Żeromskiego: Przedwiośnie chyba na zawsze pozostanie w kanonie lektur szkolnych. Używamy go.96. Używamy też — choć rzadko — dwukropka. bo może wierzy. cytaty krótsze możemy rozpoczynać literą małą. (T. Dwukropek używany do wymienienia wyrazów. inaczejmówiąc itp. Ostatnia powieść Żeromskiego Przedwiośnie chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych. innymi słowy. dwukropek jest zbędny. Miłosz) Przytoczone słowa rozpoczynamy wielką literą zawsze wtedy.] powiedzieć trzeba: oto człowiek wielki.1. Wyraz „bolączka” zmienił znaczenie na przełomie XIX i XX wieku. np. np. Dwukropek i zdania. (B. (W. np. już jest podejrzany.2. Ostatnia powieść Żeromskiego „Przedwiośnie” chyba na długo pozostanie w kanonie lektur szkolnych. 96.4. gdy cytat składa się z dwu lub więcej zdań.3. mogę wam z przyjemnością pożyczyć — ale na ten widok twarz jego nabiera tak strasznej dzikości. W takich wypadkach częściej jednak stosuje się inny rodzaj przestankowania. Albo: „Sztuka jest ekspresją”. . zalicza się do literatury. powiada Bertrand. „niedorzecznych słów”: „Państwo to ja” (znowu legenda?). Można powiedzieć: „Sztuka jest konstruowaniem czystych form”. np. np. Tekst cytowany po dwukropku należy wyodrębnić za pomocą jednego z trzech sposobów: — myślnikami.3. Albo: „Sztuka jest odzwierciedlaniem rzeczywistości”.. Tatarkiewicz) — kursywą. zaimek i liczebnik. Schulz) — cudzysłowem. Dwukropek i przydawki rzeczowne [424] 96. O Stanisławie Witkiewiczu z pochyleniem głowy [. Dwukropek i podmiot szeregowy 96. Dwukropek i zapowiedzi w postaci: jednym słowem. Jeśli zastosowaliśmy jeden z takich sposobów wyróżnienia. polegający na ujmowaniu tytułów. wino piłem”. [426] 96. tak zrobił S. co jest wymysłem. zwrotów. objaśniane następnie w tekście.

2) jego walor emocjonalno-stylistyczny [. i gdy następuje wyliczenie kompletne. lecz wydzielenie za pomocą nawiasu jest najsilniejsze. [429] 96.. [427] 96. możemy postawić tylko dwukropek). Dwukropek może też poprzedzać zdania. przymiotnik. Najwybitniejszymi polskimi pisarzami romantycznymi są Adam Mickiewicz i Juliusz Słowacki. słowem. zaimek i liczebnik. drugoplanowy bądź uzupełniający. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. [430] 96. Nie stosuje się też dwukropka. Krasicki) Frazeologia zajmuje się częścią zasobu leksykalnego języka. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu.. innymi słowy. w naukach ścisłych — niecelowe. dwukropek możemy pominąć: W drodze do Rzymu zwiedzili Wenecję. np. Zwłaszcza w piśmie odręcznym można używać wyłącznie takiego nawiasu. gdy wymieniamy tylko dwa wyrazy lub wyrażenia połączone spójnikiem i.6. jednak — pominąwszy użycia specjalne. np. względów się wyrzeka: wielbi urząd.. jak: jednym słowem. rzeczownik.. rzeczownik. słowem straciliśmy czas. przysłaniał mu wszelkie inne życiowe ambicje. Jeśli przed wyliczeniem pojawia się zapowiedź w postaci wyrazów lub wyrażeń takich. zaimek i liczebnik.]. Do odmiennych części mowy należy czasownik. (D. 3) jego wartość systemowa [. Za podstawowy należy uważać nawias okrągły.1. Dwukropek nie jest potrzebny. Dwukropek powinniśmy postawić. 97. gdyż trzy podstawowe rodzaje nawiasów całkowicie wystarczają. jeśli w zdaniu występuje podmiot szeregowy.. np. straciliśmy czas. Używanie innych nawiasów. np. NAWIAS Za pomocą nawiasu możemy wskazywać. przy czym nawiasu prostego używa się tylko w piśmie komputerowym i specjalistycznych zapisach. jest możliwe. Dyskusja nie wniosła nic nowego do tematu. Zasadniczo stosuje się trzy rodzaje nawiasów: okrągły ( ).4. Padwę i Florencję. 97. np. Nawiasy składają się z dwu znaków: otwierającego i zamykającego. słowem. jak np. ostrokątnych < > albo klamrowych { }.]. inaczej mówiąc.. Nawiasy i wypowiedzi uzupełniające lub objaśniające tekst główny . (I. czci króla. jak. które partie tekstu w stosunku do tekstu głównego mają charakter poboczny. Dwukropek może również wprowadzać przydawki rzeczowne o charakterze wyjaśniającego równoważnika zdania.5. [428] 96. które mają charakter stały. np. Do tego samego celu można użyć dwóch przecinków lub dwóch myślników. odwrotnie itp. możemy poprzedzić je przecinkiem i zamknąć dwukropkiem albo przecinkiem (po wyrażeniach a mianowicie. gdy orzeczenie występuje w liczbie pojedynczej (takie zdanie ma charakter wyliczenia przykładowego). przymiotnik.]. lecz sądzi człowieka. inaczej. słowem: straciliśmy czas. Buttler) Jeśli wyliczenie nie jest poprzedzone określeniem ogólnym.7. np. a mianowicie: połączeniami wyrazowymi. które przynoszą wyjaśnienie lub uzasadnienie zdania poprzedzającego. Jego główny cel: stanowisko dyrektora.. Satyra prawdę mówi.Zdaniem autorki na zawartość informacyjną znaku składają się: 1) jego odnośność podmiotowo-logiczna [. Nasi pływacy byli najlepsi w stylach klasycznym i motylkowym. kwadratowy [ ] i prosty / /. Do odmiennych części mowy należą: czasownik. np. Po takich wyrażeniach można też nie stawiać żadnego znaku. a orzeczenie ma formę liczby mnogiej.

Zapewne. Krzyżanowska) c) Jeśli musimy użyć dwu nawiasów w odniesieniu do tego samego fragmentu. Gombrowicz) Najbardziej rozczulająca była chwila. Voltaire’a. Lem) [432] 97. 273)). np. Nawias okrągły zamykający po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia 97. Nawias kwadratowy może być używany zgodnie z następującymi zasadami: a) W nawiasie kwadratowym umieszczamy wstawki odautorskie w cytatach.] moich intencji? (W. s. Z. np. Rabelais’go). [435] 97. (S. Balzaka. był też autorem oryginalnych wierszy satyrycznych. sporadycznie używa się do tego celu nawiasu ostrokątnego < . kiedy po różnych pieśniach zaintonowaliśmy wszyscy [pieśń]: Święty Boże! święty mocny! o święty nieśmiertelny! zmiłuj się nad nami. Nawias okrągły lub kwadratowy i dane bibliograficzne cytatu lub źródła 97. które uzupełniają lub objaśniają tekst główny. Diderota.4.5. [434] 97. nawias kwadratowy może ujmować treści szersze. s. że ja w Ferdydurke (i w innych utworach) walczę z fałszem i zakłamaniem. Istnieją w zasadzie trzy rodzaje postawy osoby mówiącej wobec stanu rzeczy objętego wypowiedzeniem: 1) postawa badawcza. Jodłowski) Można też te liczby i litery ujmować w nawias okrągły. podobnie jak subtelny — za najniższy.2. (W. Przez aluzję literacką będziemy więc rozumieć aluzyjne nawiązanie do tekstu innego dzieła literackiego [podkreślenie moje — E. [433] 97.7. (J. a nawias okrągły — węższe. Nawias kwadratowy do oznaczania zapisu fonetycznego 97.6. np. Styl wzniosły. Słowacki.97. np. opr.. Nawias obok innego znaku interpunkcyjnego [431] 97.3. Można jednak w takim wypadku stosować również podwójny nawias okrągły: Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie (z wyjątkiem XVII wieku. tj. (S. 273)]..4. Natury). bierzemy się wreszcie do automatyzowania procesów poznawczych. Najlepiej jednak unikać nawiasów w nawiasie. teorii. W nawiasach umieszczamy wtrącone przykłady i objaśnienia. gdyż w tekście mogą pojawić się też nawiasy inne. np. O impresjonizmie w muzyce — zob.2. uchodził za najwyższy z trzech stylów wymowy. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI. któremu poświęcono osobny rozdział (XXI..3. pochodzące od autora cytowanego tekstu.]. (33). Rozdział XX opisuje stosunki polsko-szwedzkie [z wyjątkiem XVII wieku. Nawiasy i wtrącone przykłady i objaśnienia 97. są jego alternatywnym sformułowaniem. W nawiasy ujmujemy te części wypowiedzi. 2) postawa integrująca. dzięki czemu dany utwór posługuje się w większym lub mniejszym stopniu zawartością drugiego utworu jako sposobem wyrażenia własnej treści. Górski) b) Do oznaczania skrótów i objaśnień w cytatach lepiej używać nawiasu kwadratowego. np. .1. np. Ale czyż nie jest to znowu uproszczenie [. np. Oni mówią dalej. czyli górny (jak go T. (K.>. Sinko nazywał). Użycie nawiasu kwadratowego 97. Nawias kwadratowy służy do oznaczania zapisu fonetycznego. Boy-Żeleński przetłumaczył na język polski utwory bardzo wielu pisarzy francuskich (np.5.P. Okrągły nawias zamykający możemy umieścić również po liczbach i literach będących składnikami wyliczenia.. 3) postawa opisowa.. tj.. Tatarkiewicz) Omówiwszy obie strony procesu poznania („naszą”. gdyż utrudniają one odbiorcy orientację w tekście. i „tamtą”.

]. A także świat jest piękny dla swej wielkości”. a były inżynier od wodociągowej rury uważa siebie za naukowca pełną gębą. np. barwy i bogactwa gwiazd [. np.[trompka. odnoszące się do tekstu umieszczonego w nawiasie. (H.. Estreicher) Wyjątkowo. Boy-Żeleński) c) Pytajniki.. np.]. łazik. obieżyświat. (W.. np. (K.. wykrzyknik i wielokropek umieszczamy przed wstawką nawiasową. Widać to z jego kształtu. a cytat kończy się nawiasem.. np. 107). kmiotek i chłop). [436] 97. Również jego barwa jest piękna. Stosowany jest przede wszystkim do wydzielania słów .. tagże] to zapisy wymowy wyrazów trąbka i także. Zamiast tego możemy podobne informacje przenosić do przypisów. (T. b) Przecinek. S... że świat „pod każdym względem jest doskonały i osiąga swe cele we wszystkich swych proporcjach i częściach”. Gombrowicz) d) W miarę możności należy unikać zbiegu nawiasu zamykającego i otwierającego. Tatarkiewicz) [437] 97. Nike z Samotraki (ryc. Do najsłynniejszych należą tutaj Wenus z Milo (ryc. np. Zdziechowski — to nagość uczucia religijnego (czy jak je nazwiemy) — to również bezkompromisowość etyczna [. kropkę możemy umieścić przed nią. W miejscu zbiegu nawiasu i innego znaku interpunkcyjnego stosujemy następujące zasady: a) Pytajnik. Można więc mówić [. wojak. Boy-Żeleński) 98.6. Z czasem z elementem starej szopki krakowskiej zespalał się charakter rewii paryskiej (tej z kabaretów artystycznych. Miłosz) Mnoży się liczba rzeźb z 3 i 2 wieku [. np. CUDZYSŁÓW Cudzysłów. ateusz. (C.].37) stoicy sądzili. z Klimą? — spytała Sewerowa. 106). Wielki Posejdonios miał twierdzić (Aëtius. niczym Heisenberg. włóczęga. W nawiasie okrągłym lub kwadratowym podajemy dane bibliograficzne cytatu albo źródła.7. Kurkowska. Grupa Laokoona (duszonego przez węże na rozkaz Apolla).. deor. na które powołujemy się w tekście. pławi się w górnym mniemaniu o swojej „kulturze ogólnej” (bo to przecież „prawo kształci”). (W. średnik. jeśli wstawka nawiasowa zawiera pełne zdanie rozpoczynające się wielką literą. Wedle relacji Cycerona (De nat.] o synonimach zróżnicowanych pod względem emocjonalnym (np.. stawiamy przed nawiasem zamykającym. Kapuściński) Każdy adwokat. W końcu postanawiają (bardzo przytomnie!) pójść drogą eksperymentów i doświadczeń. pauzę i kropkę umieszczamy po wstawce nawiasowej. (T. żołdak. — A cóż z trzecią..]. natomiast całe zdanie nawiasowe kończymy kropką po nawiasie zamykającym. Skorupka) — kiedy bezpośrednio po nawiasie zamykającym pojawia się znak skrócenia przytoczonego tekstu. wykrzykniki i cudzysłowy. Zbieg taki jest dopuszczalny w następujących wypadkach: — kiedy podajemy informacje o autorach cytatu. II 13. inaczej „mecenas”. Plac. (R. nie z music-hallów) [. włóczykij. podobnie jak nawias. I 6): „Świat jest piękny. ma charakter wyodrębniający i składa się z dwu znaków — otwierającego i zamykającego. ateista. (Tetmajer miał wówczas trzy córki). Czy mam jeszcze czas? (Zastanawiał się przez moment)..

żeby konsekwentnie używać jednego typu cudzysłowów w jednej publikacji. Uwagi szczegółowe i zalecenia B.A. Ze względów praktycznych zalecamy jednak użycie cudzysłowu złożonego z apostrofów jako podstawowego. co wyrzezane. gdyż symbol " oznacza cal lub sekundę — jednostkę geograficzną).3. Dobry przykład stopniowego uogólniania się i uabstrakcyjniania treści stanowią dzieje rzeczownika wyraz. Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym A. a jeśli jest taka potrzeba. Cudzysłów « » służy głównie do wyodrębniania znaczeń (w pracach naukowych i w słownikach). Cudzysłów możemy też pominąć.1.. [439] 98. Cudzysłów o ostrzach skierowanych do środka jest używany do specjalnych wyróżnień w tekście i w przypadku.B.2. można też spotkać się z jego wariantem: ” ”. w publikacjach jednak wskazane jest użycie tego pierwszego. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych D. Gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek. a koniec cytatu da się jednoznacznie wskazać. Sytuacja gdy w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze [441] 98. Sytuacja gdy tekst cytowany został wyróżniony za pomocą innego rodzaju czcionek 98. a w tekstach pisanych przy użyciu komputera również " " (stosowany nawet w książkach. Cudzysłowy definicyjne [438] 98. np. Pierwotnie znaczył on ‘to. Autor osiemnastowiecznego poematu o malarstwie. mogą być używane do wszelkich wyróżnień i mieć identyczny zakres użycia jak cudzysłów apostrofowy.A. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania C. Cudzysłów i przytoczenia 98. W publikacjach naukowych spotyka się też cudzysłów definicyjny o formie ‘ ’ lub ‛ ’. cudzysłów apostrofowy). niezależnie od opisanego wyżej zwyczaju. A. Użycie cudzysłowu jako znaku cytowania 98.2. np. Cudzysłowy ostrokątne. Sławny artykuł Wasz prezydent — nasz premier ukazał się w Gazecie Wyborczej. [440] 98. bywa on więc określany również jako znak redakcyjny. gdy cytowany fragment występuje po dwukropku.B.3. zwłaszcza w utworach poetyckich. użyć innych do wyróżnień dodatkowych. np. Uwagi szczegółowe i zalecenia 98. W funkcji cudzysłowów definicyjnych najlepiej używać pojedynczego cudzysłowu apostrofowego lub cudzysłowu ostrokątnego.cytowanych i oznaczania specyficznych użyć wyrazów i wyrażeń. nie musimy stosować cudzysłowu.B.2. Ważne jednak. .A. W specyficznych zastosowaniach pojawia się też cudzysłów ostrokątny: » « lub « ».3. choć niepoprawny z punktu widzenia typograficznego. a także do wyodrębniania partii dialogowych i przytoczeń.]. a malarstwo niech będzie podobne do poezji”.1.B.. np.A. W cudzysłów ujmujemy wszelkie przytoczenia. W druku i w rękopisach używa się najczęściej cudzysłowu o postaci: „ ” (tzw.A.A. [442] 98.1. (D. posąg’. Cudzysłowy ostrokątne 98. następnie zyskał treść o ogólniejszym zakresie — ‘wizerunek w ogóle’ [. W piśmie maszynowym stosuje się cudzysłów złożony z dwu identycznych znaków: ″ ″. gdy występuje cudzysłów w cudzysłowie. du Fresnoy. a do wyodrębniania fragmentów w tekście cytowanym i do wyróżnień specjalnych — cudzysłowów ostrokątnych.1. Buttler) B.2. Tatarkiewicz) Wyraz „biznesmenka” — moim zdaniem — przyjmie się w języku polskim.B. pisał: „Niech poezja będzie jak malarstwo. Cudzysłów złożony z apostrofów 98. (W. Sławny artykuł „Wasz prezydent — nasz premier” ukazał się w „Gazecie Wyborczej”.

1. Cudzysłów i wielokropek. np. Cudzysłów może zostać użyty do wyodrębniania niektórych nazw własnych: przezwisk. które kończy się cytatem zakończonym znakiem zapytania i cudzysłowem zamykającym.D. Oddziałem „Piast” dowodził „Orzeł”. w znaczeniu wtórnym.3. np. Niektóre dzieci dość długo mają skłonność do kaleczenia wyrazów przez „połykanie” całych zgłosek. C. Kropkę stawiamy zawsze po cudzysłowie. sługa musi”. Cudzysłów może wyodrębniać wyrazy użyte ironicznie: Ojcowie miasta zabrali się wreszcie do zrobienia porządku z tym szpecącym miasto „zabytkiem”. a także w tekstach prasowych. pan księdza […]” . Czy dobrze pamiętam ten fragment wiersza Gałczyńskiego: „Więcej Osmańczyka. które występują na końcu wielowyrazowych nazw opisowych. mniej znanych pseudonimów. [448] 98.D. pan księdza”… to słowa Mikołaja Reja. jeśli cytat został urwany. (Frazeologizmów nie ujmujemy w cudzysłów).D. Cudzysłów i kropka 98. gdy odnosi się on do treści wyrażenia zawartego w jego obrębie. np. kryptonimów organizacji. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia w tekście wyrazu obcego stylistycznie 98.1.1. Jeśli w obręb cytatu wprowadzono jakieś komentarze: autora czy narratora — wydzielamy je myślnikami. Cudzysłów i znak zapytania 98. Polskie Biuro Podróży „Orbis”.D. jednostek wojskowych. jeśli cytat został urwany 98. [445] 98.D. że to cytat z Mickiewicza. Cudzysłów i wielokropek.D.3.C.2. albo po nim. Nie wiedząc. oraz związków frazeologicznych w wypowiedziach potocznych i artystycznych.C.3. np.B.D. Cudzysłów użyty do wyodrębnienia niektórych nazw własnych [444] 98.C. „Ksiądz pana wini.2. D. Zbiegnięcie się cudzysłowu z innym znakiem interpunkcyjnym 98. gdy dotyczy całego zdania.3. (Z. Cudzysłów wyodrębnia też wprowadzony do tekstu wyraz obcy stylistycznie. [443] 98.Autorem słów: Moja nimfa tajemna pono gęsi pasie! jest Adam Mickiewicz. Klemensiewicz) UWAGA: Nie należy ujmować w cudzysłów wyrazów użytych przenośnie. a także nazw własnych instytucji lub obiektów. Znak zapytania stawiamy albo przed zamykającym cudzysłowem. Wielokropek stawiamy po cudzysłowie.C.3. ale nie wszyscy o tym wiedzą. mniej Grottgera i wszystko będzie cacy”? [449] 98.2. Wspominając minione lata.2. moglibyśmy powtórzyć za Gałczyńskim: „Ile razem dróg przebytych? Ile ścieżek przedeptanych?”.C. Cudzysłów zastosowany dla wyodrębnienia wyrazów użytych ironicznie 98. (cudzysłów zbędny) Wielu dorosłych wciąż pisze „jak kura pazurem”. [446] 98. Polskie Linie Lotnicze „Lot”.4. „Duszą Narodu polskiego — pisze Mickiewicz — jest pielgrzymstwo polskie”. jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu [447] 98. często powtarzamy „Pan każe.1. Użycie cudzysłowu ze względów znaczeniowo-stylistycznych 98. Dotyczy to przede wszystkim użycia wyrazów i wyrażeń potocznych w stylu naukowym. Błędy polegające na nadużywaniu cudzysłowu są bardzo częste w rozmaitych publikacjach.C. jednocześnie kropka powinna zamykać zdanie oznajmujące. np. Codziennie „wkuwam” kilkadziesiąt słówek angielskich. Jednak w tekstach naukowych skracamy tylko tak (wielokropek w nawiasie kwadratowym oznacza skrócenie tekstu cytowanego): „Ksiądz pana wini.

które nie mają dużej praktyki w pisaniu. np. podawane w starszych słownikach i do dziś będące w użyciu. Mówią Wieki. występujących wewnątrz tych nazw. Listy z Teatru. A To Polska Właśnie. Wiedza i Edukacja. To i Owo. Aneks Niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego przy Prezydium PAN Od 1997 roku Rada Języka Polskiego. gdyż zarówno nadużycie. Są one publikowane sukcesywnie w formie komunikatów w Poradniku Językowym i Języku Polskim. wydaje orzeczenia w sprawach ortografii i interpunkcji. b) „Kto był na wojnie. ORTOGRAFIA 1. Język Artystyczny. [450] 98. ponieważ uważa się je już za obowiązujące od dłuższego czasu.UWAGA: Możemy się również spotkać z zastosowaniem wielokropka przez autora. Z tego powodu piszący ma prawo do dość znacznej swobody w przestankowaniu. INTERPUNKCJA POLSKA — PODSUMOWANIE Celem interpunkcji jest — jak wspomnieliśmy w paragrafie 83. 2. Należy jednak zaznaczyć. Poniżej przedstawiamy niektóre orzeczenia Rady Języka Polskiego. ten wie […]” (piszący zaznacza wielokropkiem. Szanując przyzwyczajenia użytkowników polszczyzny. powinny ograniczyć się do możliwie ścisłego respektowania zasad interpunkcji. Osoby.). Wcześniej obowiązywała zasada.D. łatwiejszym w odbiorze. — uczynienie tekstu przystępniejszym. Tygodnik Powszechny.odmiennych i nieodmiennych . z wyjątkiem spójników i przyimków.4. cudzysłów należy umieścić po nim. Szczególnie należy unikać nadużywania znaków prozodycznych. ten wie…” (wielokropek jest częścią cytowanego tekstu). emotywnych i sygnalizujących opuszczenie (zostały one opisane w paragrafach 91. które kilkakrotnie pojawia się w Mickiewiczowskiej Odzie do młodości 99. obok niektórych zapisów zalecanych przez Radę nadal przytaczamy w niniejszym słowniku zapisy dotychczasowe. że przytacza tylko fragment cytatu). . powołana przez Prezydium PAN. np.–98. młodzi przyjaciele!…” to wezwanie do solidarnego działania. Wiele z orzeczeń wcześniej publikowanych pominięto. Wówczas obowiązuje następująca kolejność wielokropka w odniesieniu do cudzysłowu zamykającego: a) „Kto był na wojnie. Słowa wchodzące w skład nazw witryn i portali internetowych należy pisać wielką literą. a także na internetowych stronach Rady. Biblioteka Wiedzy o Prasie. iż korzystanie z tego prawa powinno być poprzedzone głębszym namysłem. Porady na Zdrowie. Portal Miłośników Fortyfikacji. Po Prostu.czasopism i cykli wydawniczych oraz w nazwach wydawnictw seryjnych piszemy wielką literą wszystkie wyrazy (z wyjątkiem przyimków i spójników występujących wewnątrz tych nazw). „Razem. którego tekst tylko cytujemy. W tytułach . jak i niedostatek znaków interpunkcyjnych obniża wartość komunikacyjną tekstu. aby w taki sposób zapisywać tylko tytuły odmienne. np. Jeśli wielokropek jest częścią cytowanego tekstu. Nasza Klasa. gdyż ich zbyt duża liczba w tekście wywołuje wrażenie nadmiernej egzaltacji autora i jest w związku z tym rażąca. Typy Broni i Uzbrojenia. Gazeta Wyborcza. Polski Portal Astronomiczny.

7. cz i trójznaku dzi oznaczających jedną głoskę pozostawia się w inicjałach tylko pierwszą literę .) należy zapisywać od wielkiej litery . 6. Popularny magazyn telewizyjny. Cogito. Rzepka). zakończone kropką."Filmówka" lub Filmówka. Horteksowi. Dzierżysław.. D.należy pisać -ks-. Dziekan). Czesława. np. Dzierżysława.o cardoksie albo cardoxie. Chrystian. Z. sz. Hendrix . o X Liceum Ogólnokształcące im. Czesław. Max (von Sydow) Maksa albo Maxa (von Sydowa). Księcia Józefa Poniatowskiego . zaczynających się od innych głosek (np.M.S.np.: T. Jana Śniadeckiego . Horteksie albo Hortexu.2.4. (Zofia Kossak-Szczucka). XXXIXlecie. w których oznacza głoskę ch. Szczepan.K. nie ma numeracji. gdy liczebnik nie jest większy niż 39. imiona. Pisownia inicjałów: 1. Halifax (miasto) . (np. Jednorazowy dodatek jest okazjonalny. Cholewa. Chwalibóg. 8. 7. Szczegóły . pozostałe człony . 5. ale nie XL-lecie."Poniatówka" lub Poniatówka.z (Jimim) Hendriksem albo Hendrixem. czy użyte są w znaczeniu przymiotnikowym. Przykładowe stałe dodatki to Niezbędnik Inteligenta (dodatek tygodnika Polityka) oraz Kujon Polski czy Duży Format (dodatki Gazety Wyborczej). Połączenie cząstki -lecie i cyfr rzymskich można stosować do zapisu złożeń powstałych od rzeczownika z liczebnikiem wtedy. o V Liceum Ogólnokształcące im. M. Stały dodatek ma własną numerację. 7. artykuł [168] Zasad pisowni i interpunkcji.w cudzysłowie lub bez cudzysłowu.D. (np. Hortexie. Choma. Chudy. a nie konkretnym terminem. Dziarski. zob. nazwiska. [228]. Hortex Horteksu. C. cardox (lek) . Początkowe litery imienia i nazwiska. Szymon. Podtytuły czasopism oraz tytuły jednorazowych dodatków do pism pisze się tak jak tytuły książek: wielką literą pisze się tylko człon pierwszy. zarówno w wyrazach rodzimych.zob. o II Liceum Ogólnokształcące im. Wprowadzono zasadniczo łączną pisownię imiesłowów przymiotnikowych (czynnych i biernych) niezależnie od tego. 2.3. Chryzostom. Książeczka pierwszej pomocy (dodatek do Polityki). Poprawny zapis to zatem: Ch. angielski Christopher).: o Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa. (np. Można napisać np. 4. szkół i uczelni. Takim dodatkiem jest np. np. Szymański. tworzą inicjały. W inicjałach imion i nazwisk dwu. wyrazy pospolite): albo w miejsce końcowego -x. (np. k).małą literą. 7. (Tadeusz Dołęga-Mostowicz). ukazuje się regularnie. Piszemy zatem: Tele Tydzień."Śniadek" lub Śniadek. Magazyn telewizyjny. Czcibor). w terminie znanym czytelnikom. W tytułach stałych dodatków wszystkie człony oprócz spójników i przyimków pisze się wielką literą. Poprawny zapis zatem to np. bibliotek i in. a jego wydanie łączy się z jakimś wydarzeniem. albo pozostawić w zapisie tematyczne -x-.3.życie. o Biblioteka Jagiellońska . Podtytułem jest formuła następująca każdorazowo po tytule czasopisma. Potoczne jednowyrazowe nazwy ośrodków dydaktycznych (przedszkoli. C. Szymonowicz). Telewizyjna i Teatralna . S.i wieloczłonowych pomija się łącznik (podobnie jak w skrótowcach). [27]. Z dwuznaków literowych rz. Tele Świat. 4. umieszczona na jego stronie tytułowej (w zależności od układu graficznego . za tytułem albo właśnie po nim).zgodnie z ogólnymi zasadami pisowni skrótowców.1. francuski i angielski Charles."Królówka" lub Królówka. 3. (np. 7."Jagiellonka" lub Jagiellonka.matura .do Halifaksu albo Halifaxu. . czy czasownikowym. Ustalono dwojaką pisownię przypadków zależnych wyrazów zakończonych literą -x (skrótowce. a więc jeśli do zapisu nie trzeba użyć cyfr rzymskich oznaczonych znakami L.studia . Królowej Jadwigi . Poprawny zapis to zatem: R. Rzymowski. Hortexowi. Rozdzielną pisownię imiesłowów użytych czasownikowo uznano jednak nadal za dopuszczalną. Szkoła . D. Zawsze zachowuje się w inicjałach (podobnie jak w skrótowcach) dwuznak Ch. sz. cz. jak i w wyrazach obcych. nazwy geograficzne.

z późn. ponieważ jest tylko okolicznikiem. INTERPUNKCJA W zwrocie imiesłowowym. Kosmos. nazwę mieszkańca tych terenów powinno się pisać od wielkiej litery: Zabużanin. np. Wyjątek stanowią połączenia tradycyjne. 13.U. które miały określenia. 10. Uczniowie. ö. ponieważ jest równoważnikiem zdania. Kresowianka. znalazł się już na swoim polu. Uznano. zapis ten należy skrócić według wzoru: DzU / Dz. 30. Niemiecką literę ß w tekstach polskich oddaje się przez ss. Al-Dżazira zapisujemy rodzajnik wielką literą i z łącznikiem. Pisownia od wielkiej litery będzie obowiązywać również w nazwach mieszkańców (jeszcze w słownikach nierejestrowanych) innych terenów geograficznych czy też jednostek administracyjnych. [184]. Strauss młodszy. Pliniusz Starszy. Obudziwszy się. KatowiceBogucice. Dumas syn. W nazwach typu Dumas ojciec. . 10. Pisownia wielką lub małą literą nazw mieszkańców typu Zabużanin. zob. zm. Przyjęcie takiej zasady pozwala uniknąć wątpliwości. Ponieważ rzeczownik Zabuże ma właściwie takie samo znaczenie jak Kresy (Wschodnie). że wyrazy kosmos oraz wszechświat można w liczbie pojedynczej zapisywać obocznie: małą lub wielką literą: kosmos a. ae.Kresów (Wschodnich) ('wschodniej części dawnej Polski'). 12. Jeśli skrótu wymaga szczegółowy zapis miejsca umieszczenia aktu prawnego. tworzonych np. Więcej o pisowni takich nazw zob. 2. 10. czy imiesłowy na -ąc. Dawniej obowiązywała zasada oddzielania lub wydzielania tylko tych zwrotów imiesłowowych. oe. człony podrzędne powinny być zapisywane małą literą. Niemieckie litery: ü. czy imiesłów w danym tekście wymaga oddzielania przecinkiem. W arabskich nazwach własnych typu Al-Kaida [wymowa: al-ka-i-da].1. -łszy. wszechświat a. to oczywiście obowiązuje tu mała litera: zabużanin. [235]. Jeżeli chodzi zaś o pisownię nazwy mieszkańca miejscowości Zabuże. poz. Busko-Zdrój. spoglądali na siebie z zakłopotaniem.4. Kresowianin . że referaty przyniosły istotne wyniki. 11. czy też są bez określeń. W pisowni nazw miejscowości (lub ich części) składających się z dwu lub więcej członów rzeczownikowych stosuje się łącznik. Paweł junior. imiesłowy te zaleca się oddzielać lub wydzielać przecinkiem. Naddnieprze. jak i w zdaniach bez określeń imiesłowu: Podsumowując. Konstancin-Jeziorna. o niczym już nie pamiętał. Obecnie radzi się stawiać przecinki zarówno w zdaniach z określeniami imiesłowu: Przeskoczywszy rów. W uzasadnionych przypadkach można jednak pozostać przy zapisie ß.9. -wszy mają określenia. 10. Zabużanka. niezależnie od tego. (RP) nr 15. Pisownia pojedynczych wyrazów i wyrażeń: 0.U. wszechświaty. np. Kresowianin uzależniona jest od znaczenia wyrazów podstawowych: kresowianin to mieszkaniec kresów ('pogranicza'). Strauss starszy. tak jak Kresowianin. 10. Wszechświat. w liczbie mnogiej oba słowa należy zapisywać małą literą: kosmosy. od podstaw: Naddniestrze (które formalnie nie jest jednostką administracyjną). czy nie powinien być oddzielany lub wydzielany.3.2. Zaolzie. słuchając napomnień. 1. stwierdził. Poprawny skrót tytułu Dziennik Ustaw / Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej to DzU albo Dz. 3. Paweł senior itp. zabużanka. zwłaszcza dotyczące postaci starożytnych. ä można w tekstach polskich pozostawiać bez zmian lub zapisywać jako ue.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->