Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

2. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3.4.2.8. Wykonanie umowy 9.3.2. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej .1. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4. Sposoby zawierania umów 8..9.8. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5.5.10.12. Przedstawicielstwo 8. Ograniczenia celne w turystyce 7.3.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5.3.2. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.2. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 .1. Wymagania prawne dla pensjonatów 5. Pojęcie zobowiązania 8.2.7.6.5. Wymagania sanitarne.3.7.7.4. Zasady wykonywania zobowiązań 8.6. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9. 6.1.5. 6. Umowa o imprezę turystyczną 9. 6. Źródła prawa cywilnego 8. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3. Źródła zobowiązań 8. Zasady. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4. Charakter prawny umowy 9.9.16. 6.8. Zmiana i rozwiązanie umowy 9. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7. 6. Zasady ochrony przyrody 7.2. Zawarcie umowy 9.13.3.2.4. wymagania prawne dla hoteli 5.2.3.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5. Wymagania prawne dla moteli 5.1.4.3.9. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4. 6.3. Czynności prawne 8. Wzorce umów 8. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7.6. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7. 6.11.5. Zasady ochrony zabytków 7. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5.10. Podmioty prawa cywilnego 8.5.2.2.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5.1. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7. Wymagania prawne dla schronisk 5.6.4.1.5.8.1.6.11.4. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich.1.4. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. Własność i inne prawa rzeczowe 8. Obowiązek meldunkowy 7. Przedawnienie roszczeń 8.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3. wynikające z odrębnych przepisów 5.

Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10..Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r.9. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k.5. 9. 9. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera . Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10. 9.Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k. 9.11.kodeks wykroczeń . 9.u.5.13. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego .7. 9. 9. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich . PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych . 9.w.1.12.6.23. 9.25.. 9.6. .22. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10.9.2.m.7.12. k.16.24.8. 9. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10.s.lokalna organizacja turystyczna .10..h. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10.w.14.10. 9.c. 9.a.Minister Edukacji Narodowej .20.13.4.4.c.19. 373 . .17.k. 9. 9.8.Główny Urząd Statystyczny .s. 9. k. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10. 9. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10. 9. 9.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych. -Centralny Rejestr Zezwoleń. 9.p. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności .przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami.k. 9.26.14. k. KRS k.8 9. 371 Wybrana bibliografia . k. k. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o.11. stanowiące załącznik A do COTIF . Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10. 336 10.18.21.15. k.Minister Edukacji Narodowej i Sportu .p. istniejąca od 2005 r.. 9.k.p.3.

Rzeczpospolita Polska .Unia Europejska .Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów .Urząd Lotnictwa Cywilnego . Wyka* skrótów .Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług .ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej . należące głów­ nie do prawa cywilnego. Należą one do systemu prawa międzynarodowego. -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego .Polska Organizacja Turystyczna .dolar amerykański . Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie.Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży . członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie. bądź z różnymi formami rekreacji. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne.Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni. Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego.Światowa Organizacja Turystyki .Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej .ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. PTTK. ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów. w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja". z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne. Ten proces har- . odrębnego od sys­ temu prawa krajowego. w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji". ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych.d.Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze . Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki. w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego. może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów. organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne. „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych.Polski Związek Łowiecki . SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków .spółka akcyjna . mające znaczenie dla turystyki i rekreacji. Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji. finansowego i karnego.g.ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą . których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji. Każdy. Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie.regionalna organizacja turystyczna . Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego. Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej.10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s. jak np. administracyjnego.System Informacji Wizowej .Sąd Najwyższy .podatek od towarów i usług . Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej.System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe .

90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji.. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. Jest to bowiem proces o charakterze stałym.. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. wydanym w 2001 r. dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem... Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". który ukazał się w 2003 r. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji.12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. ściśle związana z turystyką. mającym 535 stron. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". Żartobli­ wie można powiedzieć. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. aktyw­ nej oraz poznawczej. Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu... która w istocie miała charakter monograficzny. Warto zaznaczyć. jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Jak potrzebne są to rozdziały. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. mojej publikacji „Prawo w turystyce".uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT". Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie".turystyka i rekreacja". a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. że w książce tej prawie nie ma dat. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne.

arbitrażowym lub sądowym. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. Jest to tzw. • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. Nie ma takiej drugiej na rynku. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. jak przypisów.14 Wstęp punkty. prawo pozytywne. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. Prawo ma charakter sformalizowany. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania.wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. zasad współżycia spo- . norm moralnych.podobnie jak moralność. jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych.1. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo.. oby­ czaje czy religia . Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników. • funkcja rozstrzygania konfliktów. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. tj. obyczajowych. mediacyjnym. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze. Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. wyrażająca się w nakazach. co może naslępować w trybie umownym.. pozytywistycz­ nych. grup społecznych i całego społeczeństwa. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. który . Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. Pojęcie prawa.

podobnie jak ustawy. domniemań prawnych). którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. zdarzeniami prawnymi. 1. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi). ale czasem także inne podmioty. będące tzw. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. jak też tworzenie. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. tj. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. Zgodnie z art. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie.4. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. subsumpcji. Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. Konstytucja RP ustala. ratyfikowane umowy międzynarodowe. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. ustalenie norm prawnych.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). 1. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. jak obywatele polscy. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. • dokonanie tzw. tj.2. 1. zmienianie i znoszenie tych stosunków. Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. czy decyzje administracyjne. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego). z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć.3. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. jak być powinno.

sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. czy przymus bezpośredni np.np. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. w postaci eksmisji. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. którymi są poszczególne frag- . gdyż ustawodawca wychodzi z założenia.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. do której należy określona norma prawna. Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). Można wtedy mówić o materialnej praworządności. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. czyli aktach tworzenia prawa. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. kara pozbawienia wolności lub grzywny. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. • dyspozycja. W prawie karnym może to być np. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym.5. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. Klasyczna. które zawierają normy indywidualno-konkretne. Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. czyli la część. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. jak np. wykonanie zastępcze. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. Jest to dopuszczalne uproszczenie. Normy prawne. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". Nie wystarcza określenie w konstytucji. Reguła ta ma charakter generalny. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. paragra­ fy itp. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. bądź nawet kilka norm prawnych. czyli ta część. ustanawiająca określony wzór postępowania.np. kultura polityczna elit władzy. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. czyli ta część. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. • sankcja. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron.). które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska. w prawie administracyjnym . menty aktów normatywnych. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. Jednak ściśle rzecz biorąc. Inspekcja Handlowa. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). że mamy do czynienia z państwem praworządnym. w prawie cywilnym . różniące się swym charakterem. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. która określa warunki zastosowania danej normy. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. stanowiące samodzielną całość (artykuły. wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy.

Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r.. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. które je ustanowiły. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi). ustawy. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. . Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. Zasady i tryb zawierania. Ustawa. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne. skargi konstytucyjnej. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. Ponadto takimi źródłami są tzw. w jakiej zostają ustalone normy prawne. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. połączona z zasadą przedstawicielstwa.constiiuere" = ustanawiać. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. Każdy kodeks jest ustawą. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. Źródłami prawa są więc akty normatywne. wykonywania. y. kodeks cywilny z 1964 r. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją. 1. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. ale tylko na obszarze działania organów. Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. Jej art. • zasada suwerenności Narodu. kodeks pracy z 1974 r. Część tych umów wymaga ratyfikacji. kodeks morski /-2001r. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej.). Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). o umo­ wach międzynarodowych. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. jest ona uważana za przyjętą. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. łac. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. kodeks karny z 1997 r. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. i był już zmieniany. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. jak również wolno­ ści. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. wykonawczą i sądowniczą). Jest to akt normatywny o szczególnej treści. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian.20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej.. Należy podkreślić. strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. Prezydentowi. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. ogłaszania. akty prawa miejscowego. Senatowi. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu.. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu.. • zasada demokratycznego państwa prawnego. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. określający podstawowe zasady ustroju państwowego.. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela.6. kodeks spółek handlowych z 2000 r. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. Tworzą one system źródeł prawa.

w zakresie koordynacji prac mini­ strów). tzw.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. których kilka wciąż obowiązuje. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. polityki . że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. bądź referendum lokalne. które stanowią tzw. nie­ zbędnych w celu ochrony życia. są: • uchwały Rady Ministrów (np. a następnie do 1989 r. przewiduje wydawanie . • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. tzw. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. kontrasygnaty). Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. premiera. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. traktowane jak zarządzenia ministrów. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. tj. obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. przez Radę Państwa). powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową. (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. dyrektorów urzędów morskich).na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. Należy uznać. Można powiedzieć. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji).). Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. ministrów. wewnętrzne prawo izb).rozporządzeń przez wojewodów i tzw. Radę Ministrów. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. organy administracji niezespolonej (np. Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. Zarówno takie uchwały. gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. subdelegacja. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu.. Należy podkreślić. Zakazana jest przy tym tzw. podobnie jak te akty. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. tj. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. Takim aktem jest w szczególności statut gminy.

orzecznictwo sądowe. programy itp. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. w tym Polski. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. proporcjonalności. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. deklaracje. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. zalecenia i opinie. Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. mające swoisty charakter. Tego rodzaju akty występują np. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. Poszczególne państwa same więc decydują. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. jak równości. które powinny wziąć je pod uwagę. często . Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. dyrektywy. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. jak uchwały. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. pewności prawa. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. ogólne zasady prawa. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. Stanowią one tzw. traktaty akcesyjne oraz tzw. ogólne zasady prawa. oraz Traktat o Unii Europejskiej. demokratyzmu. Trzeba stwierdzić. rezolucje. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. zawarty w 1957 r. jak wyznaczone cele zreali­ zować. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. decyzje. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane.. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. Należy stwierdzić. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin.

czyli jego interpretacja. Należą. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. fikcja prawna znajomości prawa. który wydał dany akt normatywny). do nich: Dziennik Ustaw. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). W zależności od tego. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. to niekiedy uważa się. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). co jednak wymaga znacznej ostrożności.in.in. • praktyczną. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). Jest to tzw. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. zawarty przez Polskę w 1991 r. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów. który do 1 lutego 2003 r. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym.eu. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. językową). umowy użyteczności publicznej. decyzje. Zasadą jest. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. przez analo­ gię. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii. Taki stan występuje wówczas.in. że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. • doktrynalną. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. literalną. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych).8.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. czy przez przeciwieństwo). • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych). Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. Monitor Polski. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. dyrekty­ wy. wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. kto dokonuje wykładni.int/eur-lex/lex/pl/index. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. streszczenia wyroków ETS. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. nemu wstecznej mocy obowiązującej. zalecenia i opinie. Z uwagi zaś na metodę interpretacji. a w serii S (suplement) m. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń.7. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". Można powiedzieć. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu. a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. 1. . gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej. który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego.Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE. Należy dodać. że okres ten wynosi 14 dni. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1.. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.

Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Zaliczamy do nich np. klę­ ski żywiołowe. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. czyli fakty wywołujące skutki prawne.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. umowa sprzedaży). obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób. ale czasem wielostronnymi (np. sporządzenie testamentu). Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. inne jednostki orga­ nizacyjne). Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. sferę możliwości postępowania w określony sposób. . przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. inne trwają cale lata. osoby. Są to z reguły rozmaite działania. ulegają zmianom lub wygasają. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania.9. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. organami wła­ dzy publicznej. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. Takim prawem jest w szczególności prawo własności. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. rozmaite prawa osobiste (np. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. których to za­ chowanie dotyczy). Takie fakty. umowa spółki). Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi.10. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. w których stosunki prawne powstają. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. inne prawa rzeczowe (np.ą stosunki prawne. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. Zakres tej regulacji jest zmienny. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. 1. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. Mają one charakter naturalny. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. Np. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. zastaw). przedmiot stosunku prawnego (tj. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. Występują też czynności prawne jednostronne (np. grupy osób.11. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. które rodzą następstwa w postaci powstania. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. co zależy od tego. przewinienia dyscyplinarne. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. organy władzy publicz­ nej. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. czy upływ czasu. Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. różnymi instytucjami. takie jak np. Część stosunków jest krótkotrwałych. wykroczenia. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. to tym samym stają się stosunkami prawnymi.

nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. 1. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. Należy podkreślić.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. zasady wyborów organów przedstawicielskich. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu.prawo prywatne międzynarodowe. podlegający ciągłym zmianom. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. Jest to zbiór otwarty. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. 1. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy.13. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. tj. Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. Ustawa ta wskazuje. klauzule derogacyjne. . domniemanie. że prawo nie dzia- . W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. system organów władzy publicznej. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Są to tzw. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. karna). Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. dla czynności prawnych . czyli wolny od luk. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. Są to przepisy ustalające. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą.prawo państwa. rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. koncesje. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. zasady two­ rzenia prawa. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. 1. Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. społecznego oraz gospodarczego państwa.12. jak też zasada. w USA). że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. domniemania usuwalne. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. wolności i obowiązki. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu). zezwolenia. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. określa jego formę. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. Ponadto zasadą jest. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa.14. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. ła wstecz.prawo państwa położenia rzeczy. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. lecz źró­ dłami prawa. które dotychczas obowiązujące normy prawne. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. w którym dokonano danej czynności prawnej. wyrok orzekający rozwód). Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. administracyjna. co występuje na skalę masową. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. że ojcem dziecka jest mąż jego matki. Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. przeważających wpły­ wów. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. dla stosunków rzeczowych .

W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. prawo kar­ ne wykonawcze. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. egzekucyjne. rozumiane jako prawo spółek handlowych. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. porządkowe i dyscy­ plinarne). W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. prawo celne. Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. prawo dewizowe i prawo bankowe. które są prze­ stępstwami. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. Jest to tzw. prawo górnicze. • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. a według wielu nadal stanowi jego dział. sądowoadministracyjne. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. • materialnego prawa administracyjnego.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. prawo handlowe. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. Z reguły mają one charakter kompleksowy. własności przemysłowej). dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. prawo turystyczne. które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. prawo karne materialne. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. prawo spadkowe. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. ale również procedurę karną. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. jak np.. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. prawo rolne. takich jak prawo gospodarcze. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. oraz proce­ sowe prawo cywilne. W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. lecz odrębnym systemem prawa. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). opieki i kurateli. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. czy prawo wyznaniowe. prawo transportowe. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. Np. prawo podatkowe. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). prawo budowlane. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). wspomniane już procesowe prawo karne. tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich.

pośrednikami turystycznymi. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. gospodarkę magazynową i łączność. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy.. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. szerokie pojęcie turystyki. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. jak też potrzeby statystyki w turystyce. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. kulturowym. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa). Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. przedsię­ biorcami hotelarskimi. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób. innymi usługodawcami. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu.obejmującej transport. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. zawierający PKD. sprzedawcami. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. przestrzennym i ekonomicznym.1. restauratorami. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. Załącznik do tego rozporządzenia. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. takich. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. psychologicznym. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. jak też z organizatorami podróży. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. przewoźnikami. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego.

a nieraz też mający elementy twórcze. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r.36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. jak i społecznym. W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". dostrzegając umowność tego podziału. to współczesny sposób jego życia. Wskazuje przy tym. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. określenie rekreacji przez Z. dążeniami do oryginalności ujęcia. odnosząc ją do zajęć. czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi. bardzo różnie rozumianym. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. a zarazem czynność tworzenia. których celem jest odpoczynek. jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym .2. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. będący realizacją wolności. czasową zmianą miejsca pobytu. tj. • funkcję zdrowotną. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. bycia z innymi.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. w interesach lub w innych celach. Brożek. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. Pojęcie rekreacji Rekreacja . • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. kulturowym.S. ale w istocie nie są to synonimy. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. jak aktywność. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. rytmu i środowiska życia.in. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. trwający ponad rok). uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej. jak również migracje zarobkowe związane z pracą. dobrowolność. • jako procesu wypoczynku człowieka. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. którą reprezentują. związanych z dobrowolną. Kwilecka i Z. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. ale czasem również subiektywnymi ocenami. wypoczynkowych i innych. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje . Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. Przecławskiego. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). 2. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. rozrywka lub rozwój własny. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok.zarówno przyrodniczym. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. Warto przytoczyć krótkie.ruchliwość fizycz- . • funkcję socjalizacyjną. poznawania i przeży­ wania świata. uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. • funkcję ludyczną (zabawową).

mieszczącej m. Należy podkreślić. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. domowymi lub społecznymi. a także sekcji O. . wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy. parków rozrywki i zabytkowych kolei. transport rekreacyjny. ale także sekcji K . w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego. zdrowia pozytywnego.in. obsługi pasażerów i bagażu. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. obejmująca: . ale także usługi tele­ komunikacyjne. obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych.in.3. która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). • wynikanie z osobistych zainteresowań. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem.usługi świadczone przez pilotów wycieczek. sekcji N . usługi wesołych miasteczek.30 B Działalność agencji podróży. społecznych i kulturowych człowieka. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych. uzdrowiskowe. jak i zakwaterowa­ nie. usługi organizatorskie biur podróży. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez. gospodarka maga­ zynowa i łączność. obejmuje m. dzia­ łalność muzeów. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. Jest to więc pojęcie zbiorcze.rezerwację miejsc noclegowych. motoryzacyjne.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. do której wchodzą m. zdrowotne.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. działalność wspierającą przewozy. Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. świadczoną zwłaszcza przez stacje. Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. autobusów i przyczep kempingowych. czy finansowe. Sekcja I tej klasyfikacji.in. czy rozryw- .3. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. • 63. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H. Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw. uwzględniającym zarówno transport. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. usługi przewozowe. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. kowe. psychicznych. .usługi informacji turystycznej. jak i zakwaterowanie. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw.30 C Działalność biur turystycznych. usługi gastronomiczne. mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres. Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. edukacyjne.in. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. . będąc w jego ramach odrębną grupą 63. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). obejmująca: . usługi rekreacyjne. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji.in. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. wodnego i powietrznego. ale jako zdolność człowieka do rozwoju. a także usługi agroturystyczne. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych. . mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych.30. uwzględniającym zarówno transport. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. • związanie z czasem wolnym.obejmującej m. W pełni odnosi się to do takiej turystyki. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów.30 D Pozostała działalność turystyczna. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. Krawczyka funkcji rekreacji. Wśród tych innych usług mieszczą się m. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. ochrona zabytków. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji).usługi doradztwa turystycznego. • 63. nazwana jako transport. • 63.usługi przewodników turystycznych.

sprzedaży usług noclegowych. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. jak i tzw. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. Ma to na celu ochronę klientów. Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. rezerwacji pokojów hotelowych. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. pokoi. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. jak i osobę. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. na rzecz której umowa została zawarta. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. sprzedaży usług żywieniowych. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. który zarazem przygotowuje. odwie­ dzających jednodniowych. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. a często też w imieniu ubezpieczającego. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. ale również taki. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. Ważnym. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. Przygotowywaniem. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. którzy nieraz nie mieli świadomości. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. Należy dodać. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. które wymagają. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. w jego interesie oraz na jego rachunek. co może . sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. zawierania umów ubezpieczenia itp. Jej elementem charakterystycznym jest to. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. mieszkań. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. który również działa na zle­ cenie klienta. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. Określenie to obejmuje zarówno osobę.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. rozrywkowe i sportowe. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. Odnosi się to również do odwiedzającego. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. rezerwacji w nich miejsc. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca.

obozowisk.c. Są one bardzo różnorodne. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. internaty. jak np. Z tego wynika.Hotele i restauracje. objętej sekcją G. usługi przechowania. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne.. wal). rajdów. • gier zespołowych (np. czy informacyjne. ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. tanecznym (np. gier sportowych lub innych konkurencji sportowych.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. sportów jeździeckich (np. domy studenckie itp. sportów lotniczych (np. modelarstwo lotnicze). kręgle. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. koszykówka. • sportów wodnych (np. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. zlotów. schroniska. spływów. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. tenis stołowy. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . siatkówka. w drużynie). • zespołowej (w parze. rozrywkowe. domy wycieczkowe. a w szcze­ gólności: biwaków. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. narciarstwo biegowe i zjazdowe). • gier ruchowych (np. w którym jest realizowana usługa noclegowa. wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". usługi porządkowe. motele. windsurfing). snowboard. czy spływy. jak rajdy. wiążące się z wynajmowaniem domów. callanetics). których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. turniejów. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. na rzecz jednego usługobiorcy). Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. lotniarstwo. biegi na orientację. Wskazany akt wykonawczy odróżnia. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. rozmaite usługi rekre­ acyjne. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. festy­ nów i zawodów amatorskich. zespół taneczny). Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. kulturystyka). zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. nauki gry w tenisa lub innych czynności. aerobik. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. tenis ziemny. pływanie. piłka nożna). Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. bary. pola kempingowe. nauka tańca. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. surwi- 2. zabaw ruchowych. pokoi. profilaktyczno-usprawniających. mieszkań. innych ćwiczeń. bursy.4. paintball. golf). zloty. pensjonaty. żeglarstwo. sportów zimowych (np. Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. stołówki i inne jed­ nostki. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. Trzeba też podkreślić. płetwonurkowanie. sportów motorowodnych. • • • • siłowym (np. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. jazda konna). Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . kometka. bilard. które można określić jako usługi rekreacyjne.

• działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych.53. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. salony masażu. łącznie z wynaj­ mowaniem m. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. • spartakiady.in. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. leżaków i koszy plażowych.04.33. sauny i łaźnie parowe. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. sekcje tenisa stołowego. trwające od kilku dni do kilku tygodni. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. stanowiąca grupę 92. spartakia­ da. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. biegi na orientację. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. pól krykictowych. boisk basebal­ lowych.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw.3l. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. rekreacją i sportem. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. czy turniej. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw. co obejmuje m. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. jazdy na rowerze. w której podklasa 92. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym.7. klubów i świetlic.5 klasą 92. lekcje w terenie). zloty i spływy jako piesze. • biegi przełajowe. gdzie indziej niesklasyfikowana. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny.62. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu. pól golfowych. • działalność związana ze sportem. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej. jak festyn. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki.in. społeczna i indywidualna. czy rekreacyjnej jazdy konnej. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. • rajdy. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. kortów tenisowych. działalność domów kultury. będąca grupą 92. transport rekre­ acyjny w postaci np. zgadywanki terenowe. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. • turnieje. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. solaria. konne. że wskazana podklasa obejmuje usługi. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu.61. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej. kabin plażowych. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie. biegi patrolowe i tzw. • pozostała działalność rekreacyjna. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie. • biwaki.in. rowerowe.Z obejmuje m. • ligi rekreacyjne. w tym działalność związaną z kulturą.F wyróżniona w grupie 92.Z. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych.in. w której juko klasa 92. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej. gdzie indziej nicsklasyfikowane. chociaż jej podklasa 93. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych. a podklasa 92.Z obejmuje m. będąca w grupie 92.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. . które są z zasady ogólnodostępne. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. • konkursy. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności. uzdro­ wiska itp.6. organizujących np. stanowiącą dział 92. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. nazwanej „pozostała działalność usługowa".

Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r.g. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. jeśli jako tzw. czy rekre­ acyjne. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe. stowarzyszenia. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. 2. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji.in. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.d. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw. Obejmuje ono działalność wytwórczą. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. osobiste wykonywanie. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. przewóz z grzeczności). • ciągle. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. szczególne formy organizacyjne . Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. wolne zawody. wypoczynku i sportu. Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. Powoduje to w konsekwencji. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD.5. Ustawa o s.d. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych. zwanej dalej ustawą o s. • w sposób zorganizowany. wykonywaną: • zarobkowo. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. grzeczność (np. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie.. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. w sposób zarobkowy i ciągły. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy.d. Cechami wolnego zawodu są m. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. regulowany charakter.g. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. tj. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. a także działal­ ność zawodową. podatkowego. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. Ustawa ta reguluje podejmowanie. Jeśli ta tzw. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s.. Do tych czynności zalicza się m. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. dydaktycznych. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. gastronomiczne. handlową. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie.g. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. gdy jest to działalność zarobkowa. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. kwalifikowane wykształcenie. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności.d.g. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. Także działalność odpłatna. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. Warunkiem jest jednak.in.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych.

Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu. Grykiel.d. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. której ustawa przyznaje zdolność prawną. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe.g. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych.d. które samo nie definiuje tego pojęcia. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. ale również inne podmioty. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej.s. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni.s. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. co wynika z przepisów k. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną.s. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest.h. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. Takimi jednostkami są spółki osobowe. W nauce pra­ wa postuluje się. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. niezależność i etyka zawodowa.6. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo.h. jak również istnienie samorządu zawodowego. Zgodnie z ustawą o s. Trzeba zaznaczyć.c. Jak wykazuje J. spółki partnerskie. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. 2. jakim jest ustawa o s. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. że znowelizowany w 2003 r. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. określająca formę prawną danej osoby prawnej. jak np. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. związanie tajemnicą zawodową. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. pod którym działają. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. mianem przedsiębiorcy. Natomiast firmą osoby . nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna. stowarzyszenia niezarejestrowane. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. Zgod­ nie z k.g. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia.. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. W konsekwencji J. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji. jak też działalności gospodarczej. takimi spółkami są spółki jawne.h. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. Może nim być osoba fizyczna.g. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k.d. której ustawa przyznaje zdolność prawną. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków.

pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. tj.g. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw.d. Prawo to wynika bezpośrednio z art. Trzeba podkreślić. . Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. że firma nie może być zbyta.g. wtórną swobodę przedsiębiorczości. a więc także na terytorium Polski. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. że firma nie może wprowadzać w błąd. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty..50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. jest w istocie zbędne. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych.d. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi.d.g. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości.. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce.d. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału. czyli tzw. Zgodnie z ustawą o s. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s. z Islandii.g. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą.g. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię.d. Trzeba także podkreślić. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP.d. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą.g. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s. czy przedmiotu lub miejsca działalności. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. że art. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. jak obywatele polscy. Liechtensteinu oraz Norwegii. Zgodnie z art. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii.

że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się.g. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. czy parafialne kluby sportowe. Są to m.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. 4 tys. Akademickiego Związku Sportowego.7. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej.d. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych. wieku prawie 3 tys. Chinami. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany. związki zawodowe. . uczniowskie kluby sportowe. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. • organizowanie zajęć. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". z USA. jak zwłaszcza tzw. • korzystają z ochrony czasowej w RP.d. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. • statusu uchodźcy.s. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. komandytowo-akcyjnej. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. oraz prawem UE. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów. Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k.g. Ja­ ponią. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej.in. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. takie podmioty. jakimi są jednostki organizacyjne. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. wieku z ok. do prawic 12 tys. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. 2. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców.in. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. podmiotów. Australią i Argentyną. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. ośrodki sportu i rekreacji. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. rozwijając się nadal w szybkim tempie. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. zadania własne. że obecne regulacje ustawy o s. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. Generalnie można stwierdzić. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. czy wspólnoty wyznaniowe. • tworzenie.h. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. Kanadą. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. jak spółdzielnie. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe.

.d. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r..g. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów.d.. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2.d. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej. nakazującym zapewnienie. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej. małych i średnich przedsiębiorców. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków.g. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym.g.g. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa.g.g. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro.8. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. 50 min euro.d. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej.g. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. a także ochrony środowiska. proklamowanym w orzecznictwie ETS. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s. jak też uprzywilejowującym. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r.. zgodnie z którymi podejmowanie. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. . która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym.g. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej. pojęcia wolności w zakresie podejmowania. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług.g. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s. przyzwoitym przedsiębiorcy.g. Ustawa o s. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej.d.. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej.d.d. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej..d. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia. Takich uprawnień wymaga np. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej.d. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s.d.. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego.. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. przeciwpożarowe oraz sanitarne.

Należy 2. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. ustalona w ustawie o s. W tej ostatniej kwestii ustawa o s. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze)..g. stru przedsiębiorców. które podejmują działalność gospodarczą. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. w tym spółki osobowe i kapitałowe. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń.d. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych.d. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. Ma istotne znaczenie. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. oraz przepisy k. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP.g. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. np. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym.g. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s.g. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów.. fundacje i inne organizacje społeczne. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona.d.9. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. ale również z rejestru stowarzyszeń. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. spółdzielnie. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek.g. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. przedsiębiorstwa pań­ stwowe.8 tygodni. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej.d. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.s.h.d. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują. z 2000 r. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. ustaliła. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r. innych organizacji społecznych i zawodowych. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. w zakresie działalności reklamowej. które mają moc dokumentów urzędowych. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy.

ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r. ustalonych przez ustawę o s. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE. a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta).. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi. obejmując nim jedynie sześć dziedzin. a w końcu 2003 r. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem.g. Dopiero w przyszłości ustawa o s. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. tzw. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. działalności regulowanej. ustawa o s. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach.d.11.g. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym.g. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych. 2. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie.d. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń.d. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. ewidencji działalności gospodarczej.d. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r.. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych). Ta ewidencja miała być do końca 2006 r. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej.d. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone.10.d.g. zezwoleń. oraz wykazania. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. 2. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji.g. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). w tym wprowadzonej przez ustawę o s.g.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego. Należy podkreślić.g.. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. oraz kilku innych ustaw.d. które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. . gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s.

działalność kantorową. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy. zaliczająca się do tzw. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. wprowadzoną przez ustawę o s.d. której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. oraz ustawę o lasach z 1991 r. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. L .t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw.in.. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej. usługi detektywistyczne. słowniczku ustawowym ustawy o s.g. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu. kadrowe oraz inne. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy.g. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r.g.d.d. jak przygotowanie kapitałowe. działalności wolnej. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą.g. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce. jako działalność gospodarcza.d. lokalowe. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. po stwierdzeniu.g.. że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. ograniczając się do wymienienia ustaw. określonych przepisami prawa. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne. prawo lotnicze z 2002 r. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. organizowanie wyścigów konnych. działalność regulowaną. 7aodnie z przepisami ustawy o s. technologiczne. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń.d. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m.

• imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek.d.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej.g. że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. jak też ze względu na to. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. co ściśle wiąże się ze sobą. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. . • państw sąsiadujących z Polską. • określenie przedmiotu działalności. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. które powinno być dołączone do wniosku o wpis. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu.1. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych..

Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. wiarygodności doku­ mentów. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. • posiadające odpowiednią praktykę. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku.5 tys. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . euro. euro. gdyż ryzyko roszczeń klientów. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. euro. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. Należy podkreślić. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. po których przebiega trasa imprezy turystycznej. to obecnie . Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. euro. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.to 7. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej.5 tys. Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. euro. mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi.5 tys.

Następuje to w postaci tzw. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. Generalnie należy stwierdzić. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. zarządzania i marketingu. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. Ta ostatnia idzie zresztą dalej.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. Jednak nie dotyczy to sytuacji. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. a ukończenie innego typu szkoły średniej . Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. gdyż w obecnych. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. Ustawa o s. ekonomii. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych.g.aż 4 lal takiej prak­ tyki. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. zawarte w ustawie o s. jak i ustawa o s.g. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. 3. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych.2. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. Toteż ustawa o s. które spowodowało zmianę danych. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku.d. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. ustala. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem.d. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji.d. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. prawa.g.d. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych.g. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych.d. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- .g. informacji o osobie.

działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. określającego organizację. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). Taka księga składa się z czterech działów. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r.3. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. Warto podkreślić.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. które zachowało ważność wpisów do CRZ.. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych.. • poinformować o tych przedsiębiorcach. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. 3. Podstawą tej ochrony jest system informacji. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. Trzeba dodać. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. a także wykaz przedsiębiorców.

• możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej. mają w tej dziedzinie największą przyszłość.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www.d. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej.. Warto podkreślić. lokalu lub ich części.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. W konsekwencji Centralna Ewidencja . Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych. Generalnie należy oczekiwać. 200 takich podmiotów. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych.5 roku przybyło ok.g. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o. Można więc mówić o tendencji spadkowej. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji. obiektu. Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków. Deklaruje ono jawność tej ewidencji. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców.turystyka. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP. . którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r. w dniach i w god?. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim. Tak samo jak wcześniej CRZ. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. 3. Może to być forma telefoniczna. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r.g. pisemna lub elektroniczna. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana.inach. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych.d. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej.o. do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej. wykorzystujące dostęp do Internetu.crz. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. Ponadto ustawa o s.4. ale została ona zahamowana. gdyż w ciągu ostatniego 1. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. czyli prawie 19%.gov..podobnie jak poprzednio CRZ .

d.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. ale także agentów turystycznych. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. głównie w województwie śląskim. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. lub • działa jako agent organizatora turystyki. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. • przestrzegania przez przedsiębiorców. którego zakaz dotyczy.. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. W wykazie tym wskazuje się termin. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności.g. jeśli spełnia ustawowe warunki. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. dających zlecenie agentom. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. którego reprezentuje. Z wykazu przedsiębiorców.g. że tzw. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych.w. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. wynikające z odrębnych przepisów. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. karą ograniczenia wolności lub grzywny. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. którego reprezentuje.

oznacza ich rażące naruszenie. Tej treści przepis ustawy o s. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu.g. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Może jednak okazać się.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników. których wykreślono z rejestru. stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. specjalnego sprzętu. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych.g.5. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Jest to tury­ styka specjalistyczna. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. 3. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej.d. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. .d. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów.prawo łowieckie. . Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych. Zgodnie z przepisami ustawy o s. wniosku.

Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska. • . oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów.'° . euro. • łowiecka turystyka przyjazdowa. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą.d. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek. Toteż prawo łowieckie przewiduje. które mogą ponieść szkodę podczas polowania. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym.d. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce.g. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. z 2004 r. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Jednak skoro są to usługi turystyczne. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań.. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s.d. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych. jest obowiązkowe. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. a potem dwóch zezwoleń. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę.g. • składać organowi rejestrowemu. Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą.d. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r.d. świadczącego omawiane usługi turystyczne. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. róż­ nica jest taka. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą. jak również osób postronnych.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ). Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego.g. Wejście w życie ustawy o s.g. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. a 15 tys. • łowiecka turystyka wyjazdowa. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego.g. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta.

jak np.nieznaną ustawie o usługach turystycznych .formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. wymagane od egzaminowanych dokumenty. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same. wynosi ona równowartość 10 tys. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r.. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania. Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. jak i polowania za granicą. • określenie zakresu działalności. Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej.również jej adresu zamieszkania. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą. obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC.. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ.s. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. a 20 tys. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. Należało się spodziewać. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego..k. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP). ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. kłusownictwo. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. ubezpieczenie OC). to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw. euro. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko.. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. z 2000 r.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż .h. Jest oczywiste. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą.. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . która ma być objęta wpisem do rejestru. euro . w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych.in. czy k. w prawie bankowym z 1997 r. euro . Skład tej komisji.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. 15 tys.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. Osoby. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. jak również sezonową.1. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne.. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. Obej­ muje to zarówno działalność stałą. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. oraz legity­ macja pilota wycieczek. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów. jak i w środowisku otwartym. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Jest to racjonalne rozwiązanie. .legitymacją przewodnika górskiego. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. sekcji i stałych zespołów. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. jak to jest w przypadku usług turystycznych. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. na terenach zamkniętych. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły.

• określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby.2.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. kolonie. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. 4. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. Są to tzw. ale również właściwej opieki wychowawczej. określone w odrębnych przepisach. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. Jeśli są to dzieci do 10 lat. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. półkolonie. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. pla­ cówki wypoczynku. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. wczasy w mieście). która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. Należy dodać. w górach lub nad wodą. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. obozy. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. . • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe.

co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. który wydał wskazane zaświadczenie. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. określonymi w od­ rębnych przepisach. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. • informacji na temat formy wypoczynku.. finansowanych z budżetu państwa. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. jak lokalizacja obiektu (terenu).90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. liczby turnusów. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. 43. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. a nie wynikać z ustaleń formularza. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. określenie wyposażenia sypialni. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. którzy mają być zatrudnieni. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

prowadzenie pola biwa- . ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego. wynika. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s.1. przy uwzględnieniu innych jego zasobów. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu.g. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym. Aby tak nie było. przepisów ustawy o s. staje się przedsiębiorcą.g. Jak już tamże wspomniano. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np. omówionym w rozdziale 2 podręcznika.d. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym.d. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej.d.d. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników.g.. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r.g. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi. wynajmowanie całych domków turystycznych.

Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. na ogólną liczbę 6694 tzw. spółki akcyjne. uczniom. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. W 2006 r. domy pracy twórczej. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. motele. nauczycielom. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. pensjonaty. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą.2. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. schroniska oraz pola biwakowe.o. pracownikom sezonowym. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. osoby fizyczne. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. czy osobom przebywającym na delegacji. spółki osobowe. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. spółdzielnie. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. 5. Są to obiekty standardowe. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. wolna działalność gospodarcza. schroniska młodzieżowe.. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. kempingi. że jest wręcz odwrotnie. ośrodki wczasowe. zezwolenia. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. w tym obowiązek rejestrowy. zakłady uzdrowiskowe. Ma on wszystkie te obowiązki. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. jak np.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. Jest to tzw. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. domy wycieczkowe. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. ani nie potwierdza jej praktyka. Nieraz zdarza się. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie.

w których są świadczone usługi hotelarskie. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów. a także dowód wniesienia . Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. • sanitarnych (tj. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. jak i wymagania sanitarne.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. nazwę własną obiektu. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. o które ubiega się wnioskodawca. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. Zastrzeżenia wywołuje fakt. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. o które występuje wnioskodawca. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. o które wystę­ puje wnioskodawca. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. w których są świadczone usługi hotelarskie. zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. • przeciwpożarowych (tj. przeciwpożarowych i sanitarnych. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku.

Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. promesy. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów.in. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. jakie są wówczas zawierane. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. akceptacja kart płatniczych. które stanowią dochód budżetu gminy. gdyż nie musi on mieć restauracji. obejmując też działalność handlową. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie. to w szczególno­ ści m. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. oraz z 2001 r. czyli tzw. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów.3. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. tj. Trudno zrozumieć. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. wom sernice). jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. który wy­ dał decyzję.p. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. Ten wymóg został w 2002 r. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. Co do innych usług trzeba wspomnieć. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów.i dwuosobowych. Jest to uzasad- . nie dłuższy niż 2 lata. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. że analizowane rozporządzenie z 2004 r.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. czyli właściwego marszałka województwa. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko.a. w tym większość miejsc w pokojach jedno. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. 5. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. budzenie. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. było w Polsce 1295. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa.

Omawiane rozporządzenie z 2004 r. dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. odnowy biologicz­ nej (basen. których było już 21 na początku 2006 r. szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. pamiątek. klubowe. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. że hotel jest obiektem. portierów i bagażowych. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. pokojowych. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. również w odniesieniu do kelnerów. solarium. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi.. zmienionego w 2002 r. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. Także świadczenie usług w zakresie tzw. znacznie złagodzone. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych. Natomiast usługi prania. że w hotelach trzy-. pełny węzeł higienicznosanitarny. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. chociaż do 2001 r. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami.106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. kursem specjalistycznym. Co więcej. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. siłownia. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego.. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego. Rezultat byl taki. cztero. Trzeba wyrazić zdziwienie. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . sauna. ale także infrastruktura towarzysząca. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- .oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw.

że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie.i pięciogwiazdkowego. Wciąż przybywa różnych zajazdów. Generalnie trzeba stwierdzić. gdyż grozi obniżeniem . O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych.. było ich jeszcze 409.5. ale na krótko. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. do 109. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. gdyż w 2004 r. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. Rzeczywiście tak się stało. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. Trudno to wytłumaczyć. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. a w 2006 r. Zastanawia przy tym. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. chociaż jest jej członkiem. Różni to motele od hoteli. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. W hotelach cztero. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości.4. że już w 1977 r. czy gościńców kosztem pensjonatów. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. Już w 2001 r. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne. 5. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. kierowników sali. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. Różnice są jednak na tyle istotne. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. Warto przypomnieć. z o. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. Istotnym argumentem jest też fakt. których liczba stale rośnie. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC.o. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. tylko 116. wymagania prawne dla mote­ li. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. czte­ ro. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. podczas gdy w 2000 r. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. . Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. ich liczba znowu spadła do 116. zaledwie 242.

gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. Chociaż od 2002 r. a jeśli jest to dom II kategorii. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami.do 12 miejsc. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. 5. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. Trzeba też podkreślić. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. bankietów. choć nie zawsze doceniane. było ich 179. map regionów. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. że drastycznie ograniczone w 2002 r. Już od 2002 r. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. jak kosmetyki. pamiątki. całkowicie zniosło. książek telefonicznych itp.6. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. obiadu. Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. 5. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. jaki i gastronomicznych. Szczególnie ważne. choć jeszcze w 2000 r. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej .7. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie.nie więcej niż 8 miejsc. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. sauna. kosmetyków. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. czy środków higieny osobistej. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji.Warto podkreślić. kolacji lub obiadokolacji. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. siłownia. a I kategorii .110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. Warto podkreślić. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. planów miast. tylko 70. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. rzeczy wartościowych. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. ale od 2002 r. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. wydawnictwa tury­ styczne itp. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. bagażu i sprzętu turystycznego. Przy tym standard znacznie obniża fakt. masaże itp. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. Należy też podkreślić. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. pokazów itp. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. solarium. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. JI kategorii . Takich obiektów było w Polsce w 2006 r.

W obiekcie. co powoduje. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. dostosowanych do samoobsługi klientów. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. chociaż w 2000 r. zaledwie 56. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM).8. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. przy szlakach turystycznych. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM. W literaturze przedmiotu podkreśla się. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. rozporządzenie MEN z 2005 r. było 1226 schronisk młodzieżowych. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. wymaga. to należy podkreślić. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. tylko 395. że obowiązujące przepisy akceptują stan.5 tys. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. że w 1980 r. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. z czym nie można się zgodzić. chociaż jeszcze w roku 2000 r. Trzeba podkreślić. Zastrzeżenia wywołuje. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. Warto zauważyć. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. w którym jadalnia jest. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. że wystarczy. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. Na świecie działa ok. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. Trzeba raczej uznać. 5.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. bagaż oraz sprzęt turystyczny. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. 5. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. przedmioty wartościowe. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe.

Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. Takie dodatko­ we oznaczenia. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. Spośród innych usług. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. przedmiotów wartościowych. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. w tym natrysk. hotele. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . Wskazane wymagania dodatkowe przewidują.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. domy wypoczynkowe. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. czy domy pracy twórczej. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. Występują one również w działalności hotelarskiej. W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. Sytuacja tych osób . a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. słodyczy oraz pamiątek. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK. określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. jak ośrodki wczasowe. przechowywanie pieniędzy. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. pensjonaty. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. stacji lub przystanku. nów. które są określone w powołanym załączniku nr 8. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r... pięciu milio- . Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. W 2004 r.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. zmienione istotnie w 2004 r. bagażu i sprzętu turystycznego. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne.9. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie. motele. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. schroniska młodzieżowe i schroniska. Niepełnosprawnym jest osoba. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych.jest bardzo trudna. domy wycieczkowe. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.in. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r.

dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. zapewnienie pilota do telewizora. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów.10. w stół. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. przyczepach mieszkalnych.5 m2 na osobę. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). z bieżącą zimną wodą. Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. jak również takiego umeblowania. Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. schronisk i schronisk młodzieżowych. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych.in. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. ustawione w odpowiedniej odległości).zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . • wynajmowania miejsc w namiotach. a ciepłą minimum przez 2 godz. rano i wieczorem o ustalonych porach. łóż­ ka mogą być piętrowe. dla domów wycieczkowych. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany.in. umieszczenie wyłączników światła. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m". Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. żeby były czytelne dla niewidzących. Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . ogrzewania oraz wyposażenia tzw. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. punkt poboru wody. żeby były dostępne z łóżka. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . musi być m.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). oddzielne zamykane szafki i wieszaki. oświetlenia. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. biurka i umywalki. 5. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. węzłów higienicznosanitarnych. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach.

Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. Warto zaznaczyć. jak i osoby niezrzeszone. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. • dla myśliwych. jak niepalące.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. proponując własną ich kategoryzację. wiejską bazę noclegową. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. WC i pomieszczeń wspólnych. • dla osób niepełnosprawnych. charakterze. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. . które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. szczególnych programów pobytu. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. o odpowiedniej wielkości.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". • dla wędkarzy. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. Trzeba zgodzić się. do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. • dla innych kategorii osób. którzy wyrażą na to zgodę. akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. • stanowiącego plener artystyczny. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. • dla miłośników przyrody. • dla osób starszych. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. • obejmującego jazdę konną. pojemnikami na śmieci. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. • pokoje grupowe. mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. wyposażeniu i urządzeniu. • dla ekologów. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko".agroturystyka. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw.. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. „puszyste" itp. • obejmującego spływ kajakowy. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. • dla osób samotnych. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG".

120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. W związku z tym. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich. zapewnienia szatni. 5. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. niektóre obiekty usługowe. masaż. nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. zarówno obiekty hotelarskie. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę. kosme­ tyczne. jak również inne obiekty.11. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. w podmiotach świadczących . przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim".in. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r.. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG". jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami.in. gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów. Warto podkreślić rozliczne korzyści. Wymagania sanitarne. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich.. Tzw. wykonywane przez osoby zatrudnione m. naświetlanie. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. w których są świadczone usługi hotelarskie.in. jakim powinny odpowiadać m. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. muszą spełniać wymagania sanitarne. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. przebieralni. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. PFTW . jakie mogą powstać w tym zakresie. oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. opalanie. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Przepisy te określają m. tatuażu i odnowy biologicznej. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. w sprawie wykazu prac.

Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r.in. przygotowania budynku. w których są świadczone usługi hotelarskie. że zmieniona w 2001 r. innych obiektów budowlanych i terenów . Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. instalacyjnych i technologicznych. jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. Trzeba zaznaczyć. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. Oznacza to konieczność stosowania tzw. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. wyposażenia budynku. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. pakowaniem. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. budynku. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. w których są świadczone usługi hotelarskie. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). Ustawa ta określa m. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. w saunach i basenach kąpielowych). Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności.

stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne. pensjonaty. motele. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. Przy tym hotele. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. czy strefy pożarowe.in. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. sale konferencyjne). zawierają w szczególności takie akty normatywne. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. przejścia i dojścia ewakuacyjne. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. kategorie zagrożenia ludzi. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. a więc także we wszystkich obiektach.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. zawierają­ ce m. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . konstruk­ cji i wymiarów. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. stałe urządzenia gaśnicze wodne. schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Najwyższą klasę takiej odporności. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach.. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. zmienionego istotnie w 2004 r. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. zobowiązują właścicieli. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. jak odpowiednie wyjścia. Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. domy wycieczkowe. jakimi są obiekty hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Poza tym trzeba podkreślić. w których jest on konieczny. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. schro­ niska. pensjonaty. zabezpieczenie przed zadymieniem. domy wypoczynkowe. warunki ochrony przeciwpożarowej. jak budynki. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego . to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I.in. jak też do odpo­ wiedniego. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. określoną literą „A".jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. które zostało już wyżej częściowo omówione. motele. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. wymaga. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. w których są świadczone usługi hotelarskie. w budynkach zamieszkania zbiorowego.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. odwołuje się co do znaczenia takich określeń.

Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. Należy podkreślić. wód i powierzchni ziemi. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. której na- 5. określonych odrębnymi przepisa­ mi. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu.12.Prawo ochrony środowiska z 2001 r.in. Ustawa ta określa m. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. w których są świadczone usługi hotelarskie. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. który zobowiązuje.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. jak też ochrony przed hałasem. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. • informacje o promesie. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. zwane promesą. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych. Przykładem jest dodany przepis. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. • nazwę i adres obiektu. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. przeciwpożarowych lub innych. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.in. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. warunki ochrony powietrza. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach.. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. w tym świadczenie usług hotelarskich. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. walorów krajobrazowych. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. co miało miejsce uprzednio. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług.

Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala.13.w. które są w tym obiekcie zatrudnione. w którym są świadczone usługi hotelarskie. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. • informację o liczbie miejsc noclegowych. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. Należy zaznaczyć. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów. że projektowane w 2003 r. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny.Należy pod­ kreślić. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- . Należy podkreślić. karta ewidencyjna innego obiektu. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. Jest to obecnie zadanie własne gminy. 5. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. zmiany liczby miejsc noclegowych. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. • nazwę i adres obiektu. 5. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. w których są świadczone usługi hotelarskie. prowadzi ich ewidencję. w których są świadczone usługi hotelarskie. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie.14. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast). powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. ma miejsce według tych samych zasad. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie.

W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii. nie spełnia wymagań sanitarnych. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. wynikających z odrębnych przepisów. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. w których świadczone są usługi hotelarskie. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. w których są świadczone usługi hotelarskie. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. przewiduje. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. są niesprawne. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. Właśnie z odrębnych przepisów k. Jeżeli zaś obiekt. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. uszkodzone. Przewiduje ono. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony.w. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. jak też na wniosek przedsiębiorcy. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. do których został zaszeregowany.15. Od 2001 r. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. odpowiedzialność za wykroczenie. w których są świadczone usługi hotelarskie. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. nie jest należyty. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. 5. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata. wynika np. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. do których został zaszeregowany. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. oraz nie narusza uprawnień innych organów. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie.

Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. nazw własnych (np. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. hotelik. jak hotel czy pensjonat. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. stanica wodna. motcłik. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. znaków towarowych. czy domek tury­ styczny. z którego jednoznacznie wynika. pensjonacik). gość hotelowy może domagać się. jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. jak ważne znaczenie mają takie określenia. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. dom gościnny. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. takie określenia. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. gospoda. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. bungalow. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. stanowi obecnie wykroczenie. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. Hotel Górski na oznaczenie schroniska). . oberża. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". jak WOTEL czy OTEL itp. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. jak zajazd. Dosyć czę­ sto występują np. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. w tym takich. bacówka. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. Należy też zauważyć. w których są świadczone usługi hotelar­ skie.132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. karczma. Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. rezydencja turystyczna. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. nazw obcojęzycznych. Co więcej. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. dom wypoczynkowy. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. dom turysty. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. co jest zagrożone karą grzywny.. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. gościniec. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. stacja tury­ styczna.

rezerwacji pokoju. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. przedłużenia pobytu itp. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. zasady liczenia doby hotelowej. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala.134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. jak również z wszystkimi innymi osobami. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. 5. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. Należy zauważyć. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych.16. określające m. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych.in. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. .

Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. akt SK. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. • gminnych dróg. traktując je jako zadania własne tych jednostek. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . 417 k. 18/2000). • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty.. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. a gdy to nie jest możliwe. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko. place. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. rekreacji ruchowej. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. Nie można o niej mówić w sytuacji. (sygn. Takie przypadki mają miejsce. plaże. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją. akt III Cr 9/65).in. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. gdy np. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. • zieleni gminnej i zadrzewień. parki. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. trzeba uznać. akt III PRN 66/67). co obejmu­ je m. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. • kultury fizycznej i turystyki. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. czystości i po­ rządku na terenie gminy.in. w tym ulic. mostów. oblodzenie chodników. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. placów oraz organizacji ruchu drogowego. ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. ulic. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. (sygn. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. prawo ochrony środowiska z 2001 r. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. to powinien odpowiednio je oznakować. powodujące szkodę u turysty. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. szlaki i trasy tury­ styczne.1. (sygn. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych.c. jakim jest organ gminy. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.. • lokalnego transportu zbiorowego.

Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. oraz nowych regulacji art. trwałości utrzymania lasów. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. Niemczech oraz Ukrainie. w tym oczywiście turystów. stopień . l. stopień .duże). Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. (sygn. którym mogą ulec zwiedzający. parku narodowego. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. I . bo aż 82. wina organizacyjna (anonimowa). W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. wodę.5%. kat. oblodzonym chodniku. (sygn. powiększania zasobów leśnych.. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. Jest to tżw. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. urządzenia melioracji wodnych. 9 min ha. powietrze. 111 . że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. tereny pod liniami energetycznymi. warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. Nie można zakładać. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz. glebę. Warto zaznaczyć. w tym oczywiście również turysty. Dotyczyć to może każdego poszkodowanego.c. Same lasy państwowe zaś to aż 78.4% wszyst­ kich lasów w Polsce. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część . stopień . linie podziału przestrzennego lasu. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle.duże zagrożenie. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru.2.138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. co stanowi 28. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. 2. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów.małe zagrożenie. jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. k. 9 0 0 jest niższa od 10%.średnie. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. miejsca składowania drewna. Ok. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. II . Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza.6% powierzchni Polski.1 ha. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. drogi leśne.brak zagrożenia. bądź wpisany do rejestru zabytków.małe). co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji.in. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. kat. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. Trzeba podkreślić. 3.średnie. które zajmują ok. przy parkingach). jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. stopień . Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa. 417 i nast. szkółki leśne.

jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. właśnie lasy państwowe. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. puszczania psów luzem. Ruch pojazdów silnikowych. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. ale również realizujących funkcje poznawcze. jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. snowboarding. o których nie wolno zapominać. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. Każdy. płoszenia. wie. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego.in. ścigania. 6. krzewów lub innych roślin.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw.3. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n .in.in. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. niszczenia grzybów i grzybni. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw.. odbywane niezależnie od pory roku. dyrekcje parków narodowych. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu). z jakimi wiąże się przebywanie w górach. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami. kto chociaż raz był w górach.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. niszczenia lub uszkadzania drzew.: zaśmiecania lasów. zachowania dobrego zdrowia. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. zaliczająca do wskazanych zasobów m. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. które zabraniają m. . Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami. rozkopywania gruntu. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. co stanowi istotę turystyki aktywnej. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. skiboby. zdarza się najwięcej wypadków w górach.

Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r.. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym.p. zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów.m. pływających. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych. ale także poniżej tej wysokości. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. organami jednostek samorządu terytorialnego. wycieczek szkolnych. przewiduje.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. urządzeń lub obszarów. rekreacji ruchowej i sportu w górach.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r. gdyż decydujące jest to. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR).m. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. a od kierowników wskazanych obiektów . w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych.p. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. że osoby fizyczne uprawiają sport. którego projekt z marca 2007 r. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. obiektów i urzą­ dzeń. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . Także tzw. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. obiektów i urządzeń. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. rekreację i sport w górach . odpowiada organizator imprezy. bądź jest to teren. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. sporto­ wych. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych.. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych. rekreację ruchową i sport w górach".. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. a nie w jej akcie wykonawczym. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską..

skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa.c. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. jak to jest obecnie.to kolor zielony. Wydaje się. . Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. herbaty góralskiej. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał.czerwo­ ny. obiektów i urzą­ dzeń w górach. co należy do zadań GOPR. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. jak też pod wpływem środków odurzających.czarny. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. o ile w ogóle możli­ we. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. że jest nieprecyzyjnie sformułowany.niebieski. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. jak też uprawiania turystyki górskiej. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. trudne .144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. obiektu i urządzenia. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. to regulowałby tzw. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. ułatwiających orientację w terenie. jak też uprawiania turystyki górskiej. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. łatwe . gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. a bardzo trudne .

który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. 6. rzeki. Wskazane rozporządzenie z 2006 r.in. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej. Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. Warto dodać. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia. a nie w drodze aktu wykonawczego. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r.4. • używanie kasków ochronnych. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Obejmują one m. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. 6. tj. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. Polski Związek Alpinizmu. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa.. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów.. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego.5. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. Wspomnieć też warto o zał. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. Mo­ rze. czyli wspinaczek w wysokich górach. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. które mogą opóźnić powrót. kajakowej i podwodnej. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. Akt ten ustala. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy.. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. w tym żeglarskiej. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej.

trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. kąpiących się i uprawiających sporty wodne". rekreacji i sportu. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. pływających.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. że osoby fizyczne uprawiają sport. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. parki wodne oraz tereny przyległe. ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. a nie w jej akcie wykonawczym. Trzeba podkreślić. urządzeń lub obszarów. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. odbywających się na wodzie lub nad wodą. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą. Trudno powiedzieć.. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . Również tzw. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych.. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. którego projekt z marca 2007 r. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. pływalnie. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . żeby miały to być jasne przepisy prawne. sportowych. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. przeznaczone do kąpieli. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. odpowiada organi­ zator imprezy. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. że nadal obowiązuje . Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. wycieczek szkolnych. kąpiących się i uprawiających sporty wodne.

Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. wodnych przystani i marin. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. podawania. że zał. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . pływalni lub parku wod­ nego. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. przewiduje. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich.6. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. których wzory są określone w zał. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. Niestety życie dowodzi. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. • przestrzegania znaków zakazu. których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. gdyż statystyki dowodzą. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. Trzeba też zaznaczyć. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę.in. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. a często wręcz niemożliwe. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. zakazywać wstępu osobom. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. a także sprzedaży. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. że trudno tu mówić o nowościach. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. wydawanej corocznie przez WOPR. obiektów i urządzeń nad wodami. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. 6. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. obiektu i urządzenia. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał.

Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. co obecnie reguluje zał. Projektowane ustalenia zał. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. sternika jachtowego. starszego sternika motorowodnego. jedynie pod nadzorem. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. ma zawierać zał. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. w tym innych jednostek pływających. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. które nie ukończyły 16 lat. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. a nie w drodze aktu wykonawczego. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. kajakar­ stwo. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. kapitana motorowodnego. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. nr 5. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. . którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Trzeba też podkreślić. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. która ukończyła 12 lat. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. Względy bezpieczeństwa wymagają. wymaga. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. morskiego sternika motorowod­ nego. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Trzeba podkreślić. wioślarstwo. narciarstwo wodne. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. pływających. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. formułują zasadę. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą.

Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. zakazuje ponadto zachowań. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. płynący na łodzi motorowej. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym. Warto dodać. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). sportu.7. • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. jak ruchy i głębokość wody. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. wymaga. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. który ma być używany do nurkowania. konieczna jest ich regulacja prawna.16 MPa. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. . to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny.4 MPa. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. który ma być używany do nurkowania. które przewiduje. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. • sprawdzenie sprzętu. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. azotu zaś 0. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. Prawie każdy może więc nurkować. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. 6. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem.. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. wiosłowej lub jachcie. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. wymaga. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. ale żeby były to czynności bezpieczne. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m.

jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. w czasie zwie­ dzania. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. śnieżycy i gołoledzi. rozporządzenia MEN w sprawie warunków.8. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). informacji o sprzęcie. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. tj. w którym się odbywają. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r. obejmujących morskie wody wewnętrzne. Omawiane rozporządzenie nakazuje. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. Wszelkie zajęcia. w jakich ma się ona odbywać. sposo­ bów porozumiewania się. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga. oraz ustawy o lasach z 1991 r. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. Nauka pływania uczniów 6. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r.. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. który ma być używany do nurkowania). jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. Trzeba dodać. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska.. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola... i jej aktów wykonawczych • . która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich.. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. sportu i turystyki. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. Jest sprawą oczywistą. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. jest po prostu zbędne. wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. a zwłaszcza organizowanych w górach. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania.

Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. filharmoniach. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości.9. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. czy sportowej broni strzeleckiej. operach. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym.in. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. domach kultury i galeriach sztuki. ochrony porządku publicznego. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. stawach.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. Trzeba podkreślić. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. kuli. ministra do spraw . Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach.in. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy.in. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. operetkach. bibliotekach.nie mniej niż 300. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją. Odnosi się to m. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. młota. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. oszczepu. zabezpieczenia pod względem medycznym.. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. artystyczną lub rozrywkową. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . szpady. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. podporządkowanych lub nadzorowanych m. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych. do używania dysku. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. kinach. muzeach. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. łuku. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania.

W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. kluby sportowe. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. podobnie jak np. schroniska. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. organizatorzy turystyki. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. pokoju gościnnego. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych. związki sportowe. bądź dla ochrony środowiska. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób.. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. czy właściciele obiek­ tów. Obowiązek ten obejmuje m. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. domu wycieczko­ wego. co ma znaczenie dla osób podróżujących. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji.1. hotelu. pensjonatu. a nie pobyt stały. W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. która proklamuje zasadę wolności człowieka. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. które mogą być na imprezie. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. campingu lub na strzeżone pole biwa- . Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. parku narodowego lub krajobrazowego. których określa jako wczasowiczów i turystów. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. co chce. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. motelu. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. Trzeba też zaznaczyć. że dokonane w 2007 r.in.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. przez uczniów. roku życia. który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. które ukończyły 70 lat.konsul. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). rencistów. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. Zarówno paszporty. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. studen­ tów. a za granicą .. Omawiana ustawa przewiduje. emerytów. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. Należy podkreślić. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. Konsul wydaje tzw. a także w tych przypadkach. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. a 13. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę.in. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. osoby niepełnosprawne i kombatantów. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np.

z których Polska ratyfikowała m. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie.p.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- . 200 sztuk cygar. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE.opar­ tego na przepisach prawa UE . że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego.. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. 1973 r. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów. 1 kg tytoniu do palenia.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7. czego dokonała ustawa z 2004 r. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych.k. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. groźby. wyko­ nywania polowania. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. Trudności pogłębia fakt. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom.3. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. połowu ryb. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. 400 sztuk cygaretek. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego.. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. Niszczenie. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. że jest sfałszowany. podpisaną w 1990 r. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. (TO 7. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r.. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r.in. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. przesuwanie. w Stambule. uszkadzanie. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. czy innych. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem.. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej. usuwanie.

przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r. Znajdują. • 0.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej.Prawo celne z 2004 r. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. alkohol i napoje alkoholowe. jakimi są wyroby tytoniowe.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. jak zgłoszenie celne. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. W przy­ padku podróżnego. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. • 25 g perfum i 0. W odniesieniu do podróżnego. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą. który nie ukończył 15 lat. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. • 50 g perfum oraz 0. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. czyli z tzw. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty. od przedstawicielstwa pośredniego. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. • 110 litrów piwa.c. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych. który nie ukończył 15 lat. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego.1 litra wody toaletowej. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro.25 litra wody toaletowej. którzy ukończyli 17 lat. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. win musujących i wzmocnionych.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. oraz . wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. Warto zauwa­ żyć. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. roku życia.5 litra napojów o mocy do 22%. Zawsze jednak .5 litra win niemusujących. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. państwa trzeciego. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby.c. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. należących do czterech podstawowych grup towarowych. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. którzy nie ukończyli 17. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. odprawa czasowa. produktami pośrednimi. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny. jak i polskiego k.

Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. jak prawo celne. W tzw. uzdrowisk lub podobne. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. wartości dewizowych. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. w tym m. czasopisma. turystycznych materiałów informacyj­ nych. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. Jedną z nich jest określenie „rezydent". euro. Zasady takiego obrotu. publikacje dotyczące muzeów. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. książki. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych.in. oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. mapy geograficzne. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . Warto też zazna­ czyć.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. nieprzeznaczone do rozdawania. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. poszerzyła zakres tej swobody. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru.4. . Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. euro. plakaty. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. dewizowe z 2002 r. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. broszury. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. przewodniki. katalogi targowe. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej. euro. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty.

Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. . Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków. stosującymi kasy rejestrujące obrót. 7. jeśli spełniły ustawowo określone warunki. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu .. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów. aby mogły one wykonywać działalność kantorową. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. Warto zaznaczyć. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu.. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej.d. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych.g.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej.5. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. że znowelizowane w 2007 r. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. Warto podkreślić.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. euro. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności.

poprawiania stwierdzonych w niej błędów.pl. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. zł. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. Te ograniczenia powodują. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. od których przysługuje zwrot podatku VAT. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. Np. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. w którym dokonano zakupu. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. jak też zakresu. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich.o. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. Np. wartości i stanu towarów. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich.vat. lub spółką akcyjną. dany podmiot powinien: być spółką z o. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. których taki zwrot może dotyczyć. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. Warto zaznaczyć.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem.

zwierząt i grzybów. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. estetyczne. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. parki krajobrazowe. zwierząt i grzybów. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. siedlisk zagrożonych wyginięciem. czy użytkowe. lasy państwowe. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. rzadkich i chronionych gatunków roślin. zabawo­ we. 7.in. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. wypoczynkowe. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. • zieleni w miastach i wsiach. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. sportowe. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. rezerwaty przyrody. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. tworów i skład­ ników przyrody. stanowiska dokumentacyjne. • krajobrazu. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. • zadrzewień. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. kształcące. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. • siedlisk przyrodniczych. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. w kanałach. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. zdrowotne. prestiżowe. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. w których biorą one początek. oraz ustawa o lasach z 1991 r.6. wychowawcze. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. zwierząt lub grzybów. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. ale także międzynarodowej. • roślin. • zasadę planowości ochrony przyrody.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. jak i uczestników rekreacji. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. Właśnie te tzw. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. Utworzenie nowych parków narodowych. ale także na osoby prawne. zmiana granic już istnieją- . użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.

jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. wskazuje obszary ochrony ścisłej. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. turystycznych i rekreacyjnych. czynnej i krajobrazowej. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. Ustawowo zostało przesądzone. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego.in. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. faunistyczny. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. a także siedliska roślin. dydaktycznej. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. zakłócania ciszy. Taki plan m. Wiążą się . która może być waloryzowana. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. zakaz bi­ wakowania. naukowymi. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. ostoje i siedliska przyrodnicze. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. florystyczny. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. działających na terenie danego parku narodowego. stepowy. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. gospodarczej oraz turystycznej. turystycznych i sportowych. torfowiskowy. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. określiło 8 parków narodowych. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. jaką w świetle prawa jest taki park. naukowymi. wodny. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. wydmowy lub skalny). Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. społecznymi. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat.in. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat.in. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. emerytom. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. ekosystemy.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. na­ ukowej. słonoroślowy (halofilny). kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. studentom.

turystycznych i rekre­ acyjnych. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. czy zakaz fotografowania. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. kierując się potrzebą ochrony przyrody. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. zwierząt i grzybów. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. Takim właśnie obszarem jest np.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. Akt ten powinien określać m. filmowa- . Takie rozporządzenie określa m. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. zakaz wybierania jaj. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt.in. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. oraz tzw. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. obszary Natura 2000. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r.in. bądź ostoi. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. dolina Rospudy. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. określonych w ustawie o ochronie przyrody.in. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. ale ma charakter łagodniejszy. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. turystycznej i rekre­ acyjnej. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu.

Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. bagna. naukowej. wspinaczka. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. jak zwłaszcza dotyczące polowania. używania łodzi motorowych. że­ glowania. jak np. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. wydmy. wywierzysk. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. . źródeł. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. wodospadów. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. torfowiska. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. czy samo zakłó­ canie ciszy. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. tzw. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. skałek. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. kamieńce. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. skarpy. ruch pieszy. zakłócania ciszy. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. wędkowania i rybołówstwa. ruchu pojazdów. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. rowerowy. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m.in. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. głazów narzutowych. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. kulturowej. mogą być uznane za tzw. Naturalne zbiorniki wodne. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. użytki ekologiczne. historycznej lub krajobrazowej. pływania. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. uprawiania sportów wodnych i motorowych. oczka wodne. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. starorzecza. palenia ognisk. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji.jarów. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. całkowitego rozpadu.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. czy używania motolotni i lotni. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. a nawet obserwacji takich zwierząt. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby.

obiektów w postaci nieruchomo­ ści. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. obrazy. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. Wzgórze Staro­ miejskie. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. jak np. tradycyjne tańce. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. ulicy lub jednostki osadniczej. przy którym podpisano tzw.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. przedstawia­ jących wartość muzealną. zabytków żyjących od ruin. obrzędy i obyczaje przodków). na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. jak też kopalnia soli w Wieliczce. ale mogą to być także obiekty współczesne. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. Na liście tej znajduje się m. arty­ styczną łub naukową. cmentarzyska. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. parki. podania ludowe. Ta ustawowa definicja obejmuje np.). liczącej ponad 64 tys. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. placu. ślady osadnictwa w Biskupinie. mieszczą się rozmaite budowle. stare rowery czy samochody. stare kopalnie itp. 7. wytwory sztuki ludowej itp. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. grodziska. czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego.in. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. ich części lub zespoły.. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. religijnej lub artystycznej. monety. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. kurhany. obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". będący tym wytworem. odnosi się też pojęcie kolekcji. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. cmentarze. a w 2007 r. obejmujący Wzgórze Zamkowe. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. Natomiast w grupie . obiekty techniki. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. czy relikty działalności gospodarczej. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. W 1999 r. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. muzyka. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. tj. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. Fryderyka Chopina w War­ szawie. instrumenty mu­ zyczne. jak również jako niematerialne formy kultury (np. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. pomniki historii. Te niewątpliwie znaczące pamiątki. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. mające znaczenie ogólnoświatowe. ogrody. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej.7. określając jego granice. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. które tworzyły te kolekcje. Taki charakter ma np. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego.

Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. Nie­ stety tak nie jest. powiaty i województwa. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Realizacja tych programów ma na celu m. co jest nową formą ochrony zabytków. . którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. Należy wskazać. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. zwłaszcza nieruchomych. • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. co następuje w trybie wyżej omówionym. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. rady powiatów oraz rady gmin. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych.in. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie.in. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. Natomiast wójt (bur­ mistrz. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. • uznanie za pomnik historii. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. że dany zabytek podlega ochronie. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego.

in.192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. którym niekiedy może być turysta. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. prezydenta miasta). a nawet na wsi. zmieniona w 2007 r. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r.. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. 7. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. Zwykle są to duże miasta. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. ale muzea są nieraz również w małych miastach. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. jak również dzieła twórców żyjących. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. upowszechnianie podsta- . Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej.. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków.8. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną.

osoby fizyczne. Muzeum Wsi Lubelskiej. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. który sta­ nowi dobro narodowe. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . nauki i kultury polskiej oraz światowej. prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. np. • prywatne (wszystkie pozostałe). Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. Muzeum Narodowe w Warszawie. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. to nie powołuje się już rady muzeum. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. jak i depozyty. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. związanej z realizacją celów muzeum. objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. działalność wydawniczą i edukacyjną. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. nieraz bardzo atrakcyjne. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. Po zmianach w 2007 r. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. uniwersyteckim. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. Muzeum Zamkowe w Malborku. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. czy Muzeum . ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. Nie podlegają temu wpisowi tzw. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. zabezpieczanie i konserwację. który takie muzeum utworzył. odpowiednie ich przechowywanie. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. depozyty. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. Zarówno wysokość opłat za wstęp. Muzeum Pałac w Wilanowie. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". jednostki samorządu terytorialne­ go. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie).

który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat.196 Rozdział 7 czej.in. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie.. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. prawo przewozowe z 1984 r. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r. studentom. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince. na­ uczycielom. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. uczniom.. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii.. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r.. kodeks morski z 2001 r. ale trudno określić.. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. 8. jak też wywłaszczania nieruchomości. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. budowy obiektów budowlanych.. ostatnio kilka razy w 2007 r.. Takimi ustawami szczególnymi są np. Isiandii. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika. Liechtensteinu i Norwegii.. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów. zwane Pomnikami Za­ głady. prawo lotnicze z 2002 r. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r.. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu... Kodeks cywilny nazywa te podmioty . ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. prawo bankowe z 1997 r. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. • Muzeum Martyrologiczne . Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. uczestnikom studiów doktoranckich. Tereny te. dzieciom do lat siedmiu). prowadzenia działalności gospo­ darczej.Obóz w Chełmnie nad Nerem. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy.in. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady.1. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r. określającego grupy osób.2.. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np. czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze..

Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. stowarzyszenia. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. Po zmianie w 2003 r. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. naukowe. partnerskie. Kodeks cywilny rozumie przez takie . zwierzę nic jest rzeczą. tajemnica korespondencji). wizerunek. nieruchomości). przedsiębiorstwa państwowe. zarząd itp. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). spółki z o. że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. spółki akcyjne. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. owoce). Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. k.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. przewiduje. PAN. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. ochrony i opieki. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym.c. To połączenie musi mieć charakter trwały. którzy ukończyli 13 lat. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo. pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. jak również żyjące w stanie wolnym). W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. nazwisko. Tak jest np. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. komandytowe i komandytowoakcyjne). Częścią składową rzeczy jest to wszystko. tj.3.o. szkoły wyższe. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). Zarówno osoby fizyczne. by część składowa nie była własnością innej osoby. pod którą działa przedsiębiorca. czynsz najmu). Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. 8. papiery wartościowe (np. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. oraz rozmaite dobra niematerialne. Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. dobra osobiste (np.. dobra inte­ lektualne (np. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. zdolność prawną. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. firma czyli nazwa. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. wynalazki). jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. co do kół samochodu. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. zwierzęta domowe i hodowlane. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. banki państwowe. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. Rzecz główna i jej przynależność (np.c. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. literackie. Warunkiem jest. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. że przepisy k. Trzeba dodać. spół­ dzielnie. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania.

Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. Natomiast wady w postaci błędu. licencje i zezwolenia. Warunkiem jest jednak. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. aż do rygoru nieważności czynności prawnej. testament.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). zmiany lub ustania stosunku prawnego. kara umowna. 8. obciążających. odstępne. ustna. w postaci elektronicznej. np. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. Czym innym jest pojęcie mienia. nazwę przedsiębiorstwa. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . przenoszących. • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. a nie dla celów dowodowych. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. przebaczenie). data pewna). Takie wady oświadczenia woli. Zgodnie z k. środki pieniężne. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów). jak np.tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. umowa prze­ chowania). Mo­ gą to być określone słowa. zadatek. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania.in. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej.c. wierzytelności. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. koncesje.4. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). jak np. mienie komunalne. tajemnice przedsiębiorstwa. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. akt notarialny (np. nie­ ważność względna).200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. w których nic ma notariusza). Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. mienie państwowe. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. Znaczenie tych bardzo specyficznych. • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. majątkowe prawa autorskie. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. . ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. Pojęcie lo obejmuje m. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. W odróżnieniu od majątku. który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem. wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. w razie sprzedaży nieruchomości). tzw. podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek". Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. mienie spółdzielcze czy też prywatne. Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. Kodeks cywilny obecnie przewiduje.

aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. jak też przypadku. że strona. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. przepisy k. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. . regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k.c. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. jeśli strony tak postanowią. gdyż dodane w 2003 r. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. gdy nic doszło do zawarcia umowy. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. Należy też podkreślić. poczytuje się za przyjęcie oferty. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują.c. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. Wówczas umowa dochodzi do skutku. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. z 2003 r. • kodeksach etycznych. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. w których umowa może być zawarta. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. jak też w wypadku. Dopiero nowelizacja k. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. pochodzącą od oferenta. Warunkiem jest. • zasadach i sposobach utrwalania. gdy oferent . Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy.c.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. Przepisy k. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach.5. w drodze negocjacji. które nie są skierowane do indywidualnych osób. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy.c. że wszelkie ogłoszenia. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. które były przedmiotem negocjacji. przewidują. to uważa się. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. • językach. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. reklamy. Trzeba jednak podkreślić. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. określające istotne postanowienia tej umowy.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. że zasadą jest. aukcji albo przetargu. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. cenniki i inne informacje. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. wymaga. telefonu) przestaje wiązać. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń.

Należy podkreślić. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. zamówienie z wolnej ręki. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. kurator). opiekun. dialog konkurencyjny. wadium. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. tzw. Kodeks cywilny wymaga. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu.c. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. który może ją mieć ograniczoną. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych.6. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. udzielenia przybicia. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. jeżeli strona tej umowy. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. jak i wyżej omówionej aukcji. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. jest obowiązana do naprawienia szkody. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. a nieraz występująca w postaci licytacji. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. złożona oferta przestaje wiązać. Jeśli . ale wcale nie jest to konieczne. 8. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. Poza tym warto osobno wspomnieć. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. mianem przetargu ustnego. negocja­ cje bez ogłoszenia. jak np. miejsce. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. które ma charakter eliminacyjny. miejsce. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. nazywana dawniej w k. jaką druga slrona poniosła przez to. który zgłosił tę ofertę. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. że liczyła na zawarcie umowy.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. Jego oferta przestaje wiązać. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. gdy zastrzeżono to w ich treści. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji. notariusza) i podpisania umowy przez strony.

w której imieniu dana umowa została zawarta. Niekiedy występuje tzw. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. pełnomocnictwo rzekome. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). pełno­ mocnictwo domniemane. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich.7. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. Nowelizacja k. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. Należy również odróżnić tzw. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. w 2003 r. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. które dotyczy tzw. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. . który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. Czym innym jest tzw. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa.c. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. codzienny zarząd określonym majątkiem). podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. czynność z samym sobą). Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. z wy­ jątkiem sytuacji. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. Prokura nie może być przeniesio­ na. ale także osoba prawna. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. Ponadto jak już wspomniano. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. czynności zwykłego zarządu (tj. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. 8. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. roszczenia niemajątkowe. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie.

bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. którym może rozporządzać. o czym zob. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. wobec którego pełni rolę służebną (np. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. o zwrot pożytków. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. którym jest tzw. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc.c. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. a posiadaczem zależnym ten. samopomocy. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r.c. roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. długu gruntowego. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). ograniczone prawa rzeczowe. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. To tzw. uży­ wania. wymienia użytko­ wanie. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. jak umowa sprzedaży. Tak samo jak własność. zamiany. roszczenie odszko­ dowawcze. zastawnik. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. władający rzeczą za kogoś innego (np.c. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. to jej posiadanie jest stanem faktycznym. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. np. np. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. zastępca w posiadaniu. że w tym zamiarze ją porzuci. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. Ponadto dla ochrony posiadania k. Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. wśród których k. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw.c. czy darowizny. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom.c. dzierżawca lub mający inne prawo.8. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. w razie wspólności mąjątko- . jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. pracownik placówki handlowej). pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej . przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. tzn. prawo administra­ cyjne (w razie Izw.c. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. służebność. najemca. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. Inne uregulowane przez k. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne).tylko 3 lata. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku). wej małżeńskiej). zastaw. Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). Przepisy k. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. nacjonalizacji). w którym dane roszczenie stało się wymagalne. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. która ma charakter samoistny.

Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa. 8. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. a dłużnik podmiotem zobowiązanym.c. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. Warto po­ nadto dodać. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. lub ustawie szcze­ gólnej). które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. oraz kilkunastu innych ustawach. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. tj. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). ale niekiedy celom osobistym (np. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. zwanego dłużnikiem. określonego świadczenia. takie.c. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. służebność mieszkania. o czym decyduje cel danego zobowiązania. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. umowne prawo odstąpienia. Szczególnie skomplikowane jest tzw. Każda umowa jako stan faktyczny. w którym jeden podmiot. Może to być solidarność dłużników.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. dodatkowe zastrzeżenia umowne. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). a ze stanowiska dłużnika . może żądać od drugie­ go podmiotu. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu.c. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej. zmierza do ustanowie­ nia. czynsz najmu). Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. bezpod­ stawne wzbogacenie. ciągle lub okresowe (np. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. . że zobowiązanie stanowi jedną całość. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. do których k. odstępne i karę umowną.9. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe.c. zobowiązanie solidarne. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane. termin. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. zadatek. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. 8. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze.. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych. zwany wierzycielem.dłu­ giem. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. przyrzeczenie publiczne) oraz tzw.10. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. zalicza waru­ nek. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. Polega ona na tym. Może być ona całkiem prosta.

która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej.c. Powinno to nastąpić w taki sposób.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.in. K. Dodane w 2003 r. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta.11. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. Trzeba podkreślić. rażąco naruszając jego interesy. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały. Jest to lista tzw. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. Są to takie ustalenia. Warto zauważyć. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. tworząc ogólne warunki umów. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. • . na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów. takie. wynikające z doświadczeń praktyki. tzw. które nie są ze sobą sprzeczne. przewiduje. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. dzięki wywieszkom w środku transportowym). po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. czy regulaminy. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. kwalifikowane i niekwalifikowane. bieżących sprawach życia codziennego. ale do każdego. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. wzory (formularze) umów. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. którzy zawarli umowę. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. • przewidują postanowienia. Kodeks cywilny wymaga. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. delikty). Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. klauzul szarych.

z ustawy lub z właściwości świadczenia. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.c. w prawie przewozowym z 1984 r. Należy podkreślić.c. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego.p. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy.13. Zasady. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń.c.c. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta.12. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. jaką jest konsument. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. wykonywania świadczeń zastępczych. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. przewidzianą w k. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie.in.. Dotyczą one np. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. W określonych w k. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. to zgodnie z k. • wiązania. Jeśli tak nie jest. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. umowy lub okoliczności. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. 8. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania.

zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. czy ryzyka zwierzchnika. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. Jest to tzw. 474 k. odwołujących się do ryzyka właściciela. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. k. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. 471 i nast. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. ale zara­ zem dopuszczają. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. siła wyż­ sza (vis maior). Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. Wyraża to zwłaszcza art. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych.c. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. Należy do nich w szczególności tzw. Warto podkreślić. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. 471 k. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. za które dłużnik odpowia­ da. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. odpowiedzialność kontraktowa. tj. Najważniejszą z nich jest zasada winy. Jeżeli tego nie wykaże. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika.c. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. ale nie w sensie absolutnym. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej.c. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. odwołująca się do założenia. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. ryzyka przedsiębiorcy. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). uregulowana w art. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. za które odpowiedzialności nie ponosi. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym.. Wymienione powyżej zasady. gdyż nie obejmuje np. 415 k. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Wskazany art. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. zawiera domniemanie prawne. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. obowiązany jest do jej naprawienia. . Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. taką. którego skutkom nie sposób zapobiec. jak odpowiedzialność typu sprawczego. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. zobiektywizowane okoliczności. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo.c. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. ryzyka posiadacza rzeczy. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy.

gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. uznał. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. 322 k. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. utratę zdolności do pracy itp. stając się członkiem UE. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową.c. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. obejmując koszty leczenia. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). wskazując. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego. Przeważnie uważa się. Jak już wyżej wspomniano. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania.c. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. • powstanie szkody. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. określa mianem krzywdy. czyli warunków. ale także . Chodzi tutaj o sytuacje. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. Safjan. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. czyli tzw. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego.c. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. że k. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. wartość z upodobania {praeńum affectionis). Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. jak i deliktowej. Ten ostatni k. odpowie­ dzialność deliktowa. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko.w zależności od tego.. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. jak i ma­ jątkowy. jak też utracone zarobki. którymi się posłużono. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. Występuje ona wówczas. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. jakie dobro zostało naruszone. uszczerbek niemajątkowy. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. Należy podkreślić. a nie następczym. W nauce prawa można spotkać pogląd. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. jak zdrowie. utracone wzbogacenie {hterum cessans). Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. czyli tzw. gdyby nie wyrządzono mu szkody. krzywda). Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody.p. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. zawalenie się budowli. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób.

podmioty świadczące usługi przewodnickie. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. przed­ siębiorców hotelarskich. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. K. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną.c. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. utrata przyjemności. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów.1. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. czy naruszenie spokoju psychicznego. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. uznaje. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. . Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. prowadzących kempingi i pola biwakowe. Nie stoi to na przeszkodzie. z którego szkoda wynikła. pilotarskie. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. pośredników turystycznych. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług.220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. przyczynowości adekwatnej. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. Jest to wyrazem koncepcji tzw. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. gastronomiczne lub bankietowe.

W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. ustawę horyzontalną z 2000 r.. że jest to umowa mieszana. Z kolei J. o dzieło lub umowa nienazwana. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. sprzedaży. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. przewozu. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. czy umowa pilotażu wycieczki. umowa o korzystanie z pola biwakowego. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . wykonywanych na rzecz turystów.2. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. Nesterowiczem. wskazując. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. Powoduje to. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. Umowa o imprezę turystyczną 9. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. najmu pomieszczenia.2. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. żywieniowe. noclegowe. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. Należy podkreślić. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. ale mająca także specyficzne cechy własne.przechowania. umowa o świadczenie usług przewodnickich. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. Łętowska. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa.1. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe. jak umowa o korzystanie z kempingu. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia.

Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). 9. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. rodzaju. W sto­ sunku do tej ustawy. a nie umów starannego działania. folderów. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. szkoły. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów. broszur. Nierzadkie jednak są sytuacje. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. wzorów umów itp.2.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. która zawarła z klientem laką umowę. Przy tym trzeba podkreślić. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. Takie wzorce w postaci katalogów. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. czyli zawierana przez przystąpienie. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. który proponuje klientom imprezy turystyczne. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. Są wśród nich wyżej wska- . Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. stowarzyszenia itp. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. Należy przy tym dodać. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. Jak prawie wszystkie umowy. co powoduje. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. że i sama umowa ma charakter wzajemny. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. Inne postanowienia takiej umowy.2. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. że jest to umowa adhezyjna. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. jak zakłady pracy. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. tj. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. • określenie ceny imprezy turystycznej.. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. działające na rzecz osób trzecich. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet. • ustalenie programu imprezy turystycznej. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę.

czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. opracowane przez P. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. Zdaniem P. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. tak samo jak inne wzorce umów. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. niż ze strony klienta. która przez wysyłane tzw. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. Oprócz tego. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. Cybulę (zob. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek. Odmienny charakter broszur. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. Generalnie można powiedzieć. Wykazują one. który przewiduje. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. folderze lub innym wzorcu umowy. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. Dodany w 2000 r. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. trzeba też dodać. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. Oma­ wiane przepisy zobowiązują. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. przez Preze­ sa UOKiK. czy dodanie klauzuli. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r.

na które strony wyraziły zgodę. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. Przy tym ustawa wy­ maga. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Jak j u ż zostało podkreślone. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. To głównie w interesie klientów leży. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Wszelkie ustalenia dotyczące należności. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. czyli z reguły klienta. bądź pomijając różne istotne informacje. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. i 2004 r. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. czyli po prostu pełnomocnika. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. Trzeba podkreślić. wizowych i sanitarnych. czy tzw. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. opłacie klima­ tycznej). Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. podatków i opłat. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. która w jego imieniu umowę podpisała. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. Mogą one dotyczyć np. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. Jednak praktyka dowodzi. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. który jest osobą niepełnosprawną. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Jest ono też niepeł­ ne. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. o opłatach lotniskowych i portowych. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy.

Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. wzrostu opłat urzędowych. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej. 9. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. Jest to sytuacja. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. • wzrostu kursów walut. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. . opłaty manipulacyjnej. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.3. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną.2. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. c które uzależniają tzw. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd. która stawia klientów w trudnym położeniu. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność.

c. powinien udzielić odpowiedzi. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Jak z tych uwag wynika. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. Trzeba więc podkreślić. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. że natychmiast.2. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. wykonanie powstałego z niej zobowiązania. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. ściśle mówiąc. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Nie jest to jednak częste zjawisko. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. 9.4. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. co nic znaczy. ale przewiduje też. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. nie zapewnia noclegów). wystąpienie klęski żywiołowej). Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. Należy podkreślić. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. W praktyce jednak zdarza się. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego.

Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. świadczeń zastępczych. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. jak świadczenia zastępcze. pobieraniem z góry za nie opłat. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. Wręcz przeciwnie. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Ochronie klienta służy również . co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. kosztownością usług turystycznych. • planowany czas przejazdu. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. Co więcej. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. na rzecz których usługi turystyczne są świadczone. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. stanowiących istotną część programu danej imprezy.in. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. jak też miejsca i czas trwania postojów. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. które mają wpływ na jego wykonanie. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . w tym m. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania. który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób.

czy sprzętu turystycznego. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. czy do teatru. Ustawa przy tym wymaga. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich. Gdy jest to usługa przewozowa.Zdarza się. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. rejsów lub lotów. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. jak też organizatora turystyki. autobusie lub pociągu. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. czy rozkładów jazdy. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. możliwości zakwaterowania.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. miejsca parkingowego. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. na wystawy. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. Warto dodać. walorów turystycznych określonej miejscowości. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. w tym o usługi przewozowe. Należy też podkreślić. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. ale rów- . czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. taryf lotniczych. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. Powszechnie uważa się. czy kraju. nież pojedynczych usług turystycznych. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. przepis ustawy o usługach turystycznych. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. Trzeba podkreślić. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. różnych umów o usługi turystyczne. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. najmie samochodu osobowego lub autokaru.3. działając w charakterze przewoźnika. dostępnych imprez tury­ stycznych. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. regionu. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. przewodnickie lub gastronomiczne.

że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. umowy najmu pokoju gościnnego. Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. folderów i katalogów . żaglówki). W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. co oznacza podwyższoną staranność. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. tj. umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . jak i pośredni­ ków turystycznych. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. kategorii lub charakterystyki środka transportu. do leżenia lub do spania). że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. ale w praktyce nie ma takiej reguły). że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność. Warto dodać.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne . Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. umowy ubezpieczenia. Warto zaznaczyć. klasy. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. ustaleń powołanej ustawy. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. a klient jako dający zlecenie. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. koszty rozmów tele­ fonicznych. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. Należy zauważyć. umowy o usługi przewodnickie. a w szczególności broszur. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży.

Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. znajduje zastosowanie art. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. Jest to tzw. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. w odniesieniu do transportu lotniczego.. podejmuje się zała­ twienia wizy. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. 750 k. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Oznacza to.. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. tzw.. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika.c. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. o transporcie kolejowym z 2003 r.. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. o żegludze śródlądowej z 2000 r. czy rezerwacji miejsca w samolocie. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne. stosuje się do przewozów międzynarodowych. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. i prawo lotnicze z 2002 r. kodeks morski z 2001 r. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa .Prawo przewozowe z 1984 r. Trzeba podkreślić. Są to usługi.. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. Z taką sytuacją mamy do czynienia. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw.. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych... Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. 9. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r. gdy przyjmujący zlecenie np. zmienione protokołem z 1999 r. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie.4. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. drogowych (wraz z komunikacją miejską. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. Zob. tj. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. świadczy usługi paszportowe.

Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. uczelnia. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. • oznaczenie trasy przewozu. inna jednostka organizacyjna. którym może być np. stowarzyszenie. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . która musi być zaliczona do umów nienazwanych. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). Można zatem stwierdzić. czy osoba fizyczna. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. a w razie ich nieustalenia . Ten tzw. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. Stroną tą jest z reguły podróżny. Istotne jest to. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem.przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. zobowiązując go m. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r. W nauce prawa M. Stec wyraził pogląd. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. zakład pracy. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności".Prawo przewozowe z 1984 r.c. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy.in. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. lecz umowa o zbliżonym charakterze. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. w sprawie wzorców umów. Przewidują one. bieżących sprawach życia codziennego. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. szkoła. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. bagażu oraz ładunków. Prawo przewozowe z 1984 r. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. przez odwołanie się do wskazań taksometru). Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów.

Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu.Prawo przewozowe z 1984 r. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. oraz kodeksu morskiego z 2001 r. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego.. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika. przy czym zgodnie z ustaleniami k. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. która jest umową związaną z umową przewozu osób. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu.c. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. oraz prawa lotniczego z 2002 r. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. przewiduje. ustala. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . Jednak tego odstępnego nie pobiera się. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów.

Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np.5. najem czysty). w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów. zwiedzanie i inne ustalone usługi. czarter lotniczy. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. wyżywienie. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. który staje się wówczas organizatorem przewozu. że jest to umowa nienazwana. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. umycie samochodu). Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić.OTC). Także ustawa . Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy. mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . 9. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego.coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. które spowodowało szkodę. . że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. omówionej w powyżej. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. Jest to tzw. W tzw. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. wza­ jemna i odpłatna. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. Warto przypomnieć. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania.zwłaszcza bizne­ sowej . Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. realizującym to władztwo przez działania kierowcy.ITC). Jest to umowa konscnsualna. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. wskazanych przez czarte­ rującego. bagażu lub poczty.Zasadą jest zapłata tej należności z góry. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy.

Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę").CPC). oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas.standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. Pewne podobieństwa. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. targi itp. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . jak również do wydania uczestnikom czarteru . Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. należy­ cie wyposażonego. W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju.. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. Gdy jest nim organizator turystyki. Należy podkreślić. miałby on status prawny przewoźnika umownego. będący oddającym w czarter. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw.za pośrednictwem czar­ terującego . Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. wystawa.. jak impreza sportowa. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się.SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. charakteryzujących się specjalnym charakterem. Należy podkreślić. Pierwsza ma miejsce wtedy. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych. ale i znaczne różnice. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze. festiwal. którym najczęściej jest organizator turystyki. mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. koncert. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. Są to czartery typu przewozowego. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. a niekiedy tylko jej części.

jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny.. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. Trzeba podkreślić. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. w tym środków transportowych. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. Nic więc dziwnego. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich. będących źródłem spłaty rat kredytu. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. ani jego powierzch­ nia użytkowa.Prawo przewozowe z 1984 r. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. że za wzorem innych ustawodawstw. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. niezależnie od rodzaju transportu. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. innych pojazdów samochodowych. gdyż brak jest dobre- . Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. 9. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. • oznaczenie czasu trwania czarteru. w którym to następuje. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. Nie było to proste. Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem.6. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. czy morskich. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. Należy dodać. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. fachowej załogi.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. że zgodnie z ustaleniami ustawy . przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. statków powietrznych. radiolokacyjnych). Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r.

lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. uiścić podatek). W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. płatnego .252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. wza­ jemna i odpłatna. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. chyba że powstały one wskutek okoliczności. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. bez dodatkowego świadczenia. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. Jest to umowa nazwana. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. która straciła już wartość rynkową. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. zwany powszechnie leasingodawcą. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . nazywany w praktyce leasingobiorcą. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. a gdy umownie tego nie określono . że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. • oznaczenie czasu. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. konsensuałna. Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. Należy podkreślić. Trzeba też zaznaczyć. co jest istotne. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. dwustronnie zobowiązująca. a drugą stroną jest korzystający.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu.

który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie. odpoczynku.. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. przytułków lub schronisk charytatywnych. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. 9. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. samolotów. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. np. jak również umów nienazwanych. Nesterowiczem. którą określa się mianem umowy hotelowej. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. a w szczególności: najmu. rozrywki. W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. Należy podkreślić. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. wyżywienia. przez szpitale uzdrowiskowe. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. Powszechnie uważa się. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. sprzedaży. Wskazany autor podkreśla. rekreacji. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. że jest to umowa o mieszanym charakterze. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. nauką. przechowania.przedsiębiorcy hotelarscy". W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. umowy o dzieło. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. że są to umowy stopione w jedną całość. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. Takie . zawierająca elementy różnych umów nazwanych. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. należy więc stwierdzić.7. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. do wykorzystania ich w celach biurowych. internaty. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe.

w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych.c. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. podczas gdy tzw. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. bądź uzgodnionych przez strony. Jak z tego wynika. czego nie zmienia fakt. że umowa hotelowa jest umową odpłatną. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. która ma być zawarta. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. zachowania ciszy. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. w tym w szczególności rodziców. Wydaje się. w którym są świadczone usługi hotelarskie. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. Z powyższego wynika. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. jak również w wypadkach działania osób prawnych. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. zakłady pracy. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. Może nim być każda osoba fizyczna. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. czy wychowanków. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. jakimi są organizatorzy turystyki. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. podopiecznych. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. Należy podkreślić. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych.

może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy.c. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Uogólniając te wszystkie ustalenia.in. czy i z kim za­ wrzeć umowę. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. na którym piętrze jest położony. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. usług podstawowych oraz uzupełniających. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. co doręczenie. . Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. można stwierdzić. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej. Należy podkreślić. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie.których zakres wynika z postanowień umow­ nych.jak już zasygnalizowano . że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. ale to nie to samo. Jednak trzeba zauważyć.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego. jaki jest widok z okna. w których są świadczone usługi hotelarskie. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. wynika m. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelarskie. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . jaką jest zasada swobody kontraktowej. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. dla wzorców umów. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . Powszechnie uważa się.

Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. że jest to obiekt strzeżony. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie.c. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych.8.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. Oparte na . że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. zamówienie taksówki. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. czy internetowych. jak też nieodpłatny. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. Zasadą jest. 750 k. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. 9. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych. Wydaje się. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. udzielanie in­ formacji turystycznych. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. połączeń faksowych. co ma znaczenie marketingowe. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. Było to całkiem zbędne. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. 9. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. budzenie. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". nieraz takie sytuacje. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. Ponadto trzeba zaznaczyć. Zgodnie z art. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym.9.

który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. Wymagane są także punkty poboru wody do picia. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. z których skorzystało po­ nad 220 tys. choć trzeba przyznać. pod­ czas gdy w 2000 r. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. Według danych GUS w 2006 r. było jeszcze 171 kempingów. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. Jest to więc . Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. w tym zagranicznych. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. strzeżony. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu.7 tys. przy czym wy­ maga się. w tym ponad 34. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. Od 2002 r. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. Liczba turystów. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. z których skorzystało ponad 182. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. ani w ustawie o usługach turystycznych. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. osób.6 tys. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. aby był w nim zakład gastronomiczny. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. osób. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach.5 tys. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Przewiduje on. ani w żadnej innej ustawie. turystów zagranicznych. nie obowiązuje. stanowili turyści zagraniczni. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. było w Polsce tylko 128 kempingów. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. Natomiast wymóg. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. oświetlo­ ny. w tym aż ponad 77. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych.

Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. która najczęściej jest umową najmu. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. opłaty za ustawienie samochodu. co niekiedy może być istotne dla turysty. które ma być oddane do dyspozycji. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia.c. nadający się do pra­ nia. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek.i dwugwiazdkowych . żywność. jak umowa o usługi gastronomiczne. Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu.cztery osoby. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). składającego z opłaty pobytowej. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. Autor ten dowodzi. Obowiązuje też warunek. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. sprzęt turystyczny. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. Szczególna sytuacja występuje wtedy. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. Nesterowicz. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. W 2001 r. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. w obiektach trzy. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. którym pole kempingowe ma być udostępnione. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. 750 k. należąca do grupy umów o świadczenie usług. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. czy sportowy.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. Wów- . Trzeba ponadto zaznaczyć. Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą.

Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. ani o jego walorach rekreacyjnych. umożliwiający nocleg w namiotach. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. Należy podkreślić. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. skorzystało z nich 112 tys. czyli przez tzw. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich.5 tys. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. w tym rolnicy. nie strze­ żone. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. trzeba stwierdzić. podczas gdy w 2000 r. skorzystało z nich ok. że przygo­ towana w 2002 r. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. Do- . tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. czynności do­ rozumiane. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. osób. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. Według danych GUS w 2006 r. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. stanowili turyści zagra­ niczni. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych.10. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem. Te cechy są na tyle szczególne. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. osób. do cze­ go jednak nie doszło. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. Oczywiście jest to umowa nienazwana. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. 9. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. że powołane rozporządzenie z 2004 r. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. Przez zajęcie miejsca na takim polu. w tym prawie 9. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. stanowili turyści zagraniczni. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. Jest to dobrym rozwiązaniem. w tym niewiele ponad 7 tys. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. 170 tys. Przy tym dodaje się..

to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. Zalicza się do nich znanych polityków. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. wykonywania zadań nadzorczych. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. Drugą stroną tej umowy. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. którą tworzą tzw. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. 9. Tego rodzaju goście wcale nie muszą . którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. zwaną obda­ rowanym. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. czy też innego obiektu. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. biznesmenów. wybitnych twórców nauki. bardzo ważne osoby (VL?s . to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. trenerów lub działaczy spor­ towych. czy z określoną siecią hotelową.Very Important Persons). przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. biznesowych lub jakichkolwiek innych. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę.11. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. przy czym granice między nimi są płynne. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. czy wdrażania nowych technologii. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. zna­ nych piosenkarzy. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. rezy­ dentów (dong staying guests"). marke­ tingowych. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. Jest to grupa największa. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. bądź tylko znanych sportowców. Właśnie takie dosyć krótkie.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. Podobnie uzasadnione jest. częste pobyty mają miejsce np. śpiewaków. gwiazdy filmowe. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku. szkoleniowych. a nawet goście będący w podróży poślubnej. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. takie jak np. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. Takie tzw. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. dziennikarzy. choć głównie z innych względów. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup.

Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. płyn do kąpieli. jak też w razie bezpłatnego przechowania. chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. szampon. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . nieraz dość kosztowne rzeczy. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. balsam do ciała. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. jakim jest prawo wła­ sności. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. wieczne pióra. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. ale ze sprzedażą. zegary. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. Warto więc zauważyć. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. lecz z chęci przypodobania się im. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. która zwykle jest wykładana przy recepcji. planami miast. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. notesy elektroniczne. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. Jest to zarazem umowa przysparzająca. portfele. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. długopisami. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. jak np. Wynika to stąd. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. dezodoranty. radia i telewizji. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. Warunki danego programu lojalnościowego określają. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. Wystarcza. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. karty lojalnościowej. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. złota i platynowa. jak zwłaszcza flakoniki perfum. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. umów pod tytułem darmym. a butelka markowego wina dla panów). Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. przybory do golenia itp. notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. różnymi informatorami itp. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. opatrzone najczęściej logo hotelu. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. mapami okolicznych terenów. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. kubki i podobne. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania.

odtwarzaczy CD. materiałów biuro­ wych. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. czy przysługi sąsiedzkiej. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. bądź usługi rekreacyjne. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. nawilżacz po­ wietrza. żelazko oraz deska do prasowania. czy wózek inwalidzki. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. wynika. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. czonej rzeczy. ten się w piekle poniewiera. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. zaprzyjaźnionym. o niewielkiej wartości materialnej. jak książki. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. dziurkacze. czynności konkludentne. Trzeba zaznaczyć. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych.. wiedząc. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. jak zszywacze.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. plany. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. Użyczenie jest umową nazwaną. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. czego generalnie wymaga k. że jedynie w hotelach i motelach cztero. pościel antyalergiczną. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. czy linijki. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. faksów. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia.c. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. ale wystarcza. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. obejmujące np. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. Trzeba zaznaczyć. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. czajnik do gotowania wody. naczynia. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. tj. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów.12. że kto daje i odbiera. Powoduje to. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. sztućce i kieliszki. w których są świadczone usługi hotelarskie. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. Biorącym może być oczywiście każ­ dy.. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. czy celowo nie zabrali. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. że dana umowa staje się ważna. czyli tzw. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. przemawiają za takim stanowiskiem. mapy. podobnie jak darowi­ zny. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. ładowarki do telefo- 9. świadczącym usługi hotelarskie. łączników do prądu elektrycznego (tzw. które ograniczały się do różnych form pomocy. prowadzące do spełnienia świadczenia. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". czy uczestników rekreacji. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. różne informatory. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. adapterów). Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie.

Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. parasole. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. Warto podkreślić. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. urządzenia do grillowania. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. leżaki. czy nieoznaczony. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. czy też ją umożliwiać. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. W nauce prawa podkreślano dotychczas. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. bądź np. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. na którym jest postawiony. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. w którym mógł ten użytek uczynić. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. Z definicji omawianej umowy wynika. że rzecz użyczona . Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. Takie postępowanie jest naganne. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). jak np. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. jak również podczas zajęć zespołowych. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. a w braku takich ustaleń umownych . kajaki i rowery wodne. Trzeba podkreślić. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. prasę codzienną i czasopisma. sprzęt ochronny. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. telewizora w sali klubowej. czy reklam jej sponsorów. Warunkiem jest jednak.

to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. Różne usługi motoryzacyjne. sprawdzalnych cech. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. w wyroku z 20 maja 1986 r. będącej odmianą umowy o dzieło. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. W nauce prawa podkreśla się. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. który jest przedsiębiorcą. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. co już dawno stwierdził SN np. jak i niematerialny. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia.. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. omówione w punkcie 14 tego rozdziału. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. czyszczenia. uszkodzone koło rowe­ ru). w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. w razie ustalenia w umowie. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. Tak mogłoby być np. w których są świadczone usługi hotelarskie. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. 9.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. Na tej postawie trzeba stwierdzić. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. W tej dyskusyjnej kwestii zob. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. jakimi są wszelkie . Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. a nie tylko możliwe. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. Warto dodać. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej.13. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy.

278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego.. czy napoje w recepcji hotelowej. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. w których są świadczone usługi hotelarskie. strój sportowy. a ku- . są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. przez wydanie kluczyków do samochodu.c. który ma być poddany naprawie. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. bądź np. jak np. że prowadzenie kwiaciarni. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. gdy wady są istotne. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. pa­ pierosy. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. termin ten jest liczony od dnia. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. Trzeba więc podkreślić. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. Warto zaznaczyć. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. konserwacje. prądu itp. a zwłaszcza hotelarskiej. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy.14. Trzeba pamiętać. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. Jeżeli wady nie są istotne. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. Generalnie można powiedzieć. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. że nie jest prawdopodobne. słodyczy. płacąc umówione wynagrodzenie. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. terminowej sprawy). sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. do których generalnie odsyła k. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. 9. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. czy czepek kąpielowy. Warto podkreślić. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. nabywa widokówki. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji.

że istniała ona w chwili wydania. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Jednak od 2(X)3 r. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. w których są świadczone usługi hotelarskie. producenta lub jego przedstawiciela. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. Należy Stwierdzić. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. obejmu­ jący m. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. tj. szeroko rozumiany obowiązek informacji.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży.. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. Ten ważny. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw.in. towar konsumpcyjny. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. Natomiast nie pono- . W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy.. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. w których można nabyć np. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi. w tym przez czynności konkludentne. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. jej obsługi lub używania. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. że jest to oczywiście umowa nazwana. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. drogi obraz czy biżuterię. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. a nawet osoby podającej się za producenta. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. jeżeli towar nadaje się do celu. przewidzianych w kodeksie cywilnym. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia.

Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. samochodów. koni. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. brzmiący trochę tajemniczo. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. sale gimnastyczne. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. gwarancji europej­ skiej. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. time-sharing może dotyczyć również np. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. siłownie. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. 9. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. że uważa się. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. rowerów wodnych. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. Irlandii oraz Skandynawii. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. Stecki. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. łodzi. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. skuterów. Jednak od umowy nie można odstąpić. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. że wie o niezgodności to­ waru z umową. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. kortów tenisowych. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności.15. a nawet z pól golfowych. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. moto­ cykli. jachtów. iż uznał je za uzasadnione. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. w Wielkiej Brytanii. zwanej też komercjalną lub umowną. lub przez wybór prawa obcego. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. oceniając sprawę rozsądnie. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. sauny. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. Praktyka pokaże. jak baseny ką­ pielowe. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. wymianę. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego.

Odstąpienie powoduje. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. jak i różnych umów obligacyjnych. zawartej na co najmniej trzy lata. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. że przewagę mają te ostatnie. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. który na podstawie umowy. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. strony są związane właśnie prospektem. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. Może nim być organizator tury­ styki. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. że umowa jest uważana za niezawartą. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. jakiego typu jest to umowa. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Nie ma przy tym znaczenia. Należy podkreślić. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. Stecki doszedł do wniosku. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. czy przedsiębiorca hotelarski. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych. a w razie braku takich ustaleń . spartakiady. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Jest oczywiste. Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. spływy. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. mającą elementy najmu i przechowania. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. Wtedy jest zawierana umowa najmu. źle działające zamki skrytek bagażowych). a nie umowa przechowania. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. ligi rekreacyjne.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. . Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. 9. jak rajdy. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. W nauce prawa został wyrażony pogląd. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. obozowiska i kolonie. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna".19. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. Tak właśnie jest w wypadku szatni. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. wyma­ ga określonej formalizacji działań. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. nawet jeśli jest on płatny. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. zloty. Należy podkreślić. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. Należy podkreślić. do którego ma wyłączny dostęp. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. Trzeba pod­ kreślić. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. Z umowy bowiem może wynikać. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. czy biwaki. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy.

W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. rozrywkową. Może to być w szczególności umowa najmu. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi.c. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. W tych wszystkich przypadkach. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. 750 k. Są to oczywiście umowy konsensualne. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. Przedmiotem najmu może być bowiem np. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. to trzeba stwierdzić. że różne organiza­ cje społeczne. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. Trudno zresztą. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. a w szczególności funkcję kształcącą. Zob. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. Nie można też wykluczyć. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. wychowawczą. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. W tych wszystkich sytuacjach. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. jacht. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. obozów i innych form wypo­ czynku. Trzeba jednak podkreślić. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. spełniającymi bardzo ważne funkcje. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. stół pingpongowy. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. 9. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . Można powiedzieć. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika.20. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. żeby było inaczej. którzy prowadzą d?.. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych. kort tenisowy. wypoczynkową i zdrowotną. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. na której jest oparty kodeks cywilny. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości.

występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. Trzeba podkre- . Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. jak i samych ubezpieczycieli. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. powodując zmiany w wielu ustawach. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. Wojażer. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. indywidualnych turystów. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. pakiecie. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania.. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. 9. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. uczestników rekreacji. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. obozy. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. zimowiska i inne tzw.. jak np. Assistance Tourist. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. zimowiska itp. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. Praktyka wykazuje. obozy. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. pośredników turystycznych. Jest to tzw. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. organizatorów rekreacji. przewiduje. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. • o ubezpieczeniach obowiązkowych. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. Nie sposób przecież zaprzeczyć. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. uczestników imprez turystycznych.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. jak kolonie. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty.21.

a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela. osoby trzeciej. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. W nauce prawa sporne jest. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). że w 2007 r. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela.c. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. co powinny w szczególności określać o. Sporne jest też.. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. że jest to umowa nazwana. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw.w. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych.u. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. jak wszystkie inne tego typu umowy. czynności ubezpiecze­ niowych. tj. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. Ustawa ta uściśla tak­ że. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. uległy istotnym zmianom. na rzecz której urnowa została zawarta. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE. Są podstawy do uznania. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego. wykonywanie tych umów. Jeżeli nie umówiono się inaczej. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. Jest to umowa kwalifiko­ wana. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. którym może być osoba fizyczna lub prawna. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. Trzeba jednak podkreślić.

postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe.u. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń. będącemu osobą fizyczną. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o. Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku.. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. jego podróżą i wypoczynkiem. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony.w. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku.w. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. • ubezpieczenie KLZ. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych.u. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. a nie w kodeksie cywilnym. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem.u. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. a gdy jest przedsiębiorcą . Dotyczy to także ustawowego ustalenia. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. reasekuracji. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne". Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw. na które narażeni są turyści.w. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego.u. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o.w. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym.

jak obywatele danego państwa. kamer filmowych. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111.u. zł do 20 tys. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. powstałych w okresie ubezpieczenia. Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu.zwłaszcza zagranicznej . Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. jak również na czas indywidualnych podróży. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. .zł. których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą.w. Praktyka dowodzi. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. a tym bardziej rozwiązania. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. euro. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. Gwarantuje to np. żeglarstwem. Słuszny jest postulat. zniszczony lub uszkodzony bagaż. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. Trzeba pod­ kreślić. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. która od I stycznia 2<X)6 r. W podróży . gier video i telefonów komórkowych. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży).302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". sprzętu RTV. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach.

W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich.71% wszystkich podmiotów turystycznych. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk.18% i 13. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych. na pustynię. ubezpieczenie OC przewoźników. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC). które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła. czy choćby skutera śnieżnego. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. Można więc stwierdzić. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. ubezpieczenie OC agentów turystycznych.6.65% takich podmiotów. Warto też wiedzieć. od kradzieży z włamaniem i rabunku. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. z tendencją dalszego wzrostu. to w połowie 2006 r. Ten rodzaj ubezpieczenia. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. na obszary podbiegunowe.. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów.5% wszystkich takich zabezpieczeń. związane z ryzykami. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni. jak w wysokie góry. O ile na początku 2003 r. w tym za szkody spowodowane przez osoby. W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. na ko­ lonie lub obozy. do kwater agroturystycznych.22. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. stanowiły one już 44. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną.. statku lub łodzi ratowniczej. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego.05%. stepy. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. czy na rejsy morskie. kuracjuszy w sana­ toriach. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. • ubezpieczenie assistance samochodowe. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych. 9. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. lodowce.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. czy przebywające w obiektach hotelarskich. Zielona Karta). W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. do tropikalnych lasów. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. Te ostatnie stały się z 2007 r. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. a gwarancje ubezpieczeniowe .

a w odniesieniu do organizatorów turystyki . że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. że jest to umowa nienazwana. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. gwarancji koncesyjnych. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. Występują tutaj trzy stosunki prawne. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. Występują różnice zdań w kwestii. Dominuje stanowisko. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. Warto podkreślić. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. zaliczone do działu II ubezpieczeń. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. ani sposobu jej zawarcia. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. . ani dawniej wojewodowie. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. przewiduje. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. czy umowę. przy czym przeważa pogląd. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem.gwarantem a dłużnikiem.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej.

Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających.23. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . 9. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. to agentowi należy się prowizja. Należy też podkreślić. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . co wyraża sformu­ łowanie. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. zasadniczym zmianom. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. odpłatnego po­ średniczenia . Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. gdy ma do tego umocowanie. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. nie daje podstaw do takiej interpretacji. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. że jest to zakazane działanie. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi.

to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze).310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. organizatorami imprez sportowych. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. w tym agentów turystycznych. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. na jaki została zawarta. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. Często wykazują one. otrzymanych w związku z umową agencyjną. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. rozrywkowych lub innego rodzaju. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. lub • działa jako agent organizatora turystyki. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. jak i na czas nieoznaczony. 9. wprowadzających w błąd klientów. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. które nie mogą być skracane w drodze umownej. podziału ryzyka. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. Praktyka dowodzi. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. Warto zaznaczyć. którego reprezentuje.24. kulturalnych. lokalnymi przewodnikami turystycznymi. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. Tak jest w szczególności . co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. polskimi lub obcymi przewoźnikami. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. przewoźnikami czy restaurato­ rami.

zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. organizatorzy imprez sportowych. określona umowa może okazać się nieważna. Jednak zasadą jest. jest częstą praktyką. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. parku rozrywki lub wesołym miasteczku). nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. Warto podkreślić. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych . Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. przewodnicy turystyczni. że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). obsługą. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. zwiedzanych zamków. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. kulturalnych. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych.charakter obligatoryjny. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. roz­ rywkowych itp. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. parki narodowe lub skanseny). na które warto zwrócić uwagę. parku wodnym. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. a jedynie działalnością uzupełniającą. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. na które narażeni są turyści. o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego.Jednak w świetle przepisów k c . różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. albo mieć na celu obejście ustawy. Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. świadczący usługi w tzw. jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r.. bądź z zasadami współżycia społecznego. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. jak również sytuacje. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność.

314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. incentive. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. Trzeba też zaznaczyć. traktowanych jako zorganizowana całość. jakie zostały przyznane grupie.25. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract). które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. • umowa o organizacji spotkań. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych.. Trzeba też zaznaczyć. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. Należy podkreślić. imprez motywacyjnych. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. Akt len także nie ma mocy wiążącej. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. conventions & exhibitions). którzy są klientami biura podróży. zawodowe Up. Od połowy 1991 r. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. 9. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. • umowa alotmentu (allotment contract). a nie w wykonywaniu takich umów.. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży. dla których została dokonana rezerwacja. To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży.

Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. organizacyjnej. e-mailem itp. działalności rozrywkowej. jeśli następuje to z odpowiednim. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. Może ona mieć charakter sezonowy. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. Tzw. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń".316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. Należy podkreślić. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. środków transportu. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. sprzętu audiowizualnego. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. telegramem. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. . Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. drukarek i kserokopiarek. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. teleksem. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. do którego należy dany obiekt. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. faksem. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. sposoby płatności należności.). Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. wykupienie miejsc „na pniu"). ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. rocz­ ny. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. Ten tzw. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne.

jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program.in. to w praktyce jest regułą. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych.m. Ustawa o usługach 9. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. Należy zaznaczyć. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. licencji na wytwarzanie. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. co wynika ze względów bezpieczeństwa. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt. zwany franchisingodawcą. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. franchising usługowy i handlowy. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. martwego sezonu.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. w braku odmiennego ustalenia umownego. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy.p. zwanemu franchisingobiorcą. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych.26. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. będącej umową nienazwaną. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. a nie osobom przypadkowym. sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. jakimi są piloci wycie­ czek. W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. rezydentów. Dokonana w 2004 r. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. Może to być m. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. Dokonana w 2004 r. Tym samym również tzw.

które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. Czasem zdarza się. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. że jest to umowa nieodpłatna. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. 750 k. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. . Do niej także stosuje się art. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. Praktyka wy­ kazuje. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. zwane też umowami pilotażu wycieczki. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. administracyjną.c. 750 k. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach.c. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Umowa tego typu jest zaw. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. ani w żadnej innej ustawie. ani w ustawie o usługach turystycznych.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. co narusza obowiązujące prawo.

W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. wakacji i wycieczek. Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. jak np. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. Konwencja Ateńska z 1974 r. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to. jak np. która ujmuje je szerzej. Wystarcza wykazanie np. Konwencja Montrealska z 1999 r. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. co jednak jest dopuszczalne. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. COTIF z 1980 r. a nie ograniczenie odpowiedzialności. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich.. zamieszki lub działania wojenne.Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. Konwencja Warszawska z 1929 r. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności.. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. czy Konwencja Europejska z 1962 r. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r.. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie.. Trzeba podkreślić. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego.1. do omawianej usta­ wy. lawina. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi.

in. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało.c. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. Trybunał ten uznał. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop. których klient został pozbawiony. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. Trafna jest sugestia E. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. Warunkiem jest. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. że nie można oceniać wysokości szkody. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. Jak słusznie wskazał M. niezależnie od lego. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. Tabeli Frankfurckiej. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE.. Nesterowicz. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy. Należy podkreślić. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. czy nie. 322 k. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. Trzeba zaznaczyć. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. W nauce prawa podkreśla się.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. który uzna. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. . Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. interpretując art. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych.c. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad.p. 471 k. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. Ważny jest także utracony wypoczynek.

albo którym powierza wykonanie usługi. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. pilota wycieczki). oraz takie. jak również osób. osób działających w jego imieniu. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. 10. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. . Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. Trzeba odróżnić sytuacje. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. którymi się posługuje (np. jak też osób. Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. W razie śmierci.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy.2. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. zajmowaniu miejsc w hotelach. którym wy­ konanie zobowiązania powierza. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki.

w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. z zastrzeżeniem. nie znajdują zastosowania do sytuacji. Należy w związku z tym pamiętać. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. 474 k. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r. W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. w którym zostali zakwaterowani. którym powierzył wykonanie określonych czynności. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. że nie ponosi winy w wyborze osób. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich.c.. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. to można oczekiwać. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. co doprowadziło do jego śmierci. stwier­ dzając. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. M. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy.c. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości... a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach..328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy.

co jest regułą. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. Należy przy tym dodać. jakiej od niego można oczekiwać. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. jak również przepisy o zleceniu. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. Ten ostatni działa we własnym imieniu. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. aby taki pośrednik był świadomy. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. Jak słusznie wyjaśnia M. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. Warto przy­ pomnieć. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy .4.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. działa na rzecz usługi. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. ale i tzw. w jakiej występuje taki sprzedawca. która nie określa roli. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. Nesterowicz.poprzez różne czynności faktyczne i prawne . O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. działającym na podstawie umowy agencyjnej. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. Ważne jest.3. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. Oczywiście działając na zlecenie klienta. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. 10. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. 10.

zawartej we wskazanych. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. Za takie okoliczności.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. że działa ono w charakterze agenta. na rzecz których działa. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. Zob. na których rzecz działa agent turystyczny. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. To organizator turystyki i inni usługodawcy. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Trzeba uznać. 10.5. a nie we własnym imieniu. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. zlotu. Zob. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych.c. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach.. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob. szczególnych okolicznościach. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). Zob. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. Trzeba podkreślić. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. rajdu.

Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. Wydaje się to uzasadnione. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. Zob. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. za którą nie odpowiada (np. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Może to polegać np. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Nie może zaś zastrzec. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. np. instruktora rekreacji ruchowej. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. Dotyczy to np. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Trzeba podkreślić. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. Warto zaznaczyć. jak też za działania i zaniechania osób. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. jak i zorganizowanej. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. czy spartakiady. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. że domniemywa się. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. Powoduje to często w praktyce. których . Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. jak rajdy rowerowe. za przypadek). Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji.6. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania.

obejmująca działalność m. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy. gazu. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. a nawet śmierci. • wyłączna wina osoby trzeciej. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. elektryczności. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. paliw płynnych itp. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. Jeżeli po- . Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. 435 k. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. jak i osobom trzecim.. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r.7. gapowicze. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. na które są narażeni nie tylko pasażerowie. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. przechodnie. że określona szkoda powstała np. prze­ woźników komunikacji miejskiej. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody.c.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. • wyłączna wina poszkodowanego. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. Należy podkreślić. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. Przepisy art. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. Prawo przewozowe z 19S4 r. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. 10. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. spółek PKP. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody.in. rozstroju zdrowia. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. W tym celu prowadzący może udowodnić. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r.

Taką samą odpowiedzialność deliktową. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. . ma on zgodnie z art. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. W razie śmierci pasażera. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności.c. Przy tym nie przestaje nią być osoba. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. 435 i 436 k. 435 lub 436 k. chyba że udowodni. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny.c. specjalnego odżywiania się. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. Jak już wyżej zasygnalizowano. 442' k. jakie występuje np. 435 lub 436 k. aparatu słuchowego. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. która je poniosła. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. Tej treści przepis art. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. Oznacza to. co zależy od uzna­ nia sądu. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. okularów.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. Jest to wyjątek od zasady. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Za laką osobę uważa się tego. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej.c.c. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje.c. Taką inną osobą może być też ktoś. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. która je poniosła. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. 446 k. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. art. 444 k. Osoby. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części. jeżeli nie udowodni. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. Zgodnie z art. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. kto bezprawnie używa statku powietrznego. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. 436 k. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. nabycia protezy. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. w razie najmu samochodu bez kierowcy.

co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. franków Poincarego. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. 8 300 USD. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera.. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. do Konwencji Ateńskiej. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. to domniemywa się. ani ustawa . Przy tym warto pokreślić. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r. zwanych SDR. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. jego pracowników albo agentów.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. z 2001 r. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. USD. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. co od dawna jest poddawane krytyce. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. który to dokument powinien znajdować się na statku. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego. Ta .. wejściem na mieliznę. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. czyli kwoty o równowartości ok. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. zderzeniem.m. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. jeśli śmierć. Co więcej. 16 600 USD. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. franków złotych. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. który spowodował szkody na osobie pasażera. bo opartą na zasadzie ryzyka. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. 70 tys. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. czy wypadek.Prawo przewozowe z 1984 r. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. czyli kwoty o rów­ nowartości ok.

SDR. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. Tylko trzy z nich weszły w życie. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. SDR. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. zmieniający Konwencję Warszawską. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania. bądź przez wykazanie. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. tj. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. których Polska nie podpisała. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. Trzeba podkreślić. USD w przypadku śmierci pasażera.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. czyli kwoty o równowartości ok. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych.. 24 tys. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. USD. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. Zależy ono od tego. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys.. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). 150 tys. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. a w razie innych szkód osobowych . Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. ok. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. Trzeba wspomnieć.

przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. czyli kwoty ok. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r. zwany skrótem CIV. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. ma­ szynisty pociągu. 415 k. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody.. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. Trudności dowodowe powodują. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. USD. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. W innych zaś przypadkach udowodnienie.c. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. podniósł tę granicę do 175 tys. jest bardzo utrudnione. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. jest takim ewidentnym. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji.8. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. SDR. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. SDR. zmienionej Protokołem z 1999 r. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. Znajduje wtedy zastosowanie art. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. chociaż nieterminowość . 435 k. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. co oznaczało kwotę o równowartości ok. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. Załącznik ten. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx.c. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. Jednak protokół z 1999 r. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. 262 tys. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. 105 tys. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. ani Konwencja Ateńska. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego.

ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. Zasadą jest przy . • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. laska. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. aparat słuchowy. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. plecaki itp. czy turystyczne). Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. jakich można było rozsądnie oczekiwać. 6225 USD. rzeczy osobiste. dwa dalekopisy. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. W sprawach przewozu bagażu k. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. kijki narciarskie.. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. zwany też bagażem ręcznym. dwa faksy lub c-maile. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. gdy np.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. oraz przesyłki bagażowe. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. jeżeli udowodni. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. proteza). peruka.c. czyli ok. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. kule do chodzenia. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. obejmując: • walizki. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. okulary. overbookingu. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. torby. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu.m.

Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. co przecież się nie zdarza. a gdy przewóz nie został wykonany . Nesterowicza.in. w tym również cenny zegarek. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika. papiery wartościowe i cenne przedmioty. Inna sytuacja występuje. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. jeśli utrata. choć w gorszych warunkach. aparat fotograficzny. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. czy złote kolczyki. radio itp. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. niedostateczność lub wadliwość opakowania. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. gdy szkoda powstała z jego winy. ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających. kuszetki służą przecież także do spania. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. co w praktyce nie występuje. należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. tym. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. liczony od dnia wykonania przewozu. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą.m. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy.od dnia. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. ustala. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. Trzeba jeszcze do­ dać. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. któremu uległ dany środek transportowy. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. gdyż te tzw. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. Trzeba podkreślić. a w nauce prawa wyrażono pogląd. do jakich zaliczono m. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru. prze- . kiedy miał być wykonany. W tych kwestiach k. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. ale również wagony z miejscami do leżenia. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. Należy uznać. brak. nie wywołane winą przewoźnika. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej. kosztowności. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. papierów wartościowych. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. kamera filmowa. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego.

Ponadto przepis ten nakazuje stosowanie wskazanych ustaleń międzynarodowych także do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie krajo­ wym pasażerów i bagażu. Niezależnie od tego podziału bagażu regulaminy i taryfy przewoźników lotniczych przewidują istotne odróżnienie bagażu przewożonego jako bezpłat­ ny (Jree baggage allowance) oraz tzw. tj. franków. Konwencja Warszawska w odniesieniu do międzynarodowego przewozu lotniczego ustaliła zasadę odpowiedzialności przewoźnika za szkodę w razie zniszczenia. Natomiast w przypadku szkód w bagażu kabinowym niejasne ustalenia Konwencji Warszawskiej są rozumiane jako konieczność udowodnienia winy przewoźnika. ok. ok. że przewoźnik morski odpowiada za utratę l