P. 1
Prawo w Turystyce i Rekreacji - J. Gospodarek

Prawo w Turystyce i Rekreacji - J. Gospodarek

|Views: 619|Likes:

More info:

Published by: Anna Krawontka on Oct 24, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/29/2015

pdf

text

original

Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.5. Czynności prawne 8. 6.1. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. Przedstawicielstwo 8. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3.5. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7.6.2.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5.11.11.2.16.8.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5. Zasady ochrony zabytków 7. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2.4. Źródła prawa cywilnego 8. 6. Pojęcie zobowiązania 8.9.9. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 .1. Zmiana i rozwiązanie umowy 9.3. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5. Zasady ochrony przyrody 7.2. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5.6. Zasady.4. 6.1.1. Zawarcie umowy 9.7.2. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9.1.13. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5.4. Charakter prawny umowy 9. Wymagania prawne dla schronisk 5.1. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7.6.5.4.12.2. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.3. 6. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4.2.7.5.8.3. Przedawnienie roszczeń 8.5. Sposoby zawierania umów 8.2. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. Źródła zobowiązań 8.8. Własność i inne prawa rzeczowe 8.4. Podmioty prawa cywilnego 8.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5. 6. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5. 6. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3.2.4. Zasady wykonywania zobowiązań 8. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. Wykonanie umowy 9. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3.10.6. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3. wynikające z odrębnych przepisów 5.9. Wymagania prawne dla moteli 5. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5. Ograniczenia celne w turystyce 7. Wymagania prawne dla pensjonatów 5.3. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej .4. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7.3.6. Obowiązek meldunkowy 7. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3. wymagania prawne dla hoteli 5.. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4.5.2.2.1. Wymagania sanitarne. Wzorce umów 8.8.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6. Umowa o imprezę turystyczną 9. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3.1.3.10.3. 6.3.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5.2.7.

KRS k.3.k. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich . 9.u..Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności .17.9.6.. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10. 9. 9.8 9. 9.Minister Edukacji Narodowej .10..m. stanowiące załącznik A do COTIF . 9. 9.k.lokalna organizacja turystyczna . PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych .Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych.w. 9. 9. k.14.18. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10.7. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10. k.19. 9.Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r.kodeks wykroczeń .10.14. 9.7.c.20.p. 9.21. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10.8.c. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o.w. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10.24. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10.8. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10.11. 9. 9.23.2. 9. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera .6. 9.11. k. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k. 9. k. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami.s.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego .a.4.12. 9.5. -Centralny Rejestr Zezwoleń.22.13.5. k.Główny Urząd Statystyczny .13.25. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10.15. 9.s. k.12.9. . 9.4. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10. . 9.p. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10. 9.16. 9.26.Minister Edukacji Narodowej i Sportu .1.. istniejąca od 2005 r. 373 .Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k. 336 10.h.p.k. 371 Wybrana bibliografia .

Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej .10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s. Ten proces har- . Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie. administracyjnego.Unia Europejska . Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji.Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki.Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . Należą one do systemu prawa międzynarodowego.ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą . kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. mające znaczenie dla turystyki i rekreacji. rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. Każdy.spółka akcyjna .g.ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej .Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży .Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni. ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie.Światowa Organizacja Turystyki . -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego .System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe . „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych. Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej. Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego. odrębnego od sys­ temu prawa krajowego.Urząd Lotnictwa Cywilnego . może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów.Polski Związek Łowiecki .dolar amerykański . Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków . Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie. Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych.System Informacji Wizowej .Polska Organizacja Turystyczna . organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne.Sąd Najwyższy . należące głów­ nie do prawa cywilnego. Wyka* skrótów . których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne. w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika. PTTK.regionalna organizacja turystyczna . w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja".podatek od towarów i usług . w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji".d. z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne.Rzeczpospolita Polska . Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej.Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze . ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów. SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał. bądź z różnymi formami rekreacji. finansowego i karnego. jak np.

co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. Żartobli­ wie można powiedzieć. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . Warto zaznaczyć. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej. bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie". Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r.uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji. wydanym w 2001 r. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach.12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . mającym 535 stron. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji. Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. mojej publikacji „Prawo w turystyce". że w książce tej prawie nie ma dat. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT".. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki.. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. aktyw­ nej oraz poznawczej... który ukazał się w 2003 r.. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów.. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich.turystyka i rekreacja". która w istocie miała charakter monograficzny. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. Jak potrzebne są to rozdziały. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. ściśle związana z turystyką. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja".

Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych.wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. zasad współżycia spo- . w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. oby­ czaje czy religia .14 Wstęp punkty. arbitrażowym lub sądowym. Jest to tzw. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. norm moralnych. tj. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. mediacyjnym.1. pozytywistycz­ nych.. co może naslępować w trybie umownym. Nie ma takiej drugiej na rynku. prawo pozytywne. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. który . Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. grup społecznych i całego społeczeństwa. • funkcja rozstrzygania konfliktów. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników.podobnie jak moralność.. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. obyczajowych. • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. jak przypisów. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. Pojęcie prawa. wyrażająca się w nakazach. Prawo ma charakter sformalizowany.

kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. czy decyzje administracyjne. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. 1. podobnie jak ustawy. subsumpcji. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. Konstytucja RP ustala. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. ratyfikowane umowy międzynarodowe. 1.3. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego).16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. ale czasem także inne podmioty. tj. • dokonanie tzw. z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach.4. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. zdarzeniami prawnymi. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. Zgodnie z art. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi). będące tzw. 1. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. domniemań prawnych). zmienianie i znoszenie tych stosunków. ustalenie norm prawnych. jak też tworzenie. tj. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. jak obywatele polscy.2. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. jak być powinno. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie.

Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. stanowiące samodzielną całość (artykuły. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. paragra­ fy itp.5. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. w prawie administracyjnym . kultura polityczna elit władzy. wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. czyli ta część. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). czyli ta część. w prawie cywilnym . Jest to dopuszczalne uproszczenie. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). w postaci eksmisji. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. czy przymus bezpośredni np. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. które zawierają normy indywidualno-konkretne. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. bądź nawet kilka norm prawnych. Reguła ta ma charakter generalny. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. która określa warunki zastosowania danej normy. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. Normy prawne.np. różniące się swym charakterem. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. Inspekcja Handlowa.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego.). które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. • dyspozycja. do której należy określona norma prawna. którymi są poszczególne frag- . skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym. Klasyczna. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. W prawie karnym może to być np. ustanawiająca określony wzór postępowania. czyli la część. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. że mamy do czynienia z państwem praworządnym. egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". menty aktów normatywnych. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. Jednak ściśle rzecz biorąc. czyli aktach tworzenia prawa. kara pozbawienia wolności lub grzywny. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. Nie wystarcza określenie w konstytucji. Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska.np. • sankcja. ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. jak np. wykonanie zastępcze. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych.

Ponadto takimi źródłami są tzw. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. kodeks cywilny z 1964 r. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. jak również wolno­ ści. Należy podkreślić. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi). 1. Senatowi. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. Zasady i tryb zawierania. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. • zasada demokratycznego państwa prawnego. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. Ustawa. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą.. i był już zmieniany. kodeks pracy z 1974 r. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne. . Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. które je ustanowiły. y. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. • zasada suwerenności Narodu. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją.). strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. wykonawczą i sądowniczą). W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. Jest to akt normatywny o szczególnej treści. Część tych umów wymaga ratyfikacji. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. ale tylko na obszarze działania organów. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. łac. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. kodeks spółek handlowych z 2000 r. Źródłami prawa są więc akty normatywne. określający podstawowe zasady ustroju państwowego. Prezydentowi. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. Każdy kodeks jest ustawą. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. ogłaszania.6. wykonywania. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej.. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. połączona z zasadą przedstawicielstwa. Tworzą one system źródeł prawa. ustawy. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. kodeks morski /-2001r. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. Jej art. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym.. Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.constiiuere" = ustanawiać. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. o umo­ wach międzynarodowych. kodeks karny z 1997 r.. jest ona uważana za przyjętą. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. skargi konstytucyjnej. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. akty prawa miejscowego. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art.. w jakiej zostają ustalone normy prawne. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa.20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej.

gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. które stanowią tzw. obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. tj. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. tzw. dyrektorów urzędów morskich). Zarówno takie uchwały. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). premiera. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. ministrów. tzw. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r.na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . Takim aktem jest w szczególności statut gminy. (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. wewnętrzne prawo izb). Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. podobnie jak te akty. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. Można powiedzieć. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. kontrasygnaty). którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). nie­ zbędnych w celu ochrony życia. Zakazana jest przy tym tzw. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. Radę Ministrów. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. których kilka wciąż obowiązuje. że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową. Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). przewiduje wydawanie . bądź referendum lokalne. a następnie do 1989 r. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. przez Radę Państwa). Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. traktowane jak zarządzenia ministrów. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. organy administracji niezespolonej (np. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. polityki . Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. tj.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. Należy podkreślić. subdelegacja. Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. Należy uznać.. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. są: • uchwały Rady Ministrów (np.). to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. spokoju i bezpieczeństwa publicznego.

Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. jak wyznaczone cele zreali­ zować. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. Należy stwierdzić. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. Trzeba stwierdzić. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. oraz Traktat o Unii Europejskiej. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. traktaty akcesyjne oraz tzw. ogólne zasady prawa. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie).. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. demokratyzmu. decyzje. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. proporcjonalności. jak równości. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. ogólne zasady prawa. często . Stanowią one tzw. dyrektywy. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. mające swoisty charakter. zalecenia i opinie. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. Poszczególne państwa same więc decydują. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. w tym Polski. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. jak uchwały. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. programy itp. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. zawarty w 1957 r. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. które powinny wziąć je pod uwagę.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. rezolucje. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. orzecznictwo sądowe. pewności prawa. Tego rodzaju akty występują np. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. deklaracje. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa.

decyzje.in. nemu wstecznej mocy obowiązującej. językową). Z uwagi zaś na metodę interpretacji. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego.in. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej. że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa.. • doktrynalną. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). umowy użyteczności publicznej. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich.in. czyli jego interpretacja. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. W zależności od tego. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. Taki stan występuje wówczas. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych). Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu. jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. czy przez przeciwieństwo). • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa).Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. Zasadą jest. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym. zawarty przez Polskę w 1991 r. 1. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). który do 1 lutego 2003 r. która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. że okres ten wynosi 14 dni.eu. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). przez analo­ gię. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. Jest to tzw. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. streszczenia wyroków ETS. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. . a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. który wydał dany akt normatywny). wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. to niekiedy uważa się.8. że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. kto dokonuje wykładni. • praktyczną. fikcja prawna znajomości prawa. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. literalną. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. Monitor Polski. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. Można powiedzieć. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. co jednak wymaga znacznej ostrożności. do nich: Dziennik Ustaw. dyrekty­ wy. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1.int/eur-lex/lex/pl/index. zalecenia i opinie. Należą. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE. Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów.7. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. Należy dodać. a w serii S (suplement) m.

czy upływ czasu. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. przedmiot stosunku prawnego (tj. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. Np. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. rozmaite prawa osobiste (np.11. to tym samym stają się stosunkami prawnymi. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Zaliczamy do nich np. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. . Takim prawem jest w szczególności prawo własności. Mają one charakter naturalny. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. osoby. Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. klę­ ski żywiołowe. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. w których stosunki prawne powstają. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania. uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. inne prawa rzeczowe (np. sporządzenie testamentu). Są to z reguły rozmaite działania. organami wła­ dzy publicznej.10. Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. umowa sprzedaży). Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. których to za­ chowanie dotyczy).28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. Część stosunków jest krótkotrwałych. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. co zależy od tego. inne jednostki orga­ nizacyjne). Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. Zakres tej regulacji jest zmienny. wykroczenia. organy władzy publicz­ nej. zastaw). ulegają zmianom lub wygasają. czyli fakty wywołujące skutki prawne. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. takie jak np. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. które rodzą następstwa w postaci powstania.ą stosunki prawne. inne trwają cale lata. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. 1. sferę możliwości postępowania w określony sposób. umowa spółki). Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego.9. Takie fakty. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. ale czasem wielostronnymi (np. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. przewinienia dyscyplinarne. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. różnymi instytucjami. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Występują też czynności prawne jednostronne (np. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. grupy osób. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób.

prawo państwa. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. określa jego formę. wolności i obowiązki. Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. jak też zasada. . system organów władzy publicznej. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. 1. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. ła wstecz. Należy podkreślić. dla stosunków rzeczowych . Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. podlegający ciągłym zmianom. domniemanie. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. w którym dokonano danej czynności prawnej. co występuje na skalę masową. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny. 1. 1. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. że ojcem dziecka jest mąż jego matki. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy. administracyjna. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. koncesje. zezwolenia. Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu).13. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. lecz źró­ dłami prawa. dla czynności prawnych . Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. czyli wolny od luk. przeważających wpły­ wów.14. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. Ustawa ta wskazuje. zasady wyborów organów przedstawicielskich. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. klauzule derogacyjne. tj. domniemania usuwalne. Są to tzw. karna). gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. Jest to zbiór otwarty. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. Są to przepisy ustalające.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. wyrok orzekający rozwód). a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. społecznego oraz gospodarczego państwa. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. Ponadto zasadą jest. zasady two­ rzenia prawa.prawo państwa położenia rzeczy. zmiany lub ustania stosunku prawnego. w USA). Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych.12. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw.prawo prywatne międzynarodowe. że prawo nie dzia- . rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. które dotychczas obowiązujące normy prawne. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania.

lecz odrębnym systemem prawa.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). prawo transportowe. prawo podatkowe. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. a według wielu nadal stanowi jego dział. sądowoadministracyjne. tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. prawo rolne. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. ale również procedurę karną. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. prawo celne. takich jak prawo gospodarcze. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . wspomniane już procesowe prawo karne. ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. opieki i kurateli. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. prawo budowlane. prawo kar­ ne wykonawcze. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. prawo handlowe. porządkowe i dyscy­ plinarne). jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). egzekucyjne. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. prawo karne materialne. W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. jak np. • materialnego prawa administracyjnego. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. czy prawo wyznaniowe. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. prawo dewizowe i prawo bankowe. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego.. rozumiane jako prawo spółek handlowych. prawo spadkowe. Jest to tzw. regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. prawo turystyczne. które są prze­ stępstwami. Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. własności przemysłowej). Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. prawo górnicze. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. Z reguły mają one charakter kompleksowy. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. oraz proce­ sowe prawo cywilne. Np. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy.

To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. innymi usługodawcami. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. jak też z organizatorami podróży. psychologicznym. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. gospodarkę magazynową i łączność.. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. przedsię­ biorcami hotelarskimi. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. jak też potrzeby statystyki w turystyce. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania.obejmującej transport. sprzedawcami. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu. Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. restauratorami. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa).1. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. zawierający PKD. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki. tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. szerokie pojęcie turystyki. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. Załącznik do tego rozporządzenia. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. pośrednikami turystycznymi. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. przewoźnikami. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. kulturowym. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. takich. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. przestrzennym i ekonomicznym.

in. a zarazem czynność tworzenia. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). związanych z dobrowolną. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. bardzo różnie rozumianym. których celem jest odpoczynek. ale w istocie nie są to synonimy. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. którą reprezentują. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. trwający ponad rok). Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. kulturowym. poznawania i przeży­ wania świata. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. czasową zmianą miejsca pobytu. 2. dostrzegając umowność tego podziału. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. Pojęcie rekreacji Rekreacja . Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". Kwilecka i Z. w interesach lub w innych celach. Warto przytoczyć krótkie. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. rytmu i środowiska życia. dobrowolność.36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje . • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. • funkcję socjalizacyjną. czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi. kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. Brożek. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. określenie rekreacji przez Z. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. ale czasem również subiektywnymi ocenami.2. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. będący realizacją wolności. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym.ruchliwość fizycz- . Przecławskiego. rozrywka lub rozwój własny. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. a nieraz też mający elementy twórcze. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. to współczesny sposób jego życia. • jako procesu wypoczynku człowieka. wypoczynkowych i innych.zarówno przyrodniczym. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. • funkcję ludyczną (zabawową). Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki.S. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. jak i społecznym. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. tj. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym . jak również migracje zarobkowe związane z pracą. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. Wskazuje przy tym.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. jak aktywność. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. dążeniami do oryginalności ujęcia. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. odnosząc ją do zajęć. • funkcję zdrowotną. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. bycia z innymi.

in.30 D Pozostała działalność turystyczna. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. a także usługi agroturystyczne. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres.in. . • 63.usługi informacji turystycznej. transport rekreacyjny. autobusów i przyczep kempingowych. uwzględniającym zarówno transport. Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. czy rozryw- . usługi organizatorskie biur podróży. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. usługi wesołych miasteczek. obejmuje m. obejmująca: . mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. ale jako zdolność człowieka do rozwoju. ochrona zabytków. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego.30 B Działalność agencji podróży. Należy podkreślić. usługi gastronomiczne. Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by.usługi świadczone przez pilotów wycieczek.3. nazwana jako transport. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. zdrowia pozytywnego. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H. Krawczyka funkcji rekreacji. edukacyjne. ale także usługi tele­ komunikacyjne. uwzględniającym zarówno transport. ale także sekcji K . obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy. wodnego i powietrznego. usługi rekreacyjne. jak i zakwaterowa­ nie.usługi doradztwa turystycznego. parków rozrywki i zabytkowych kolei. • wynikanie z osobistych zainteresowań. Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. będąc w jego ramach odrębną grupą 63. która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne. obsługi pasażerów i bagażu.usługi przewodników turystycznych. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. a także sekcji O.in. dzia­ łalność muzeów. Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. W pełni odnosi się to do takiej turystyki. gospodarka maga­ zynowa i łączność. usługi przewozowe. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. motoryzacyjne. • 63. jak i zakwaterowanie.in. uzdrowiskowe. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. czy finansowe. domowymi lub społecznymi. . Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). obejmująca: .in. . działalność wspierającą przewozy. • związanie z czasem wolnym. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji. kowe. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić.obejmującej m.3. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. zdrowotne. • 63. do której wchodzą m.30.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. psychicznych.30 C Działalność biur turystycznych. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. Sekcja I tej klasyfikacji.rezerwację miejsc noclegowych. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. świadczoną zwłaszcza przez stacje. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Jest to więc pojęcie zbiorcze. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. Wśród tych innych usług mieszczą się m. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów. . społecznych i kulturowych człowieka. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez. sekcji N .mieszczącej m. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji).

Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. a często też w imieniu ubezpieczającego. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. który również działa na zle­ cenie klienta. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. Przygotowywaniem. zawierania umów ubezpieczenia itp. na rzecz której umowa została zawarta. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. co może . Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. Jej elementem charakterystycznym jest to. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. pokoi. rezerwacji w nich miejsc.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. którzy nieraz nie mieli świadomości. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. ale również taki. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. Należy dodać. odwie­ dzających jednodniowych. sprzedaży usług żywieniowych. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. Określenie to obejmuje zarówno osobę. rozrywkowe i sportowe. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. Ma to na celu ochronę klientów. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne. w jego interesie oraz na jego rachunek. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. jak i osobę. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. jak i tzw. Odnosi się to również do odwiedzającego. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. który zarazem przygotowuje. ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. które wymagają. sprzedaży usług noclegowych. Ważnym. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. rezerwacji pokojów hotelowych. mieszkań. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny.

miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. • gier ruchowych (np. bary. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. które można określić jako usługi rekreacyjne. obozowisk. lotniarstwo. siatkówka. bilard. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. wal). modelarstwo lotnicze). sportów zimowych (np. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. schroniska. na rzecz jednego usługobiorcy). jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne. kręgle. biegi na orientację. pokoi. wiążące się z wynajmowaniem domów. płetwonurkowanie. nauki gry w tenisa lub innych czynności. mieszkań. • • • • siłowym (np. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . Wskazany akt wykonawczy odróżnia. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. koszykówka. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. turniejów. callanetics). Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. nauka tańca. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. rajdów. zespół taneczny). tenis ziemny.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. Z tego wynika. Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. w drużynie). • gier zespołowych (np. innych ćwiczeń. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. • sportów wodnych (np. narciarstwo biegowe i zjazdowe). piłka nożna). stołówki i inne jed­ nostki. sportów jeździeckich (np. rozrywkowe.4. pola kempingowe. • zespołowej (w parze. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. tenis stołowy. czy spływy. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. czy informacyjne. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". gier sportowych lub innych konkurencji sportowych. usługi przechowania. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. w którym jest realizowana usługa noclegowa. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. Trzeba też podkreślić. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. zabaw ruchowych. bursy. pływanie. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. sportów lotniczych (np. windsurfing). motele. spływów. domy studenckie itp. żeglarstwo. zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. internaty. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. jazda konna). sportów motorowodnych. ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. zlotów.Hotele i restauracje. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. golf). snowboard. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. paintball. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. zloty. jak rajdy. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. profilaktyczno-usprawniających. festy­ nów i zawodów amatorskich. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. kometka. kulturystyka). rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. tanecznym (np. surwi- 2. Są one bardzo różnorodne. a w szcze­ gólności: biwaków. objętej sekcją G. pensjonaty. jak np. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . rozmaite usługi rekre­ acyjne. usługi porządkowe. wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. domy wycieczkowe. aerobik.c. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych..

trwające od kilku dni do kilku tygodni. • spartakiady.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych.in. sekcje tenisa stołowego. • działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych. które są z zasady ogólnodostępne. • biwaki. transport rekre­ acyjny w postaci np. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych.6. zgadywanki terenowe. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. .in. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. uzdro­ wiska itp. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. pól krykictowych. gdzie indziej niesklasyfikowana. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. • działalność związana ze sportem. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie. • pozostała działalność rekreacyjna. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. chociaż jej podklasa 93. w której juko klasa 92.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. solaria. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. nazwanej „pozostała działalność usługowa". stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. pól golfowych. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. • rajdy. czy rekreacyjnej jazdy konnej. łącznie z wynaj­ mowaniem m.33. czy turniej. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. biegi patrolowe i tzw. jazdy na rowerze.62. stanowiącą dział 92. kabin plażowych.F wyróżniona w grupie 92. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. boisk basebal­ lowych. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej. będąca grupą 92. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. w której podklasa 92. • biegi przełajowe. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD.in.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. konne. organizujących np.04.5 klasą 92. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. spartakia­ da.Z obejmuje m. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. będąca w grupie 92. biegi na orientację. zloty i spływy jako piesze. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. • konkursy. społeczna i indywidualna. klubów i świetlic. jak festyn. leżaków i koszy plażowych. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. rekreacją i sportem.in. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. że wskazana podklasa obejmuje usługi.Z obejmuje m. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. sauny i łaźnie parowe. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. salony masażu. działalność domów kultury. • turnieje. • ligi rekreacyjne. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie. lekcje w terenie).53. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej. gdzie indziej nicsklasyfikowane. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności.7.3l.61. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. kortów tenisowych. co obejmuje m. w tym działalność związaną z kulturą. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej. rowerowe. a podklasa 92.Z. stanowiąca grupę 92.

osobiste wykonywanie. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s. Powoduje to w konsekwencji. • ciągle. wypoczynku i sportu. Cechami wolnego zawodu są m. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. w sposób zarobkowy i ciągły. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych.g. dydaktycznych. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie.5. a także działal­ ność zawodową. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Ustawa o s. grzeczność (np. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. przewóz z grzeczności). jeśli jako tzw. Warunkiem jest jednak.d. stowarzyszenia. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. szczególne formy organizacyjne . nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. gastronomiczne. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. wykonywaną: • zarobkowo. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. Do tych czynności zalicza się m. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw.g. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. podatkowego.in. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. kwalifikowane wykształcenie.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu. tj. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym.g. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo. Obejmuje ono działalność wytwórczą. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. Ustawa ta reguluje podejmowanie. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. czy rekre­ acyjne.g.in. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. 2. zwanej dalej ustawą o s. Także działalność odpłatna.d. regulowany charakter. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. gdy jest to działalność zarobkowa.d. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej.d. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. • w sposób zorganizowany. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe.. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie. wolne zawody. handlową.. Jeśli ta tzw. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo.

d.g. Grykiel. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. określająca formę prawną danej osoby prawnej. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np. Zgod­ nie z k. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. W nauce pra­ wa postuluje się. które samo nie definiuje tego pojęcia. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. Może nim być osoba fizyczna. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. co wynika z przepisów k. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Natomiast firmą osoby . której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną.s. takimi spółkami są spółki jawne. jak np. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. Zgodnie z ustawą o s. niezależność i etyka zawodowa. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną.g. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną.h. jakim jest ustawa o s. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu.g. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków.c. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. mianem przedsiębiorcy. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. której ustawa przyznaje zdolność prawną. pod którym działają. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. 2. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej.h.6. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych. jak też działalności gospodarczej. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. związanie tajemnicą zawodową. spółki partnerskie. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k.d.. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. W konsekwencji J. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. Takimi jednostkami są spółki osobowe. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji.s. której ustawa przyznaje zdolność prawną. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia. Trzeba zaznaczyć.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. ale również inne podmioty. że znowelizowany w 2003 r. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna. Jak wykazuje J.s. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej. jak również istnienie samorządu zawodowego. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. stowarzyszenia niezarejestrowane. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć.d. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k.h.

gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s.d. Prawo to wynika bezpośrednio z art. Zgodnie z art. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu. że firma nie może być zbyta.d. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. Liechtensteinu oraz Norwegii. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. z Islandii. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. wtórną swobodę przedsiębiorczości. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego.g. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. czy przedmiotu lub miejsca działalności.g.. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw.g. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. tj. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego. Trzeba podkreślić. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. jest w istocie zbędne. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s.d. a więc także na terytorium Polski. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. Zgodnie z ustawą o s. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców. że art. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych.d. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw.d. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. czyli tzw.g. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. . jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. że firma nie może wprowadzać w błąd. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi. Trzeba także podkreślić.g. jak obywatele polscy. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli.g.d.

jak zwłaszcza tzw. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych.7. Australią i Argentyną. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. z USA. podmiotów. . • statusu uchodźcy. • tworzenie. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. 4 tys. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. oraz prawem UE. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy.in. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów.in.d. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. wieku z ok. czy wspólnoty wyznaniowe. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. Chinami. czy parafialne kluby sportowe. że obecne regulacje ustawy o s. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji. jakimi są jednostki organizacyjne. komandytowo-akcyjnej. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. do prawic 12 tys. związki zawodowe. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. Kanadą. jak spółdzielnie. takie podmioty. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych. Ja­ ponią. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. uczniowskie kluby sportowe. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. wieku prawie 3 tys. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. • organizowanie zajęć. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi. 2. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej. ośrodki sportu i rekreacji. Są to m. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany.d. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. zadania własne.h. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". Generalnie można stwierdzić.g. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. • korzystają z ochrony czasowej w RP. rozwijając się nadal w szybkim tempie. Akademickiego Związku Sportowego.g. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne.s. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys.

bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych.d. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. zgodnie z którymi podejmowanie.8.g. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów.d. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro.. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s.. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję.g.. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty.d.g. 50 min euro. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. przyzwoitym przedsiębiorcy. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa..54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym. Takich uprawnień wymaga np. jak też uprzywilejowującym. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców. pojęcia wolności w zakresie podejmowania.g. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne.. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego... oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Ustawa o s. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej.d. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s.g. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s.g. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. małych i średnich przedsiębiorców. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s.g.g. przeciwpożarowe oraz sanitarne. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji.d.d.. nakazującym zapewnienie. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.d. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia.d. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji.g. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. a także ochrony środowiska. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r. . która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.d. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej.d.g. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. proklamowanym w orzecznictwie ETS. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej.

Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów.8 tygodni. fundacje i inne organizacje społeczne. przedsiębiorstwa pań­ stwowe.d. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze). gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów.d. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. ustaliła. w tym spółki osobowe i kapitałowe. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. ustalona w ustawie o s. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. spółdzielnie. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru.g.. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . innych organizacji społecznych i zawodowych. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują. które podejmują działalność gospodarczą. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. które mają moc dokumentów urzędowych. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. np. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym.9. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem.g. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. Ma istotne znaczenie.h.s. oraz przepisy k. W tej ostatniej kwestii ustawa o s. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek. ale również z rejestru stowarzyszeń. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. stru przedsiębiorców. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń. z 2000 r.d. w zakresie działalności reklamowej.. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru. Należy 2.d. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s.g. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia.d.g. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy.g. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. działalności regulowanej. tzw.d. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki.d. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. oraz kilku innych ustaw. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. obejmując nim jedynie sześć dziedzin.d. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych.g. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. Należy podkreślić. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. ustawa o s.d.g. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. Dopiero w przyszłości ustawa o s. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji.d. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. a w końcu 2003 r. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. . ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej.g.11. ewidencji działalności gospodarczej. ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r.. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. 2.g. oraz wykazania. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r. 2.d. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE. zezwoleń. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi..g. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych).d. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s.10. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej.g. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta). że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania.. ustalonych przez ustawę o s.g.

że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie.d. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego. zaliczająca się do tzw. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. ograniczając się do wymienienia ustaw. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r. oraz ustawę o lasach z 1991 r. wprowadzoną przez ustawę o s.g. jako działalność gospodarcza. lokalowe.g. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m. po stwierdzeniu. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce.. L . także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych.d. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. organizowanie wyścigów konnych.d. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej. działalność regulowaną.. określonych przepisami prawa. jak przygotowanie kapitałowe. 7aodnie z przepisami ustawy o s.in. działalność kantorową.g. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. działalności wolnej.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s.d. kadrowe oraz inne. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r. technologiczne. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności. słowniczku ustawowym ustawy o s. której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw.g. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. usługi detektywistyczne. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu.d. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. prawo lotnicze z 2002 r.g.

Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. jak też ze względu na to. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy.g. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania.d. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów.1. co ściśle wiąże się ze sobą. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. . wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. które powinno być dołączone do wniosku o wpis. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). • określenie przedmiotu działalności.. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. • państw sąsiadujących z Polską. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika.

euro. wiarygodności doku­ mentów. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . po których przebiega trasa imprezy turystycznej. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. euro. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu.5 tys.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. euro. Należy podkreślić. • posiadające odpowiednią praktykę. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. euro. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. to obecnie . pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. gdyż ryzyko roszczeń klientów. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. euro. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu.5 tys. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4.to 7. jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.5 tys. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji.

Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Jednak nie dotyczy to sytuacji. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. Następuje to w postaci tzw.2. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. Ustawa o s. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. ekonomii. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. które spowodowało zmianę danych.d. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. 3. Ta ostatnia idzie zresztą dalej.d. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- .g. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s.g. prawa. gdyż w obecnych. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym.g.d. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia.d. zarządzania i marketingu. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. Toteż ustawa o s. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. ustala. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych. Generalnie należy stwierdzić.g.d. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis. jak i ustawa o s. informacji o osobie. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr.aż 4 lal takiej prak­ tyki. a ukończenie innego typu szkoły średniej . zawarte w ustawie o s.g. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną.

Taka księga składa się z czterech działów. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw.. 3. Warto podkreślić. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru.. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Podstawą tej ochrony jest system informacji. Trzeba dodać.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki. a także wykaz przedsiębiorców. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. określającego organizację. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • poinformować o tych przedsiębiorcach. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r.3. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. które zachowało ważność wpisów do CRZ. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności.

Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP. w dniach i w god?. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. obiektu.g. . W konsekwencji Centralna Ewidencja . Można więc mówić o tendencji spadkowej. 200 takich podmiotów. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli. pisemna lub elektroniczna. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o.crz. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. ale została ona zahamowana.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej.podobnie jak poprzednio CRZ . Generalnie należy oczekiwać. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji. wykorzystujące dostęp do Internetu. do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. 3.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków.g. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r. mają w tej dziedzinie największą przyszłość. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana.d. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. Może to być forma telefoniczna.inach. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. Warto podkreślić. Ponadto ustawa o s. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych. Deklaruje ono jawność tej ewidencji.turystyka. lokalu lub ich części. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www. Tak samo jak wcześniej CRZ.gov.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r. gdyż w ciągu ostatniego 1. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim... Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień.o. czyli prawie 19%. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych.4. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli.d. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej.5 roku przybyło ok. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych.

Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. dających zlecenie agentom. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. którego zakaz dotyczy. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań.g. wynikające z odrębnych przepisów. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. jeśli spełnia ustawowe warunki. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą. karą ograniczenia wolności lub grzywny. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. którego reprezentuje. lub • działa jako agent organizatora turystyki. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. którego reprezentuje. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. że tzw. głównie w województwie śląskim. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. Z wykazu przedsiębiorców..72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej.d. W wykazie tym wskazuje się termin. • przestrzegania przez przedsiębiorców.w. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru.g. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych. ale także agentów turystycznych. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki.

Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Tej treści przepis ustawy o s. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.g. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. Zgodnie z przepisami ustawy o s. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. wniosku. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . specjalnego sprzętu. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów.prawo łowieckie. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. których wykreślono z rejestru. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy.oznacza ich rażące naruszenie. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny .M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie.d. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu.d. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników.g. Jest to tury­ styka specjalistyczna. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. . . Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. Może jednak okazać się. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi.5. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. 3.

Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju.d. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ). polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą. róż­ nica jest taka.g. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów.. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę.g. Jednak skoro są to usługi turystyczne. a 15 tys. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. • składać organowi rejestrowemu. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta. • łowiecka turystyka wyjazdowa. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys.'° .d. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. a potem dwóch zezwoleń. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych.d. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę.d. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. • . które mogą ponieść szkodę podczas polowania. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska. Wejście w życie ustawy o s. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. • łowiecka turystyka przyjazdowa. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą. jest obowiązkowe. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej.g. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek.g. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s.g. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. euro. Toteż prawo łowieckie przewiduje. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa.d. Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. jak również osób postronnych. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. z 2004 r. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. świadczącego omawiane usługi turystyczne. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego.

Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP). w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa.. a 20 tys.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż . Jest oczywiste. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą.. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. wynosi ona równowartość 10 tys. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania.nieznaną ustawie o usługach turystycznych . euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. Należało się spodziewać. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. wymagane od egzaminowanych dokumenty.również jej adresu zamieszkania. • określenie zakresu działalności.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. 15 tys. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. jak np.. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej. czy k. ubezpieczenie OC). obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. z 2000 r. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego. euro . jak i polowania za granicą. Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. która ma być objęta wpisem do rejestru. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. kłusownictwo.k. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same.h. Skład tej komisji.in..w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej.s. w prawie bankowym z 1997 r. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw. euro .. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody.formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. euro.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. na terenach zamkniętych. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. oraz legity­ macja pilota wycieczek. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. jak i w środowisku otwartym. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r.. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym.1. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. Osoby. jak to jest w przypadku usług turystycznych. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. jak również sezonową. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Jest to racjonalne rozwiązanie. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. Obej­ muje to zarówno działalność stałą.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków.legitymacją przewodnika górskiego. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. . Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne. sekcji i stałych zespołów.

kolonie. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku.2. Należy dodać. w górach lub nad wodą. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. określone w odrębnych przepisach. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. półkolonie. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. wczasy w mieście). Są to tzw. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby. Jeśli są to dzieci do 10 lat. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. ale również właściwej opieki wychowawczej. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. pla­ cówki wypoczynku.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. 4. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. obozy. . Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem.

charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. 43. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. określonymi w od­ rębnych przepisach. liczby turnusów. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. finansowanych z budżetu państwa. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. • informacji na temat formy wypoczynku. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. a nie wynikać z ustaleń formularza. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. którzy mają być zatrudnieni. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. określenie wyposażenia sypialni. Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej.. jak lokalizacja obiektu (terenu). Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. który wydał wskazane zaświadczenie. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5.d. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. wynika. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. staje się przedsiębiorcą. Jak już tamże wspomniano. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. przy uwzględnieniu innych jego zasobów. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s. wynajmowanie całych domków turystycznych.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy. omówionym w rozdziale 2 podręcznika. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej.g. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego.d.g. Aby tak nie było.1.d.g. prowadzenie pola biwa- . w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. przepisów ustawy o s. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np.. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej.d. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s.g. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym.

domy wycieczkowe. pracownikom sezonowym. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. w tym obowiązek rejestrowy. czy osobom przebywającym na delegacji. 5. ani nie potwierdza jej praktyka. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. osoby fizyczne. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. zakłady uzdrowiskowe. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. Nieraz zdarza się. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. spółki akcyjne. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. spółki osobowe. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności.2. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. wolna działalność gospodarcza. uczniom. ośrodki wczasowe. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. zezwolenia. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. schroniska młodzieżowe. kempingi.. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. że jest wręcz odwrotnie.o. Jest to tzw. W 2006 r. jak np. nauczycielom. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. motele. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. pensjonaty. Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. domy pracy twórczej. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . Ma on wszystkie te obowiązki. schroniska oraz pola biwakowe. na ogólną liczbę 6694 tzw. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. Są to obiekty standardowe. spółdzielnie. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok.

przeciwpożarowych i sanitarnych. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. a także dowód wniesienia . Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • sanitarnych (tj. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. o które wystę­ puje wnioskodawca. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. nazwę własną obiektu. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. o które ubiega się wnioskodawca. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. w których są świadczone usługi hotelarskie. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. jak i wymagania sanitarne. Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. o które występuje wnioskodawca. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. Zastrzeżenia wywołuje fakt. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. • przeciwpożarowych (tj. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej).

Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. gdyż nie musi on mieć restauracji. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. Jest to uzasad- . Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. który wy­ dał decyzję. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. które stanowią dochód budżetu gminy. czyli właściwego marszałka województwa. Trudno zrozumieć. obejmując też działalność handlową. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa.p. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. Co do innych usług trzeba wspomnieć. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. było w Polsce 1295. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. wom sernice). świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. czyli tzw. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. promesy. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego.a. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. jakie są wówczas zawierane.in. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają.i dwuosobowych. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko. nie dłuższy niż 2 lata. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. akceptacja kart płatniczych. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. tj. to w szczególno­ ści m. oraz z 2001 r. że analizowane rozporządzenie z 2004 r. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. Ten wymóg został w 2002 r. w tym większość miejsc w pokojach jedno. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. 5. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych.3. budzenie.

przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. że hotel jest obiektem. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług.. odnowy biologicz­ nej (basen. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. Co więcej. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. Rezultat byl taki. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . Omawiane rozporządzenie z 2004 r. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. pamiątek. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. również w odniesieniu do kelnerów. że w hotelach trzy-. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków. solarium. pokojowych. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). pełny węzeł higienicznosanitarny. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. chociaż do 2001 r. zmienionego w 2002 r. siłownia. których było już 21 na początku 2006 r. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. ale także infrastruktura towarzysząca. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. Także świadczenie usług w zakresie tzw.106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. cztero. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). znacznie złagodzone. klubowe. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. kursem specjalistycznym.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów.. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. sauna. Trzeba wyrazić zdziwienie. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. portierów i bagażowych. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. Natomiast usługi prania. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej.

a w 2006 r. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. Istotnym argumentem jest też fakt.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r. czte­ ro. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości. Generalnie trzeba stwierdzić. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130.o. Już w 2001 r. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. podczas gdy w 2000 r. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. Warto przypomnieć. do 109. Trudno to wytłumaczyć. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. Różni to motele od hoteli. zaledwie 242. było ich jeszcze 409. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. Rzeczywiście tak się stało. kierowników sali.4. chociaż jest jej członkiem. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. że już w 1977 r. tylko 116. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów.i pięciogwiazdkowego. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. Różnice są jednak na tyle istotne. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. gdyż w 2004 r. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. z o. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. wymagania prawne dla mote­ li. 5. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. W hotelach cztero. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. Wciąż przybywa różnych zajazdów. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. . gdyż grozi obniżeniem . aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. ale na krótko. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie.. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. ich liczba znowu spadła do 116. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. czy gościńców kosztem pensjonatów. Zastanawia przy tym. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne.5. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. których liczba stale rośnie. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli.

solarium. bagażu i sprzętu turystycznego. książek telefonicznych itp. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. siłownia. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych. bankietów. ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. pamiątki. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. czy środków higieny osobistej. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. masaże itp. jak kosmetyki. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. Chociaż od 2002 r. Trzeba też podkreślić. kolacji lub obiadokolacji. choć jeszcze w 2000 r. Już od 2002 r. JI kategorii . Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji. rzeczy wartościowych. map regionów. pokazów itp. ale od 2002 r. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. Przy tym standard znacznie obniża fakt. Należy też podkreślić. że drastycznie ograniczone w 2002 r. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. choć nie zawsze doceniane. a jeśli jest to dom II kategorii. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. Szczególnie ważne. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. Warto podkreślić. że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. całkowicie zniosło. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich.Warto podkreślić.do 12 miejsc. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. tylko 70. wydawnictwa tury­ styczne itp. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. planów miast. sauna. 5. 5. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. a I kategorii . Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. jaki i gastronomicznych. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. obiadu.nie więcej niż 8 miejsc. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego.6. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. było ich 179. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. kosmetyków.7.

że obowiązujące przepisy akceptują stan. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych.8. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. że wystarczy. Zastrzeżenia wywołuje. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. przedmioty wartościowe. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. co powoduje. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. tylko 395. wymaga. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. 5. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. w którym jadalnia jest. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. bagaż oraz sprzęt turystyczny. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. zaledwie 56. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. chociaż w 2000 r. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. chociaż jeszcze w roku 2000 r. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. Trzeba raczej uznać. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r.5 tys. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. z czym nie można się zgodzić. Na świecie działa ok. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. przy szlakach turystycznych. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. było 1226 schronisk młodzieżowych. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. W obiekcie. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. to należy podkreślić. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. Warto zauważyć. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. że w 1980 r. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. dostosowanych do samoobsługi klientów. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. rozporządzenie MEN z 2005 r. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. W literaturze przedmiotu podkreśla się. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. 5. Trzeba podkreślić. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty.

Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. czy domy pracy twórczej. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. bagażu i sprzętu turystycznego. Występują one również w działalności hotelarskiej. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. schroniska młodzieżowe i schroniska. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk.. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. pensjonaty. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. domy wypoczynkowe. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. przechowywanie pieniędzy. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). pięciu milio- . gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. W 2004 r. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania.9.. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . stacji lub przystanku. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. Sytuacja tych osób . Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. zmienione istotnie w 2004 r. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. przedmiotów wartościowych. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. nów. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. motele. sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. które są określone w powołanym załączniku nr 8. domy wycieczkowe. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Takie dodatko­ we oznaczenia.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". jak ośrodki wczasowe. słodyczy oraz pamiątek. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. w tym natrysk. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK.in. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. hotele. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.jest bardzo trudna. W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. Spośród innych usług. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. Niepełnosprawnym jest osoba.

Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. umieszczenie wyłączników światła. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach.5 m2 na osobę.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. punkt poboru wody. Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. oddzielne zamykane szafki i wieszaki. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany. w stół. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów. przyczepach mieszkalnych.in. węzłów higienicznosanitarnych.10. łóż­ ka mogą być piętrowe.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu.in. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych. musi być m. • wynajmowania miejsc w namiotach. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. żeby były dostępne z łóżka. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. rano i wieczorem o ustalonych porach. ustawione w odpowiedniej odległości). jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. a ciepłą minimum przez 2 godz. schronisk i schronisk młodzieżowych. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. 5. zapewnienie pilota do telewizora. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m". żeby były czytelne dla niewidzących. dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . oświetlenia.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. dla domów wycieczkowych.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . ogrzewania oraz wyposażenia tzw. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. jak również takiego umeblowania. Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. z bieżącą zimną wodą. biurka i umywalki.

oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. • obejmującego spływ kajakowy. • dla wędkarzy. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. jak i osoby niezrzeszone. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. WC i pomieszczeń wspólnych. Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. którzy wyrażą na to zgodę. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG".118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". jak niepalące. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. „puszyste" itp. wiejską bazę noclegową. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. wyposażeniu i urządzeniu. mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. • dla osób samotnych. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw.. • dla miłośników przyrody. • stanowiącego plener artystyczny. PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. proponując własną ich kategoryzację. Warto zaznaczyć. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. szczególnych programów pobytu. Trzeba zgodzić się. o odpowiedniej wielkości.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki.agroturystyka. pojemnikami na śmieci. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. • obejmującego jazdę konną. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. • dla osób starszych. . do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. • pokoje grupowe. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. charakterze. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. • dla ekologów. • dla myśliwych. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". • dla innych kategorii osób. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. • dla osób niepełnosprawnych.

w których są świadczone usługi hotelarskie. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich. W związku z tym. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. jak również inne obiekty. w sprawie wykazu prac. jakim powinny odpowiadać m. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. zarówno obiekty hotelarskie. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji.. w podmiotach świadczących . Wymagania sanitarne. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. naświetlanie. przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". opalanie. nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. kosme­ tyczne. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG". Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi.. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich.in.120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. Przepisy te określają m. zapewnienia szatni. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń. niektóre obiekty usługowe. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich. PFTW . przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. przebieralni. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. masaż. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r.11. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. Warto podkreślić rozliczne korzyści. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia. gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". Tzw. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. w których są świadczone usługi hotelarskie.in. 5. muszą spełniać wymagania sanitarne. wykonywane przez osoby zatrudnione m. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. jakie mogą powstać w tym zakresie. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. tatuażu i odnowy biologicznej. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych.in.

czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. przygotowania budynku. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. innych obiektów budowlanych i terenów . w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. Ustawa ta określa m. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. w których są świadczone usługi hotelarskie. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. wyposażenia budynku. w saunach i basenach kąpielowych). którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. instalacyjnych i technologicznych. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. że zmieniona w 2001 r. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. Trzeba zaznaczyć. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. budynku. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. Oznacza to konieczność stosowania tzw. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. pakowaniem. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych.in. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. w których są świad­ czone usługi hotelarskie.

jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. motele. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. a więc także we wszystkich obiektach. jak odpowiednie wyjścia. zawierają w szczególności takie akty normatywne. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. pensjonaty.in. domy wycieczkowe. w budynkach zamieszkania zbiorowego. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. w których jest on konieczny. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków.in. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. w których są świadczone usługi hotelarskie. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . jak też do odpo­ wiedniego. zawierają­ ce m. kategorie zagrożenia ludzi. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. pensjonaty. przejścia i dojścia ewakuacyjne. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne. czy strefy pożarowe. Przy tym hotele. jak budynki. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. wymaga.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. odwołuje się co do znaczenia takich określeń. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. warunki ochrony przeciwpożarowej. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. które zostało już wyżej częściowo omówione. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. w których są świadczone usługi hotelarskie. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r.jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. jakimi są obiekty hotelarskie. stałe urządzenia gaśnicze wodne. motele. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. schro­ niska. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. sale konferencyjne). W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. określoną literą „A". schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. domy wypoczynkowe. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. zabezpieczenie przed zadymieniem.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. zmienionego istotnie w 2004 r. Poza tym trzeba podkreślić. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. zobowiązują właścicieli.. konstruk­ cji i wymiarów. Najwyższą klasę takiej odporności. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego .

w których są świadczone usługi hotelarskie. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. której na- 5. co miało miejsce uprzednio. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich..126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. przeciwpożarowych lub innych. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. zwane promesą. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów.in. jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. w tym świadczenie usług hotelarskich. wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu.in. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . Należy podkreślić. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Przykładem jest dodany przepis. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. • nazwę i adres obiektu. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. Ustawa ta określa m. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. wód i powierzchni ziemi. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. warunki ochrony powietrza. który zobowiązuje. • informacje o promesie. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . walorów krajobrazowych. jak też ochrony przed hałasem. określonych odrębnymi przepisa­ mi.12. Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną.

5. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności.14. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast). w których są świad­ czone usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- . że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. zmiany liczby miejsc noclegowych. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. które są w tym obiekcie zatrudnione. 5. Jest to obecnie zadanie własne gminy. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie.Należy pod­ kreślić. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. Należy zaznaczyć. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. • informację o liczbie miejsc noclegowych. prowadzi ich ewidencję. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny.13. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k.w. że projektowane w 2003 r. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. ma miejsce według tych samych zasad. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • nazwę i adres obiektu. karta ewidencyjna innego obiektu. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. Należy podkreślić.

wynika np. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. w których są świadczone usługi hotelarskie. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. w których są świad­ czone usługi hotelarskie.15. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. oraz nie narusza uprawnień innych organów. Od 2001 r. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. przewiduje. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. w których świadczone są usługi hotelarskie. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii.w. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. w których są świadczone usługi hotelarskie. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. Przewiduje ono. nie spełnia wymagań sanitarnych. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. Jeżeli zaś obiekt. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. jak też na wniosek przedsiębiorcy. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. są niesprawne. do których został zaszeregowany. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. nie jest należyty. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. w których są świadczone usługi hotelarskie. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. do których został zaszeregowany. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. odpowiedzialność za wykroczenie. uszkodzone. 5. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. wynikających z odrębnych przepisów. Właśnie z odrębnych przepisów k. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu.

dom turysty. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. Należy też zauważyć. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. nazw obcojęzycznych. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. stanica wodna. jak WOTEL czy OTEL itp. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. takie określenia. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. Co więcej. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. oberża. pensjonacik). Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. co jest zagrożone karą grzywny. jak ważne znaczenie mają takie określenia. znaków towarowych. gospoda. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. nazw własnych (np. bungalow. z którego jednoznacznie wynika. Hotel Górski na oznaczenie schroniska). w tym takich. Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. gościniec. Dosyć czę­ sto występują np. stacja tury­ styczna. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. hotelik. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje.132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. motcłik. jak hotel czy pensjonat. czy domek tury­ styczny. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. gość hotelowy może domagać się. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. jak zajazd. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. dom wypoczynkowy. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych.. karczma. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". stanowi obecnie wykroczenie. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. dom gościnny. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. . Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. rezydencja turystyczna. bacówka. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową.

rezerwacji pokoju. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. . Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu.134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. zasady liczenia doby hotelowej. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. określające m. 5. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. Należy zauważyć. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego.in. jak również z wszystkimi innymi osobami. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego.16. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. przedłużenia pobytu itp.

18/2000). akt SK. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. czystości i po­ rządku na terenie gminy. • kultury fizycznej i turystyki. (sygn. placów oraz organizacji ruchu drogowego. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. trzeba uznać. to powinien odpowiednio je oznakować. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw. • zieleni gminnej i zadrzewień. akt III PRN 66/67). oblodzenie chodników. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. • gminnych dróg. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. rekreacji ruchowej. (sygn. akt III Cr 9/65). (sygn. jakim jest organ gminy. powodujące szkodę u turysty. co obejmu­ je m. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. szlaki i trasy tury­ styczne. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. Nie można o niej mówić w sytuacji. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. prawo ochrony środowiska z 2001 r. traktując je jako zadania własne tych jednostek. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. mostów. place. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona.in. parki. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.c. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko.. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. 417 k. gdy np.in. plaże. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy.. a gdy to nie jest możliwe. Takie przypadki mają miejsce. • lokalnego transportu zbiorowego. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r.1. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. ulic. w tym ulic. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty.

Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów.brak zagrożenia. tereny pod liniami energetycznymi. Nie można zakładać. 417 i nast. bo aż 82.małe). I . że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0. Warto zaznaczyć. powiększania zasobów leśnych. B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. l. stopień . zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle. bądź wpisany do rejestru zabytków.4% wszyst­ kich lasów w Polsce. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. trwałości utrzymania lasów.małe zagrożenie. 9 min ha. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. II . Trzeba podkreślić. glebę. drogi leśne. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. które zajmują ok. stopień . Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym. szkółki leśne. którym mogą ulec zwiedzający. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza.5%. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. (sygn. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6.średnie.138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. 3. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część . (sygn. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. 2. linie podziału przestrzennego lasu. co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. Ok. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa.in. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości.duże zagrożenie. kat. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. k. kat. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. miejsca składowania drewna. wina organizacyjna (anonimowa).c. oraz nowych regulacji art.1 ha. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. oblodzonym chodniku. przy parkingach). wodę. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. powietrze. co stanowi 28. w tym oczywiście również turysty. Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. urządzenia melioracji wodnych. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. w tym oczywiście turystów. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. Same lasy państwowe zaś to aż 78. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. parku narodowego. Niemczech oraz Ukrainie. stopień . warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą.duże). W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. 111 . ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. Jest to tżw.2.średnie. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat.. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego. stopień . 9 0 0 jest niższa od 10%.6% powierzchni Polski. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne.

3. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw. snowboarding. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. Ruch pojazdów silnikowych.: zaśmiecania lasów. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach.. niszczenia lub uszkadzania drzew. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. wie. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. niszczenia grzybów i grzybni. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. zachowania dobrego zdrowia. ale również realizujących funkcje poznawcze. z jakimi wiąże się przebywanie w górach. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich.in. co stanowi istotę turystyki aktywnej. jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. . Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. zdarza się najwięcej wypadków w górach. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n . krzewów lub innych roślin. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu). właśnie lasy państwowe. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. Każdy. 6. zaliczająca do wskazanych zasobów m.in. puszczania psów luzem. o których nie wolno zapominać. które zabraniają m. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. rozkopywania gruntu. odbywane niezależnie od pory roku. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami.in. ścigania. skiboby. kto chociaż raz był w górach. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. dyrekcje parków narodowych. płoszenia.

Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych.m. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. że osoby fizyczne uprawiają sport. Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. rekreację i sport w górach . Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". a nie w jej akcie wykonawczym. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze.. bądź jest to teren. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. urządzeń lub obszarów. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. obiektów i urzą­ dzeń. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających.p. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską. pływających. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność. Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. gdyż decydujące jest to. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. wycieczek szkolnych. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. rekreacji ruchowej i sportu w górach. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków.m. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów. przewiduje. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń.p. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. odpowiada organizator imprezy. obiektów i urządzeń. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych. oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Także tzw. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. sporto­ wych. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. organami jednostek samorządu terytorialnego. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych... któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. rekreację ruchową i sport w górach". ale także poniżej tej wysokości. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie.. którego projekt z marca 2007 r. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym. a od kierowników wskazanych obiektów .

Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. Wydaje się. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość.czerwo­ ny. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone. rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. ułatwiających orientację w terenie. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. obiektu i urządzenia. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. jak też pod wpływem środków odurzających. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich.niebieski. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. jak też uprawiania turystyki górskiej. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. co należy do zadań GOPR. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. że jest nieprecyzyjnie sformułowany. o ile w ogóle możli­ we. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.c. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. to regulowałby tzw. łatwe . że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. obiektów i urzą­ dzeń w górach.144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. jak to jest obecnie. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych.czarny. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. .to kolor zielony. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. jak też uprawiania turystyki górskiej. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał. trudne . a bardzo trudne . TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. herbaty góralskiej. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa.

. a nie w drodze aktu wykonawczego. Akt ten ustala. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego. • używanie kasków ochronnych. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. czyli wspinaczek w wysokich górach. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów.5. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. Wspomnieć też warto o zał. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. Warto dodać. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego.. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. Polski Związek Alpinizmu. którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. rzeki.in. Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy.4. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. w tym żeglarskiej. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. kajakowej i podwodnej. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. tj. 6. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. Mo­ rze. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. 6. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. Obejmują one m. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy.. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . które mogą opóźnić powrót.

Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. odbywających się na wodzie lub nad wodą. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. parki wodne oraz tereny przyległe.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. a nie w jej akcie wykonawczym. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. że osoby fizyczne uprawiają sport. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. pływalnie. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. wycieczek szkolnych. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. urządzeń lub obszarów. którego projekt z marca 2007 r. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. przeznaczone do kąpieli. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. żeby miały to być jasne przepisy prawne.. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . kąpiących się i uprawiających sporty wodne". ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r. Trudno powiedzieć. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. pływających. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte.. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. rekreacji i sportu. Trzeba podkreślić. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych. Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. sportowych. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. odpowiada organi­ zator imprezy. że nadal obowiązuje .148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. Również tzw.

że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. wydawanej corocznie przez WOPR. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. pływalni lub parku wod­ nego. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. obiektu i urządzenia. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. przewiduje. 6. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. gdyż statystyki dowodzą. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. których wzory są określone w zał. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. a często wręcz niemożliwe. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie.6. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. • przestrzegania znaków zakazu. że trudno tu mówić o nowościach. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych.in. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. obiektów i urządzeń nad wodami. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. wodnych przystani i marin. Niestety życie dowodzi. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. Trzeba też zaznaczyć. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. że zał. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. zakazywać wstępu osobom. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. podawania. a także sprzedaży. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska.

Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. kapitana motorowodnego. wymaga. narciarstwo wodne. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. Trzeba też podkreślić. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. w tym innych jednostek pływających. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. co obecnie reguluje zał. formułują zasadę. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. morskiego sternika motorowod­ nego. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. wioślarstwo. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. a nie w drodze aktu wykonawczego. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. które nie ukończyły 16 lat. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. pływających. nr 5. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. starszego sternika motorowodnego. Projektowane ustalenia zał. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. ma zawierać zał. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. jedynie pod nadzorem. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. kajakar­ stwo. Trzeba podkreślić. sternika jachtowego. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. Względy bezpieczeństwa wymagają. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. która ukończyła 12 lat. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. .

że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. jak ruchy i głębokość wody. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego.4 MPa. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa.16 MPa. Prawie każdy może więc nurkować. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. płynący na łodzi motorowej. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. które przewiduje. który ma być używany do nurkowania. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. ale żeby były to czynności bezpieczne. konieczna jest ich regulacja prawna. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania.7. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo.. azotu zaś 0. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. Warto dodać. wymaga. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny. • sprawdzenie sprzętu. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. zakazuje ponadto zachowań. który ma być używany do nurkowania. 6. wymaga. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. sportu. . które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. wiosłowej lub jachcie.

w jakich ma się ona odbywać. śnieżycy i gołoledzi... Trzeba dodać. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego. i jej aktów wykonawczych • . która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich. jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. sposo­ bów porozumiewania się. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. Wszelkie zajęcia. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. który ma być używany do nurkowania). • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. Nauka pływania uczniów 6. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. sportu i turystyki. obejmujących morskie wody wewnętrzne. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. jest po prostu zbędne. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. a zwłaszcza organizowanych w górach. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością.8. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. Omawiane rozporządzenie nakazuje. tj. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. w czasie zwie­ dzania. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna.. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne. oraz ustawy o lasach z 1991 r. informacji o sprzęcie. w którym się odbywają. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r.. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. Jest sprawą oczywistą. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu.. rozporządzenia MEN w sprawie warunków. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej.

9. ochrony porządku publicznego. do używania dysku. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. bibliotekach. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych.in. oszczepu. podporządkowanych lub nadzorowanych m. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. muzeach. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. czy sportowej broni strzeleckiej. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. ministra do spraw . filharmoniach. stawach. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. zabezpieczenia pod względem medycznym. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. na której liczba miejsc dla osób na stadionie.nie mniej niż 300. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy.in. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. młota. Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. operach. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną. Trzeba podkreślić.. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. artystyczną lub rozrywkową. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją. domach kultury i galeriach sztuki. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. łuku. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. Odnosi się to m. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. kuli. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. szpady. operetkach.in. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. kinach. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową.

Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. związki sportowe. czy właściciele obiek­ tów. Trzeba też zaznaczyć. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. parku narodowego lub krajobrazowego. kluby sportowe. a nie pobyt stały. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. Obowiązek ten obejmuje m.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. których określa jako wczasowiczów i turystów. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. co chce.. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. podobnie jak np. W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. że dokonane w 2007 r. pokoju gościnnego. campingu lub na strzeżone pole biwa- . to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom.in. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. bądź dla ochrony środowiska. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. organizatorzy turystyki. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. co ma znaczenie dla osób podróżujących. które mogą być na imprezie. pensjonatu. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. hotelu. domu wycieczko­ wego.1. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). schroniska. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. która proklamuje zasadę wolności człowieka. motelu. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

Konsul wydaje tzw. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego.in. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. a także w tych przypadkach. roku życia. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. emerytów. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. Omawiana ustawa przewiduje.konsul. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. studen­ tów. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport.. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. osoby niepełnosprawne i kombatantów. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. które ukończyły 70 lat. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. a za granicą . Zarówno paszporty. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. przez uczniów. Należy podkreślić. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. rencistów. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. a 13. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej.

podpisaną w 1990 r.. uszkadzanie. 1 kg tytoniu do palenia. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. z których Polska ratyfikowała m. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r.. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- .przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. czy innych. 200 sztuk cygar.opar­ tego na przepisach prawa UE . Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. wyko­ nywania polowania. przesuwanie. (TO 7. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. w Stambule.. że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. że jest sfałszowany. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe.p. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. Trudności pogłębia fakt. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. groźby. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie. usuwanie. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. czego dokonała ustawa z 2004 r.. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r. 1973 r.in. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej. połowu ryb. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów. Niszczenie. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym.k. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. 400 sztuk cygaretek. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy.3. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne.

aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. jak zgłoszenie celne. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. należących do czterech podstawowych grup towarowych. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. którzy nie ukończyli 17. win musujących i wzmocnionych. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. którzy ukończyli 17 lat. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą. jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi.Prawo celne z 2004 r. W odniesieniu do podróżnego. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby.c. Znajdują. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. jak i polskiego k. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki. roku życia. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . Zawsze jednak .1 litra wody toaletowej.5 litra napojów o mocy do 22%. • 110 litrów piwa. jakimi są wyroby tytoniowe. • 0. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym.25 litra wody toaletowej. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. Warto zauwa­ żyć. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. produktami pośrednimi. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. • 50 g perfum oraz 0. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty. odprawa czasowa. przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. • 25 g perfum i 0.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego).5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro.5 litra win niemusujących. alkohol i napoje alkoholowe. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. oraz .c. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. W przy­ padku podróżnego. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów. czyli z tzw. państwa trzeciego. który nie ukończył 15 lat. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. który nie ukończył 15 lat. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. od przedstawicielstwa pośredniego. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw.

katalogi targowe. Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. publikacje dotyczące muzeów. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. mapy geograficzne. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. euro. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. jak prawo celne.in. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. uzdrowisk lub podobne. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. Zasady takiego obrotu. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej. nieprzeznaczone do rozdawania. w tym m. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. książki. dewizowe z 2002 r. broszury. euro. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. turystycznych materiałów informacyj­ nych. plakaty. . Warto też zazna­ czyć. czasopisma. wartości dewizowych. W tzw. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna".174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. euro. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną .4. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. Jedną z nich jest określenie „rezydent". • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. poszerzyła zakres tej swobody. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. przewodniki.

Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r.5. stosującymi kasy rejestrujące obrót. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r.. aby mogły one wykonywać działalność kantorową. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r.. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu.g. że znowelizowane w 2007 r. euro. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. 7. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. Warto podkreślić. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych. jeśli spełniły ustawowo określone warunki. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek.d. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. Warto zaznaczyć. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej. . gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej.

poprawiania stwierdzonych w niej błędów. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. wartości i stanu towarów. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. Np. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. w którym dokonano zakupu. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. Warto zaznaczyć. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. zł.pl. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. dany podmiot powinien: być spółką z o.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. od których przysługuje zwrot podatku VAT. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. jak też zakresu. Np. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym. lub spółką akcyjną. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. których taki zwrot może dotyczyć. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. Te ograniczenia powodują. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich.o. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych.vat.

Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. • roślin. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. wypoczynkowe. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. zabawo­ we. w kanałach. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. estetyczne. sportowe. lasy państwowe. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. ale także międzynarodowej. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. wychowawcze. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. rzadkich i chronionych gatunków roślin. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. • siedlisk przyrodniczych. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. stanowiska dokumentacyjne. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. • krajobrazu. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. ale także na osoby prawne. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. kształcące. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. zwierząt lub grzybów. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. siedlisk zagrożonych wyginięciem. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. zmiana granic już istnieją- . Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. prestiżowe. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. w których biorą one początek. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin.in. tworów i skład­ ników przyrody.6. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. Właśnie te tzw. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. 7. rezerwaty przyrody. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. parki krajobrazowe. Utworzenie nowych parków narodowych. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. oraz ustawa o lasach z 1991 r. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. czy użytkowe.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. • zasadę planowości ochrony przyrody. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. zwierząt i grzybów. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. jak i uczestników rekreacji. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. zwierząt i grzybów. • zadrzewień. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. • zieleni w miastach i wsiach. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. zdrowotne.

faunistyczny. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. społecznymi. Ustawowo zostało przesądzone. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. stepowy. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. naukowymi.in. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. a także siedliska roślin. torfowiskowy.in. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. turystycznych i rekreacyjnych. naukowymi. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. wodny. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. florystyczny. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. zakłócania ciszy. czynnej i krajobrazowej. która może być waloryzowana. jaką w świetle prawa jest taki park. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha.in. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. studentom. turystycznych i sportowych. zakaz bi­ wakowania. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. działających na terenie danego parku narodowego. wydmowy lub skalny). do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. ostoje i siedliska przyrodnicze. wskazuje obszary ochrony ścisłej. dydaktycznej. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. słonoroślowy (halofilny). W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe. określiło 8 parków narodowych. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. emerytom. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. na­ ukowej.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. ekosystemy. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. gospodarczej oraz turystycznej. Taki plan m. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Wiążą się . określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r.

Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. turystycznej i rekre­ acyjnej. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. bądź ostoi. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu.in. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. zwierząt i grzybów. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. obszary Natura 2000. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin.in. czy zakaz fotografowania. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. Takim właśnie obszarem jest np. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. dolina Rospudy. kierując się potrzebą ochrony przyrody. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. ale ma charakter łagodniejszy. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. zakaz wybierania jaj. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. określonych w ustawie o ochronie przyrody. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. filmowa- . Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części.in. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. Takie rozporządzenie określa m. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. oraz tzw. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. Akt ten powinien określać m. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. turystycznych i rekre­ acyjnych. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin.

palenia ognisk. całkowitego rozpadu. czy samo zakłó­ canie ciszy. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. głazów narzutowych. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. kulturowej. wędkowania i rybołówstwa. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. pływania. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. . i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. że­ glowania. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny.jarów. czy używania motolotni i lotni. starorzecza. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. Naturalne zbiorniki wodne. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. oczka wodne. a nawet obserwacji takich zwierząt. kamieńce. naukowej. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. jak np. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. torfowiska.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. ruchu pojazdów. skarpy. jak zwłaszcza dotyczące polowania. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. skałek. wydmy. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. używania łodzi motorowych. użytki ekologiczne. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. bagna. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. historycznej lub krajobrazowej. tzw. ruch pieszy. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. mogą być uznane za tzw. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. wywierzysk. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. rowerowy. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. uprawiania sportów wodnych i motorowych. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. zakłócania ciszy. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. wodospadów. wspinaczka. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych.in. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. źródeł. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew.

obrzędy i obyczaje przodków). Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. ślady osadnictwa w Biskupinie. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. pomniki historii. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. W 1999 r. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. instrumenty mu­ zyczne. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. czy relikty działalności gospodarczej. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. tj. Ta ustawowa definicja obejmuje np. obiektów w postaci nieruchomo­ ści. religijnej lub artystycznej. ogrody.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. liczącej ponad 64 tys. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. które tworzyły te kolekcje. arty­ styczną łub naukową. zabytków żyjących od ruin. a w 2007 r. ale mogą to być także obiekty współczesne. Taki charakter ma np. wytwory sztuki ludowej itp. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. mające znaczenie ogólnoświatowe. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. przedstawia­ jących wartość muzealną. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. Te niewątpliwie znaczące pamiątki. mieszczą się rozmaite budowle. określając jego granice. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. parki. cmentarzyska. tradycyjne tańce. stare kopalnie itp. odnosi się też pojęcie kolekcji. monety. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane.7.in. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. obejmujący Wzgórze Zamkowe. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. Fryderyka Chopina w War­ szawie. przy którym podpisano tzw. ich części lub zespoły. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. obrazy. jak też kopalnia soli w Wieliczce. Wzgórze Staro­ miejskie. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. Na liście tej znajduje się m. stare rowery czy samochody. cmentarze. jak np. Natomiast w grupie . ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. podania ludowe. ulicy lub jednostki osadniczej. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. kurhany. obiekty techniki. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. muzyka. jak również jako niematerialne formy kultury (np. będący tym wytworem. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome.. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. placu. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata".). Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. 7. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. grodziska.

in. Natomiast wójt (bur­ mistrz. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane.in. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. co jest nową formą ochrony zabytków. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. Nie­ stety tak nie jest. co następuje w trybie wyżej omówionym. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. . • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. rady powiatów oraz rady gmin. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. zwłaszcza nieruchomych. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Realizacja tych programów ma na celu m. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. że dany zabytek podlega ochronie. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. • uznanie za pomnik historii. powiaty i województwa. Należy wskazać. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie.

. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. jak również dzieła twórców żyjących. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. Zwykle są to duże miasta. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. a nawet na wsi. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi.192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków.8. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów.in. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami.. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. zmieniona w 2007 r. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. którym niekiedy może być turysta. prezydenta miasta). 7. upowszechnianie podsta- . jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. ale muzea są nieraz również w małych miastach.

Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. czy Muzeum . co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Muzeum Zamkowe w Malborku. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. Muzeum Narodowe w Warszawie. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. Muzeum Wsi Lubelskiej. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. np. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. to nie powołuje się już rady muzeum. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. jak i depozyty. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie). prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. depozyty. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. nieraz bardzo atrakcyjne. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. odpowiednie ich przechowywanie. zabezpieczanie i konserwację. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. nauki i kultury polskiej oraz światowej. działalność wydawniczą i edukacyjną. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. Po zmianach w 2007 r. Nie podlegają temu wpisowi tzw. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. który sta­ nowi dobro narodowe. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. związanej z realizacją celów muzeum. Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego. jednostki samorządu terytorialne­ go. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. który takie muzeum utworzył. uniwersyteckim. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. • prywatne (wszystkie pozostałe). Muzeum Pałac w Wilanowie.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. osoby fizyczne. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. Zarówno wysokość opłat za wstęp. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot.

czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów.. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją.. na­ uczycielom.. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea. Isiandii. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie.in. uczniom. budowy obiektów budowlanych. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r.. Kodeks cywilny nazywa te podmioty . Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika.. dzieciom do lat siedmiu). Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc. prawo przewozowe z 1984 r. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny.1. Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach.. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r.. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. uczestnikom studiów doktoranckich. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. studentom.. Takimi ustawami szczególnymi są np. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady. czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną.Obóz w Chełmnie nad Nerem. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. określającego grupy osób. prawo bankowe z 1997 r. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. • Muzeum Martyrologiczne . który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. ale trudno określić.. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. 8. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. ostatnio kilka razy w 2007 r. Tereny te. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym..in.. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. zwane Pomnikami Za­ głady. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. prowadzenia działalności gospo­ darczej.2. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np. kodeks morski z 2001 r. Liechtensteinu i Norwegii. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r.. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. prawo lotnicze z 2002 r.196 Rozdział 7 czej. jak też wywłaszczania nieruchomości.. Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu.

firma czyli nazwa. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. komandytowe i komandytowoakcyjne). które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r. czynsz najmu). spółki z o.. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. wizerunek. przewiduje. Warunkiem jest. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. nazwisko. naukowe. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). spół­ dzielnie. Rzecz główna i jej przynależność (np. literackie. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. owoce). którym ustawa przyznaje zdolność prawną. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. oraz rozmaite dobra niematerialne. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np. przedsiębiorstwa państwowe. nieruchomości). niepełnych (ułomnych) osób prawnych. pod którą działa przedsiębiorca. tajemnica korespondencji). stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. jak również żyjące w stanie wolnym). jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.o. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Kodeks cywilny rozumie przez takie . zwierzę nic jest rzeczą. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania. papiery wartościowe (np. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. dobra inte­ lektualne (np.3. zdolność prawną. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. Zarówno osoby fizyczne. wynalazki). Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. którzy ukończyli 13 lat. by część składowa nie była własnością innej osoby. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. PAN. zarząd itp. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. tj. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. ochrony i opieki. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania.c. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. k. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. Tak jest np. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. co do kół samochodu. Po zmianie w 2003 r. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. szkoły wyższe. banki państwowe. To połączenie musi mieć charakter trwały.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. Częścią składową rzeczy jest to wszystko. Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. dobra osobiste (np. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. zwierzęta domowe i hodowlane.c. że przepisy k. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. 8. stowarzyszenia. Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. spółki akcyjne. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. Trzeba dodać. partnerskie.

jak np. Warunkiem jest jednak. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. umowa prze­ chowania). Znaczenie tych bardzo specyficznych.in. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. testament. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. środki pieniężne. Czym innym jest pojęcie mienia. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Zgodnie z k. obciążających. np. koncesje. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . Mo­ gą to być określone słowa. odstępne. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. mienie komunalne. W odróżnieniu od majątku. Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np.4. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. zadatek. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). tajemnice przedsiębiorstwa. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów).200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. jak np. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. majątkowe prawa autorskie. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. tzw. Kodeks cywilny obecnie przewiduje. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. a nie dla celów dowodowych. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. w postaci elektronicznej. Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego.c. kara umowna. aż do rygoru nieważności czynności prawnej. akt notarialny (np. • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. w razie sprzedaży nieruchomości). • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. wierzytelności. przenoszących. nie­ ważność względna). Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. Pojęcie lo obejmuje m. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek".tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. mienie spółdzielcze czy też prywatne. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. Natomiast wady w postaci błędu. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. nazwę przedsiębiorstwa. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. w których nic ma notariusza). Takie wady oświadczenia woli. ustna. . W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. mienie państwowe. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). 8.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). przebaczenie). data pewna). licencje i zezwolenia. Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej.

wymaga. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. przepisy k. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. Należy też podkreślić. • kodeksach etycznych. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy.5. które nie są skierowane do indywidualnych osób. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. gdy oferent . jeśli strony tak postanowią. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. • zasadach i sposobach utrwalania. określające istotne postanowienia tej umowy. jak też w wypadku. Dopiero nowelizacja k. że wszelkie ogłoszenia. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. Przepisy k. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. Wówczas umowa dochodzi do skutku. z 2003 r.c.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. gdy nic doszło do zawarcia umowy. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. przewidują. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. w których umowa może być zawarta. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. pochodzącą od oferenta.c. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. poczytuje się za przyjęcie oferty. telefonu) przestaje wiązać. aukcji albo przetargu. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. w drodze negocjacji. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k. że zasadą jest. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. które były przedmiotem negocjacji.c. reklamy.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. Trzeba jednak podkreślić. gdyż dodane w 2003 r. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. • językach. . cenniki i inne informacje. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. że strona. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. Warunkiem jest. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. jak też przypadku.c. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. to uważa się. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane.

jak i wyżej omówionej aukcji. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. kurator). negocja­ cje bez ogłoszenia. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. notariusza) i podpisania umowy przez strony. gdy zastrzeżono to w ich treści. które ma charakter eliminacyjny. Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. ale wcale nie jest to konieczne. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. Jeśli . Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. jeżeli strona tej umowy. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. a nieraz występująca w postaci licytacji. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. jaką druga slrona poniosła przez to. jak np. złożona oferta przestaje wiązać. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. miejsce. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. tzw. zamówienie z wolnej ręki. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. Jego oferta przestaje wiązać. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. jest obowiązana do naprawienia szkody. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. 8. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. mianem przetargu ustnego. Należy podkreślić. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. Kodeks cywilny wymaga. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. Poza tym warto osobno wspomnieć. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu. który zgłosił tę ofertę. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. że liczyła na zawarcie umowy. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji. wadium.c. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą.6. miejsce. opiekun. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. dialog konkurencyjny. który może ją mieć ograniczoną. udzielenia przybicia. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. nazywana dawniej w k.

czynność z samym sobą). prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. roszczenia niemajątkowe. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. codzienny zarząd określonym majątkiem). czynności zwykłego zarządu (tj. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. które dotyczy tzw. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne.7. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. z wy­ jątkiem sytuacji. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. pełno­ mocnictwo domniemane. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. . Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. pełnomocnictwo rzekome. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. dalszych pełnomocni' ków (substytutów).c. Prokura nie może być przeniesio­ na. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Ponadto jak już wspomniano. Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. Należy również odróżnić tzw. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Czym innym jest tzw. ale także osoba prawna. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. Niekiedy występuje tzw. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. 8. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. w 2003 r. Nowelizacja k. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. w której imieniu dana umowa została zawarta. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności.

roszczenie odszko­ dowawcze. w razie wspólności mąjątko- .c. nacjonalizacji). Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. np. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. którym jest tzw. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. o zwrot pożytków. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. Tak samo jak własność. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej.c.c.c. a posiadaczem zależnym ten. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. jak umowa sprzedaży. dzierżawca lub mający inne prawo. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. wśród których k. czy darowizny. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. samopomocy. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. Inne uregulowane przez k. pracownik placówki handlowej). czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. służebność. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. zastawnik. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej. tzn. o czym zob. To tzw. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. zamiany. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku).tylko 3 lata. która ma charakter samoistny. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. to jej posiadanie jest stanem faktycznym. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. długu gruntowego. ograniczone prawa rzeczowe. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. Przepisy k. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie.8. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. np. że w tym zamiarze ją porzuci. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej .c. uży­ wania. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. wej małżeńskiej). co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). prawo administra­ cyjne (w razie Izw. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. wobec którego pełni rolę służebną (np. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. najemca. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne). władający rzeczą za kogoś innego (np. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. wymienia użytko­ wanie. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw.c. Ponadto dla ochrony posiadania k. zastaw. zastępca w posiadaniu. którym może rozporządzać. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. w którym dane roszczenie stało się wymagalne. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc.

Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. Polega ona na tym. zadatek. może żądać od drugie­ go podmiotu. umowne prawo odstąpienia. określonego świadczenia. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). bezpod­ stawne wzbogacenie. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym.c. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. takie. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. służebność mieszkania. Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. czynsz najmu). oraz kilkunastu innych ustawach. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych.c. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. odstępne i karę umowną. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. termin. Może to być solidarność dłużników. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. Każda umowa jako stan faktyczny. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych.c. dodatkowe zastrzeżenia umowne. . Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. tj. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa.10. zmierza do ustanowie­ nia. zwany wierzycielem. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. 8. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. Warto po­ nadto dodać. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. zobowiązanie solidarne. Może być ona całkiem prosta. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. 8. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. Szczególnie skomplikowane jest tzw. w którym jeden podmiot. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. że zobowiązanie stanowi jedną całość. do których k. przyrzeczenie publiczne) oraz tzw. o czym decyduje cel danego zobowiązania. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne.dłu­ giem. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi.9. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. lub ustawie szcze­ gólnej). a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. a ze stanowiska dłużnika . Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej. ale niekiedy celom osobistym (np. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. zwanego dłużnikiem. ciągle lub okresowe (np. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. zalicza waru­ nek. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy.c.. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne.

za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. Warto zauważyć. Są to takie ustalenia. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. bieżących sprawach życia codziennego. kwalifikowane i niekwalifikowane. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca. wzory (formularze) umów. ale do każdego. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. K. którzy zawarli umowę. dzięki wywieszkom w środku transportowym). które nie są ze sobą sprzeczne. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu.11. • przewidują postanowienia. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców.in. tzw. Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. tworząc ogólne warunki umów. rażąco naruszając jego interesy. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów.c. czy regulaminy. • . które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. Kodeks cywilny wymaga. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. takie. delikty). Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. wynikające z doświadczeń praktyki. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. Jest to lista tzw. przewiduje. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. klauzul szarych. Dodane w 2003 r. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. Powinno to nastąpić w taki sposób. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. Trzeba podkreślić. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim.

c. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. wykonywania świadczeń zastępczych. 8. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. Zasady. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. Należy podkreślić. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). to zgodnie z k. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. z ustawy lub z właściwości świadczenia. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów.c. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. umowy lub okoliczności. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. W określonych w k. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy.c. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania.in. w prawie przewozowym z 1984 r. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. • wiązania. przewidzianą w k. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy.12.. jaką jest konsument.13. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. Dotyczą one np.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa.p. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. Jeśli tak nie jest. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę.c. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca.

w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. Wyraża to zwłaszcza art. ryzyka posiadacza rzeczy. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. 474 k. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. 415 k. . Należy do nich w szczególności tzw. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. ryzyka przedsiębiorcy. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. tj. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. którego skutkom nie sposób zapobiec. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. odwołujących się do ryzyka właściciela.c. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. za które odpowiedzialności nie ponosi. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. siła wyż­ sza (vis maior). Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. czy ryzyka zwierzchnika. jak odpowiedzialność typu sprawczego. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych.c. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. obowiązany jest do jej naprawienia. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. Jest to tzw. Wymienione powyżej zasady. zawiera domniemanie prawne. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. odwołująca się do założenia. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. ale nie w sensie absolutnym.c. za które dłużnik odpowia­ da. Najważniejszą z nich jest zasada winy. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. uregulowana w art.c. Jeżeli tego nie wykaże. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. k. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy.. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. 471 i nast. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. gdyż nie obejmuje np. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. taką. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. Wskazany art. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. zobiektywizowane okoliczności. 471 k. ale zara­ zem dopuszczają. Warto podkreślić. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. odpowiedzialność kontraktowa.

że k. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. W nauce prawa można spotkać pogląd. jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. uszczerbek niemajątkowy. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą.. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. gdyby nie wyrządzono mu szkody. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. 322 k. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. utratę zdolności do pracy itp. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. stając się członkiem UE. czyli tzw. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. Chodzi tutaj o sytuacje. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. ale także . Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu.w zależności od tego. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. krzywda). Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. jak też utracone zarobki. jak zdrowie. Ten ostatni k. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. Safjan.c. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. wskazując.c. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. czyli warunków. Jak już wyżej wspomniano. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania. Występuje ona wówczas. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. wartość z upodobania {praeńum affectionis). odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. • powstanie szkody. Przeważnie uważa się. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. jakie dobro zostało naruszone. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. czyli tzw. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. jak i ma­ jątkowy. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy.c. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. obejmując koszty leczenia. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. zawalenie się budowli. jak i deliktowej. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. utracone wzbogacenie {hterum cessans).p. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. którymi się posłużono. uznał. Należy podkreślić. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. określa mianem krzywdy. odpowie­ dzialność deliktowa. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy. a nie następczym.

że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. uznaje. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. Jest to wyrazem koncepcji tzw. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. Nie stoi to na przeszkodzie. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin.1. pośredników turystycznych. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. pilotarskie. czy naruszenie spokoju psychicznego.c. Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. prowadzących kempingi i pola biwakowe. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. utrata przyjemności. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. podmioty świadczące usługi przewodnickie. przyczynowości adekwatnej. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". K. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. .220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. z którego szkoda wynikła. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. przed­ siębiorców hotelarskich. gastronomiczne lub bankietowe.

sprzedaży. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych. najmu pomieszczenia. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. Łętowska. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. czy umowa pilotażu wycieczki. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. że jest to umowa mieszana. Umowa o imprezę turystyczną 9. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. wykonywanych na rzecz turystów. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną.1. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. żywieniowe. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. jak umowa o korzystanie z kempingu. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. wskazując. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. ustawę horyzontalną z 2000 r. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami.2. przewozu. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. umowa o świadczenie usług przewodnickich.. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. noclegowe. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. Z kolei J. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. umowa o korzystanie z pola biwakowego. Powoduje to. ale mająca także specyficzne cechy własne. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. Nesterowiczem.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń.przechowania. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi.2. Należy podkreślić. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. o dzieło lub umowa nienazwana. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki.

ogólnych wa­ runków uczestnictwa. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. działające na rzecz osób trzecich.2. który proponuje klientom imprezy turystyczne. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. stowarzyszenia itp. jak zakłady pracy. co powoduje. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. szkoły. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. Jak prawie wszystkie umowy. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. • ustalenie programu imprezy turystycznej. która zawarła z klientem laką umowę. a nie umów starannego działania. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę. czyli zawierana przez przystąpienie. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. 9. Przy tym trzeba podkreślić. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. rodzaju.2. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. że i sama umowa ma charakter wzajemny. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. Inne postanowienia takiej umowy. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. tj.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Takie wzorce w postaci katalogów. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. W sto­ sunku do tej ustawy. Należy przy tym dodać. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów.. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. że jest to umowa adhezyjna. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. Są wśród nich wyżej wska- . Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. wzorów umów itp. broszur. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. Nierzadkie jednak są sytuacje. folderów. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. • określenie ceny imprezy turystycznej.

Wykazują one. czy dodanie klauzuli. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. Cybulę (zob. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. przez Preze­ sa UOKiK. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. Zdaniem P. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. Oprócz tego. Oma­ wiane przepisy zobowiązują. Dodany w 2000 r. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek. trzeba też dodać. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. niż ze strony klienta. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. opracowane przez P. W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. tak samo jak inne wzorce umów. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Generalnie można powiedzieć. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . Odmienny charakter broszur. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. folderze lub innym wzorcu umowy. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. która przez wysyłane tzw. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. który przewiduje. jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych.

Wszelkie ustalenia dotyczące należności. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Jednak praktyka dowodzi. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. Mogą one dotyczyć np. Przy tym ustawa wy­ maga. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . Trzeba podkreślić. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. na które strony wyraziły zgodę. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. który jest osobą niepełnosprawną. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. Jest ono też niepeł­ ne. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. podatków i opłat.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. i 2004 r. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. czyli po prostu pełnomocnika. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. bądź pomijając różne istotne informacje. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. To głównie w interesie klientów leży. o opłatach lotniskowych i portowych. czy tzw. Jak j u ż zostało podkreślone. czyli z reguły klienta. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. wizowych i sanitarnych. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. która w jego imieniu umowę podpisała. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). opłacie klima­ tycznej). że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy.

Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. która stawia klientów w trudnym położeniu. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. 9. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . podatków lub opłat za usługi lotniskowe. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd.3. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. • wzrostu kursów walut. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. opłaty manipulacyjnej. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. wzrostu opłat urzędowych. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających.2. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. Jest to sytuacja. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. . Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. c które uzależniają tzw.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego.

Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. powinien udzielić odpowiedzi. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. wystąpienie klęski żywiołowej). Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. Należy podkreślić. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. że natychmiast. W praktyce jednak zdarza się. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. Nie jest to jednak częste zjawisko. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. nie zapewnia noclegów). W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. wykonanie powstałego z niej zobowiązania. 9. ściśle mówiąc. ale przewiduje też. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego.c. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . Jak z tych uwag wynika. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników.2. co nic znaczy. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie.4. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. Trzeba więc podkreślić. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy.

• informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. jak świadczenia zastępcze. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. kosztownością usług turystycznych. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. Wręcz przeciwnie. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. Co więcej. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. świadczeń zastępczych. że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. w tym m. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. jak też miejsca i czas trwania postojów. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. na rzecz których usługi turystyczne są świadczone.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. pobieraniem z góry za nie opłat. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców.in. Ochronie klienta służy również . • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. stanowiących istotną część programu danej imprezy. które mają wpływ na jego wykonanie. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). • planowany czas przejazdu. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy.

że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. czy kraju. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. jak też organizatora turystyki. Trzeba podkreślić.Zdarza się. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. dostępnych imprez tury­ stycznych. nież pojedynczych usług turystycznych. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. na wystawy. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. w tym o usługi przewozowe. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. rejsów lub lotów. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. możliwości zakwaterowania. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. regionu. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta.3. ale rów- . walorów turystycznych określonej miejscowości. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. miejsca parkingowego. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. różnych umów o usługi turystyczne. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. Warto dodać. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. przewodnickie lub gastronomiczne. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. przepis ustawy o usługach turystycznych. Gdy jest to usługa przewozowa. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. czy rozkładów jazdy. Powszechnie uważa się. taryf lotniczych. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. Należy też podkreślić. autobusie lub pociągu. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. czy sprzętu turystycznego. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. najmie samochodu osobowego lub autokaru. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. Ustawa przy tym wymaga. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. czy do teatru.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. działając w charakterze przewoźnika. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy.

Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. umowy najmu pokoju gościnnego. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. jak i pośredni­ ków turystycznych. umowy ubezpieczenia. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. żaglówki). Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. koszty rozmów tele­ fonicznych. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. a klient jako dający zlecenie. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. ale w praktyce nie ma takiej reguły). Warto dodać. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. co oznacza podwyższoną staranność. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. klasy. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. tj. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. do leżenia lub do spania). że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. Warto zaznaczyć. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne . że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. folderów i katalogów . że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. Należy zauważyć. kategorii lub charakterystyki środka transportu. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. umowy o usługi przewodnickie. ustaleń powołanej ustawy. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. a w szczególności broszur.

niemających unormowania prawnego innymi przepisami. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. tzw. o żegludze śródlądowej z 2000 r. Oznacza to. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. Z taką sytuacją mamy do czynienia.Prawo przewozowe z 1984 r. znajduje zastosowanie art.c. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. o transporcie kolejowym z 2003 r. Są to usługi. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów. podejmuje się zała­ twienia wizy. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Zob. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej. kodeks morski z 2001 r. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . 750 k. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu.4. gdy przyjmujący zlecenie np. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . i prawo lotnicze z 2002 r. Trzeba podkreślić. można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym.. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. w odniesieniu do transportu lotniczego. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r.. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). Jest to tzw. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. 9. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne.. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika.. tj. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. drogowych (wraz z komunikacją miejską. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu.. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika. stosuje się do przewozów międzynarodowych. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe.. zmienione protokołem z 1999 r.. czy rezerwacji miejsca w samolocie. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami.. świadczy usługi paszportowe.

lecz umowa o zbliżonym charakterze. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r. Stec wyraził pogląd. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi.c. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. uczelnia. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . czy osoba fizyczna. inna jednostka organizacyjna. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Istotne jest to. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. zobowiązując go m. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności". Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów.in. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. którym może być np. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. W nauce prawa M. Można zatem stwierdzić. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność.przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. a w razie ich nieustalenia . która musi być zaliczona do umów nienazwanych.Prawo przewozowe z 1984 r. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. Ten tzw. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. Prawo przewozowe z 1984 r. zakład pracy. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. bieżących sprawach życia codziennego. Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. Przewidują one. bagażu oraz ładunków. • oznaczenie trasy przewozu. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. Stroną tą jest z reguły podróżny. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. szkoła. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. w sprawie wzorców umów. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . przez odwołanie się do wskazań taksometru). stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. stowarzyszenie.

W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r.c. przewiduje. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu. oraz prawa lotniczego z 2002 r. ustala. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. oraz kodeksu morskiego z 2001 r. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka.Prawo przewozowe z 1984 r. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. przy czym zgodnie z ustaleniami k. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych.. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. która jest umową związaną z umową przewozu osób.

Zasadą jest zapłata tej należności z góry. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi. 9. Jest to tzw. zwiedzanie i inne ustalone usługi. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. bagażu lub poczty. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". wskazanych przez czarte­ rującego. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. wza­ jemna i odpłatna. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. W tzw. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą.ITC). co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. że jest to umowa nienazwana.5. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego. Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. wyżywienie. Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np. .coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. omówionej w powyżej. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy. który staje się wówczas organizatorem przewozu. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. najem czysty). Jest to umowa konscnsualna. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. umycie samochodu).zwłaszcza bizne­ sowej . czarter lotniczy. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . realizującym to władztwo przez działania kierowcy. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. Także ustawa . Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony.OTC). Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . które spowodowało szkodę. co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. Warto przypomnieć.

Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się. jak impreza sportowa. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. należy­ cie wyposażonego. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r.. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. festiwal.za pośrednictwem czar­ terującego . Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. Należy podkreślić. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze. że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. a niekiedy tylko jej części. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie .standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). targi itp. miałby on status prawny przewoźnika umownego. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. Pierwsza ma miejsce wtedy. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. Gdy jest nim organizator turystyki. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. jak również do wydania uczestnikom czarteru .SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. Są to czartery typu przewozowego.CPC). czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . charakteryzujących się specjalnym charakterem. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. ale i znaczne różnice. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. koncert. wystawa. Pewne podobieństwa. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. Należy podkreślić. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. będący oddającym w czarter. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. którym najczęściej jest organizator turystyki. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy.. to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem.

9. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. statków powietrznych. Trzeba podkreślić. radiolokacyjnych).. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. innych pojazdów samochodowych. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. ani jego powierzch­ nia użytkowa. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. • oznaczenie czasu trwania czarteru. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. Nic więc dziwnego. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". niezależnie od rodzaju transportu. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań.6. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. Należy dodać. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. w tym środków transportowych. gdyż brak jest dobre- . Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy.Prawo przewozowe z 1984 r. w którym to następuje. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. czy morskich. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. że zgodnie z ustaleniami ustawy . to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r. Nie było to proste. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. będących źródłem spłaty rat kredytu. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. że za wzorem innych ustawodawstw. fachowej załogi. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich.

Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. • oznaczenie czasu. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. a gdy umownie tego nie określono . Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. a drugą stroną jest korzystający. dwustronnie zobowiązująca. wza­ jemna i odpłatna. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. co jest istotne. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. bez dodatkowego świadczenia. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. Należy podkreślić. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. uiścić podatek). Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. nazywany w praktyce leasingobiorcą. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. Jest to umowa nazwana. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. chyba że powstały one wskutek okoliczności. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. płatnego .w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. konsensuałna. która straciła już wartość rynkową. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie.252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. zwany powszechnie leasingodawcą. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . Trzeba też zaznaczyć. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy.

że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. że są to umowy stopione w jedną całość. do wykorzystania ich w celach biurowych. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. a w szczególności: najmu. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. np. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. 9. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. sprzedaży. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. rekreacji. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. Powszechnie uważa się. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. przechowania. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. umowy o dzieło. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy.przedsiębiorcy hotelarscy". a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. odpoczynku. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń.7. jak również umów nienazwanych. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. rozrywki. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. wyżywienia. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. Wskazany autor podkreśla. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. internaty. zawierająca elementy różnych umów nazwanych. przytułków lub schronisk charytatywnych. Należy podkreślić. którą określa się mianem umowy hotelowej.. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. Nesterowiczem. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. przez szpitale uzdrowiskowe.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. należy więc stwierdzić. że jest to umowa o mieszanym charakterze. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. samolotów. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. Takie . W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. nauką. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych.

jakimi są organizatorzy turystyki. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Jak z tego wynika. Wydaje się. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. że umowa hotelowa jest umową odpłatną. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. czy wychowanków. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. która ma być zawarta. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim. w tym w szczególności rodziców. bądź uzgodnionych przez strony. zachowania ciszy. zakłady pracy. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. podopiecznych. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. Należy podkreślić. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. Z powyższego wynika. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej.c. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. jak również w wypadkach działania osób prawnych. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . Może nim być każda osoba fizyczna. czego nie zmienia fakt. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. podczas gdy tzw.

Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego.c. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego. w których są świadczone usługi hotelarskie. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Powszechnie uważa się. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju.in. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. jaką jest zasada swobody kontraktowej. czy i z kim za­ wrzeć umowę. . ale to nie to samo. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej.których zakres wynika z postanowień umow­ nych.jak już zasygnalizowano . • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. Jednak trzeba zauważyć. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. co doręczenie. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. jaki jest widok z okna. Uogólniając te wszystkie ustalenia. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. można stwierdzić. na którym piętrze jest położony. Należy podkreślić. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . wynika m. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. dla wzorców umów. w którym są świadczone usługi hotelarskie. usług podstawowych oraz uzupełniających. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju.

Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. co ma znaczenie marketingowe. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. Było to całkiem zbędne. Ponadto trzeba zaznaczyć. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". 9. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany.c. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. 9. Zasadą jest. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. Zgodnie z art. budzenie. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. 750 k.8. Oparte na . Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. czy internetowych. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. że jest to obiekt strzeżony. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. nieraz takie sytuacje. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. połączeń faksowych. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia.9. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. udzielanie in­ formacji turystycznych. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. zamówienie taksówki. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. jak też nieodpłatny. Wydaje się.

korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. z których skorzystało po­ nad 220 tys. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. przy czym wy­ maga się.7 tys. który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. osób. Przewiduje on. w tym zagranicznych. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. ani w żadnej innej ustawie. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. strzeżony. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. w tym ponad 34. w tym aż ponad 77. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. było jeszcze 171 kempingów. choć trzeba przyznać. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Natomiast wymóg. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. z których skorzystało ponad 182. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. Według danych GUS w 2006 r. Wymagane są także punkty poboru wody do picia.6 tys. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. ani w ustawie o usługach turystycznych. nie obowiązuje. stanowili turyści zagraniczni. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. Od 2002 r. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. Liczba turystów. Jest to więc . aby był w nim zakład gastronomiczny. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). osób. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. było w Polsce tylko 128 kempingów. pod­ czas gdy w 2000 r. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. oświetlo­ ny. turystów zagranicznych. sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę.5 tys. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu.

a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. jak umowa o usługi gastronomiczne. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym.cztery osoby. Nesterowicz.c. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. nadający się do pra­ nia. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi.i dwugwiazdkowych . zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. składającego z opłaty pobytowej. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. W 2001 r. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. sprzęt turystyczny. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą. Autor ten dowodzi. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. co niekiedy może być istotne dla turysty. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. które ma być oddane do dyspozycji. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. żywność.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. Obowiązuje też warunek. Szczególna sytuacja występuje wtedy. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. opłaty za ustawienie samochodu. Wów- . Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. czy sportowy. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. którym pole kempingowe ma być udostępnione. 750 k. która najczęściej jest umową najmu. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M. Trzeba ponadto zaznaczyć. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. należąca do grupy umów o świadczenie usług. w obiektach trzy.

w tym prawie 9. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. ani o jego walorach rekreacyjnych. nie strze­ żone. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. w tym rolnicy. do cze­ go jednak nie doszło. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. Do- . czynności do­ rozumiane. stanowili turyści zagra­ niczni. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne. Oczywiście jest to umowa nienazwana. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. że przygo­ towana w 2002 r.10. 9. osób. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. w tym niewiele ponad 7 tys.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. umożliwiający nocleg w namiotach. czyli przez tzw.. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. podczas gdy w 2000 r. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. trzeba stwierdzić. osób. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. Przy tym dodaje się. skorzystało z nich ok. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. Przez zajęcie miejsca na takim polu. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. stanowili turyści zagraniczni. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. Według danych GUS w 2006 r. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. Jest to dobrym rozwiązaniem. Te cechy są na tyle szczególne. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. że powołane rozporządzenie z 2004 r. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. skorzystało z nich 112 tys. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata.5 tys. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. Należy podkreślić. 170 tys. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie.

9. Właśnie takie dosyć krótkie. czy z określoną siecią hotelową. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. gwiazdy filmowe. wykonywania zadań nadzorczych. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. bardzo ważne osoby (VL?s . ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności.11. takie jak np. czy wdrażania nowych technologii. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. śpiewaków. biznesowych lub jakichkolwiek innych. częste pobyty mają miejsce np. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. zwaną obda­ rowanym. biznesmenów. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. dziennikarzy. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. Zalicza się do nich znanych polityków. rezy­ dentów (dong staying guests"). czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. którą tworzą tzw. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku. Podobnie uzasadnione jest. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. Takie tzw. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. przy czym granice między nimi są płynne. Drugą stroną tej umowy. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. Tego rodzaju goście wcale nie muszą . Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. trenerów lub działaczy spor­ towych.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. Jest to grupa największa. a nawet goście będący w podróży poślubnej. marke­ tingowych. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. szkoleniowych.Very Important Persons). Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. choć głównie z innych względów. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. czy też innego obiektu. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. zna­ nych piosenkarzy. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. bądź tylko znanych sportowców. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. wybitnych twórców nauki.

chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą. dezodoranty. kubki i podobne. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. jak też w razie bezpłatnego przechowania. zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. jak zwłaszcza flakoniki perfum. opatrzone najczęściej logo hotelu. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. karty lojalnościowej. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. Jest to zarazem umowa przysparzająca. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . Wystarcza. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. jak np. balsam do ciała. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. nieraz dość kosztowne rzeczy. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. planami miast. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. różnymi informatorami itp. lecz z chęci przypodobania się im. radia i telewizji. ale ze sprzedażą. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. notesy elektroniczne. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. zegary. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . Wynika to stąd. długopisami. umów pod tytułem darmym.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. Warto więc zauważyć. płyn do kąpieli. wieczne pióra. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. a butelka markowego wina dla panów). Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. przybory do golenia itp.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. portfele. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. jakim jest prawo wła­ sności. szampon. złota i platynowa. mapami okolicznych terenów. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. która zwykle jest wykładana przy recepcji. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. Warunki danego programu lojalnościowego określają.

w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. tj. obejmujące np. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. łączników do prądu elektrycznego (tzw. wiedząc. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. czy linijki. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych. Powoduje to. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. Trzeba zaznaczyć. adapterów). jak zszywacze. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. czy wózek inwalidzki. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. faksów. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. bądź usługi rekreacyjne. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu.c. nawilżacz po­ wietrza. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. świadczącym usługi hotelarskie. wynika. że jedynie w hotelach i motelach cztero. przemawiają za takim stanowiskiem. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. które ograniczały się do różnych form pomocy. że kto daje i odbiera. ten się w piekle poniewiera. mapy. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło.. odtwarzaczy CD. o niewielkiej wartości materialnej. zaprzyjaźnionym. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. ale wystarcza. czego generalnie wymaga k. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. prowadzące do spełnienia świadczenia.. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. sztućce i kieliszki. Trzeba zaznaczyć. pościel antyalergiczną. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. ładowarki do telefo- 9. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. że dana umowa staje się ważna. czy przysługi sąsiedzkiej. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. Użyczenie jest umową nazwaną. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. dziurkacze. materiałów biuro­ wych. czynności konkludentne.12. różne informatory. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. naczynia. czyli tzw. czonej rzeczy. czajnik do gotowania wody. żelazko oraz deska do prasowania.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. podobnie jak darowi­ zny. jak książki. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. może być użyczona kuchenka mikrofalowa.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". czy celowo nie zabrali. plany. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia. w których są świadczone usługi hotelarskie. czy uczestników rekreacji. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne.

Warunkiem jest jednak. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. że rzecz użyczona . gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. czy ogólnodo­ stępnego prysznica.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. na którym jest postawiony. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. Z definicji omawianej umowy wynika. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. czy reklam jej sponsorów. telewizora w sali klubowej. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. parasole. Warto podkreślić. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. w którym mógł ten użytek uczynić. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. sprzęt ochronny. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. czy nieoznaczony. urządzenia do grillowania. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. bądź np. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. W nauce prawa podkreślano dotychczas. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. kajaki i rowery wodne. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. leżaki. prasę codzienną i czasopisma. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. Trzeba podkreślić. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. a w braku takich ustaleń umownych . Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. Takie postępowanie jest naganne. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. jak również podczas zajęć zespołowych. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. jak np. czy też ją umożliwiać. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny.

Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. 9. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. Różne usługi motoryzacyjne. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. W tej dyskusyjnej kwestii zob. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. co już dawno stwierdził SN np. w razie ustalenia w umowie. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. Tak mogłoby być np. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło.. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. Na tej postawie trzeba stwierdzić. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. jak i niematerialny.13. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. który jest przedsiębiorcą. w których są świadczone usługi hotelarskie. Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. czyszczenia. W nauce prawa podkreśla się. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. omówione w punkcie 14 tego rozdziału. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. jakimi są wszelkie . Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. uszkodzone koło rowe­ ru). że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. w wyroku z 20 maja 1986 r. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. sprawdzalnych cech. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. a nie tylko możliwe. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. będącej odmianą umowy o dzieło. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. Warto dodać. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej.

Generalnie można powiedzieć. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. Trzeba więc podkreślić. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. Warto podkreślić. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. przez wydanie kluczyków do samochodu. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. czy czepek kąpielowy. konserwacje. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. Warto zaznaczyć. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. słodyczy. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. nabywa widokówki. bądź np. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. gdy wady są istotne. że nie jest prawdopodobne. który ma być poddany naprawie. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego. terminowej sprawy). zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. Trzeba pamiętać. Jeżeli wady nie są istotne. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. prądu itp. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. a zwłaszcza hotelarskiej. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. płacąc umówione wynagrodzenie.. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. w których są świadczone usługi hotelarskie. pa­ pierosy. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. do których generalnie odsyła k. strój sportowy. czy napoje w recepcji hotelowej. termin ten jest liczony od dnia. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz.c. jak np. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. a ku- . kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy.14. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. że prowadzenie kwiaciarni. 9. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów.

zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. jeżeli towar nadaje się do celu. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. Jednak od 2(X)3 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. szeroko rozumiany obowiązek informacji. drogi obraz czy biżuterię. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. a nawet osoby podającej się za producenta. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. że jest to oczywiście umowa nazwana. obejmu­ jący m. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. w tym przez czynności konkludentne. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. że istniała ona w chwili wydania. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r.. Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw. Ten ważny. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. Natomiast nie pono- . Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. w których można nabyć np. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. towar konsumpcyjny. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia.. producenta lub jego przedstawiciela. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy. tj. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. przewidzianych w kodeksie cywilnym. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. jej obsługi lub używania. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. Należy Stwierdzić. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia.in.

Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. kortów tenisowych. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. iż uznał je za uzasadnione. jachtów. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. sale gimnastyczne. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. że wie o niezgodności to­ waru z umową. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. rowerów wodnych. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. że uważa się. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. brzmiący trochę tajemniczo. Stecki. wymianę. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. zwanej też komercjalną lub umowną. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . w Wielkiej Brytanii. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. Irlandii oraz Skandynawii. a nawet z pól golfowych. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. sauny. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. koni. samochodów. łodzi. Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. gwarancji europej­ skiej. lub przez wybór prawa obcego.15. Praktyka pokaże. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. skuterów. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. oceniając sprawę rozsądnie. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. jak baseny ką­ pielowe. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. time-sharing może dotyczyć również np. moto­ cykli. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. siłownie. 9. Jednak od umowy nie można odstąpić.

Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. zawartej na co najmniej trzy lata. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. Nie ma przy tym znaczenia. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. Stecki doszedł do wniosku. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. Odstąpienie powoduje. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. jakiego typu jest to umowa. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. który na podstawie umowy. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. czy przedsiębiorca hotelarski. Należy podkreślić. że przewagę mają te ostatnie. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. Może nim być organizator tury­ styki. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. strony są związane właśnie prospektem. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). że umowa jest uważana za niezawartą. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. jak i różnych umów obligacyjnych. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. Z umowy bowiem może wynikać.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. nawet jeśli jest on płatny. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. spartakiady. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. Tak właśnie jest w wypadku szatni. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. spływy. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. wyma­ ga określonej formalizacji działań. a w razie braku takich ustaleń . że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. Należy podkreślić. jak rajdy. obozowiska i kolonie. Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. zloty. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. . Trzeba pod­ kreślić. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. Należy podkreślić. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. do którego ma wyłączny dostęp. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. ligi rekreacyjne. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna". Wtedy jest zawierana umowa najmu. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. W nauce prawa został wyrażony pogląd. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. 9. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. źle działające zamki skrytek bagażowych).w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. a nie umowa przechowania. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. czy biwaki. mającą elementy najmu i przechowania. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych.19. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. Jest oczywiste. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów.

Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. Może to być w szczególności umowa najmu. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono.20. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych.. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. Przedmiotem najmu może być bowiem np. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. Trzeba jednak podkreślić. to trzeba stwierdzić. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec.c. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. żeby było inaczej. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. Nie można też wykluczyć. rozrywkową. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. Są to oczywiście umowy konsensualne. a w szczególności funkcję kształcącą. wypoczynkową i zdrowotną. Trudno zresztą. obozów i innych form wypo­ czynku. 9. spełniającymi bardzo ważne funkcje. stół pingpongowy. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. Zob. wychowawczą. W tych wszystkich sytuacjach. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Można powiedzieć. którzy prowadzą d?. kort tenisowy. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. W tych wszystkich przypadkach. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art. 750 k. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . że różne organiza­ cje społeczne. jacht. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. na której jest oparty kodeks cywilny. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia.

występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. przewiduje. uczestników imprez turystycznych. • o ubezpieczeniach obowiązkowych.. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. obozy. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. uczestników rekreacji. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. Trzeba podkre- . będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. indywidualnych turystów. Wojażer. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. pośredników turystycznych. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. Jest to tzw. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. powodując zmiany w wielu ustawach. zimowiska i inne tzw. jak i samych ubezpieczycieli. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. zimowiska itp.21. obozy. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. Assistance Tourist. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy.. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. Nie sposób przecież zaprzeczyć. pakiecie. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. organizatorów rekreacji. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. 9. jak np. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Praktyka wykazuje. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. jak kolonie. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym.

wykonywanie tych umów. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej.u. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. że w 2007 r.c. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. czynności ubezpiecze­ niowych. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. którym może być osoba fizyczna lub prawna. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. Ustawa ta uściśla tak­ że. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. jak wszystkie inne tego typu umowy. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. że jest to umowa nazwana.. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. Sporne jest też. tj. na rzecz której urnowa została zawarta. uległy istotnym zmianom. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. Są podstawy do uznania. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. osoby trzeciej. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. co powinny w szczególności określać o. Jest to umowa kwalifiko­ wana. W nauce prawa sporne jest. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE.w. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. Jeżeli nie umówiono się inaczej. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. Trzeba jednak podkreślić. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego.

Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego.w. będącemu osobą fizyczną. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o. • ubezpieczenie KLZ. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym.. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o.w. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy.w. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. reasekuracji.u. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie.w. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r. a gdy jest przedsiębiorcą . Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem. na które narażeni są turyści. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o. Dotyczy to także ustawowego ustalenia. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia.u. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne". Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami.u. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń. a nie w kodeksie cywilnym. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe.u. jego podróżą i wypoczynkiem. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres.

Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. Słuszny jest postulat. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. zł do 20 tys. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie.w. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. powstałych w okresie ubezpieczenia. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki. których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. . jak również na czas indywidualnych podróży. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. a tym bardziej rozwiązania. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. Praktyka dowodzi. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. euro. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów. W podróży . gier video i telefonów komórkowych. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą.u. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu. Trzeba pod­ kreślić. zniszczony lub uszkodzony bagaż.zł. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego.zwłaszcza zagranicznej . Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. jak obywatele danego państwa. Gwarantuje to np. która od I stycznia 2<X)6 r. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. żeglarstwem. kamer filmowych. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. sprzętu RTV. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia.

Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. stanowiły one już 44. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. czy na rejsy morskie. jak w wysokie góry. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. Warto też wiedzieć. Zielona Karta). mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. statku lub łodzi ratowniczej. stepy. z tendencją dalszego wzrostu.65% takich podmiotów. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. O ile na początku 2003 r. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC).. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. czy przebywające w obiektach hotelarskich. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. a gwarancje ubezpieczeniowe . Ten rodzaj ubezpieczenia.22. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych.05%. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła. czy choćby skutera śnieżnego.18% i 13. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek.5% wszystkich takich zabezpieczeń. Te ostatnie stały się z 2007 r. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów.71% wszystkich podmiotów turystycznych. na pustynię. na ko­ lonie lub obozy. 9. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów.. W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. od kradzieży z włamaniem i rabunku. do kwater agroturystycznych. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. ubezpieczenie OC agentów turystycznych. kuracjuszy w sana­ toriach. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. Można więc stwierdzić. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. ubezpieczenie OC przewoźników. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. na obszary podbiegunowe. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9. lodowce. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. do tropikalnych lasów. związane z ryzykami. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni. • ubezpieczenie assistance samochodowe. w tym za szkody spowodowane przez osoby. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. to w połowie 2006 r. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą.6. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych.

Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji.gwarantem a dłużnikiem. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. przy czym przeważa pogląd. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. ani dawniej wojewodowie. zaliczone do działu II ubezpieczeń. Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. Występują tutaj trzy stosunki prawne. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. gwarancji koncesyjnych. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. czy umowę. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. . które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. Dominuje stanowisko. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. Warto podkreślić. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. przewiduje. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. ani sposobu jej zawarcia. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Występują różnice zdań w kwestii. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. że jest to umowa nienazwana. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej.

to agentowi należy się prowizja. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę. Należy też podkreślić. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. co wyraża sformu­ łowanie. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. gdy ma do tego umocowanie. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej.23. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. 9. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. nie daje podstaw do takiej interpretacji. odpłatnego po­ średniczenia . że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. zasadniczym zmianom. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. że jest to zakazane działanie.

podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze).310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. przewoźnikami czy restaurato­ rami. Często wykazują one. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. rozrywkowych lub innego rodzaju. 9. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. w tym agentów turystycznych. wprowadzających w błąd klientów. Tak jest w szczególności . że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. jak i na czas nieoznaczony. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. którego reprezentuje. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. polskimi lub obcymi przewoźnikami. organizatorami imprez sportowych. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. podziału ryzyka. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. Warto zaznaczyć. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. Praktyka dowodzi. lub • działa jako agent organizatora turystyki. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania.24. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. otrzymanych w związku z umową agencyjną. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. na jaki została zawarta. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. kulturalnych. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. lokalnymi przewodnikami turystycznymi. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. które nie mogą być skracane w drodze umownej. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny.

gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. roz­ rywkowych itp. świadczący usługi w tzw. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). Jednak zasadą jest. na które warto zwrócić uwagę.Jednak w świetle przepisów k c . o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. parku rozrywki lub wesołym miasteczku). przewodnicy turystyczni. że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. parki narodowe lub skanseny). Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. parku wodnym.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych . Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. kulturalnych. a jedynie działalnością uzupełniającą. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków. na które narażeni są turyści. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. jest częstą praktyką. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. zwiedzanych zamków. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny. Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. jak również sytuacje. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień. bądź z zasadami współżycia społecznego. że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. określona umowa może okazać się nieważna. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. obsługą. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. albo mieć na celu obejście ustawy. Warto podkreślić. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika.. organizatorzy imprez sportowych. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy.charakter obligatoryjny. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami.

9. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. • umowa alotmentu (allotment contract). przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. Należy podkreślić. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. Trzeba też zaznaczyć. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. zawodowe Up. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. • umowa o organizacji spotkań. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści.. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. którzy są klientami biura podróży. traktowanych jako zorganizowana całość. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach.25.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. Od połowy 1991 r. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. Trzeba też zaznaczyć. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract). Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. incentive. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. a nie w wykonywaniu takich umów. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Akt len także nie ma mocy wiążącej. imprez motywacyjnych. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych..314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych. conventions & exhibitions). jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. jakie zostały przyznane grupie. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. dla których została dokonana rezerwacja.

sposoby płatności należności. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. drukarek i kserokopiarek. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. wykupienie miejsc „na pniu"). terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. jeśli następuje to z odpowiednim. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. do którego należy dany obiekt. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. teleksem. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. Ten tzw. telegramem. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. środków transportu. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. działalności rozrywkowej. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. faksem. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej.). ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. e-mailem itp. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. Może ona mieć charakter sezonowy. Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. organizacyjnej. rocz­ ny. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). . czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. sprzętu audiowizualnego. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. Należy podkreślić. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. Tzw. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". mające z natury rzeczy charakter konsensualny. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami.

Tym samym również tzw. licencji na wytwarzanie. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. w braku odmiennego ustalenia umownego. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. Dokonana w 2004 r. franchising usługowy i handlowy. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. a nie osobom przypadkowym.p. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. Ustawa o usługach 9. jakimi są piloci wycie­ czek. sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Należy zaznaczyć.m. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. zwanemu franchisingobiorcą. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. zwany franchisingodawcą. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. Dokonana w 2004 r. to w praktyce jest regułą. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. będącej umową nienazwaną. martwego sezonu. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna.26. W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi.in. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. co wynika ze względów bezpieczeństwa. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. Może to być m. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. rezydentów. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt.

powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Praktyka wy­ kazuje. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. Czasem zdarza się. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Umowa tego typu jest zaw. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. . Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. ani w ustawie o usługach turystycznych.c. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. Do niej także stosuje się art. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. co narusza obowiązujące prawo. ani w żadnej innej ustawie. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki.c.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. 750 k. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. zwane też umowami pilotażu wycieczki. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. 750 k. administracyjną. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. że jest to umowa nieodpłatna. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną.

lawina. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania.. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki.. Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r.1. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. która ujmuje je szerzej. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. co jednak jest dopuszczalne. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta.. jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. zamieszki lub działania wojenne. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym. czy Konwencja Europejska z 1962 r.Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . które są ujęte w sposób zobiektywizowany. jak np. COTIF z 1980 r. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. Wystarcza wykazanie np. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. Konwencja Ateńska z 1974 r. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie. jak np.. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. Konwencja Montrealska z 1999 r. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. Konwencja Warszawska z 1929 r. Trzeba podkreślić. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. do omawianej usta­ wy. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. wakacji i wycieczek. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. a nie ograniczenie odpowiedzialności. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego.

aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. Nesterowicz.p. Trybunał ten uznał. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. Należy podkreślić. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. czy nie. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. Ważny jest także utracony wypoczynek. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. W nauce prawa podkreśla się. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad. 322 k.c. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. że nie można oceniać wysokości szkody.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie. który uzna. niezależnie od lego. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. . na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. których klient został pozbawiony. Trafna jest sugestia E. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało.. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. Jak słusznie wskazał M. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG.c.in. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. 471 k. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. Tabeli Frankfurckiej. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. Warunkiem jest. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. interpretując art. Trzeba zaznaczyć.

Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. albo którym powierza wykonanie usługi. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. oraz takie. osób działających w jego imieniu. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. zajmowaniu miejsc w hotelach. którymi się posługuje (np. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. jak również osób. Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. pilota wycieczki). Dotyczy to zwłaszcza wypadków. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. Trzeba odróżnić sytuacje. jak też osób. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. . Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki. Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. 10. W razie śmierci. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki.2. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. którym wy­ konanie zobowiązania powierza.

że nie ponosi winy w wyborze osób.. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego.. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka.. z zastrzeżeniem. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. w którym zostali zakwaterowani. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. stwier­ dzając. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. którym powierzył wykonanie określonych czynności. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych.. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. Należy w związku z tym pamiętać. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. M. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej.c. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). to można oczekiwać.c. 474 k. co doprowadziło do jego śmierci. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. nie znajdują zastosowania do sytuacji. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich.

10. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. co jest regułą. 10. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. która nie określa roli. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. jakiej od niego można oczekiwać.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. jak również przepisy o zleceniu.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. Oczywiście działając na zlecenie klienta. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. Ten ostatni działa we własnym imieniu. działa na rzecz usługi. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy.3.poprzez różne czynności faktyczne i prawne .4. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. Należy przy tym dodać. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ważne jest. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. aby taki pośrednik był świadomy. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. Nesterowicz. Jak słusznie wyjaśnia M. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. działającym na podstawie umowy agencyjnej. w jakiej występuje taki sprzedawca. ale i tzw. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. Warto przy­ pomnieć.

albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. Za takie okoliczności. zawartej we wskazanych. W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. To organizator turystyki i inni usługodawcy.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. że działa ono w charakterze agenta. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. zlotu. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. Zob.5. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. 10. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach. na rzecz których działa. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. szczególnych okolicznościach.c. Zob. Trzeba uznać.. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. Trzeba podkreślić. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. na których rzecz działa agent turystyczny. rajdu. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. a nie we własnym imieniu. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. Zob. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta.

za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. Warto zaznaczyć. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. Wydaje się to uzasadnione. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. jak też za działania i zaniechania osób. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Powoduje to często w praktyce.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie. Dotyczy to np. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. których . Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. że domniemywa się. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. czy spartakiady. np. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. Nie może zaś zastrzec. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. za przypadek). jak rajdy rowerowe. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania.6. Zob. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Może to polegać np. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. instruktora rekreacji ruchowej. jak i zorganizowanej. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. Trzeba podkreślić. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. za którą nie odpowiada (np.

spółek PKP. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. Prawo przewozowe z 19S4 r. na które są narażeni nie tylko pasażerowie. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. rozstroju zdrowia. gazu. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. Jeżeli po- . umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną.. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. elektryczności. • wyłączna wina osoby trzeciej. że określona szkoda powstała np. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. 435 k.7. • wyłączna wina poszkodowanego. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. W tym celu prowadzący może udowodnić. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa.c. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. przechodnie. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. prze­ woźników komunikacji miejskiej. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. paliw płynnych itp. jak i osobom trzecim. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. a nawet śmierci. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. obejmująca działalność m. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności.in. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. Przepisy art.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. przedsiębiorstw transportu samochodowego. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. Należy podkreślić. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. gapowicze. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. 10.

że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. jakie występuje np. chyba że udowodni. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje. kto bezprawnie używa statku powietrznego. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. art. okularów. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. jeśli są to wydatki konieczne i celowe.c. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. 435 lub 436 k. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie.c. która je poniosła. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. Taką samą odpowiedzialność deliktową. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. Jest to wyjątek od zasady. 444 k. aparatu słuchowego. nabycia protezy. Za laką osobę uważa się tego.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. w razie najmu samochodu bez kierowcy. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. Przy tym nie przestaje nią być osoba.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. Tej treści przepis art. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. jeżeli nie udowodni. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. W razie śmierci pasażera. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. 446 k. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. co zależy od uzna­ nia sądu. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. która je poniosła. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. 442' k. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację.c. 435 lub 436 k. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem.c. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. Jak już wyżej zasygnalizowano. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. Oznacza to. 436 k. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.c. Osoby. Taką inną osobą może być też ktoś. ma on zgodnie z art. specjalnego odżywiania się. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). 435 i 436 k. . Zgodnie z art. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami.

franków Poincarego. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. bo opartą na zasadzie ryzyka. czy wypadek. 8 300 USD. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk. zwanych SDR. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. 70 tys. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Co więcej. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. zderzeniem. czyli kwoty o rów­ nowartości ok. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. do Konwencji Ateńskiej. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r.. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. czyli kwoty o równowartości ok. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów.. jeśli śmierć. ani ustawa . który spowodował szkody na osobie pasażera. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. Przy tym warto pokreślić.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. który to dokument powinien znajdować się na statku. co od dawna jest poddawane krytyce. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. wejściem na mieliznę. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. Ta . to domniemywa się. franków złotych. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego.m. USD. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych.Prawo przewozowe z 1984 r. 16 600 USD. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. z 2001 r. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. jego pracowników albo agentów. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały.

że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Trzeba podkreślić. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. tj. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. 24 tys. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. SDR. 150 tys. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. Tylko trzy z nich weszły w życie. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. SDR. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. bądź przez wykazanie. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). USD. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. USD w przypadku śmierci pasażera. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. Trzeba wspomnieć. których Polska nie podpisała. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. Zależy ono od tego. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej.. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. zmieniający Konwencję Warszawską. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. a w razie innych szkód osobowych . Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. ok. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. czyli kwoty o równowartości ok. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci.. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania.

Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. SDR. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników.8. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. chociaż nieterminowość . 262 tys. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia.. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. SDR. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. jest takim ewidentnym. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. USD. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. ma­ szynisty pociągu. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. 105 tys. co oznaczało kwotę o równowartości ok. Jednak protokół z 1999 r. czyli kwoty ok. 415 k. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. W innych zaś przypadkach udowodnienie. Znajduje wtedy zastosowanie art. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. zwany skrótem CIV. Trudności dowodowe powodują. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. Załącznik ten. jest bardzo utrudnione. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. zmienionej Protokołem z 1999 r. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. 435 k.c.c. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. ani Konwencja Ateńska. podniósł tę granicę do 175 tys. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej.

a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. oraz przesyłki bagażowe. dwa faksy lub c-maile. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu.m. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. czy turystyczne). W sprawach przewozu bagażu k. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego.c. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. gdy np. dwa dalekopisy. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. okulary. aparat słuchowy. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. kule do chodzenia. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. obejmując: • walizki. czyli ok. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. proteza). Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny..346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. jakich można było rozsądnie oczekiwać. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. laska. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. overbookingu. torby. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. jeżeli udowodni. 6225 USD. peruka. kijki narciarskie. zwany też bagażem ręcznym. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. plecaki itp. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. rzeczy osobiste. Zasadą jest przy .

a w nauce prawa wyrażono pogląd. liczony od dnia wykonania przewozu. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. kiedy miał być wykonany. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. nie wywołane winą przewoźnika. Inna sytuacja występuje. ale również wagony z miejscami do leżenia. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy. aparat fotograficzny. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. gdyż te tzw. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. choć w gorszych warunkach. brak. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. niedostateczność lub wadliwość opakowania. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. co w praktyce nie występuje. tym. do jakich zaliczono m. kosztowności.m. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. Trzeba podkreślić. Nesterowicza. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. Należy uznać. co przecież się nie zdarza. czy złote kolczyki. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. W tych kwestiach k. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. prze- . ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. jeśli utrata. w tym również cenny zegarek. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażąc