Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.3. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7.8. wynikające z odrębnych przepisów 5.2. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej .6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6. Podmioty prawa cywilnego 8. Wymagania prawne dla moteli 5.7.5. Umowa o imprezę turystyczną 9.5.1.8. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. Ograniczenia celne w turystyce 7. Zasady ochrony przyrody 7.2.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5.1.9. Przedawnienie roszczeń 8.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5.9.13. Charakter prawny umowy 9. 6.4. 6. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4. 6.3. wymagania prawne dla hoteli 5.3. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5. Własność i inne prawa rzeczowe 8.2. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3.6. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3. Zawarcie umowy 9. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5.4.7. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7.6.4.12.11.6. Pojęcie zobowiązania 8. Zmiana i rozwiązanie umowy 9. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7. Obowiązek meldunkowy 7.1. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3.1. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.7. Sposoby zawierania umów 8. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 . Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.10.5.3. Zasady ochrony zabytków 7.16. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4. Wymagania prawne dla schronisk 5.5. Wzorce umów 8.1.1.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5. Czynności prawne 8. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Zasady. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5. 6. Zasady wykonywania zobowiązań 8.6. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4.2.4.5.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5. Wymagania sanitarne.2.2.2.11.4. Przedstawicielstwo 8.8. Źródła zobowiązań 8. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3.3.1.3. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. 6.4.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5.6. Źródła prawa cywilnego 8. 6. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich.2.2.5. 6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.3.10.2.1.9.4. Wykonanie umowy 9.3.2.8. Wymagania prawne dla pensjonatów 5.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5..

5.7. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10.Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k. 9.kodeks wykroczeń .18.26. 9. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10. -Centralny Rejestr Zezwoleń.12.12.lokalna organizacja turystyczna . 9.23.a. 9. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. KRS k.Główny Urząd Statystyczny . 9.k. k. 9.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego .h. 9.9. 9. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k.Minister Edukacji Narodowej . Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10.10.8 9. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich .10. k..9. 9.21.k. 9. stanowiące załącznik A do COTIF .15. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera .w.16.19.14.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami.c. k. 336 10. 9.Minister Edukacji Narodowej i Sportu .p.6.w..Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r.17. 9.7. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10.11. 9.s. 9. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o. .13.25.6.2.s. .24.4.20.22. 373 .k.c.11.3.4.13.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności . 371 Wybrana bibliografia . 9.p.p.8. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10. 9.u. k. 9..5. PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych . Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10.1. 9. 9. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10. 9.. 9.m.14.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych. k.8. istniejąca od 2005 r. 9. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10. k.

Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki. mające znaczenie dla turystyki i rekreacji.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków . -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego . może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów. członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie.ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą . w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja". Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne.spółka akcyjna .Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni.Polski Związek Łowiecki . PTTK.Polska Organizacja Turystyczna . rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego. Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej.Światowa Organizacja Turystyki .Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze . Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie. Każdy. w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego. SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika. ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów.d. Ten proces har- . odrębnego od sys­ temu prawa krajowego.regionalna organizacja turystyczna .Unia Europejska .g.Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej .Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży . bądź z różnymi formami rekreacji. Wyka* skrótów . Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji.System Informacji Wizowej . Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej.Urząd Lotnictwa Cywilnego . należące głów­ nie do prawa cywilnego.System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe .Rzeczpospolita Polska . „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych.Sąd Najwyższy .10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s.dolar amerykański . w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji". Należą one do systemu prawa międzynarodowego. ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne. Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie. jak np.ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej . finansowego i karnego. których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. administracyjnego.Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne.podatek od towarów i usług . Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych.

nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. aktyw­ nej oraz poznawczej. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym".. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika.uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji. Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji.. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu.. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie.. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie". ściśle związana z turystyką. mojej publikacji „Prawo w turystyce". Żartobli­ wie można powiedzieć. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji.. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. Jak potrzebne są to rozdziały.turystyka i rekreacja". która w istocie miała charakter monograficzny. Warto zaznaczyć. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- .. który ukazał się w 2003 r. bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne.12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". że w książce tej prawie nie ma dat. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". mającym 535 stron. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. wydanym w 2001 r. Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT". Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

mediacyjnym. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. co może naslępować w trybie umownym. oby­ czaje czy religia .14 Wstęp punkty. wyrażająca się w nakazach. pozytywistycz­ nych. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników. jak przypisów. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. Pojęcie prawa.1. Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. Jest to tzw. obyczajowych. który .podobnie jak moralność. tj. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. Prawo ma charakter sformalizowany. • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze. jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. • funkcja rozstrzygania konfliktów. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. grup społecznych i całego społeczeństwa. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. Nie ma takiej drugiej na rynku..wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. arbitrażowym lub sądowym. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. norm moralnych.. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania. prawo pozytywne. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo. zasad współżycia spo- .

Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. ustalenie norm prawnych. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. 1. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. domniemań prawnych). Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. zmienianie i znoszenie tych stosunków. Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. tj. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze.4.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. 1. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego). a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. jak obywatele polscy. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. będące tzw. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi).3. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. zdarzeniami prawnymi. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. czy decyzje administracyjne. tj. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne.2. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. ratyfikowane umowy międzynarodowe. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. jak też tworzenie. jak być powinno. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. podobnie jak ustawy. • dokonanie tzw. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. ale czasem także inne podmioty. 1. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. subsumpcji. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. Zgodnie z art. • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. Konstytucja RP ustala.

W prawie karnym może to być np. Nie wystarcza określenie w konstytucji. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym. egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. Normy prawne. Klasyczna. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. wykonanie zastępcze. do której należy określona norma prawna. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. że mamy do czynienia z państwem praworządnym. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. menty aktów normatywnych. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy.np. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy.5. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. stanowiące samodzielną całość (artykuły. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. ustanawiająca określony wzór postępowania. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. którymi są poszczególne frag- . czy przymus bezpośredni np. czyli ta część. Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). • sankcja. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. czyli la część. kultura polityczna elit władzy. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. w postaci eksmisji. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. które zawierają normy indywidualno-konkretne. Inspekcja Handlowa.np. lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). kara pozbawienia wolności lub grzywny. czyli aktach tworzenia prawa. jak np.). Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego. czyli ta część. • dyspozycja. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. bądź nawet kilka norm prawnych.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. w prawie cywilnym . Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. Jednak ściśle rzecz biorąc. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska. Reguła ta ma charakter generalny. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. w prawie administracyjnym . tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. różniące się swym charakterem. która określa warunki zastosowania danej normy. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. Jest to dopuszczalne uproszczenie. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. paragra­ fy itp.

jak również wolno­ ści. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. . znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. kodeks pracy z 1974 r.6. kodeks cywilny z 1964 r. ale tylko na obszarze działania organów. Ustawa. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi). Źródłami prawa są więc akty normatywne.. Ponadto takimi źródłami są tzw. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. połączona z zasadą przedstawicielstwa. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. Część tych umów wymaga ratyfikacji. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu. Zasady i tryb zawierania. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. i był już zmieniany. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. Prezydentowi. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. wykonawczą i sądowniczą). które je ustanowiły. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. wykonywania. kodeks spółek handlowych z 2000 r. ustawy. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia.. określający podstawowe zasady ustroju państwowego. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. Tworzą one system źródeł prawa. strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np.20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. w jakiej zostają ustalone normy prawne. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. jest ona uważana za przyjętą. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. skargi konstytucyjnej. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. o umo­ wach międzynarodowych. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. Należy podkreślić. • zasada demokratycznego państwa prawnego. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. Jej art. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Każdy kodeks jest ustawą.. łac. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia.). ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. kodeks morski /-2001r. y. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją.. ogłaszania. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r. kodeks karny z 1997 r. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. Senatowi. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. Jest to akt normatywny o szczególnej treści. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. • zasada społecznej gospodarki rynkowej.constiiuere" = ustanawiać. 1. akty prawa miejscowego.. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. • zasada suwerenności Narodu. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję.

są: • uchwały Rady Ministrów (np. których kilka wciąż obowiązuje. traktowane jak zarządzenia ministrów. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). premiera. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. tj. Zakazana jest przy tym tzw. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. Należy uznać. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). Należy podkreślić. Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. tzw. które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa.na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. nie­ zbędnych w celu ochrony życia. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. przez Radę Państwa). podobnie jak te akty. Można powiedzieć. organy administracji niezespolonej (np. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. bądź referendum lokalne. ministrów. przewiduje wydawanie . zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. które stanowią tzw. tzw. kontrasygnaty).. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania.). • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. Zarówno takie uchwały. którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. polityki . utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. tj. Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. wewnętrzne prawo izb). Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. dyrektorów urzędów morskich). a następnie do 1989 r. subdelegacja. gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. Radę Ministrów. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. Takim aktem jest w szczególności statut gminy.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego.

gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. które powinny wziąć je pod uwagę. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. mające swoisty charakter. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. w tym Polski. rezolucje. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. Należy stwierdzić. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). jak uchwały. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS).24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. Trzeba stwierdzić. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). deklaracje. Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. dyrektywy. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. ogólne zasady prawa. Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. traktaty akcesyjne oraz tzw. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. ogólne zasady prawa. jak wyznaczone cele zreali­ zować. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. jak równości. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. zawarty w 1957 r. Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. orzecznictwo sądowe. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. Poszczególne państwa same więc decydują. decyzje. często . a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. oraz Traktat o Unii Europejskiej. proporcjonalności. Tego rodzaju akty występują np. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. Stanowią one tzw. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. zalecenia i opinie. demokratyzmu. programy itp. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. pewności prawa. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej..

Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów.in.8. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych). • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). Należy dodać. Taki stan występuje wówczas. czy przez przeciwieństwo). nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. językową). jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). Można powiedzieć. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego. zawarty przez Polskę w 1991 r. Z uwagi zaś na metodę interpretacji. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia.eu. zalecenia i opinie. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1. że okres ten wynosi 14 dni. nemu wstecznej mocy obowiązującej.Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny.in. do nich: Dziennik Ustaw. • doktrynalną. czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. przez analo­ gię. Monitor Polski. który do 1 lutego 2003 r. literalną. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. Zasadą jest. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym. to niekiedy uważa się.in. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. • praktyczną. wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. . Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń. W zależności od tego.7. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną.. 1. co jednak wymaga znacznej ostrożności. czyli jego interpretacja.int/eur-lex/lex/pl/index. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. decyzje. która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii. Jest to tzw. streszczenia wyroków ETS. kto dokonuje wykładni. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). umowy użyteczności publicznej. to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. a w serii S (suplement) m. fikcja prawna znajomości prawa. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. dyrekty­ wy. który wydał dany akt normatywny). Należą.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE.

a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. czy upływ czasu. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. Mają one charakter naturalny. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. Takie fakty. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. przewinienia dyscyplinarne. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. Zaliczamy do nich np. Są to z reguły rozmaite działania. ale czasem wielostronnymi (np. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania.10. grupy osób. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. umowa spółki). to tym samym stają się stosunkami prawnymi. umowa sprzedaży). sporządzenie testamentu). czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. inne prawa rzeczowe (np. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. czyli fakty wywołujące skutki prawne. Zakres tej regulacji jest zmienny. inne trwają cale lata. Występują też czynności prawne jednostronne (np. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. różnymi instytucjami. inne jednostki orga­ nizacyjne). prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. zmiany lub ustania stosunku prawnego. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). Np. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. klę­ ski żywiołowe. wykroczenia. 1. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. sferę możliwości postępowania w określony sposób. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. przedmiot stosunku prawnego (tj.ą stosunki prawne. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. Takim prawem jest w szczególności prawo własności. których to za­ chowanie dotyczy). co zależy od tego. organami wła­ dzy publicznej. w których stosunki prawne powstają. . uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. rozmaite prawa osobiste (np. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne.11. osoby. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. Część stosunków jest krótkotrwałych. ulegają zmianom lub wygasają. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np.9. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. które rodzą następstwa w postaci powstania. obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. zastaw). Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. takie jak np. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. organy władzy publicz­ nej.

Są to przepisy ustalające.13. które dotychczas obowiązujące normy prawne. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. określa jego formę. koncesje. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw. Należy podkreślić. 1. Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. domniemania usuwalne. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. klauzule derogacyjne. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. dla czynności prawnych . 1. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. że ojcem dziecka jest mąż jego matki.prawo prywatne międzynarodowe. Ustawa ta wskazuje. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. system organów władzy publicznej. przeważających wpły­ wów. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. co występuje na skalę masową.prawo państwa. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu). karna). tj. Są to tzw. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. jak też zasada. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. lecz źró­ dłami prawa. zasady two­ rzenia prawa. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. w USA). że prawo nie dzia- . Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa.prawo państwa położenia rzeczy. Ponadto zasadą jest. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. czyli wolny od luk. wyrok orzekający rozwód). Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. 1. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. zasady wyborów organów przedstawicielskich.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. dla stosunków rzeczowych . rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. . a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. ła wstecz.12. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. społecznego oraz gospodarczego państwa. zezwolenia. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. domniemanie. podlegający ciągłym zmianom. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. zmiany lub ustania stosunku prawnego. w którym dokonano danej czynności prawnej. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. wolności i obowiązki. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa.14. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. Jest to zbiór otwarty. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. administracyjna. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy.

Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. a według wielu nadal stanowi jego dział. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). Z reguły mają one charakter kompleksowy. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. sądowoadministracyjne. rozumiane jako prawo spółek handlowych. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. prawo celne. prawo spadkowe. które są prze­ stępstwami. prawo turystyczne. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. prawo dewizowe i prawo bankowe. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. prawo transportowe. regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. opieki i kurateli. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. własności przemysłowej). wspomniane już procesowe prawo karne. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. prawo górnicze. Jest to tzw. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. Np. lecz odrębnym systemem prawa. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). egzekucyjne. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). prawo rolne. takich jak prawo gospodarcze. oraz proce­ sowe prawo cywilne. prawo handlowe. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. porządkowe i dyscy­ plinarne). prawo podatkowe. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. prawo karne materialne. ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. • materialnego prawa administracyjnego. Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. ale również procedurę karną. • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych.. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. prawo kar­ ne wykonawcze. czy prawo wyznaniowe. jak np. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. prawo budowlane. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego.

czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. przewoźnikami. odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. restauratorami. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. takich. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. innymi usługodawcami. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. jak też potrzeby statystyki w turystyce. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. przedsię­ biorcami hotelarskimi. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. Załącznik do tego rozporządzenia. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. kulturowym. wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. pośrednikami turystycznymi. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem.obejmującej transport. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. jak też z organizatorami podróży.1. gospodarkę magazynową i łączność.. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. szerokie pojęcie turystyki. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa). Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. sprzedawcami. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. zawierający PKD. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. psychologicznym. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. przestrzennym i ekonomicznym. To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki.

Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. a zarazem czynność tworzenia. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym. będący realizacją wolności. odnosząc ją do zajęć. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje . W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. rytmu i środowiska życia. dążeniami do oryginalności ujęcia. jak aktywność. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. • funkcję socjalizacyjną. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. dobrowolność. Kwilecka i Z. jak również migracje zarobkowe związane z pracą. Pojęcie rekreacji Rekreacja . kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. jak i społecznym. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R.S. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. których celem jest odpoczynek. to współczesny sposób jego życia. • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. wypoczynkowych i innych. poznawania i przeży­ wania świata. ale czasem również subiektywnymi ocenami. Warto przytoczyć krótkie. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. w interesach lub w innych celach. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. związanych z dobrowolną.2. Przecławskiego. • funkcję zdrowotną. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. trwający ponad rok). potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. bycia z innymi. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K.in. a nieraz też mający elementy twórcze. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. określenie rekreacji przez Z. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi.36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. czasową zmianą miejsca pobytu.zarówno przyrodniczym. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". tj. ale w istocie nie są to synonimy. jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym . własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. kulturowym. dostrzegając umowność tego podziału. rozrywka lub rozwój własny. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. 2. Wskazuje przy tym. którą reprezentują. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. Brożek. • funkcję ludyczną (zabawową). • jako procesu wypoczynku człowieka.ruchliwość fizycz- . Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. bardzo różnie rozumianym.

mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres. . • związanie z czasem wolnym. obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. . Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. usługi gastronomiczne. edukacyjne. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych. zdrowotne. domowymi lub społecznymi. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji). działalność wspierającą przewozy. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów.30 C Działalność biur turystycznych. a także usługi agroturystyczne. społecznych i kulturowych człowieka.in. uwzględniającym zarówno transport. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych. mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji. ale jako zdolność człowieka do rozwoju.in. kowe. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. czy rozryw- . obejmująca: . Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. . Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. ochrona zabytków. która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. W pełni odnosi się to do takiej turystyki.30. autobusów i przyczep kempingowych. Sekcja I tej klasyfikacji. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego.rezerwację miejsc noclegowych. uwzględniającym zarówno transport. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić. jak i zakwaterowanie.usługi przewodników turystycznych. uzdrowiskowe. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. zdrowia pozytywnego. Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. jak i zakwaterowa­ nie.3.in. motoryzacyjne. Krawczyka funkcji rekreacji. będąc w jego ramach odrębną grupą 63. do której wchodzą m. Należy podkreślić. Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. świadczoną zwłaszcza przez stacje. Jest to więc pojęcie zbiorcze.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. wodnego i powietrznego. nazwana jako transport. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H. psychicznych. obsługi pasażerów i bagażu. . Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna).in. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). usługi organizatorskie biur podróży. usługi rekreacyjne. obejmuje m.30 D Pozostała działalność turystyczna. czy finansowe. obejmująca: . • 63. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. sekcji N . transport rekreacyjny. • 63. a także sekcji O. usługi wesołych miasteczek. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez.30 B Działalność agencji podróży.usługi informacji turystycznej. usługi przewozowe. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. ale także usługi tele­ komunikacyjne.3. gospodarka maga­ zynowa i łączność. • 63. Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. dzia­ łalność muzeów.usługi doradztwa turystycznego. ale także sekcji K . • wynikanie z osobistych zainteresowań. Wśród tych innych usług mieszczą się m. parków rozrywki i zabytkowych kolei. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem.usługi świadczone przez pilotów wycieczek. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych.obejmującej m.mieszczącej m.in. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw. wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy.

Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. ale również taki. rezerwacji pokojów hotelowych. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. Odnosi się to również do odwiedzającego. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. Jej elementem charakterystycznym jest to. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. sprzedaży usług żywieniowych. zawierania umów ubezpieczenia itp. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. mieszkań. co może . jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. który również działa na zle­ cenie klienta. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. w jego interesie oraz na jego rachunek. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. sprzedaży usług noclegowych. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. pokoi. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. rezerwacji w nich miejsc. a często też w imieniu ubezpieczającego. ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. jak i tzw. Należy dodać. jak i osobę. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. którzy nieraz nie mieli świadomości. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. na rzecz której umowa została zawarta. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. Ważnym. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. które wymagają. odwie­ dzających jednodniowych. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. Przygotowywaniem. który zarazem przygotowuje. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Ma to na celu ochronę klientów. Określenie to obejmuje zarówno osobę. rozrywkowe i sportowe. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży.

stołówki i inne jed­ nostki. tenis stołowy. na rzecz jednego usługobiorcy). jak rajdy. callanetics). zabaw ruchowych. obozowisk. sportów jeździeckich (np.c.. koszykówka. Wskazany akt wykonawczy odróżnia. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. domy studenckie itp. pola kempingowe. tenis ziemny. domy wycieczkowe. • gier zespołowych (np. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. objętej sekcją G. schroniska. czy spływy. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. w drużynie). rozmaite usługi rekre­ acyjne. siatkówka. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. płetwonurkowanie. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. modelarstwo lotnicze). czy informacyjne. kręgle. biegi na orientację. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. sportów motorowodnych. narciarstwo biegowe i zjazdowe). Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. jazda konna). pływanie. żeglarstwo. spływów.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. • zespołowej (w parze. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. aerobik. wal). kulturystyka). usługi przechowania. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. zlotów. kometka. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. internaty. piłka nożna). bilard. innych ćwiczeń. mieszkań. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. rozrywkowe. a w szcze­ gólności: biwaków.Hotele i restauracje. bursy. wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. zespół taneczny). w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. wiążące się z wynajmowaniem domów. usługi porządkowe. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. • • • • siłowym (np. sportów lotniczych (np. profilaktyczno-usprawniających. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Z tego wynika. • sportów wodnych (np. paintball. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. nauki gry w tenisa lub innych czynności. rajdów. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. jak np. nauka tańca. pensjonaty. surwi- 2. gier sportowych lub innych konkurencji sportowych. które można określić jako usługi rekreacyjne. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. snowboard. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. lotniarstwo. • gier ruchowych (np. windsurfing). Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. pokoi. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . zloty. festy­ nów i zawodów amatorskich. w którym jest realizowana usługa noclegowa. motele. turniejów. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne. Są one bardzo różnorodne. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. tanecznym (np. bary. golf). sportów zimowych (np.4. Trzeba też podkreślić. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje.

• pozostała działalność rekreacyjna. chociaż jej podklasa 93. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka.6. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych. będąca w grupie 92. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. łącznie z wynaj­ mowaniem m. rekreacją i sportem. • ligi rekreacyjne. stanowiąca grupę 92. rowerowe. pól golfowych. organizujących np.in. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. nazwanej „pozostała działalność usługowa". lekcje w terenie). w której juko klasa 92. leżaków i koszy plażowych. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. pól krykictowych. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej. społeczna i indywidualna. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. . w której podklasa 92.Z obejmuje m. kortów tenisowych. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. jak festyn.3l. salony masażu.in. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. uzdro­ wiska itp. w tym działalność związaną z kulturą. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. stanowiącą dział 92. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. • biegi przełajowe. jazdy na rowerze. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. klubów i świetlic. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. które są z zasady ogólnodostępne.7. co obejmuje m. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. a podklasa 92. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw. • działalność związana ze sportem. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. • rajdy.Z obejmuje m. czy rekreacyjnej jazdy konnej. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej.in.62. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. • turnieje.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. • spartakiady. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej.5 klasą 92. sekcje tenisa stołowego. działalność domów kultury. sauny i łaźnie parowe.04. będąca grupą 92. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej.in. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny. zgadywanki terenowe. • biwaki. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie.61.53. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. boisk basebal­ lowych. biegi patrolowe i tzw. zloty i spływy jako piesze. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu. kabin plażowych. solaria. gdzie indziej niesklasyfikowana.Z. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności. konne.33. biegi na orientację. spartakia­ da. czy turniej. • działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. transport rekre­ acyjny w postaci np. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie.F wyróżniona w grupie 92. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. • konkursy. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych. że wskazana podklasa obejmuje usługi. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. trwające od kilku dni do kilku tygodni. gdzie indziej nicsklasyfikowane.

Do tych czynności zalicza się m. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji.d. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. Warunkiem jest jednak. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. handlową. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s. w sposób zarobkowy i ciągły. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej.. Jeśli ta tzw. Obejmuje ono działalność wytwórczą. • ciągle. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych.5. zwanej dalej ustawą o s. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie. gdy jest to działalność zarobkowa. Nie jest to więc działalność Gospodarcza.g.in.g. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych. wolne zawody. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. Powoduje to w konsekwencji. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. podatkowego. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU).. Ustawa ta reguluje podejmowanie. • w sposób zorganizowany. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r. kwalifikowane wykształcenie. czy rekre­ acyjne. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy.d. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. regulowany charakter. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. dydaktycznych. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. tj. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. 2. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. stowarzyszenia.g. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. Także działalność odpłatna.g. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. wykonywaną: • zarobkowo. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy. przewóz z grzeczności). budowlaną i usługową oraz poszukiwanie. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. osobiste wykonywanie.d.in. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. wypoczynku i sportu. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo. wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. szczególne formy organizacyjne . Cechami wolnego zawodu są m.d. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. a także działal­ ność zawodową. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. jeśli jako tzw. grzeczność (np. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. gastronomiczne. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. Ustawa o s.

że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. której ustawa przyznaje zdolność prawną.h. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni.g. W nauce pra­ wa postuluje się. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. 2. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna.d. której ustawa przyznaje zdolność prawną. że znowelizowany w 2003 r. jakim jest ustawa o s. spółki partnerskie. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego.. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej. niezależność i etyka zawodowa. pod którym działają. Zgod­ nie z k. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe.g. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej. Zgodnie z ustawą o s. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. określająca formę prawną danej osoby prawnej. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. jak np. ale również inne podmioty. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych. Może nim być osoba fizyczna.d. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. Trzeba zaznaczyć. jak również istnienie samorządu zawodowego.h. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. co wynika z przepisów k. Natomiast firmą osoby . Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech.6. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu. które samo nie definiuje tego pojęcia. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. mianem przedsiębiorcy.s. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.s. jak też działalności gospodarczej. Grykiel.g.s.h. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. związanie tajemnicą zawodową. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków. stowarzyszenia niezarejestrowane. Jak wykazuje J. Takimi jednostkami są spółki osobowe. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. W konsekwencji J.d.c. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. takimi spółkami są spółki jawne. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą.

d.d. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. jak obywatele polscy. Trzeba także podkreślić.. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s.g.d. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi. Trzeba podkreślić.g. Prawo to wynika bezpośrednio z art. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą.g. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s. tj. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego.d. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych.d. . samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw. Zgodnie z art. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. czyli tzw. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. a więc także na terytorium Polski. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. że firma nie może wprowadzać w błąd.g. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki.g. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. czy przedmiotu lub miejsca działalności.d. wtórną swobodę przedsiębiorczości.. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. że firma nie może być zbyta. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. że art. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą. Liechtensteinu oraz Norwegii. jest w istocie zbędne. z Islandii.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE.g. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. Zgodnie z ustawą o s.

4 tys.in. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. • tworzenie. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys. oraz prawem UE.in. jak spółdzielnie. rozwijając się nadal w szybkim tempie. czy parafialne kluby sportowe.g. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. wieku prawie 3 tys. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów.g. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. związki zawodowe. czy wspólnoty wyznaniowe. • statusu uchodźcy. jak zwłaszcza tzw. Akademickiego Związku Sportowego.d. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. ośrodki sportu i rekreacji. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców.h. • organizowanie zajęć. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. Są to m. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany. Generalnie można stwierdzić. że obecne regulacje ustawy o s. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. • korzystają z ochrony czasowej w RP. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. Australią i Argentyną. podmiotów.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. wieku z ok.s. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. do prawic 12 tys. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje.7. Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. uczniowskie kluby sportowe.d. takie podmioty. komandytowo-akcyjnej. z USA. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. Kanadą. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. Chinami. jakimi są jednostki organizacyjne. 2. zadania własne. Ja­ ponią. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. . Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji.

których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. pojęcia wolności w zakresie podejmowania. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko.. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika.. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji.d. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne.d. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej. przeciwpożarowe oraz sanitarne.g.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s.d. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług.d. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej. która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą.g. a także ochrony środowiska. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. jak też uprzywilejowującym. nakazującym zapewnienie. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo.g.g. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne. zgodnie z którymi podejmowanie.d. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej. proklamowanym w orzecznictwie ETS.. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych. . Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.g.g. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków.d. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa.d. 50 min euro. przyzwoitym przedsiębiorcy.g. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika.8.g. Ustawa o s. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s.g.. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r.. Takich uprawnień wymaga np. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s.. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej.d. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. małych i średnich przedsiębiorców. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty.d..g.. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r.d. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych.

d. np. które podejmują działalność gospodarczą. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji.g. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. ustaliła. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów. w zakresie działalności reklamowej. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. z 2000 r. spółdzielnie. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru.g. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady.g. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r. Ma istotne znaczenie. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym.d. przedsiębiorstwa pań­ stwowe. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. które mają moc dokumentów urzędowych.8 tygodni. stru przedsiębiorców.g. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. fundacje i inne organizacje społeczne. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek. oraz przepisy k. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. Należy 2. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze).d. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi.d. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu.g. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS.. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s.. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana.h. ale również z rejestru stowarzyszeń. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem. w tym spółki osobowe i kapitałowe. ustalona w ustawie o s. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej. W tej ostatniej kwestii ustawa o s. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu.9.s. innych organizacji społecznych i zawodowych. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze.d. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują.

ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r. ustalonych przez ustawę o s. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r.. Należy podkreślić..d. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości.d. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. obejmując nim jedynie sześć dziedzin. 2.g. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych).g. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony.g.d. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r. 2. zezwoleń. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego. że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi.g. a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta).10. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. .d.g. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych.d. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę.d. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem.d. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji.. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych.g. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. ustawa o s. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym. które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s.g. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. działalności regulowanej. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. a w końcu 2003 r. oraz wykazania. Dopiero w przyszłości ustawa o s. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. tzw. ewidencji działalności gospodarczej. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej. oraz kilku innych ustaw.11. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.

oraz ustawę o lasach z 1991 r. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych. której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. L . ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r. technologiczne. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. po stwierdzeniu. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne. kadrowe oraz inne. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń. 7aodnie z przepisami ustawy o s. że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego. jako działalność gospodarcza.in. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. jak przygotowanie kapitałowe.d. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej.g.. działalność regulowaną. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m. lokalowe.g. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności.g. prawo lotnicze z 2002 r. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw. działalności wolnej. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. słowniczku ustawowym ustawy o s.g. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. ograniczając się do wymienienia ustaw.d. zaliczająca się do tzw.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. organizowanie wyścigów konnych. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć. wprowadzoną przez ustawę o s. określonych przepisami prawa.d.d. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych.. działalność kantorową. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce.g. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu.d. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia. usługi detektywistyczne.

że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. • państw sąsiadujących z Polską. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów. . powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich.. co ściśle wiąże się ze sobą. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. • określenie przedmiotu działalności. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego.1.d. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. które powinno być dołączone do wniosku o wpis. jak też ze względu na to.g. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów.

że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. euro. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego.5 tys. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. • posiadające odpowiednią praktykę. wiarygodności doku­ mentów. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce.to 7. euro. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Należy podkreślić. po których przebiega trasa imprezy turystycznej. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys.5 tys. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów.5 tys. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. euro. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. euro. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . to obecnie . jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. euro. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. gdyż ryzyko roszczeń klientów. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie.

66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. gdyż w obecnych. zawarte w ustawie o s. 3. Ustawa o s. jak i ustawa o s.g. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu.d. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia.d. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. Jednak nie dotyczy to sytuacji. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem.g. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. prawa. Następuje to w postaci tzw. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną.d. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem.d. W istocie jest aż 16 takich rejestrów.g.g. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. ustala. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr.g. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- . że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. ekonomii. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. zarządzania i marketingu. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym.d. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. a ukończenie innego typu szkoły średniej . Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. które spowodowało zmianę danych. informacji o osobie. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. Generalnie należy stwierdzić. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji.2. Toteż ustawa o s. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru.aż 4 lal takiej prak­ tyki. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. Ta ostatnia idzie zresztą dalej. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami.

Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Trzeba dodać. • poinformować o tych przedsiębiorcach. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Taka księga składa się z czterech działów. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. Podstawą tej ochrony jest system informacji. Warto podkreślić. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. a także wykaz przedsiębiorców. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. które zachowało ważność wpisów do CRZ. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy.. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). określającego organizację.. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw.3. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. 3. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki.

do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych. czyli prawie 19%. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień. pisemna lub elektroniczna. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa.4. W konsekwencji Centralna Ewidencja . Warto podkreślić.5 roku przybyło ok. 200 takich podmiotów.o. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s.crz. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim. Może to być forma telefoniczna. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności.gov. 3.. Tak samo jak wcześniej CRZ. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP.turystyka. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r.d. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. obiektu. w dniach i w god?. Ponadto ustawa o s. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o. Można więc mówić o tendencji spadkowej. ale została ona zahamowana.g.inach. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana. Generalnie należy oczekiwać. Deklaruje ono jawność tej ewidencji.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. lokalu lub ich części. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców. .d. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. wykorzystujące dostęp do Internetu. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. mają w tej dziedzinie największą przyszłość. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana.. gdyż w ciągu ostatniego 1.g. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji.podobnie jak poprzednio CRZ . Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą.

którego reprezentuje. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. dających zlecenie agentom. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s.d. głównie w województwie śląskim. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. wynikające z odrębnych przepisów. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k.w. że tzw. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. karą ograniczenia wolności lub grzywny. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. jeśli spełnia ustawowe warunki. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy.g. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. • przestrzegania przez przedsiębiorców. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. lub • działa jako agent organizatora turystyki. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać.g. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą. Z wykazu przedsiębiorców. którego reprezentuje. którego zakaz dotyczy. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. ale także agentów turystycznych. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. W wykazie tym wskazuje się termin. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę.. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych.

Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków .oznacza ich rażące naruszenie. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. wymagające wskazania w tym wykazie terminu.d.prawo łowieckie. specjalnego sprzętu.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej.g. Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej.5. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.d. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. Może jednak okazać się. Tej treści przepis ustawy o s. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. Zgodnie z przepisami ustawy o s. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych. . czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. Jest to tury­ styka specjalistyczna. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. których wykreślono z rejestru. 3. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów.g. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. . wniosku.

jak również osób postronnych. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. róż­ nica jest taka. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s. świadczącego omawiane usługi turystyczne. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ).g.d. jest obowiązkowe.g. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę.. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. Toteż prawo łowieckie przewiduje. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. • składać organowi rejestrowemu. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego.g. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą.g.d. Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą. z 2004 r. • . aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. Jednak skoro są to usługi turystyczne. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań.d.'° . a potem dwóch zezwoleń. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. Wejście w życie ustawy o s. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s. Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego.d. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. euro. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. a 15 tys. • łowiecka turystyka przyjazdowa. • łowiecka turystyka wyjazdowa. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. które mogą ponieść szkodę podczas polowania.g.d.

czy k.in.. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż . Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. w prawie bankowym z 1997 r.h. Należało się spodziewać. obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. z 2000 r. wymagane od egzaminowanych dokumenty. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko. jak np. a 20 tys.formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. • określenie zakresu działalności. która ma być objęta wpisem do rejestru.s.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP). euro .. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej.k. ubezpieczenie OC). 15 tys. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania. wynosi ona równowartość 10 tys. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. jak i polowania za granicą. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody.również jej adresu zamieszkania. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. Jest oczywiste. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej.nieznaną ustawie o usługach turystycznych . uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego.. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. Skład tej komisji. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. euro . a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw.. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same. kłusownictwo. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań.. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. euro. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej. Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

Obej­ muje to zarówno działalność stałą. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej.legitymacją przewodnika górskiego. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów.. sekcji i stałych zespołów. na terenach zamkniętych. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. jak i w środowisku otwartym. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. Jest to racjonalne rozwiązanie. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. jak to jest w przypadku usług turystycznych. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. jak również sezonową.1. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. . Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. oraz legity­ macja pilota wycieczek. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. Osoby. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków.

Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. w górach lub nad wodą. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. kolonie. . instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych.2. Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. Należy dodać. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. półkolonie. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. wczasy w mieście). Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby. ale również właściwej opieki wychowawczej. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. obozy. Jeśli są to dzieci do 10 lat. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. określone w odrębnych przepisach. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. 4. Są to tzw. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. pla­ cówki wypoczynku. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku.

pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. liczby turnusów. jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. a nie wynikać z ustaleń formularza. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7. finansowanych z budżetu państwa. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. który wydał wskazane zaświadczenie. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. określenie wyposażenia sypialni. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. jak lokalizacja obiektu (terenu). Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. określonymi w od­ rębnych przepisach. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. 43. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. którzy mają być zatrudnieni. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku. • informacji na temat formy wypoczynku. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce..

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

Aby tak nie było. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s.d. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym. przy uwzględnieniu innych jego zasobów. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej. Jak już tamże wspomniano. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi.g.1. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym. staje się przedsiębiorcą. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. przepisów ustawy o s.g.d.d. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane.d. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej.g. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu. prowadzenie pola biwa- . którego stanowi pod­ stawową formę działalności. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym. omówionym w rozdziale 2 podręcznika.. wynika. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. wynajmowanie całych domków turystycznych. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów.g. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego.

Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. pensjonaty. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. W 2006 r. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. motele. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. na ogólną liczbę 6694 tzw. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. zezwolenia. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. spółki osobowe. jak np. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy.o. ośrodki wczasowe. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego. domy wycieczkowe. spółdzielnie. Są to obiekty standardowe. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. uczniom. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii.. czy osobom przebywającym na delegacji. kempingi. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich.2. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. w tym obowiązek rejestrowy. pracownikom sezonowym. Nieraz zdarza się. 5. Ma on wszystkie te obowiązki. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. schroniska oraz pola biwakowe. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo. spółki akcyjne. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. osoby fizyczne. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. zakłady uzdrowiskowe. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. wolna działalność gospodarcza. nauczycielom. Jest to tzw. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. że jest wręcz odwrotnie. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. domy pracy twórczej. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. schroniska młodzieżowe. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. ani nie potwierdza jej praktyka. Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej.

Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. przeciwpożarowych i sanitarnych. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. w których są świadczone usługi hotelarskie. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. o które wystę­ puje wnioskodawca. • przeciwpożarowych (tj. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. o które ubiega się wnioskodawca. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. • sanitarnych (tj. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. a także dowód wniesienia . opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów. o które występuje wnioskodawca. Zastrzeżenia wywołuje fakt. w których są świadczone usługi hotelarskie. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. jak i wymagania sanitarne. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. nazwę własną obiektu. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Trudno zrozumieć. Ten wymóg został w 2002 r. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. to w szczególno­ ści m. Co do innych usług trzeba wspomnieć. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. tj. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. było w Polsce 1295. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. promesy. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. który wy­ dał decyzję.i dwuosobowych. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. nie dłuższy niż 2 lata. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. Jest to uzasad- . Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. że analizowane rozporządzenie z 2004 r. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. w tym większość miejsc w pokojach jedno. budzenie.in. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. 5. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa. gdyż nie musi on mieć restauracji. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. które stanowią dochód budżetu gminy. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. wom sernice). oraz z 2001 r.3. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. czyli tzw. czyli właściwego marszałka województwa. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. jakie są wówczas zawierane.a. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. obejmując też działalność handlową. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r.p. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. akceptacja kart płatniczych. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie.

W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. których było już 21 na początku 2006 r. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. chociaż do 2001 r. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych).106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane. solarium. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu .. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. cztero. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. Także świadczenie usług w zakresie tzw. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. portierów i bagażowych. Natomiast usługi prania. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. odnowy biologicz­ nej (basen.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . Chodzi tutaj o sale konferencyjne. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. pełny węzeł higienicznosanitarny. że hotel jest obiektem. klubowe. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw. gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków. znacznie złagodzone. kursem specjalistycznym. pamiątek. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. zmienionego w 2002 r. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. ale także infrastruktura towarzysząca. sauna. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). Trzeba wyrazić zdziwienie. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r.. również w odniesieniu do kelnerów. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego. Co więcej. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . pokojowych. że w hotelach trzy-. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. siłownia. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. Rezultat byl taki.

i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne.i pięciogwiazdkowego. W hotelach cztero. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. których liczba stale rośnie. wymagania prawne dla mote­ li. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. ich liczba znowu spadła do 116. że już w 1977 r. chociaż jest jej członkiem. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. gdyż w 2004 r. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. czy gościńców kosztem pensjonatów. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy.5. Istotnym argumentem jest też fakt. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. Rzeczywiście tak się stało. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. Zastanawia przy tym. Trudno to wytłumaczyć. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. podczas gdy w 2000 r. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. . Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie. do 109. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. Już w 2001 r. ale na krótko. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. Różnice są jednak na tyle istotne. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. było ich jeszcze 409.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. Warto przypomnieć. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich. z o. kierowników sali.o. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. zaledwie 242. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. tylko 116. Generalnie trzeba stwierdzić. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości.. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. Różni to motele od hoteli. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. Wciąż przybywa różnych zajazdów. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. czte­ ro. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. gdyż grozi obniżeniem . Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa.4. a w 2006 r. 5.

a I kategorii . Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. czy środków higieny osobistej.Warto podkreślić. książek telefonicznych itp.7. Należy też podkreślić.do 12 miejsc. Trzeba też podkreślić. jak kosmetyki. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. bankietów. tylko 70. że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. że drastycznie ograniczone w 2002 r. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. ale od 2002 r. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. bagażu i sprzętu turystycznego. rzeczy wartościowych. gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. map regionów. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Przy tym standard znacznie obniża fakt. Już od 2002 r. solarium. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). sauna. pamiątki. pokazów itp. kolacji lub obiadokolacji. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. całkowicie zniosło. było ich 179.nie więcej niż 8 miejsc. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. a jeśli jest to dom II kategorii. Chociaż od 2002 r. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie.6. choć nie zawsze doceniane. Szczególnie ważne. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. siłownia. JI kategorii . kosmetyków. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. wydawnictwa tury­ styczne itp. obiadu. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych. 5. 5. masaże itp. planów miast. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. jaki i gastronomicznych. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. choć jeszcze w 2000 r. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Warto podkreślić. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych.

dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. przedmioty wartościowe. chociaż w 2000 r. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. że wystarczy. zaledwie 56. co powoduje. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM.5 tys. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. Na świecie działa ok. Warto zauważyć. z czym nie można się zgodzić. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć.8. dostosowanych do samoobsługi klientów. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. było 1226 schronisk młodzieżowych. rozporządzenie MEN z 2005 r. Zastrzeżenia wywołuje. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . 5. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. to należy podkreślić. W literaturze przedmiotu podkreśla się. przy szlakach turystycznych. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. w którym jadalnia jest. chociaż jeszcze w roku 2000 r. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. że obowiązujące przepisy akceptują stan. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. bagaż oraz sprzęt turystyczny. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. Trzeba podkreślić. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. Trzeba raczej uznać. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. że w 1980 r.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. W obiekcie. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. tylko 395. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. 5. wymaga. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem.

bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. hotele. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. Występują one również w działalności hotelarskiej.. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . Sytuacja tych osób . szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. pięciu milio- . sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych. stacji lub przystanku. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. domy wypoczynkowe. pensjonaty.jest bardzo trudna. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. Takie dodatko­ we oznaczenia. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. słodyczy oraz pamiątek. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. Niepełnosprawnym jest osoba. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych..9. w tym natrysk. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. domy wycieczkowe. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. nów. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. które są określone w powołanym załączniku nr 8. W 2004 r. przedmiotów wartościowych. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. czy domy pracy twórczej. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). schroniska młodzieżowe i schroniska. przechowywanie pieniędzy. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. bagażu i sprzętu turystycznego. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych.in. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. zmienione istotnie w 2004 r. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. jak ośrodki wczasowe. Spośród innych usług. Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. motele.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne".jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego.

punkt poboru wody. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. biurka i umywalki. dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu. Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min.5 m2 na osobę. odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. zapewnienie pilota do telewizora. • wynajmowania miejsc w namiotach.in. schronisk i schronisk młodzieżowych. ustawione w odpowiedniej odległości). łóż­ ka mogą być piętrowe. umieszczenie wyłączników światła. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. żeby były czytelne dla niewidzących. jak również takiego umeblowania. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów. ogrzewania oraz wyposażenia tzw. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m". z bieżącą zimną wodą. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich .in. musi być m. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. a ciepłą minimum przez 2 godz. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. w stół. oddzielne zamykane szafki i wieszaki. rano i wieczorem o ustalonych porach. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . przyczepach mieszkalnych. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . w których są świadczone usługi hotelar­ skie. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. żeby były dostępne z łóżka. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. oświetlenia. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. 5. węzłów higienicznosanitarnych. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel.10. dla domów wycieczkowych. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych.

przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. jak i osoby niezrzeszone. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. • dla osób starszych. „puszyste" itp. • dla wędkarzy. wyposażeniu i urządzeniu. jak niepalące. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. Warto zaznaczyć. mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. szczególnych programów pobytu. proponując własną ich kategoryzację. z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki. którzy wyrażą na to zgodę. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. • dla innych kategorii osób. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. • stanowiącego plener artystyczny. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG".pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. • dla osób niepełnosprawnych. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. • pokoje grupowe. . • dla ekologów. wiejską bazę noclegową. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. • dla miłośników przyrody.agroturystyka. • obejmującego spływ kajakowy. Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. • dla myśliwych. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". • dla osób samotnych. WC i pomieszczeń wspólnych. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób.. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. o odpowiedniej wielkości. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. • obejmującego jazdę konną. charakterze. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. Trzeba zgodzić się. pojemnikami na śmieci. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji.

ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. Wymagania sanitarne.120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. kosme­ tyczne. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. Przepisy te określają m. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich. muszą spełniać wymagania sanitarne. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. naświetlanie. niektóre obiekty usługowe.. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r.in. jak również inne obiekty.in. jakim powinny odpowiadać m. oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. PFTW . w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. wykonywane przez osoby zatrudnione m. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. zarówno obiekty hotelarskie. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę.in. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r.11. zapewnienia szatni. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". tatuażu i odnowy biologicznej. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę.. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia. 5. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG". a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. w których są świadczone usługi hotelarskie. w sprawie wykazu prac. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. jakie mogą powstać w tym zakresie. masaż. opalanie. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. w podmiotach świadczących . gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. W związku z tym. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń. przebieralni. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. Warto podkreślić rozliczne korzyści. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. Tzw.

Trzeba zaznaczyć. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. pakowaniem. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. budynku. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. Ustawa ta określa m. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. w których są świadczone usługi hotelarskie. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. przygotowania budynku. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. innych obiektów budowlanych i terenów . w których są świadczone usługi hotelarskie. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. instalacyjnych i technologicznych. Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach. wyposażenia budynku.in. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. w saunach i basenach kąpielowych). Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. że zmieniona w 2001 r. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. Oznacza to konieczność stosowania tzw. w których są świad­ czone usługi hotelarskie.

motele. konstruk­ cji i wymiarów. w których jest on konieczny. schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. motele. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. schro­ niska. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. jak budynki. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. zobowiązują właścicieli. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. domy wycieczkowe.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. kategorie zagrożenia ludzi. były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. zmienionego istotnie w 2004 r. jak odpowiednie wyjścia. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. zawierają w szczególności takie akty normatywne. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. sale konferencyjne). podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. jak też do odpo­ wiedniego. jakimi są obiekty hotelarskie.in. zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . Przy tym hotele. odwołuje się co do znaczenia takich określeń. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. pensjonaty. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. domy wypoczynkowe. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. Najwyższą klasę takiej odporności. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. zawierają­ ce m. wymaga. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. a więc także we wszystkich obiektach. czy strefy pożarowe. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. które zostało już wyżej częściowo omówione. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych.in. stałe urządzenia gaśnicze wodne. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m.. pensjonaty. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. w których są świadczone usługi hotelarskie. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. Poza tym trzeba podkreślić. przejścia i dojścia ewakuacyjne. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- .jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. zabezpieczenie przed zadymieniem. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. w budynkach zamieszkania zbiorowego. określoną literą „A".z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. warunki ochrony przeciwpożarowej. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego . miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne.

a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ustawa ta określa m. wód i powierzchni ziemi. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. co miało miejsce uprzednio. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. • informacje o promesie. jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.in. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . przeciwpożarowych lub innych. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. • określenie rodzaju i kategorii obiektu.12. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. jak też ochrony przed hałasem. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. w których są świadczone usługi hotelarskie. walorów krajobrazowych. który zobowiązuje. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . w tym świadczenie usług hotelarskich. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. Należy podkreślić. Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej.. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody.in. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu. zwane promesą.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. której na- 5. określonych odrębnymi przepisa­ mi. wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. • nazwę i adres obiektu.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. warunki ochrony powietrza. Przykładem jest dodany przepis.

jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie.14. karta ewidencyjna innego obiektu. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast). w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Należy zaznaczyć. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. w których są świadczone usługi hotelarskie. • nazwę i adres obiektu. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej. zmiany liczby miejsc noclegowych. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. ma miejsce według tych samych zasad. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. w których są świadczone usługi hotelarskie.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. w których są świadczone usługi hotelarskie. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski. które są w tym obiekcie zatrudnione. że projektowane w 2003 r. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. w którym są świadczone usługi hotelarskie. 5. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. • informację o liczbie miejsc noclegowych. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. prowadzi ich ewidencję. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu.w. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. że prowadzenie ewidencji innych obiektów.13. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. 5. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. Jest to obecnie zadanie własne gminy. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą.Należy pod­ kreślić. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. Należy podkreślić. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- .

odpowiedzialność za wykroczenie. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. oraz nie narusza uprawnień innych organów. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. Właśnie z odrębnych przepisów k. w których są świadczone usługi hotelarskie. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. wynikających z odrębnych przepisów. w których są świadczone usługi hotelarskie. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. przewiduje. nie spełnia wymagań sanitarnych. są niesprawne. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. Jeżeli zaś obiekt. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. Od 2001 r. wynika np. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. 5. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. nie jest należyty.w. uszkodzone. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. Przewiduje ono.15. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. w których świadczone są usługi hotelarskie. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. do których został zaszeregowany. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . w których są świad­ czone usługi hotelarskie. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. do których został zaszeregowany. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. jak też na wniosek przedsiębiorcy. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony.

Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. hotelik. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. Należy też zauważyć. motcłik. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. dom turysty.. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. karczma. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Dosyć czę­ sto występują np. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. dom wypoczynkowy. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. czy domek tury­ styczny. z którego jednoznacznie wynika. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. Co więcej. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. oberża. nazw własnych (np. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. stacja tury­ styczna. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. jak hotel czy pensjonat. bacówka. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. pensjonacik). Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. Hotel Górski na oznaczenie schroniska).132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. . stanowi obecnie wykroczenie. dom gościnny. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. gościniec. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. co jest zagrożone karą grzywny. jak ważne znaczenie mają takie określenia. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. znaków towarowych. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. jak zajazd. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. takie określenia. rezydencja turystyczna. stanica wodna. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. nazw obcojęzycznych. jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. jak WOTEL czy OTEL itp. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. bungalow. gość hotelowy może domagać się. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. w tym takich. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. gospoda. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension".

134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. zasady liczenia doby hotelowej. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. . jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. przedłużenia pobytu itp. określające m. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii.16.in. jak również z wszystkimi innymi osobami. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych. 5. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. rezerwacji pokoju. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. Należy zauważyć.

że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r. powodujące szkodę u turysty. (sygn. czystości i po­ rządku na terenie gminy. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. oblodzenie chodników. 417 k.in. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. 18/2000). Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. akt SK. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. (sygn. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych.c. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. prawo ochrony środowiska z 2001 r. to powinien odpowiednio je oznakować.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. ulic. jakim jest organ gminy. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. akt III PRN 66/67). • lokalnego transportu zbiorowego. rekreacji ruchowej. (sygn. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. parki. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. • zieleni gminnej i zadrzewień. plaże. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. szlaki i trasy tury­ styczne. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty.in. ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. co obejmu­ je m. trzeba uznać. a gdy to nie jest możliwe. mostów. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. akt III Cr 9/65). place. traktując je jako zadania własne tych jednostek. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. • kultury fizycznej i turystyki. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Nie można o niej mówić w sytuacji. Takie przypadki mają miejsce.. placów oraz organizacji ruchu drogowego. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. • gminnych dróg. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. gdy np..1. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . w tym ulic. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r.

akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów.1 ha. glebę. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. urządzenia melioracji wodnych. Ok. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. powietrze. szkółki leśne. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. parku narodowego. w tym oczywiście turystów. Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym. 111 . (sygn. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza.5%. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. powiększania zasobów leśnych. jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0.duże). l. stopień . B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków.4% wszyst­ kich lasów w Polsce.138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. drogi leśne. wodę. przy parkingach).. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. kat. I .6% powierzchni Polski. że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. Jest to tżw. co stanowi 28. wina organizacyjna (anonimowa). 9 0 0 jest niższa od 10%. Nie można zakładać. 2. (sygn. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. Niemczech oraz Ukrainie. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część .c. stopień .brak zagrożenia. tereny pod liniami energetycznymi. II . k. miejsca składowania drewna. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r.małe). bo aż 82.duże zagrożenie. bądź wpisany do rejestru zabytków. 417 i nast. Trzeba podkreślić. w tym oczywiście również turysty. linie podziału przestrzennego lasu. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. Warto zaznaczyć. oraz nowych regulacji art. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. stopień .małe zagrożenie. Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. które zajmują ok.2. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności.średnie. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. stopień .in. Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną.średnie. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. 9 min ha. Same lasy państwowe zaś to aż 78. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. kat. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. którym mogą ulec zwiedzający. trwałości utrzymania lasów. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. oblodzonym chodniku. 3.

jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. co stanowi istotę turystyki aktywnej. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna.in. . w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. krzewów lub innych roślin. puszczania psów luzem. ścigania. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego.: zaśmiecania lasów. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. rozkopywania gruntu. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. Ruch pojazdów silnikowych.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu).. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. które zabraniają m. ale również realizujących funkcje poznawcze.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. 6. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. zaliczająca do wskazanych zasobów m. zachowania dobrego zdrowia. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. snowboarding. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego.in. wie. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r.in. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. z jakimi wiąże się przebywanie w górach. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n . Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. Każdy. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu. kto chociaż raz był w górach. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. odbywane niezależnie od pory roku. dyrekcje parków narodowych. o których nie wolno zapominać. zdarza się najwięcej wypadków w górach. płoszenia. niszczenia lub uszkadzania drzew. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami. niszczenia grzybów i grzybni. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. skiboby. właśnie lasy państwowe.3.

Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. odpowiada organizator imprezy. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem.m. Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność. organami jednostek samorządu terytorialnego. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych. rekreację ruchową i sport w górach". że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń. pływających. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich.. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. rekreację i sport w górach .142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach..p. a od kierowników wskazanych obiektów . bądź jest to teren. urządzeń lub obszarów. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. którego projekt z marca 2007 r. Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r.m. obiektów i urządzeń. gdyż decydujące jest to. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. rekreacji ruchowej i sportu w górach. wycieczek szkolnych. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych.p. oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych. a nie w jej akcie wykonawczym. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów.. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. że osoby fizyczne uprawiają sport. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. przewiduje. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. Także tzw. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. obiektów i urzą­ dzeń. sporto­ wych. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r.. ale także poniżej tej wysokości.

Wydaje się. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. a bardzo trudne . obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał. trudne . Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. ułatwiających orientację w terenie. łatwe . Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. o ile w ogóle możli­ we. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone. że jest nieprecyzyjnie sformułowany.czarny. herbaty góralskiej. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r.to kolor zielony.c. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. jak to jest obecnie. .niebieski. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. obiektu i urządzenia. co należy do zadań GOPR. rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. to regulowałby tzw. jak też uprawiania turystyki górskiej. jak też uprawiania turystyki górskiej. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska.144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia.czerwo­ ny. jak też pod wpływem środków odurzających. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. obiektów i urzą­ dzeń w górach.

którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami.4. Obejmują one m. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r.5. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. które mogą opóźnić powrót. Warto dodać. kajakowej i podwodnej. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej.. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. Mo­ rze. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. w tym żeglarskiej. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. tj. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. Akt ten ustala. 6. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. • używanie kasków ochronnych. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. Polski Związek Alpinizmu. a nie w drodze aktu wykonawczego. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. Wspomnieć też warto o zał. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r.in. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. 6. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa... czyli wspinaczek w wysokich górach. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. rzeki. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych.

odpowiada organi­ zator imprezy. ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). pływalnie. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. Również tzw. odbywających się na wodzie lub nad wodą. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. urządzeń lub obszarów. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. sportowych. Trzeba podkreślić. że nadal obowiązuje . jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych. którego projekt z marca 2007 r. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. rekreacji i sportu. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. parki wodne oraz tereny przyległe. przeznaczone do kąpieli.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach.. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. że osoby fizyczne uprawiają sport. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. wycieczek szkolnych. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. Trudno powiedzieć. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r.. a nie w jej akcie wykonawczym. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą. pływających. żeby miały to być jasne przepisy prawne. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. kąpiących się i uprawiających sporty wodne".wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.

a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. których wzory są określone w zał.in. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. że trudno tu mówić o nowościach.6. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. obiektów i urządzeń nad wodami. a często wręcz niemożliwe. a także sprzedaży. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. gdyż statystyki dowodzą. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. Niestety życie dowodzi. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. 6. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. • przestrzegania znaków zakazu. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. wydawanej corocznie przez WOPR. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. że zał. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. Trzeba też zaznaczyć. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. podawania. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. zakazywać wstępu osobom. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. obiektu i urządzenia. pływalni lub parku wod­ nego. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. przewiduje. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. wodnych przystani i marin. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy.

Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. Trzeba podkreślić. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. co obecnie reguluje zał. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. morskiego sternika motorowod­ nego. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. sternika jachtowego. wymaga. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. narciarstwo wodne. które nie ukończyły 16 lat. ma zawierać zał. a nie w drodze aktu wykonawczego. Projektowane ustalenia zał. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. kapitana motorowodnego.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. jedynie pod nadzorem. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. w tym innych jednostek pływających. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. . Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. nr 5. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. formułują zasadę. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. Względy bezpieczeństwa wymagają. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. Trzeba też podkreślić. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. wioślarstwo. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. pływających. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. starszego sternika motorowodnego. która ukończyła 12 lat. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. kajakar­ stwo. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi.

że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. ale żeby były to czynności bezpieczne. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. który ma być używany do nurkowania. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. azotu zaś 0. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. wymaga.. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. który ma być używany do nurkowania. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. • sprawdzenie sprzętu. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy. • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. sportu. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. 6. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. Warto dodać. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. zakazuje ponadto zachowań. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego.4 MPa. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. konieczna jest ich regulacja prawna. wiosłowej lub jachcie.16 MPa. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. wymaga. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. które przewiduje. jak ruchy i głębokość wody. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. . płynący na łodzi motorowej. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r.7. Prawie każdy może więc nurkować. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat.

oraz ustawy o lasach z 1991 r. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika.. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. rozporządzenia MEN w sprawie warunków.8. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego. Jest sprawą oczywistą. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. śnieżycy i gołoledzi. Wszelkie zajęcia. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. Nauka pływania uczniów 6. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. tj. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. w czasie zwie­ dzania. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu... w jakich ma się ona odbywać.. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania.. sportu i turystyki. obejmujących morskie wody wewnętrzne. i jej aktów wykonawczych • . Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. w którym się odbywają. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. sposo­ bów porozumiewania się. Trzeba dodać. jest po prostu zbędne. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. a zwłaszcza organizowanych w górach. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. Omawiane rozporządzenie nakazuje. który ma być używany do nurkowania). szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. informacji o sprzęcie. jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika.

W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. Trzeba podkreślić.. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. operach. filharmoniach. muzeach. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. stawach. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. zabezpieczenia pod względem medycznym. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. łuku. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. ochrony porządku publicznego. ministra do spraw . Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. artystyczną lub rozrywkową. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. Odnosi się to m. kinach. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją.in. szpady. oszczepu. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa.in. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. młota. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru.9. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. kuli. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. czy sportowej broni strzeleckiej.nie mniej niż 300. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. podporządkowanych lub nadzorowanych m. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną.in. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. bibliotekach. domach kultury i galeriach sztuki. operetkach. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. do używania dysku.

podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. która proklamuje zasadę wolności człowieka. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. co chce. schroniska. pensjonatu. Trzeba też zaznaczyć. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością.in. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. podobnie jak np.1. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. domu wycieczko­ wego. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez.. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. których określa jako wczasowiczów i turystów. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. a nie pobyt stały. pokoju gościnnego. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. parku narodowego lub krajobrazowego. bądź dla ochrony środowiska. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. kluby sportowe. W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. organizatorzy turystyki. motelu. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. które mogą być na imprezie. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. campingu lub na strzeżone pole biwa- . że dokonane w 2007 r. Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. co ma znaczenie dla osób podróżujących. czy właściciele obiek­ tów. hotelu. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. związki sportowe. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom. Obowiązek ten obejmuje m.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. a za granicą . gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego.konsul. a także w tych przypadkach. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. Omawiana ustawa przewiduje. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. Konsul wydaje tzw. roku życia. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych.. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. które ukończyły 70 lat. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. emerytów. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. przez uczniów. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. studen­ tów. rencistów. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. Należy podkreślić. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. osoby niepełnosprawne i kombatantów. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. a 13.in. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. Zarówno paszporty.

Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. z których Polska ratyfikowała m. 400 sztuk cygaretek.. 200 sztuk cygar. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7. wyko­ nywania polowania. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne.k. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie.. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych.in. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r. 1973 r. przesuwanie. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. Trudności pogłębia fakt. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów.p. podpisaną w 1990 r. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. usuwanie. w Stambule. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom.. czy innych..opar­ tego na przepisach prawa UE . zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. że jest sfałszowany. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. uszkadzanie. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- . Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży.3. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. (TO 7. czego dokonała ustawa z 2004 r. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. groźby. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. 1 kg tytoniu do palenia. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. połowu ryb. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym. Niszczenie. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków.

od przedstawicielstwa pośredniego. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. państwa trzeciego. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro.5 litra win niemusujących. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. Zawsze jednak . • 110 litrów piwa. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. win musujących i wzmocnionych. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. Znajdują. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0.Prawo celne z 2004 r.25 litra wody toaletowej. wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. jak zgłoszenie celne. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego. Warto zauwa­ żyć. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. który nie ukończył 15 lat. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów.c. przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r. oraz . jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. • 50 g perfum oraz 0. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. którzy ukończyli 17 lat. produktami pośrednimi. • 25 g perfum i 0. jak i polskiego k. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. alkohol i napoje alkoholowe.1 litra wody toaletowej. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych.5 litra napojów o mocy do 22%. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty.c. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej. należących do czterech podstawowych grup towarowych. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. W odniesieniu do podróżnego. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. którzy nie ukończyli 17. który nie ukończył 15 lat. W przy­ padku podróżnego. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. jakimi są wyroby tytoniowe. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. roku życia. czyli z tzw.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. odprawa czasowa. • 0. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne.

4. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. Zasady takiego obrotu. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. dewizowe z 2002 r. publikacje dotyczące muzeów. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. katalogi targowe. W tzw. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. przewodniki. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. Warto też zazna­ czyć. mapy geograficzne. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej .in. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. jak prawo celne. Jedną z nich jest określenie „rezydent". Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe. przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. nieprzeznaczone do rozdawania. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. euro. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. książki. w tym m. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. broszury. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. poszerzyła zakres tej swobody.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. wartości dewizowych. euro. czasopisma. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą. • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. plakaty. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. uzdrowisk lub podobne. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. turystycznych materiałów informacyj­ nych. . oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. euro. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków.

Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. . W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku.. jeśli spełniły ustawowo określone warunki. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności.. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. Warto podkreślić. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. 7. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. stosującymi kasy rejestrujące obrót. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów.g. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu.d. że znowelizowane w 2007 r.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów.5. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. euro. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. aby mogły one wykonywać działalność kantorową. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Warto zaznaczyć. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r.

Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. jak też zakresu. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT.o. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. w którym dokonano zakupu. których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. Np. których taki zwrot może dotyczyć. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. wartości i stanu towarów. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. Np. od których przysługuje zwrot podatku VAT. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. dany podmiot powinien: być spółką z o.vat. Te ograniczenia powodują. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. Warto zaznaczyć. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych.pl. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. poprawiania stwierdzonych w niej błędów. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. lub spółką akcyjną. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. zł. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami.

• tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. • krajobrazu. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000.6. stanowiska dokumentacyjne. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. • zasadę planowości ochrony przyrody. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. tworów i skład­ ników przyrody. parki krajobrazowe. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. Właśnie te tzw. zwierząt i grzybów. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. estetyczne. prestiżowe. jak i uczestników rekreacji. czy użytkowe. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. ale także na osoby prawne. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę.in. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. • zadrzewień. • siedlisk przyrodniczych. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. wypoczynkowe. kształcące. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. zwierząt i grzybów. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. lasy państwowe. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. zabawo­ we. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. ale także międzynarodowej.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. Utworzenie nowych parków narodowych. • zieleni w miastach i wsiach. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. rzadkich i chronionych gatunków roślin. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. w kanałach. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. oraz ustawa o lasach z 1991 r. 7. wychowawcze. siedlisk zagrożonych wyginięciem. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. rezerwaty przyrody. zmiana granic już istnieją- . zdrowotne. sportowe. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. • roślin. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. zwierząt lub grzybów. w których biorą one początek. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych.

in. faunistyczny. zakaz bi­ wakowania. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. studentom. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. wskazuje obszary ochrony ścisłej. zakłócania ciszy. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. społecznymi. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. dydaktycznej. torfowiskowy. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. określiło 8 parków narodowych. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. Wiążą się .in. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. jaką w świetle prawa jest taki park. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. naukowymi. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. a także siedliska roślin. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. wydmowy lub skalny). która może być waloryzowana. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. stepowy. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń.in. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. działających na terenie danego parku narodowego. turystycznych i sportowych. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. naukowymi. gospodarczej oraz turystycznej. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. ekosystemy. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. turystycznych i rekreacyjnych. Taki plan m. florystyczny. na­ ukowej. czynnej i krajobrazowej. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. słonoroślowy (halofilny). emerytom. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. wodny. Ustawowo zostało przesądzone. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. ostoje i siedliska przyrodnicze.

Takim właśnie obszarem jest np. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. oraz tzw. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. turystycznej i rekre­ acyjnej. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. Takie rozporządzenie określa m. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. ale ma charakter łagodniejszy. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego.in. określonych w ustawie o ochronie przyrody. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. czy zakaz fotografowania. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np.in. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. zwierząt i grzybów. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. obszary Natura 2000. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk. Akt ten powinien określać m. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. zakaz wybierania jaj. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. dolina Rospudy. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. turystycznych i rekre­ acyjnych. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. bądź ostoi. filmowa- . umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt. kierując się potrzebą ochrony przyrody. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000.in.

przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. zakłócania ciszy. wspinaczka. starorzecza. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. uprawiania sportów wodnych i motorowych. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. kulturowej. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. czy używania motolotni i lotni. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. używania łodzi motorowych. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. . źródeł. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. torfowiska. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. rowerowy. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. ruch pieszy. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. że­ glowania. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. historycznej lub krajobrazowej. całkowitego rozpadu. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. oczka wodne. wydmy. jak np. czy samo zakłó­ canie ciszy. mogą być uznane za tzw. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. a nawet obserwacji takich zwierząt. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. skałek.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. ruchu pojazdów. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. kamieńce. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. Naturalne zbiorniki wodne. wodospadów. skarpy. tzw. wywierzysk. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. jak zwłaszcza dotyczące polowania. palenia ognisk. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. bagna. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. użytki ekologiczne. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody.in.jarów. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. pływania. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. głazów narzutowych. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. naukowej. wędkowania i rybołówstwa. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji.

kurhany. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. Ta ustawowa definicja obejmuje np. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia.). Fryderyka Chopina w War­ szawie. mające znaczenie ogólnoświatowe. instrumenty mu­ zyczne. wytwory sztuki ludowej itp. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. będący tym wytworem. religijnej lub artystycznej. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych.in. ich części lub zespoły. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. placu. 7. grodziska. a w 2007 r. Taki charakter ma np. obrazy. arty­ styczną łub naukową. stare rowery czy samochody. Te niewątpliwie znaczące pamiątki. obiektów w postaci nieruchomo­ ści. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. przedstawia­ jących wartość muzealną. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. tradycyjne tańce. przy którym podpisano tzw. cmentarze. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". ogrody. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. muzyka. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. określając jego granice. ślady osadnictwa w Biskupinie. obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. ulicy lub jednostki osadniczej. czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. odnosi się też pojęcie kolekcji. ale mogą to być także obiekty współczesne. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. zabytków żyjących od ruin. cmentarzyska. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży.. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. jak też kopalnia soli w Wieliczce.7. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. Natomiast w grupie . Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. obiekty techniki. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. liczącej ponad 64 tys. które tworzyły te kolekcje. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. monety. czy relikty działalności gospodarczej.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. Wzgórze Staro­ miejskie. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. jak np. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. mieszczą się rozmaite budowle. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. obrzędy i obyczaje przodków). jak również jako niematerialne formy kultury (np. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. pomniki historii. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. Na liście tej znajduje się m. parki. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. tj. obejmujący Wzgórze Zamkowe. stare kopalnie itp. podania ludowe. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. W 1999 r.

Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. • uznanie za pomnik historii. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. Należy wskazać. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. co jest nową formą ochrony zabytków. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. . • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. powiaty i województwa. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. co następuje w trybie wyżej omówionym. rady powiatów oraz rady gmin. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych. Natomiast wójt (bur­ mistrz. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. zwłaszcza nieruchomych. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym.in.in. Realizacja tych programów ma na celu m. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. że dany zabytek podlega ochronie. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. Nie­ stety tak nie jest.

8. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. Zwykle są to duże miasta. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego.. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. prezydenta miasta). Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. upowszechnianie podsta- . co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. 7. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej.192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. a nawet na wsi. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego.. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. którym niekiedy może być turysta. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. zmieniona w 2007 r. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r. jak również dzieła twórców żyjących. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. ale muzea są nieraz również w małych miastach. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r.in. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz.

Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. czy Muzeum . Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. Zarówno wysokość opłat za wstęp. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. uniwersyteckim. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. np. Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. Muzeum Zamkowe w Malborku. • prywatne (wszystkie pozostałe). Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. odpowiednie ich przechowywanie. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. Muzeum Pałac w Wilanowie. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. zabezpieczanie i konserwację. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. działalność wydawniczą i edukacyjną. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. nauki i kultury polskiej oraz światowej. Nie podlegają temu wpisowi tzw. nieraz bardzo atrakcyjne. objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. Po zmianach w 2007 r. Muzeum Narodowe w Warszawie. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. który sta­ nowi dobro narodowe. to nie powołuje się już rady muzeum. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. Muzeum Wsi Lubelskiej. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych. osoby fizyczne. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. związanej z realizacją celów muzeum. Muzealia muszą być zinwentaryzowane.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. który takie muzeum utworzył. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. jak i depozyty. depozyty. jednostki samorządu terytorialne­ go. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie). Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza.

. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. uczniom. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. ale trudno określić. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea. na­ uczycielom. Liechtensteinu i Norwegii. • Muzeum Martyrologiczne . który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r.in... Kodeks cywilny nazywa te podmioty . czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. prawo lotnicze z 2002 r. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r. Tereny te. kodeks morski z 2001 r. ostatnio kilka razy w 2007 r. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych.. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. jak też wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. studentom. prawo przewozowe z 1984 r. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Takimi ustawami szczególnymi są np. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. budowy obiektów budowlanych. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym.. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów. Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. prawo bankowe z 1997 r. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady.Obóz w Chełmnie nad Nerem. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. 8... Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach. określającego grupy osób.. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. prowadzenia działalności gospo­ darczej. Isiandii... emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. uczestnikom studiów doktoranckich. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r.in. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy.. Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. dzieciom do lat siedmiu).1.2. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją.. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. zwane Pomnikami Za­ głady..196 Rozdział 7 czej. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r.

Kodeks cywilny rozumie przez takie . PAN. spółki akcyjne. zwierzę nic jest rzeczą. Warunkiem jest. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. Tak jest np. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. owoce). Częścią składową rzeczy jest to wszystko. firma czyli nazwa. pod którą działa przedsiębiorca. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. spółki z o. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. ochrony i opieki. co do kół samochodu. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. To połączenie musi mieć charakter trwały. Zarówno osoby fizyczne. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne.c. dobra inte­ lektualne (np. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. komandytowe i komandytowoakcyjne). pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. wynalazki). Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. Trzeba dodać. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. zwierzęta domowe i hodowlane. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność.. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. przedsiębiorstwa państwowe. że przepisy k.o. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. Po zmianie w 2003 r. papiery wartościowe (np. tajemnica korespondencji). oraz rozmaite dobra niematerialne. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. przewiduje. nieruchomości). literackie. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. k. zdolność prawną. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. którzy ukończyli 13 lat. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. 8. dobra osobiste (np. Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. partnerskie. jak również żyjące w stanie wolnym). spół­ dzielnie. wizerunek. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania.3.c. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. zarząd itp. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. naukowe. jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r. by część składowa nie była własnością innej osoby. że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. szkoły wyższe. nazwisko. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. czynsz najmu). stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. stowarzyszenia. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). tj. Rzecz główna i jej przynależność (np. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. banki państwowe.

aż do rygoru nieważności czynności prawnej. a nie dla celów dowodowych. Czym innym jest pojęcie mienia. Mo­ gą to być określone słowa. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). Kodeks cywilny obecnie przewiduje. środki pieniężne. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. przebaczenie). • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. odstępne. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. 8. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np.c. zadatek. jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli.200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. Warunkiem jest jednak. mienie spółdzielcze czy też prywatne. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. umowa prze­ chowania). Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. testament. tzw. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. W odróżnieniu od majątku. w postaci elektronicznej. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. tajemnice przedsiębiorstwa. wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. . mienie komunalne. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. np. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. Takie wady oświadczenia woli.4. w których nic ma notariusza). podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). obciążających. Pojęcie lo obejmuje m. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. zmiany lub ustania stosunku prawnego. licencje i zezwolenia. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek". Zgodnie z k. wierzytelności. przenoszących. kara umowna. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. koncesje. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności).in. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. data pewna). • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. akt notarialny (np. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. Znaczenie tych bardzo specyficznych. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. Natomiast wady w postaci błędu. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. nie­ ważność względna). Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. jak np. nazwę przedsiębiorstwa. ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów). majątkowe prawa autorskie.tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. w razie sprzedaży nieruchomości). jak np. mienie państwowe. ustna.

Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. to uważa się. • zasadach i sposobach utrwalania. . aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. określające istotne postanowienia tej umowy. reklamy. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. Dopiero nowelizacja k. • kodeksach etycznych. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. które nie są skierowane do indywidualnych osób. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty.c.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. że zasadą jest. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. Warunkiem jest. cenniki i inne informacje. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. przewidują. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. które były przedmiotem negocjacji.c. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. gdyż dodane w 2003 r. przepisy k. aukcji albo przetargu. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. z 2003 r. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych.c. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. że wszelkie ogłoszenia. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta.c. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. Wówczas umowa dochodzi do skutku. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. gdy nic doszło do zawarcia umowy. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. w których umowa może być zawarta. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. telefonu) przestaje wiązać. poczytuje się za przyjęcie oferty. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. jeśli strony tak postanowią. wymaga. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. jak też w wypadku. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. Przepisy k. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. w drodze negocjacji. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. jak też przypadku. że strona.5. Należy też podkreślić. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. gdy oferent . pochodzącą od oferenta. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. Trzeba jednak podkreślić. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. • językach.

Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji. który zgłosił tę ofertę. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. zamówienie z wolnej ręki.c. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. tzw. gdy zastrzeżono to w ich treści. dialog konkurencyjny. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. Jeśli . miejsce. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. udzielenia przybicia. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. że liczyła na zawarcie umowy. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie.6. negocja­ cje bez ogłoszenia. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. wadium. Poza tym warto osobno wspomnieć. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. opiekun. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. notariusza) i podpisania umowy przez strony. nazywana dawniej w k. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. który może ją mieć ograniczoną. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. jest obowiązana do naprawienia szkody. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. jak i wyżej omówionej aukcji. Jego oferta przestaje wiązać. 8. a nieraz występująca w postaci licytacji. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. Kodeks cywilny wymaga. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą. złożona oferta przestaje wiązać. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. mianem przetargu ustnego. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. kurator). jak np. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. które ma charakter eliminacyjny. jeżeli strona tej umowy. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. ale wcale nie jest to konieczne. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. jaką druga slrona poniosła przez to. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. Należy podkreślić. miejsce. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy.

roszczenia niemajątkowe. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. Nowelizacja k. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. pełnomocnictwo rzekome. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. 8. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Prokura nie może być przeniesio­ na. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. ale także osoba prawna. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. które dotyczy tzw. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. Czym innym jest tzw. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. z wy­ jątkiem sytuacji. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. codzienny zarząd określonym majątkiem).206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. w 2003 r. Należy również odróżnić tzw. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. czynność z samym sobą). Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa.7. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. . co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. w której imieniu dana umowa została zawarta. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. Ponadto jak już wspomniano. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. Niekiedy występuje tzw. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie.c. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. czynności zwykłego zarządu (tj. pełno­ mocnictwo domniemane. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa.

a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc. uży­ wania. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny).c. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. zamiany. samopomocy. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne). W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. Przepisy k. zastawnik. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. o czym zob. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. wobec którego pełni rolę służebną (np. prawo administra­ cyjne (w razie Izw. roszczenie odszko­ dowawcze. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. np. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. a posiadaczem zależnym ten. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. Ponadto dla ochrony posiadania k. wśród których k. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. zastępca w posiadaniu. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw. czy darowizny. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. służebność. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. władający rzeczą za kogoś innego (np. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). którym jest tzw. Tak samo jak własność. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r. połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny).8. najemca. długu gruntowego. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. dzierżawca lub mający inne prawo. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku). w razie wspólności mąjątko- . jak umowa sprzedaży. To tzw. że w tym zamiarze ją porzuci. pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. zastaw. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. tzn.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej .c. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. o zwrot pożytków.c. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. to jej posiadanie jest stanem faktycznym. wej małżeńskiej). ograniczone prawa rzeczowe. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej. np. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy.c.c. Inne uregulowane przez k.c. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. pracownik placówki handlowej). Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. którym może rozporządzać. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. wymienia użytko­ wanie. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia.tylko 3 lata. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. w którym dane roszczenie stało się wymagalne. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. nacjonalizacji). Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. która ma charakter samoistny.

zobowiązanie solidarne. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. zadatek. że zobowiązanie stanowi jedną całość. 8. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. w którym jeden podmiot. Może to być solidarność dłużników. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. zwany wierzycielem. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. Szczególnie skomplikowane jest tzw. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane.c. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. odstępne i karę umowną. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). bezpod­ stawne wzbogacenie.dłu­ giem. zalicza waru­ nek. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych. czynsz najmu). Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. dodatkowe zastrzeżenia umowne. o czym decyduje cel danego zobowiązania. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. termin. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. określonego świadczenia. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. służebność mieszkania. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia.10. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. lub ustawie szcze­ gólnej). Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. a ze stanowiska dłużnika . które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. oraz kilkunastu innych ustawach. zwanego dłużnikiem. Każda umowa jako stan faktyczny. takie. 8. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne.c. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. przyrzeczenie publiczne) oraz tzw. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. Może być ona całkiem prosta. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. może żądać od drugie­ go podmiotu. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe.c. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy.c. tj.9. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. zmierza do ustanowie­ nia. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. ciągle lub okresowe (np. ale niekiedy celom osobistym (np. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. Polega ona na tym. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). umowne prawo odstąpienia. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k.. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. . do których k. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. Warto po­ nadto dodać. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa.

Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. wzory (formularze) umów. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. tworząc ogólne warunki umów. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. tzw. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. Dodane w 2003 r. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. którzy zawarli umowę. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. bieżących sprawach życia codziennego. Kodeks cywilny wymaga. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. Jest to lista tzw. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. dzięki wywieszkom w środku transportowym). • . W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. przewiduje. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. takie. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. ale do każdego.in. Trzeba podkreślić. K. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. Warto zauważyć. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów.11. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. czy regulaminy. delikty). Są to takie ustalenia. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. • przewidują postanowienia.c. po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. wynikające z doświadczeń praktyki. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. kwalifikowane i niekwalifikowane. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. Powinno to nastąpić w taki sposób. Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. klauzul szarych. które nie są ze sobą sprzeczne. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. rażąco naruszając jego interesy. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy.

Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie.12. umowy lub okoliczności. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju.c. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. • wiązania. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. wykonywania świadczeń zastępczych. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku.. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach.p. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną).in. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta. Należy podkreślić. 8. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. przewidzianą w k.c. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. jaką jest konsument. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. to zgodnie z k. Dotyczą one np.c.c. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. Zasady. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy.13. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. Jeśli tak nie jest. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. W określonych w k. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie. z ustawy lub z właściwości świadczenia. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. w prawie przewozowym z 1984 r. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony.

Wymienione powyżej zasady. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. ryzyka przedsiębiorcy. czy ryzyka zwierzchnika.c. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. 415 k. 471 k. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. Wskazany art. którego skutkom nie sposób zapobiec. Należy do nich w szczególności tzw. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. taką. zawiera domniemanie prawne.. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. k. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. tj. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. 471 i nast. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. ale nie w sensie absolutnym. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. siła wyż­ sza (vis maior). a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. uregulowana w art. 474 k. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym. za które odpowiedzialności nie ponosi. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. obowiązany jest do jej naprawienia. odpowiedzialność kontraktowa. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych.c. zobiektywizowane okoliczności. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. . ryzyka posiadacza rzeczy. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. Jeżeli tego nie wykaże. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. jak odpowiedzialność typu sprawczego.c. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń.c. gdyż nie obejmuje np. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. odwołujących się do ryzyka właściciela. Warto podkreślić. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. Wyraża to zwłaszcza art. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. Najważniejszą z nich jest zasada winy. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. Jest to tzw. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. za które dłużnik odpowia­ da. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. ale zara­ zem dopuszczają. odwołująca się do założenia. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie.

która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. jak i ma­ jątkowy. gdyby nie wyrządzono mu szkody. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. zawalenie się budowli. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. a nie następczym. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. wskazując. jak też utracone zarobki. 322 k. W nauce prawa można spotkać pogląd. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. • powstanie szkody. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. którymi się posłużono. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. jak i deliktowej. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy.. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. jak zdrowie. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. obejmując koszty leczenia. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich.c. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. Należy podkreślić. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. Występuje ona wówczas. czyli tzw. utratę zdolności do pracy itp. Safjan. stając się członkiem UE. Chodzi tutaj o sytuacje. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. utracone wzbogacenie {hterum cessans). Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. ale także . Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. uszczerbek niemajątkowy. uznał. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. Jak już wyżej wspomniano. jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób.w zależności od tego.c. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. określa mianem krzywdy.p. odpowie­ dzialność deliktowa. czyli warunków. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. jakie dobro zostało naruszone. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. że k. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. wartość z upodobania {praeńum affectionis). omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy.c. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . czyli tzw. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. Ten ostatni k. Przeważnie uważa się. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. krzywda).

Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną.220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. pilotarskie. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. prowadzących kempingi i pola biwakowe. utrata przyjemności. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających.1. Jest to wyrazem koncepcji tzw. W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. przyczynowości adekwatnej. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". . podmioty świadczące usługi przewodnickie. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. gastronomiczne lub bankietowe. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. uznaje. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki.c. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. przed­ siębiorców hotelarskich. K. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. z którego szkoda wynikła. pośredników turystycznych. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. Nie stoi to na przeszkodzie. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. czy naruszenie spokoju psychicznego. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne.

dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. Należy podkreślić. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe. Nesterowiczem. wskazując.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. Łętowska. przewozu. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. noclegowe.przechowania..2. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. że jest to umowa mieszana. Z kolei J. wykonywanych na rzecz turystów. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej.1. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia. jak umowa o korzystanie z kempingu. umowa o korzystanie z pola biwakowego. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami. sprzedaży. o dzieło lub umowa nienazwana. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. czy umowa pilotażu wycieczki. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. ale mająca także specyficzne cechy własne. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG.2. żywieniowe. Umowa o imprezę turystyczną 9. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników. Powoduje to. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. ustawę horyzontalną z 2000 r. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. najmu pomieszczenia. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. umowa o świadczenie usług przewodnickich. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9.

która zawarła z klientem laką umowę. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. Są wśród nich wyżej wska- . W sto­ sunku do tej ustawy. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. rodzaju. Jak prawie wszystkie umowy. czyli zawierana przez przystąpienie. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). folderów.2. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności.2. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. że jest to umowa adhezyjna. tj. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. • ustalenie programu imprezy turystycznej. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. a nie umów starannego działania.. szkoły. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. Przy tym trzeba podkreślić. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. • określenie ceny imprezy turystycznej. 9. Nierzadkie jednak są sytuacje. Takie wzorce w postaci katalogów. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. wzorów umów itp. Inne postanowienia takiej umowy. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. broszur. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. działające na rzecz osób trzecich. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. stowarzyszenia itp. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. jak zakłady pracy. Należy przy tym dodać. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. co powoduje. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. który proponuje klientom imprezy turystyczne. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. że i sama umowa ma charakter wzajemny.

Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Generalnie można powiedzieć. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. tak samo jak inne wzorce umów. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. czy dodanie klauzuli. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. Odmienny charakter broszur. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. Cybulę (zob. niż ze strony klienta.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. trzeba też dodać. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . Oma­ wiane przepisy zobowiązują. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. przez Preze­ sa UOKiK. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. Wykazują one. Oprócz tego. Zdaniem P. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. która przez wysyłane tzw. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. Dodany w 2000 r. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. opracowane przez P. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. który przewiduje. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. folderze lub innym wzorcu umowy. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek.

o opłatach lotniskowych i portowych. Jak j u ż zostało podkreślone. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. Przy tym ustawa wy­ maga. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. wizowych i sanitarnych. która w jego imieniu umowę podpisała. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. na które strony wyraziły zgodę. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. podatków i opłat. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. Jednak praktyka dowodzi. Mogą one dotyczyć np. który jest osobą niepełnosprawną. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. Wszelkie ustalenia dotyczące należności. Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. czyli z reguły klienta. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. opłacie klima­ tycznej). W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . bądź pomijając różne istotne informacje. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Trzeba podkreślić. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. czyli po prostu pełnomocnika. i 2004 r. czy tzw. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. To głównie w interesie klientów leży. Jest ono też niepeł­ ne.

w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.2. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. wzrostu opłat urzędowych. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. 9. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. opłaty manipulacyjnej. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. . Jest to sytuacja. która stawia klientów w trudnym położeniu. c które uzależniają tzw. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną.3. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. • wzrostu kursów walut. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej.

Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. ale przewiduje też. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. nie zapewnia noclegów). a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np.4. Trzeba więc podkreślić. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. Nie jest to jednak częste zjawisko. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . powinien udzielić odpowiedzi. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki.c. ściśle mówiąc. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. co nic znaczy. Jak z tych uwag wynika. 9. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz.2. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. że natychmiast. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. wystąpienie klęski żywiołowej). Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. W praktyce jednak zdarza się. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. wykonanie powstałego z niej zobowiązania. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. Należy podkreślić. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna.

który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. jak też miejsca i czas trwania postojów. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. kosztownością usług turystycznych. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. Ochronie klienta służy również . Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. świadczeń zastępczych.in. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. pobieraniem z góry za nie opłat. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. stanowiących istotną część programu danej imprezy.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. jak świadczenia zastępcze. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. Co więcej. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. na rzecz których usługi turystyczne są świadczone.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . które mają wpływ na jego wykonanie. w tym m. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. • planowany czas przejazdu. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. Wręcz przeciwnie. że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania.

Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć.3. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Należy też podkreślić. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. najmie samochodu osobowego lub autokaru. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. walorów turystycznych określonej miejscowości. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. regionu. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. Trzeba podkreślić. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. miejsca parkingowego. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. dostępnych imprez tury­ stycznych. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. czy rozkładów jazdy.Zdarza się. przepis ustawy o usługach turystycznych. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. autobusie lub pociągu.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. w tym o usługi przewozowe. przewodnickie lub gastronomiczne. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze. Ustawa przy tym wymaga. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. różnych umów o usługi turystyczne. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. działając w charakterze przewoźnika. na wystawy. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. Gdy jest to usługa przewozowa. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. Warto dodać. czy kraju. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. jak też organizatora turystyki. rejsów lub lotów. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. nież pojedynczych usług turystycznych. ale rów- . różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. taryf lotniczych. czy sprzętu turystycznego. Powszechnie uważa się. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. możliwości zakwaterowania. czy do teatru. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje.

klasy. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. kategorii lub charakterystyki środka transportu. Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży. do leżenia lub do spania). od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. Warto dodać. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. żaglówki). Warto zaznaczyć. Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. a w szczególności broszur. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. Należy zauważyć. Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. umowy najmu pokoju gościnnego. koszty rozmów tele­ fonicznych.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. umowy ubezpieczenia. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. a klient jako dający zlecenie. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). jak i pośredni­ ków turystycznych. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. tj. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. folderów i katalogów . gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. ustaleń powołanej ustawy. umowy o usługi przewodnickie. ale w praktyce nie ma takiej reguły). To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne . mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. co oznacza podwyższoną staranność. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność.

potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. w odniesieniu do transportu lotniczego.. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika.. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie.. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. Oznacza to. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. zmienione protokołem z 1999 r. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług. Z taką sytuacją mamy do czynienia. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r.. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika..c. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. o żegludze śródlądowej z 2000 r.Prawo przewozowe z 1984 r. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. znajduje zastosowanie art. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika. Są to usługi. o transporcie kolejowym z 2003 r. kodeks morski z 2001 r.4. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. drogowych (wraz z komunikacją miejską.. podejmuje się zała­ twienia wizy. Jest to tzw. gdy przyjmujący zlecenie np. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r. i prawo lotnicze z 2002 r.. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. stosuje się do przewozów międzynarodowych. czy rezerwacji miejsca w samolocie. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. tzw. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Zob. można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. 9. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. Trzeba podkreślić. 750 k. tj. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne.. W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r. świadczy usługi paszportowe.

lecz umowa o zbliżonym charakterze. czy osoba fizyczna. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. Można zatem stwierdzić. Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności".przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. Stec wyraził pogląd. inna jednostka organizacyjna. w sprawie wzorców umów. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. bagażu oraz ładunków. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. W nauce prawa M. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. uczelnia. którym może być np. • oznaczenie trasy przewozu. która musi być zaliczona do umów nienazwanych. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . Stroną tą jest z reguły podróżny. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. bieżących sprawach życia codziennego. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Przewidują one. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC.c. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. zobowiązując go m. stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. a w razie ich nieustalenia . W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. Prawo przewozowe z 1984 r. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. szkoła. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. stowarzyszenie. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. zakład pracy. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. przez odwołanie się do wskazań taksometru). Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny.Prawo przewozowe z 1984 r. Istotne jest to.in. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. Ten tzw. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych.

które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. przy czym zgodnie z ustaleniami k. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r.Prawo przewozowe z 1984 r. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. ustala. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego.c. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. która jest umową związaną z umową przewozu osób. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa.. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. oraz prawa lotniczego z 2002 r. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. przewiduje. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. oraz kodeksu morskiego z 2001 r.

Zasadą jest zapłata tej należności z góry. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. W tzw.OTC). co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką.5. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. że jest to umowa nienazwana. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r. Jest to umowa konscnsualna. Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" .246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą. który staje się wówczas organizatorem przewozu. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy. Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. Jest to tzw. bagażu lub poczty. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. Warto przypomnieć. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. Także ustawa . 9. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. realizującym to władztwo przez działania kierowcy.coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce.zwłaszcza bizne­ sowej . Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. czarter lotniczy. umycie samochodu). mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. wskazanych przez czarte­ rującego. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. . Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. wyżywienie. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. najem czysty). mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . omówionej w powyżej. które spowodowało szkodę.ITC). zwiedzanie i inne ustalone usługi. wza­ jemna i odpłatna. Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów.

standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny.CPC). charakteryzujących się specjalnym charakterem. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy. którym najczęściej jest organizator turystyki. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). jak impreza sportowa.SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. targi itp. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się. ale i znaczne różnice.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . Gdy jest nim organizator turystyki. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas.. Należy podkreślić. wystawa. Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy. będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. należy­ cie wyposażonego. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych. że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. koncert. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. jak również do wydania uczestnikom czarteru . Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze.za pośrednictwem czar­ terującego . W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. festiwal. Pewne podobieństwa. a niekiedy tylko jej części. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw. Pierwsza ma miejsce wtedy. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii.. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. Są to czartery typu przewozowego. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. miałby on status prawny przewoźnika umownego. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. Należy podkreślić. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. będący oddającym w czarter.

chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. Nic więc dziwnego. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. że za wzorem innych ustawodawstw.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. będących źródłem spłaty rat kredytu. statków powietrznych. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. • oznaczenie czasu trwania czarteru.. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. innych pojazdów samochodowych. gdyż brak jest dobre- . Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. ani jego powierzch­ nia użytkowa. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. Należy dodać. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. czy morskich. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. Nie było to proste. Trzeba podkreślić. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. w tym środków transportowych. radiolokacyjnych). fachowej załogi. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. w którym to następuje. niezależnie od rodzaju transportu.6. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. że zgodnie z ustaleniami ustawy . Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego.Prawo przewozowe z 1984 r. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. 9. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu.

które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. która straciła już wartość rynkową. co jest istotne. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. konsensuałna. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . bez dodatkowego świadczenia. uiścić podatek). Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. dwustronnie zobowiązująca. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy.252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. a gdy umownie tego nie określono . Trzeba też zaznaczyć. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. chyba że powstały one wskutek okoliczności. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. zwany powszechnie leasingodawcą. Należy podkreślić. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. • oznaczenie czasu. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. Jest to umowa nazwana. wza­ jemna i odpłatna. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy. nazywany w praktyce leasingobiorcą. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. a drugą stroną jest korzystający. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. płatnego . Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw.

jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. wyżywienia. sprzedaży. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. do wykorzystania ich w celach biurowych. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. Nesterowiczem. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. że są to umowy stopione w jedną całość. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. nauką. zawierająca elementy różnych umów nazwanych. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. że jest to umowa o mieszanym charakterze. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M.przedsiębiorcy hotelarscy". odpoczynku. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej.. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. Należy podkreślić. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. rozrywki. a w szczególności: najmu. przytułków lub schronisk charytatywnych. 9. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. jak również umów nienazwanych. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. Takie . W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. należy więc stwierdzić.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. przechowania. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. umowy o dzieło. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego.7. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. np. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. Powszechnie uważa się. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. którą określa się mianem umowy hotelowej. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. internaty. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. Wskazany autor podkreśla. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. przez szpitale uzdrowiskowe. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. samolotów. rekreacji. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne.

Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . Jak z tego wynika. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. że umowa hotelowa jest umową odpłatną. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. jak również w wypadkach działania osób prawnych. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. jakimi są organizatorzy turystyki. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Wydaje się. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. czego nie zmienia fakt. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. Może nim być każda osoba fizyczna. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. czy wychowanków.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem.c. w tym w szczególności rodziców. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. która ma być zawarta. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. bądź uzgodnionych przez strony. zakłady pracy. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. Z powyższego wynika. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. podczas gdy tzw. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. zachowania ciszy. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny. Należy podkreślić. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. podopiecznych. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie.

Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. jaką jest zasada swobody kontraktowej. można stwierdzić. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. czy i z kim za­ wrzeć umowę. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. co doręczenie. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. wynika m. . oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego. na którym piętrze jest położony. jaki jest widok z okna. Należy podkreślić. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy .których zakres wynika z postanowień umow­ nych.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. w których są świadczone usługi hotelarskie.c. Jednak trzeba zauważyć. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. dla wzorców umów. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. w którym są świadczone usługi hotelarskie. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. Powszechnie uważa się.in.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. ale to nie to samo. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej.jak już zasygnalizowano . do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. usług podstawowych oraz uzupełniających. Uogólniając te wszystkie ustalenia. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii.

Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. budzenie. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. zamówienie taksówki. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. 750 k. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. Oparte na . Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. jak też nieodpłatny.9. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. połączeń faksowych. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. czy internetowych. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie.c. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. Ponadto trzeba zaznaczyć. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". 9.8. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. 9. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. Zgodnie z art. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. Wydaje się. że jest to obiekt strzeżony. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. nieraz takie sytuacje.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. co ma znaczenie marketingowe. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. Było to całkiem zbędne. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. udzielanie in­ formacji turystycznych. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. Zasadą jest. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej.

w tym zagranicznych. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. strzeżony. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. w tym ponad 34. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. osób. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. ani w ustawie o usługach turystycznych. stanowili turyści zagraniczni. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. turystów zagranicznych. Liczba turystów. nie obowiązuje. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. przy czym wy­ maga się. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. z których skorzystało ponad 182. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług.6 tys. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony.7 tys. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. aby był w nim zakład gastronomiczny. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. pod­ czas gdy w 2000 r. ani w żadnej innej ustawie. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. Natomiast wymóg. który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. Jest to więc . kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. Wymagane są także punkty poboru wody do picia.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. było jeszcze 171 kempingów. w tym aż ponad 77. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. oświetlo­ ny. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. było w Polsce tylko 128 kempingów. Przewiduje on. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. choć trzeba przyznać.5 tys. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. Według danych GUS w 2006 r. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. osób. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. Od 2002 r. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. z których skorzystało po­ nad 220 tys. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym.

Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. sprzęt turystyczny. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. którym pole kempingowe ma być udostępnione. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek.i dwugwiazdkowych . która najczęściej jest umową najmu. opłaty za ustawienie samochodu. Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. składającego z opłaty pobytowej. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. Obowiązuje też warunek. czy sportowy. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. Nesterowicz. Trzeba ponadto zaznaczyć.c. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. W 2001 r.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. należąca do grupy umów o świadczenie usług. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. nadający się do pra­ nia. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. Autor ten dowodzi. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. co niekiedy może być istotne dla turysty. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. jak umowa o usługi gastronomiczne. które ma być oddane do dyspozycji. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. 750 k. Szczególna sytuacja występuje wtedy. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. w obiektach trzy. żywność. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. Wów- . Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane.cztery osoby. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw.

jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. podczas gdy w 2000 r. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. osób. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. czyli przez tzw. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. ani o jego walorach rekreacyjnych. skorzystało z nich ok. Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. trzeba stwierdzić. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. w tym niewiele ponad 7 tys. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. w tym rolnicy. Te cechy są na tyle szczególne. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. umożliwiający nocleg w namiotach. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. skorzystało z nich 112 tys. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. Przy tym dodaje się. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. Według danych GUS w 2006 r. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. Jednak pomijając te szczególne sytuacje.10. osób. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. że przygo­ towana w 2002 r. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. stanowili turyści zagraniczni. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. do cze­ go jednak nie doszło. Jest to dobrym rozwiązaniem. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. 9. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. Należy podkreślić. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne. Oczywiście jest to umowa nienazwana. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. niezadaszone umywalnie typu rynnowego.. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. że powołane rozporządzenie z 2004 r.5 tys. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. stanowili turyści zagra­ niczni. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. 170 tys. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. Przez zajęcie miejsca na takim polu. w tym prawie 9. czynności do­ rozumiane. nie strze­ żone. Do- . Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem.

to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. dziennikarzy. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. takie jak np. czy z określoną siecią hotelową. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. Drugą stroną tej umowy. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. choć głównie z innych względów. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. biznesowych lub jakichkolwiek innych. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. marke­ tingowych. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. a nawet goście będący w podróży poślubnej. szkoleniowych. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. trenerów lub działaczy spor­ towych. częste pobyty mają miejsce np. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. rezy­ dentów (dong staying guests"). śpiewaków. Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. zna­ nych piosenkarzy. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. czy wdrażania nowych technologii. zwaną obda­ rowanym. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. Jest to grupa największa. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. bądź tylko znanych sportowców.11. czy też innego obiektu. gwiazdy filmowe. 9. Tego rodzaju goście wcale nie muszą . również może być każdy podmiot prawa cywilnego. Podobnie uzasadnione jest. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. Zalicza się do nich znanych polityków. biznesmenów. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. którą tworzą tzw. przy czym granice między nimi są płynne. wykonywania zadań nadzorczych. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. Właśnie takie dosyć krótkie.Very Important Persons). Takie tzw. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. wybitnych twórców nauki. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. bardzo ważne osoby (VL?s .

Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. jak też w razie bezpłatnego przechowania. Warto więc zauważyć. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. jakim jest prawo wła­ sności. dezodoranty. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. złota i platynowa. lecz z chęci przypodobania się im. balsam do ciała. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. a butelka markowego wina dla panów). która zwykle jest wykładana przy recepcji. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. różnymi informatorami itp. umów pod tytułem darmym. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. Jest to zarazem umowa przysparzająca.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. przybory do golenia itp. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. planami miast. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. Warunki danego programu lojalnościowego określają. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. ale ze sprzedażą. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. zegary. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. płyn do kąpieli. Wystarcza. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą. opatrzone najczęściej logo hotelu. szampon. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. Wynika to stąd. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. jak np. jak zwłaszcza flakoniki perfum. długopisami. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. kubki i podobne. radia i telewizji. wieczne pióra. mapami okolicznych terenów. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. notesy elektroniczne. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. karty lojalnościowej. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . portfele. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. nieraz dość kosztowne rzeczy. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy.

świadczącym usługi hotelarskie.c. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r.. ładowarki do telefo- 9. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. adapterów). Powoduje to. w których są świadczone usługi hotelarskie. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia. pościel antyalergiczną. Trzeba zaznaczyć. czynności konkludentne. tj. że dana umowa staje się ważna. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. czy uczestników rekreacji. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. naczynia. obejmujące np. ten się w piekle poniewiera. dziurkacze. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. łączników do prądu elektrycznego (tzw. nawilżacz po­ wietrza. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. prowadzące do spełnienia świadczenia. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . które ograniczały się do różnych form pomocy. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. czyli tzw..272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. zaprzyjaźnionym. Użyczenie jest umową nazwaną. faksów. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. ale wystarcza. czy linijki.12. że jedynie w hotelach i motelach cztero. odtwarzaczy CD. żelazko oraz deska do prasowania. materiałów biuro­ wych. że kto daje i odbiera. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. bądź usługi rekreacyjne. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". czy celowo nie zabrali. jak książki. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych. mapy. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. wiedząc. plany. podobnie jak darowi­ zny. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. czonej rzeczy. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. jak zszywacze. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. przemawiają za takim stanowiskiem. czego generalnie wymaga k. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. czy przysługi sąsiedzkiej. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia. wynika. różne informatory. czajnik do gotowania wody. czy wózek inwalidzki. Trzeba zaznaczyć. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. o niewielkiej wartości materialnej. sztućce i kieliszki.

W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. czy nieoznaczony. kajaki i rowery wodne. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. W nauce prawa podkreślano dotychczas. na którym jest postawiony. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. Trzeba podkreślić. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. bądź np. sprzęt ochronny. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. w którym mógł ten użytek uczynić. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. jak np. Warto podkreślić. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. czy też ją umożliwiać. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. Warunkiem jest jednak. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. urządzenia do grillowania. parasole. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. Takie postępowanie jest naganne. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). że rzecz użyczona . poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. Z definicji omawianej umowy wynika. leżaki. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. jak również podczas zajęć zespołowych. prasę codzienną i czasopisma. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. telewizora w sali klubowej. a w braku takich ustaleń umownych . czy reklam jej sponsorów. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego.

Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. jak i niematerialny. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. W nauce prawa podkreśla się. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. 9. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. w razie ustalenia w umowie.. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. sprawdzalnych cech. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. będącej odmianą umowy o dzieło. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. Na tej postawie trzeba stwierdzić. Różne usługi motoryzacyjne. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. uszkodzone koło rowe­ ru). że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. omówione w punkcie 14 tego rozdziału. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. jakimi są wszelkie . co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. w których są świadczone usługi hotelarskie. czyszczenia. co już dawno stwierdził SN np. Warto dodać. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. Tak mogłoby być np. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. w wyroku z 20 maja 1986 r. który jest przedsiębiorcą.13. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. a nie tylko możliwe. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. W tej dyskusyjnej kwestii zob.

Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży. Jeżeli wady nie są istotne. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. nabywa widokówki. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. że nie jest prawdopodobne. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. w których są świadczone usługi hotelarskie. słodyczy.c. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. czy napoje w recepcji hotelowej. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. termin ten jest liczony od dnia. jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego. Trzeba więc podkreślić. Warto podkreślić. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. 9. do których generalnie odsyła k. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. konserwacje. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. a ku- . są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. który ma być poddany naprawie. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową. prądu itp. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy. jak np. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. płacąc umówione wynagrodzenie. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. Warto zaznaczyć. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie.. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. terminowej sprawy). przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych.14. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. przez wydanie kluczyków do samochodu. pa­ pierosy. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. Generalnie można powiedzieć. gdy wady są istotne. a zwłaszcza hotelarskiej. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. że prowadzenie kwiaciarni. bądź np. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. strój sportowy. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. Trzeba pamiętać. czy czepek kąpielowy.

Jednak od 2(X)3 r. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. towar konsumpcyjny. drogi obraz czy biżuterię. producenta lub jego przedstawiciela. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. że jest to oczywiście umowa nazwana. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. szeroko rozumiany obowiązek informacji. tj. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne.. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Natomiast nie pono- . w których można nabyć np. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. w tym przez czynności konkludentne. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. jeżeli towar nadaje się do celu. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. obejmu­ jący m. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy.. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. w których są świadczone usługi hotelarskie. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. Ten ważny. Należy Stwierdzić.in. jej obsługi lub używania. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. przewidzianych w kodeksie cywilnym. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. a nawet osoby podającej się za producenta. że istniała ona w chwili wydania. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży.

Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. oceniając sprawę rozsądnie. jak baseny ką­ pielowe. sale gimnastyczne. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. że uważa się. sauny.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. skuterów.15. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. koni. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. w Wielkiej Brytanii. 9. time-sharing może dotyczyć również np. Praktyka pokaże. Stecki. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności. łodzi. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. siłownie. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. jachtów. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. brzmiący trochę tajemniczo. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. że wie o niezgodności to­ waru z umową. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. moto­ cykli. a nawet z pól golfowych. samochodów. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. gwarancji europej­ skiej. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. kortów tenisowych. rowerów wodnych. iż uznał je za uzasadnione. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. lub przez wybór prawa obcego. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. wymianę. Irlandii oraz Skandynawii. zwanej też komercjalną lub umowną. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. Jednak od umowy nie można odstąpić.

W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. strony są związane właśnie prospektem. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Nie ma przy tym znaczenia. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. jakiego typu jest to umowa. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. Stecki doszedł do wniosku. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. czy przedsiębiorca hotelarski. Należy podkreślić. Odstąpienie powoduje. że przewagę mają te ostatnie. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. Może nim być organizator tury­ styki. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. że umowa jest uważana za niezawartą. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. który na podstawie umowy. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. zawartej na co najmniej trzy lata. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. jak i różnych umów obligacyjnych. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. jak rajdy. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. mającą elementy najmu i przechowania. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna". Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. zloty. a w razie braku takich ustaleń . nawet jeśli jest on płatny. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. W nauce prawa został wyrażony pogląd. 9. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. Trzeba pod­ kreślić. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. Tak właśnie jest w wypadku szatni. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. Wtedy jest zawierana umowa najmu. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. spartakiady. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. Z umowy bowiem może wynikać. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. ligi rekreacyjne. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. źle działające zamki skrytek bagażowych). wyma­ ga określonej formalizacji działań. a nie umowa przechowania. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. do którego ma wyłączny dostęp. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. spływy. Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. .19. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów. Należy podkreślić. Należy podkreślić. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. Jest oczywiste. czy biwaki. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. obozowiska i kolonie. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych.

Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r. spełniającymi bardzo ważne funkcje. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości.c. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. W tych wszystkich przypadkach. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. Może to być w szczególności umowa najmu. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. Można powiedzieć. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. którzy prowadzą d?. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. to trzeba stwierdzić. wypoczynkową i zdrowotną. obozów i innych form wypo­ czynku. Są to oczywiście umowy konsensualne. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. jacht. że różne organiza­ cje społeczne. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. żeby było inaczej. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. W tych wszystkich sytuacjach. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art. 750 k. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Trzeba jednak podkreślić. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. Nie można też wykluczyć. rozrywkową. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej.20. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Zob. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych. kort tenisowy. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. Trudno zresztą. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. stół pingpongowy. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. a w szczególności funkcję kształcącą. 9. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. Przedmiotem najmu może być bowiem np. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. wychowawczą.. na której jest oparty kodeks cywilny.

Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. Trzeba podkre- . co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. Assistance Tourist. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. Wojażer. jak np. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. powodując zmiany w wielu ustawach. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. pośredników turystycznych. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. uczestników imprez turystycznych. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki.. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. uczestników rekreacji.. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. • o ubezpieczeniach obowiązkowych. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. obozy. Jest to tzw. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. jak kolonie. przewiduje. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. pakiecie. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. obozy. zimowiska i inne tzw. zimowiska itp. Nie sposób przecież zaprzeczyć. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. jak i samych ubezpieczycieli. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. 9. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. Praktyka wykazuje.21.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. indywidualnych turystów. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. organizatorów rekreacji.

Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. że w 2007 r. uległy istotnym zmianom. Ustawa ta uściśla tak­ że. Sporne jest też. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. osoby trzeciej. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. W nauce prawa sporne jest. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE.w. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. którym może być osoba fizyczna lub prawna. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego.. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. Jest to umowa kwalifiko­ wana. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . Trzeba jednak podkreślić. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). że jest to umowa nazwana. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. wykonywanie tych umów. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. tj. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki.c. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. czynności ubezpiecze­ niowych. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości.u. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. jak wszystkie inne tego typu umowy. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. na rzecz której urnowa została zawarta. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. Są podstawy do uznania. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. co powinny w szczególności określać o. Jeżeli nie umówiono się inaczej. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej.

który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne". będącemu osobą fizyczną.u. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. • ubezpieczenie KLZ. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o.w. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli. na które narażeni są turyści. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej.w. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego.w. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. reasekuracji. Dotyczy to także ustawowego ustalenia. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. a gdy jest przedsiębiorcą . Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r.. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. jego podróżą i wypoczynkiem. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni.u. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. a nie w kodeksie cywilnym.u. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych.u. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej.w.

których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. jak obywatele danego państwa. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. Praktyka dowodzi. zł do 20 tys.zł. jak również na czas indywidualnych podróży. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". . a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. a tym bardziej rozwiązania. Trzeba pod­ kreślić. jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys.zwłaszcza zagranicznej .turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. Słuszny jest postulat. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki.w. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego.u. W podróży . Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. żeglarstwem. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. Gwarantuje to np. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. powstałych w okresie ubezpieczenia. gier video i telefonów komórkowych. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. zniszczony lub uszkodzony bagaż. kamer filmowych. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o. euro. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. sprzętu RTV. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. która od I stycznia 2<X)6 r.

• ubezpieczenie assistance samochodowe. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. a gwarancje ubezpieczeniowe . za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. z tendencją dalszego wzrostu. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. czy choćby skutera śnieżnego. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą. Można więc stwierdzić. stepy.18% i 13. ubezpieczenie OC przewoźników. stanowiły one już 44. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0.6. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. to w połowie 2006 r. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk.. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych. na ko­ lonie lub obozy. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego.. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. w tym za szkody spowodowane przez osoby. O ile na początku 2003 r. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów.5% wszystkich takich zabezpieczeń. do tropikalnych lasów. W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów. • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. ubezpieczenie OC agentów turystycznych.22. Te ostatnie stały się z 2007 r. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła. do kwater agroturystycznych. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. 9. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. czy na rejsy morskie. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. Zielona Karta). Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. lodowce. kuracjuszy w sana­ toriach. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku.65% takich podmiotów. na pustynię. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej.05%. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. czy przebywające w obiektach hotelarskich. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych.71% wszystkich podmiotów turystycznych. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. związane z ryzykami. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni. Ten rodzaj ubezpieczenia. na obszary podbiegunowe. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC).304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. Warto też wiedzieć. statku lub łodzi ratowniczej. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. od kradzieży z włamaniem i rabunku. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. jak w wysokie góry. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r.

uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. że jest to umowa nienazwana.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. Występują różnice zdań w kwestii. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. . Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. ani dawniej wojewodowie. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. przy czym przeważa pogląd. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Warto podkreślić. Dominuje stanowisko. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. przewiduje. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji.gwarantem a dłużnikiem. gwarancji koncesyjnych. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. ani sposobu jej zawarcia. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. Występują tutaj trzy stosunki prawne. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. zaliczone do działu II ubezpieczeń. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. czy umowę. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji.

Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. to agentowi należy się prowizja. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. nie daje podstaw do takiej interpretacji. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. Należy też podkreślić. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. gdy ma do tego umocowanie. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. zasadniczym zmianom. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów.23. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. 9.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. co wyraża sformu­ łowanie. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. odpłatnego po­ średniczenia . że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. że jest to zakazane działanie.

lokalnymi przewodnikami turystycznymi. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. jak i na czas nieoznaczony. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. w tym agentów turystycznych. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. organizatorami imprez sportowych. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. przewoźnikami czy restaurato­ rami. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. na jaki została zawarta. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. kulturalnych. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. polskimi lub obcymi przewoźnikami. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika.24. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. Warto zaznaczyć. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. wprowadzających w błąd klientów. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. lub • działa jako agent organizatora turystyki. rozrywkowych lub innego rodzaju. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. którego reprezentuje. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. 9. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. otrzymanych w związku z umową agencyjną. Tak jest w szczególności . Praktyka dowodzi. które nie mogą być skracane w drodze umownej. podziału ryzyka. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. Często wykazują one. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę.310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze).

za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. na które warto zwrócić uwagę. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych .charakter obligatoryjny. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. świadczący usługi w tzw. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. a jedynie działalnością uzupełniającą. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . przewodnicy turystyczni. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. parki narodowe lub skanseny). Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce.. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. parku rozrywki lub wesołym miasteczku). albo mieć na celu obejście ustawy. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. kulturalnych. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. organizatorzy imprez sportowych. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). parku wodnym.Jednak w świetle przepisów k c . roz­ rywkowych itp. Jednak zasadą jest. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. Warto podkreślić. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. jak również sytuacje. na które narażeni są turyści. określona umowa może okazać się nieważna. Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. zwiedzanych zamków. bądź z zasadami współżycia społecznego. obsługą. jest częstą praktyką. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi.

Akt len także nie ma mocy wiążącej.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. a nie w wykonywaniu takich umów. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży.314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży. Od połowy 1991 r. • umowa o organizacji spotkań. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. • umowa alotmentu (allotment contract). jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych.25. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. jakie zostały przyznane grupie. którzy są klientami biura podróży. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . 9. imprez motywacyjnych. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. zawodowe Up. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. traktowanych jako zorganizowana całość. Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. Trzeba też zaznaczyć. dla których została dokonana rezerwacja. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r.. Trzeba też zaznaczyć. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. Należy podkreślić.. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). conventions & exhibitions). która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. incentive. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract).

organizacyjnej. Może ona mieć charakter sezonowy. wykupienie miejsc „na pniu"). sprzętu audiowizualnego. faksem. Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu.). sposoby płatności należności. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. Należy podkreślić. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. . drukarek i kserokopiarek. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. e-mailem itp. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. jeśli następuje to z odpowiednim. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. rocz­ ny. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. Ten tzw. teleksem. środków transportu. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. Tzw. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. telegramem. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. działalności rozrywkowej. do którego należy dany obiekt. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy.

Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. w braku odmiennego ustalenia umownego.m. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci.p. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. Ustawa o usługach 9. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. martwego sezonu. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. a nie osobom przypadkowym. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. to w praktyce jest regułą.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych.in. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. co wynika ze względów bezpieczeństwa. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. zwany franchisingodawcą. licencji na wytwarzanie. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). Tym samym również tzw. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. Należy zaznaczyć. Może to być m. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne.26. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Dokonana w 2004 r. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. jakimi są piloci wycie­ czek. franchising usługowy i handlowy. zwanemu franchisingobiorcą. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. rezydentów. Dokonana w 2004 r. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy. będącej umową nienazwaną.

Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach.c. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. ani w żadnej innej ustawie. 750 k. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach. 750 k. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. Do niej także stosuje się art. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną.c. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. że jest to umowa nieodpłatna. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. co narusza obowiązujące prawo. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. . Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. Czasem zdarza się. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. Praktyka wy­ kazuje. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. ani w ustawie o usługach turystycznych.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Umowa tego typu jest zaw. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. administracyjną. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. zwane też umowami pilotażu wycieczki. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek.

Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. czy Konwencja Europejska z 1962 r. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. Konwencja Ateńska z 1974 r. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. jak np. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. zamieszki lub działania wojenne. Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. lawina. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. wakacji i wycieczek. Konwencja Warszawska z 1929 r. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki.1. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich.Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. co jednak jest dopuszczalne. Konwencja Montrealska z 1999 r. jak np. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. Wystarcza wykazanie np. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa.. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. do omawianej usta­ wy. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie.. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. która ujmuje je szerzej. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to.. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. Jej przykładem może być w szczególności sztorm.. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego. a nie ograniczenie odpowiedzialności. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. Trzeba podkreślić. jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. COTIF z 1980 r. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- .

ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. Jak słusznie wskazał M. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. których klient został pozbawiony. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. W nauce prawa podkreśla się. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. Warunkiem jest. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. Trybunał ten uznał. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. czy nie. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. 322 k. Ważny jest także utracony wypoczynek. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. Należy podkreślić. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia.c. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia.c.p. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Tabeli Frankfurckiej. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. interpretując art. Nesterowicz. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE. który uzna. . Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. że nie można oceniać wysokości szkody. 471 k. niezależnie od lego. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. Trzeba zaznaczyć. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania.. Trafna jest sugestia E. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej.in. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop.

pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki.2. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. osób działających w jego imieniu. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. albo którym powierza wykonanie usługi. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. W razie śmierci. Trzeba odróżnić sytuacje. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. jak również osób. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. którym wy­ konanie zobowiązania powierza. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. 10. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. zajmowaniu miejsc w hotelach. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. pilota wycieczki). Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. . którymi się posługuje (np. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. oraz takie. Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. jak też osób. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy.

ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego.. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. co doprowadziło do jego śmierci. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny.. nie znajdują zastosowania do sytuacji. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. Należy w związku z tym pamiętać. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. stwier­ dzając. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. M. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy.. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach.c. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. którym powierzył wykonanie określonych czynności.. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. 474 k. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art.c.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi. w którym zostali zakwaterowani. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy. z zastrzeżeniem.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. to można oczekiwać. że nie ponosi winy w wyborze osób. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob.

Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. 10. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. Oczywiście działając na zlecenie klienta.4. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Warto przy­ pomnieć.poprzez różne czynności faktyczne i prawne . bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. Należy przy tym dodać. w jakiej występuje taki sprzedawca. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. Nesterowicz.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . 10.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. Jak słusznie wyjaśnia M. ale i tzw. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . działa na rzecz usługi. co jest regułą. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. jakiej od niego można oczekiwać. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. działającym na podstawie umowy agencyjnej. Ważne jest. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. aby taki pośrednik był świadomy. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.3. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. Ten ostatni działa we własnym imieniu. która nie określa roli. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. jak również przepisy o zleceniu.

Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. To organizator turystyki i inni usługodawcy. Trzeba podkreślić.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. zawartej we wskazanych. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. rajdu. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. Trzeba uznać. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. na rzecz których działa. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania.5. Zob. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. 10. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. szczególnych okolicznościach. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. na których rzecz działa agent turystyczny.. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. a nie we własnym imieniu.c. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. że działa ono w charakterze agenta. Za takie okoliczności. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. Zob. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Zob. zlotu. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego.

jak rajdy rowerowe. Warto zaznaczyć. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Dotyczy to np.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową. Wydaje się to uzasadnione. czy spartakiady. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują. Powoduje to często w praktyce. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. Zob.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. których . podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. np. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. jak też za działania i zaniechania osób. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. za którą nie odpowiada (np. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Nie może zaś zastrzec. instruktora rekreacji ruchowej. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. za przypadek). że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. Trzeba podkreślić. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. jak i zorganizowanej. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. że domniemywa się. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej.6. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. Może to polegać np. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie.

Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. Jeżeli po- . obejmująca działalność m. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. a nawet śmierci. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. 435 k. jak i osobom trzecim. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. gazu.7. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. przechodnie. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych.c. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. • wyłączna wina osoby trzeciej. • wyłączna wina poszkodowanego. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. prze­ woźników komunikacji miejskiej. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. 10. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. przedsiębiorstw transportu samochodowego. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. W tym celu prowadzący może udowodnić. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń.in. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. Prawo przewozowe z 19S4 r. paliw płynnych itp. gapowicze. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. spółek PKP. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. elektryczności. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną. Należy podkreślić. Przepisy art. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. na które są narażeni nie tylko pasażerowie. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. że określona szkoda powstała np. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki.. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. rozstroju zdrowia. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych.

Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie.c. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. Tej treści przepis art. Za laką osobę uważa się tego. okularów.c. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. 444 k. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). kto bezprawnie używa statku powietrznego. jeżeli nie udowodni. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. 446 k.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. . chyba że udowodni. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. która je poniosła. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. 435 lub 436 k. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje.c. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. W razie śmierci pasażera. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. Zgodnie z art. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. co zależy od uzna­ nia sądu.c. 442' k. jakie występuje np. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. która je poniosła. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. Jest to wyjątek od zasady. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. 435 lub 436 k.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. Jak już wyżej zasygnalizowano. Taką samą odpowiedzialność deliktową. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. specjalnego odżywiania się. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności. Oznacza to. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. Taką inną osobą może być też ktoś. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. Osoby. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. Przy tym nie przestaje nią być osoba. 435 i 436 k. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. nabycia protezy. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu.c. w razie najmu samochodu bez kierowcy. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. ma on zgodnie z art. aparatu słuchowego. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. art. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. 436 k.

że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. 16 600 USD. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. z 2001 r. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. bo opartą na zasadzie ryzyka. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. to domniemywa się.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. franków złotych. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały. Co więcej. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. który spowodował szkody na osobie pasażera. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. zwanych SDR. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia.m. czyli kwoty o równowartości ok. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. co od dawna jest poddawane krytyce. który to dokument powinien znajdować się na statku. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. jeśli śmierć. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. Przy tym warto pokreślić. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. USD. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r.Prawo przewozowe z 1984 r. jego pracowników albo agentów. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. czyli kwoty o rów­ nowartości ok. 8 300 USD. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego. Ta . a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk. do Konwencji Ateńskiej. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r... wejściem na mieliznę. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. franków Poincarego. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. ani ustawa . zderzeniem. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. czy wypadek. 70 tys. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r.

Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. SDR. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r.. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. USD. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. Trzeba podkreślić. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. SDR. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. a w razie innych szkód osobowych . Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej. zmieniający Konwencję Warszawską. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. USD w przypadku śmierci pasażera.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. tj. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. czyli kwoty o równowartości ok. Zależy ono od tego.. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. bądź przez wykazanie. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. ok. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania. 24 tys. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. 150 tys. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. Trzeba wspomnieć. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. których Polska nie podpisała. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. Tylko trzy z nich weszły w życie. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera.

Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. chociaż nieterminowość . W innych zaś przypadkach udowodnienie. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. SDR. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. 105 tys. zmienionej Protokołem z 1999 r. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce.. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. czyli kwoty ok. SDR.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. podniósł tę granicę do 175 tys. jest bardzo utrudnione. Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. ani Konwencja Ateńska. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. Znajduje wtedy zastosowanie art. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art.c. Jednak protokół z 1999 r. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia.8. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. 415 k. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. 435 k. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. USD. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. co oznaczało kwotę o równowartości ok. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Trudności dowodowe powodują. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. zwany skrótem CIV. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. jest takim ewidentnym. Załącznik ten. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. ma­ szynisty pociągu. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. 262 tys.c. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego.

ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. proteza). Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. aparat słuchowy. dwa faksy lub c-maile. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. oraz przesyłki bagażowe. peruka. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. kule do chodzenia. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. laska. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. plecaki itp. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. jakich można było rozsądnie oczekiwać. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. obejmując: • walizki. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. dwa dalekopisy. W sprawach przewozu bagażu k.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu. okulary. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji.m. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. zwany też bagażem ręcznym. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego.c.. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. overbookingu. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. 6225 USD. torby. czyli ok. gdy np. Zasadą jest przy . W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. rzeczy osobiste. czy turystyczne). jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. kijki narciarskie. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. jeżeli udowodni. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych.

wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. radio itp. gdyż te tzw. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. Nesterowicza. nie wywołane winą przewoźnika. ale również wagony z miejscami do leżenia. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. niedostateczność lub wadliwość opakowania. do jakich zaliczono m. czy złote kolczyki. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. kuszetki służą przecież także do spania.in. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. choć w gorszych warunkach. brak. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających. tym. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. Należy uznać.m. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. któremu uległ dany środek transportowy. należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. jeśli utrata. a w nauce prawa wyrażono pogląd. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. który musi próbować obalić wskazane domniemanie.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . W tych kwestiach k. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym.od dnia. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. papiery wartościowe i cenne przedmioty. kamera filmowa. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru. Trzeba podkreślić. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. prze- . a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. w tym również cenny zegarek. ustala. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. a gdy przewóz nie został wykonany . kosztowności. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. Trzeba jeszcze do­ dać. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. aparat fotograficzny. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. co przecież się nie zdarza. papierów wartościowych. co w praktyce nie występuje. liczony od dnia wykonania przewozu. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. Inna sytuacja występuje. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. gdy szkoda powstała z jego winy. kiedy miał być wykonany.

ok. że zostały przedsięwzięte wszelkie niezbędne środki dla uniknięcia szkody lub że niemożliwe było takie środki zastosować. tj. pozostającego pod opieką pasażera. franków. Prawo lotnicze z 2002 r. Natomiast w wypadku utraty lub uszkodzenia bagażu kabinowego omawiana granica jest znacznie niższa. tj.ok. że przew