Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9. Zmiana i rozwiązanie umowy 9. 6. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3.8.6. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5. Przedstawicielstwo 8. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4.2.2.5.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5.13. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5.12.10.3.6.5.7. Zasady wykonywania zobowiązań 8. 6. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3. 6.1.11. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5.3.6.8.16. Zasady ochrony zabytków 7. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7.2.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 .2. Źródła zobowiązań 8. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Pojęcie zobowiązania 8. Źródła prawa cywilnego 8. wymagania prawne dla hoteli 5.2.1. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.7. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8. 6. Zasady. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej . Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4. Ograniczenia celne w turystyce 7. Przedawnienie roszczeń 8.4. Obowiązek meldunkowy 7.4.6.5.3. Sposoby zawierania umów 8.3. Umowa o imprezę turystyczną 9. wynikające z odrębnych przepisów 5. Wymagania prawne dla schronisk 5. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3. Podmioty prawa cywilnego 8.2.3.1.6. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4.1.11..4.2.3. Własność i inne prawa rzeczowe 8.2.9. Wymagania prawne dla moteli 5. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.3.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5. Czynności prawne 8.1. 6. Zawarcie umowy 9. Zasady ochrony przyrody 7.9. Wykonanie umowy 9.5.4.4.10. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich. 6.1.8.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5.8.7.3. Wymagania sanitarne.1.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5.2.9. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6. Wzorce umów 8.4. Wymagania prawne dla pensjonatów 5.2.1. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5.4. Charakter prawny umowy 9.2.5. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3. 6.5.

5.19. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10.k.s.p. k.h. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k. 9.c.Główny Urząd Statystyczny .6. 9.16. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10.Minister Edukacji Narodowej .11.w. . 336 10.4. 9.21. 9.10. 9.1.. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10.20.2.25... k. 9. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. 9. 9. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10.15.kodeks wykroczeń .k. 9.9.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego . 9. 373 . 9.u.10.24. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10. k.lokalna organizacja turystyczna . Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10. 9.7.s. stanowiące załącznik A do COTIF . 9.4. PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych .9.Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r. 9. 9.Minister Edukacji Narodowej i Sportu . Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10. 9.m. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10.Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k.26.8.17. k.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności .18.c. 9.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami. 371 Wybrana bibliografia .13. 9. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10.p. -Centralny Rejestr Zezwoleń.k. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o.12.8. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera . Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. 9. k.12. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10.7.5. 9.23. istniejąca od 2005 r.13.11.22.8 9.6. . 9.w.p.a.3. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich .14. 9. k..14. KRS k.

Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych.Sąd Najwyższy .Urząd Lotnictwa Cywilnego . odrębnego od sys­ temu prawa krajowego. w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja".d. -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego .Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze . ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów. Każdy. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne. SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał.Polska Organizacja Turystyczna .Polski Związek Łowiecki .System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe . Ten proces har- . w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji". administracyjnego.Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni. Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej. Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie.Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej .Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży . z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne.g.dolar amerykański . finansowego i karnego.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków .ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej . w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego. należące głów­ nie do prawa cywilnego. kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. mające znaczenie dla turystyki i rekreacji. Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki.10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s. Wyka* skrótów .ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą .Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów.regionalna organizacja turystyczna .Rzeczpospolita Polska . Należą one do systemu prawa międzynarodowego.podatek od towarów i usług . Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej. ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego.spółka akcyjna . bądź z różnymi formami rekreacji. „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika.Unia Europejska . Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie.Światowa Organizacja Turystyki . rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. jak np.System Informacji Wizowej . PTTK. członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie. których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego. Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji.Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne.

Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej. aktyw­ nej oraz poznawczej. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". wydanym w 2001 r. Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji.uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". mającym 535 stron.turystyka i rekreacja". ściśle związana z turystyką. mojej publikacji „Prawo w turystyce". która w istocie miała charakter monograficzny. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie". Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. Żartobli­ wie można powiedzieć. bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki.. Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. Warto zaznaczyć. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej.12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r.. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.. Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne. chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . które zwykle zniechę­ cają Czytelników.. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT".. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. że w książce tej prawie nie ma dat. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. który ukazał się w 2003 r. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. Jak potrzebne są to rozdziały. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji..

mediacyjnym. prawo pozytywne. Nie ma takiej drugiej na rynku. obyczajowych. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. Prawo ma charakter sformalizowany. Jest to tzw. norm moralnych. wyrażająca się w nakazach. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze.1.. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. tj. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. Pojęcie prawa. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. pozytywistycz­ nych.14 Wstęp punkty.podobnie jak moralność. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników. zasad współżycia spo- . Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów.. oby­ czaje czy religia . jak przypisów. który . Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. co może naslępować w trybie umownym. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. • funkcja rozstrzygania konfliktów. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. arbitrażowym lub sądowym.wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. grup społecznych i całego społeczeństwa. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów.

Konstytucja RP ustala. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. ustalenie norm prawnych. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. domniemań prawnych). jak obywatele polscy. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. 1. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne.3. Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego).4. 1. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi).wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. zdarzeniami prawnymi. Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. tj. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. podobnie jak ustawy. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego.2. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. zmienianie i znoszenie tych stosunków. ale czasem także inne podmioty. • dokonanie tzw. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. czy decyzje administracyjne. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. 1. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. ratyfikowane umowy międzynarodowe. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. Zgodnie z art. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. subsumpcji. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. będące tzw.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. jak być powinno. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. tj. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. jak też tworzenie. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy.

że mamy do czynienia z państwem praworządnym. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. w prawie cywilnym . • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. • dyspozycja. ustanawiająca określony wzór postępowania. Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy. kultura polityczna elit władzy. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. które zawierają normy indywidualno-konkretne. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. czyli ta część.np. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. wykonanie zastępcze.). czyli aktach tworzenia prawa. Normy prawne. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. czy przymus bezpośredni np. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. bądź nawet kilka norm prawnych. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. Klasyczna. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. • sankcja. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). którymi są poszczególne frag- . kara pozbawienia wolności lub grzywny. Nie wystarcza określenie w konstytucji. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. Inspekcja Handlowa. która określa warunki zastosowania danej normy. różniące się swym charakterem. do której należy określona norma prawna. czyli la część. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych.5. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. stanowiące samodzielną całość (artykuły. jak np. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania.np. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. Jest to dopuszczalne uproszczenie. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. Reguła ta ma charakter generalny. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. W prawie karnym może to być np. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. czyli ta część. egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. w prawie administracyjnym . • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. Jednak ściśle rzecz biorąc. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. paragra­ fy itp. menty aktów normatywnych. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. w postaci eksmisji. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np.

W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. • zasada suwerenności Narodu. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. Zasady i tryb zawierania. jak również wolno­ ści. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. Jej art. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r.. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa. akty prawa miejscowego. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. Ustawa.). Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. Jest to akt normatywny o szczególnej treści. połączona z zasadą przedstawicielstwa. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. ogłaszania. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. y. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. . W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. ustawy. Ponadto takimi źródłami są tzw. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi). Każdy kodeks jest ustawą.6. Część tych umów wymaga ratyfikacji. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu. i był już zmieniany. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. kodeks pracy z 1974 r. o umo­ wach międzynarodowych.. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. 1. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu.constiiuere" = ustanawiać. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. skargi konstytucyjnej. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. określający podstawowe zasady ustroju państwowego. • zasada demokratycznego państwa prawnego. kodeks morski /-2001r. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. które je ustanowiły. Źródłami prawa są więc akty normatywne. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. w jakiej zostają ustalone normy prawne. Prezydentowi. kodeks cywilny z 1964 r. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. ale tylko na obszarze działania organów. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. kodeks karny z 1997 r. jest ona uważana za przyjętą. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym.. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Należy podkreślić. łac. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw.. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. kodeks spółek handlowych z 2000 r. Tworzą one system źródeł prawa.. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. wykonywania. Senatowi. wykonawczą i sądowniczą).20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej.

przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. są: • uchwały Rady Ministrów (np. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. Należy uznać. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. Należy podkreślić. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. a następnie do 1989 r. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa.).22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. dyrektorów urzędów morskich). Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. Radę Ministrów. nie­ zbędnych w celu ochrony życia. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. których kilka wciąż obowiązuje.na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. Takim aktem jest w szczególności statut gminy. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. premiera. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. które stanowią tzw. • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. subdelegacja. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. Zakazana jest przy tym tzw.. Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. tzw. że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Zarówno takie uchwały. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. Można powiedzieć. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. przez Radę Państwa). • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. ministrów. • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). przewiduje wydawanie . (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. bądź referendum lokalne. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). podobnie jak te akty. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. kontrasygnaty). które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. organy administracji niezespolonej (np. tj. Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. tzw. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. polityki . Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). traktowane jak zarządzenia ministrów. tj. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. wewnętrzne prawo izb).

jak wyznaczone cele zreali­ zować. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. decyzje. deklaracje. pewności prawa. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. ogólne zasady prawa. dyrektywy. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. ogólne zasady prawa. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. często . że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. Należy stwierdzić. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). zawarty w 1957 r. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. orzecznictwo sądowe. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. jak uchwały. Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. proporcjonalności. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. traktaty akcesyjne oraz tzw. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. Tego rodzaju akty występują np. w tym Polski. Poszczególne państwa same więc decydują. rezolucje. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. programy itp. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. mające swoisty charakter. jak równości. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. zalecenia i opinie. Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. Stanowią one tzw. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. demokratyzmu. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym.. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. które powinny wziąć je pod uwagę. Trzeba stwierdzić. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. oraz Traktat o Unii Europejskiej.

to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. umowy użyteczności publicznej. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. Należą. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. do nich: Dziennik Ustaw. że okres ten wynosi 14 dni. Zasadą jest. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. • praktyczną. Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych). nemu wstecznej mocy obowiązującej. • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1. czyli jego interpretacja. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. Taki stan występuje wówczas. przez analo­ gię. to niekiedy uważa się. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). Monitor Polski. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. zawarty przez Polskę w 1991 r. fikcja prawna znajomości prawa. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. • doktrynalną. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. który do 1 lutego 2003 r.in. a w serii S (suplement) m.in. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu. Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. Jest to tzw. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. czy przez przeciwieństwo). Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. literalną.. co jednak wymaga znacznej ostrożności. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną.Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność.eu. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej. decyzje. dyrekty­ wy.7. 1. czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. W zależności od tego.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. zalecenia i opinie. kto dokonuje wykładni. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). Można powiedzieć. Należy dodać. Z uwagi zaś na metodę interpretacji. językową). • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). streszczenia wyroków ETS. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej.in. jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym. który wydał dany akt normatywny).26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. .8.int/eur-lex/lex/pl/index. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii.

prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. inne jednostki orga­ nizacyjne). inne prawa rzeczowe (np. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). zmiany lub ustania stosunku prawnego. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. co zależy od tego.10. Zaliczamy do nich np. takie jak np. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. osoby. to tym samym stają się stosunkami prawnymi. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. Mają one charakter naturalny. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. ale czasem wielostronnymi (np. 1. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. Zakres tej regulacji jest zmienny. ulegają zmianom lub wygasają. . Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób. sferę możliwości postępowania w określony sposób. przewinienia dyscyplinarne. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. różnymi instytucjami.11. Takim prawem jest w szczególności prawo własności. których to za­ chowanie dotyczy).ą stosunki prawne. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty.9. czy upływ czasu. zastaw). inne trwają cale lata. rozmaite prawa osobiste (np. Część stosunków jest krótkotrwałych. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. sporządzenie testamentu). klę­ ski żywiołowe.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. przedmiot stosunku prawnego (tj. wykroczenia. umowa spółki). które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. organy władzy publicz­ nej. Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. w których stosunki prawne powstają. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. Występują też czynności prawne jednostronne (np. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. czyli fakty wywołujące skutki prawne. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. organami wła­ dzy publicznej. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. Są to z reguły rozmaite działania. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. umowa sprzedaży). Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. grupy osób. Np. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. które rodzą następstwa w postaci powstania. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. Takie fakty. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny.

zmiany lub ustania stosunku prawnego.12. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. dla stosunków rzeczowych . która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu). Jest to zbiór otwarty. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny.13. karna). w USA). Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa. przeważających wpły­ wów. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. określa jego formę. Należy podkreślić. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy. jak też zasada. system organów władzy publicznej. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np.prawo państwa. koncesje. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. klauzule derogacyjne. społecznego oraz gospodarczego państwa. lecz źró­ dłami prawa. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. Są to przepisy ustalające. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. tj. że ojcem dziecka jest mąż jego matki. zezwolenia. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. Ustawa ta wskazuje. wolności i obowiązki. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki.14. dla czynności prawnych . zasady two­ rzenia prawa. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada.prawo państwa położenia rzeczy. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. podlegający ciągłym zmianom. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. domniemanie. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. które dotychczas obowiązujące normy prawne. domniemania usuwalne. co występuje na skalę masową. 1. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. . Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. czyli wolny od luk. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. wyrok orzekający rozwód). ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. ła wstecz. administracyjna. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. 1.prawo prywatne międzynarodowe. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. 1. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. że prawo nie dzia- . Są to tzw. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). zasady wyborów organów przedstawicielskich. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. Ponadto zasadą jest. w którym dokonano danej czynności prawnej.

prawo turystyczne.. własności przemysłowej). prawo karne materialne. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. prawo spadkowe. lecz odrębnym systemem prawa. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. czy prawo wyznaniowe. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. sądowoadministracyjne. Z reguły mają one charakter kompleksowy. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. ale również procedurę karną. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. prawo rolne. prawo celne. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. prawo handlowe. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. które są prze­ stępstwami. Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. a według wielu nadal stanowi jego dział. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. prawo transportowe. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich. regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. • materialnego prawa administracyjnego. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. prawo podatkowe. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. porządkowe i dyscy­ plinarne). między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . prawo górnicze. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. wspomniane już procesowe prawo karne. które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. egzekucyjne. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. prawo budowlane. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. Np. Jest to tzw. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. prawo dewizowe i prawo bankowe. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. opieki i kurateli. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. oraz proce­ sowe prawo cywilne. jak np. rozumiane jako prawo spółek handlowych. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. prawo kar­ ne wykonawcze. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. takich jak prawo gospodarcze.

jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. pośrednikami turystycznymi. psychologicznym. kulturowym. tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. takich.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. jak też potrzeby statystyki w turystyce. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. zawierający PKD. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. gospodarkę magazynową i łączność. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa). Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD).obejmującej transport. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. jak też z organizatorami podróży. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów.. sprzedawcami. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym.1. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. innymi usługodawcami. restauratorami. To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. przewoźnikami. przedsię­ biorcami hotelarskimi. taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . szerokie pojęcie turystyki. wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. przestrzennym i ekonomicznym. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. Załącznik do tego rozporządzenia. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób.

tj. określenie rekreacji przez Z. a nieraz też mający elementy twórcze. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. bardzo różnie rozumianym. ale w istocie nie są to synonimy. poznawania i przeży­ wania świata. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. • funkcję ludyczną (zabawową). uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. 2. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. trwający ponad rok). czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. ale czasem również subiektywnymi ocenami. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. dążeniami do oryginalności ujęcia. kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. Wskazuje przy tym. rozrywka lub rozwój własny. • funkcję socjalizacyjną. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. którą reprezentują. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. czasową zmianą miejsca pobytu. • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. jak również migracje zarobkowe związane z pracą. jak i społecznym. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji.36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. dostrzegając umowność tego podziału.zarówno przyrodniczym. W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. rytmu i środowiska życia. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. których celem jest odpoczynek. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. a zarazem czynność tworzenia. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. bycia z innymi. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. Przecławskiego. Kwilecka i Z. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. Warto przytoczyć krótkie. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym . Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej.ruchliwość fizycz- . Pojęcie rekreacji Rekreacja . • funkcję zdrowotną. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. dobrowolność. • jako procesu wypoczynku człowieka. związanych z dobrowolną. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo.2. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. jak aktywność. kulturowym. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje . pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. Brożek. w interesach lub w innych celach. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. będący realizacją wolności. to współczesny sposób jego życia. odnosząc ją do zajęć. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka.in.S. wypoczynkowych i innych.

uwzględniającym zarówno transport. wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. zdrowia pozytywnego.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. Jest to więc pojęcie zbiorcze. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. parków rozrywki i zabytkowych kolei. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). działalność wspierającą przewozy. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych. Sekcja I tej klasyfikacji. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. będąc w jego ramach odrębną grupą 63. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. edukacyjne. obejmuje m. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. usługi rekreacyjne. Należy podkreślić. psychicznych. świadczoną zwłaszcza przez stacje. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi.30. zdrowotne. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów. ale jako zdolność człowieka do rozwoju. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. usługi organizatorskie biur podróży. ochrona zabytków. .30 D Pozostała działalność turystyczna.3. mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji). rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody.usługi przewodników turystycznych. obejmująca: . wodnego i powietrznego. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw.30 B Działalność agencji podróży. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez.rezerwację miejsc noclegowych. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. W pełni odnosi się to do takiej turystyki. • 63. gospodarka maga­ zynowa i łączność. Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. . Krawczyka funkcji rekreacji.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. autobusów i przyczep kempingowych. która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. do której wchodzą m. a także sekcji O. kowe.in. . Wśród tych innych usług mieszczą się m. • związanie z czasem wolnym.in. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego.usługi doradztwa turystycznego. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. obsługi pasażerów i bagażu.usługi świadczone przez pilotów wycieczek. a także usługi agroturystyczne. dzia­ łalność muzeów.in. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw. ale także usługi tele­ komunikacyjne. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. sekcji N . W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. ale także sekcji K . Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). transport rekreacyjny.usługi informacji turystycznej. nazwana jako transport. jak i zakwaterowanie. jak i zakwaterowa­ nie. Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r.mieszczącej m. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. obejmująca: .in. czy rozryw- .obejmującej m. • wynikanie z osobistych zainteresowań. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu.in. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji.3. czy finansowe. usługi wesołych miasteczek. • 63. usługi przewozowe. • 63. społecznych i kulturowych człowieka. . Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia).30 C Działalność biur turystycznych. domowymi lub społecznymi. motoryzacyjne. usługi gastronomiczne. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H. uwzględniającym zarówno transport. uzdrowiskowe.

Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. jak i osobę. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. pokoi. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. odwie­ dzających jednodniowych. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. Należy dodać. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. który zarazem przygotowuje. Przygotowywaniem. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. rezerwacji pokojów hotelowych. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. jak i tzw.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. sprzedaży usług żywieniowych. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. zawierania umów ubezpieczenia itp. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. Jej elementem charakterystycznym jest to. Określenie to obejmuje zarówno osobę. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. który również działa na zle­ cenie klienta. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. sprzedaży usług noclegowych. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. Ma to na celu ochronę klientów. które wymagają. co może . przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. w jego interesie oraz na jego rachunek. Ważnym. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. na rzecz której umowa została zawarta. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. a często też w imieniu ubezpieczającego. mieszkań. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki. Odnosi się to również do odwiedzającego. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. którzy nieraz nie mieli świadomości.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. ale również taki. rozrywkowe i sportowe. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. rezerwacji w nich miejsc.

wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. snowboard. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. • gier zespołowych (np. w którym jest realizowana usługa noclegowa. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. golf). zloty. czy spływy. • gier ruchowych (np. festy­ nów i zawodów amatorskich.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. sportów zimowych (np. domy wycieczkowe. kulturystyka). ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. aerobik. na rzecz jednego usługobiorcy). mieszkań. stołówki i inne jed­ nostki. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. usługi porządkowe. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. bilard. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne.c. motele. tenis ziemny. pensjonaty. a w szcze­ gólności: biwaków. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. objętej sekcją G. Trzeba też podkreślić. bursy. rozmaite usługi rekre­ acyjne. zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. w drużynie). Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. tenis stołowy. nauka tańca. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. czy informacyjne. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. • zespołowej (w parze. żeglarstwo. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. surwi- 2. rajdów. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. turniejów. Są one bardzo różnorodne. schroniska. pływanie. usługi przechowania. profilaktyczno-usprawniających. bary. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. wal). • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. jazda konna). spływów. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . gier sportowych lub innych konkurencji sportowych. kometka. pokoi.4. siatkówka. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. sportów motorowodnych. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. callanetics). jak rajdy. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. paintball. narciarstwo biegowe i zjazdowe). pola kempingowe. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. windsurfing). Z tego wynika. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. zespół taneczny). innych ćwiczeń. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. modelarstwo lotnicze). piłka nożna). domy studenckie itp. lotniarstwo. jak np. nauki gry w tenisa lub innych czynności. płetwonurkowanie. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. obozowisk. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. • sportów wodnych (np. jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. kręgle. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. • • • • siłowym (np..Hotele i restauracje. zabaw ruchowych. internaty. Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. Wskazany akt wykonawczy odróżnia. sportów lotniczych (np. sportów jeździeckich (np. które można określić jako usługi rekreacyjne. tanecznym (np. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. biegi na orientację. wiążące się z wynajmowaniem domów. zlotów. koszykówka. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. rozrywkowe.

która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych.F wyróżniona w grupie 92. rowerowe. boisk basebal­ lowych. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka. uzdro­ wiska itp.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. • działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. czy rekreacyjnej jazdy konnej. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę.in. zgadywanki terenowe. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych. sekcje tenisa stołowego. zloty i spływy jako piesze.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. biegi na orientację. salony masażu. • biwaki.in. sauny i łaźnie parowe. . kortów tenisowych. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. konne. • biegi przełajowe. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej.Z obejmuje m. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu.61.53. które są z zasady ogólnodostępne. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. pól krykictowych. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej. będąca w grupie 92.in.6. • konkursy. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. lekcje w terenie). wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie. że wskazana podklasa obejmuje usługi. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. nazwanej „pozostała działalność usługowa". wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. działalność domów kultury. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. klubów i świetlic. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. stanowiącą dział 92. organizujących np. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. pól golfowych. łącznie z wynaj­ mowaniem m.Z obejmuje m. kabin plażowych.04. jak festyn. spartakia­ da. • turnieje. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. w której juko klasa 92. co obejmuje m. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. • ligi rekreacyjne.in. rekreacją i sportem. a podklasa 92. biegi patrolowe i tzw. społeczna i indywidualna. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. gdzie indziej nicsklasyfikowane. transport rekre­ acyjny w postaci np. w której podklasa 92. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. stanowiąca grupę 92. leżaków i koszy plażowych.5 klasą 92. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw.3l. chociaż jej podklasa 93. • działalność związana ze sportem.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. czy turniej.7. trwające od kilku dni do kilku tygodni. jazdy na rowerze.62. • rajdy. solaria. gdzie indziej niesklasyfikowana. • pozostała działalność rekreacyjna. • spartakiady. będąca grupą 92. w tym działalność związaną z kulturą.33. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier.Z. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności.

Powoduje to w konsekwencji.in.g. osobiste wykonywanie. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy. • w sposób zorganizowany. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. Warunkiem jest jednak.d. wykonywaną: • zarobkowo. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej.g. gastronomiczne. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. w sposób zarobkowy i ciągły. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw.5. Jeśli ta tzw.g. regulowany charakter. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie.. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. • ciągle. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo. jeśli jako tzw. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. wolne zawody. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu.. zwanej dalej ustawą o s. stowarzyszenia. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. 2. Ustawa ta reguluje podejmowanie. Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r. grzeczność (np.d. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw.d. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej.d. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. podatkowego.in. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. handlową. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. Ustawa o s. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych. Do tych czynności zalicza się m. czy rekre­ acyjne. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. Obejmuje ono działalność wytwórczą. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. wypoczynku i sportu. przewóz z grzeczności). Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. tj. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa.g. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. kwalifikowane wykształcenie. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb. Także działalność odpłatna. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. gdy jest to działalność zarobkowa. szczególne formy organizacyjne . dydaktycznych. a także działal­ ność zawodową. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. Cechami wolnego zawodu są m. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej.

co wynika z przepisów k. niezależność i etyka zawodowa. jak też działalności gospodarczej. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. której ustawa przyznaje zdolność prawną.h. ale również inne podmioty. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest. jak np. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. W konsekwencji J. związanie tajemnicą zawodową.. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć. Takimi jednostkami są spółki osobowe. które samo nie definiuje tego pojęcia.s. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. której ustawa przyznaje zdolność prawną. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej. takimi spółkami są spółki jawne. 2. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą.d. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna.g. Natomiast firmą osoby .s. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. że znowelizowany w 2003 r. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. Zgod­ nie z k.h. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. stowarzyszenia niezarejestrowane. Zgodnie z ustawą o s. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną. mianem przedsiębiorcy. Trzeba zaznaczyć. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. określająca formę prawną danej osoby prawnej. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. jakim jest ustawa o s. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k.g. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. jak również istnienie samorządu zawodowego.h. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji. pod którym działają. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd.Nie bez racji zarzuca też tej definicji.6. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej.d. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie. Może nim być osoba fizyczna. Jak wykazuje J. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. W nauce pra­ wa postuluje się. Grykiel. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych.g. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.d. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi.c. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. spółki partnerskie.s. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą.

d. że firma nie może wprowadzać w błąd. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. że firma nie może być zbyta. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości.g. Trzeba także podkreślić. Zgodnie z art. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa. wtórną swobodę przedsiębiorczości. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. . Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. tj.d. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. jest w istocie zbędne.d. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. z Islandii. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi.g. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce. czyli tzw. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s.d. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s..g. że art.. Liechtensteinu oraz Norwegii. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. Zgodnie z ustawą o s. czy przedmiotu lub miejsca działalności.g. jak obywatele polscy. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. Prawo to wynika bezpośrednio z art. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. Trzeba podkreślić. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko.d. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą.g. a więc także na terytorium Polski. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą.g. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców.d. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich).

Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. wieku prawie 3 tys. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. • organizowanie zajęć. czy parafialne kluby sportowe. oraz prawem UE. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. uczniowskie kluby sportowe. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. • statusu uchodźcy. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys. Akademickiego Związku Sportowego. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r.g. jak zwłaszcza tzw. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. • korzystają z ochrony czasowej w RP. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej.s. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. że obecne regulacje ustawy o s. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi.d. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych. Australią i Argentyną. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej.h. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. takie podmioty. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. związki zawodowe. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje.in. 4 tys. wieku z ok. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. Kanadą. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców. • tworzenie. Są to m. do prawic 12 tys. jakimi są jednostki organizacyjne. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. z USA. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. komandytowo-akcyjnej. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych. 2. ośrodki sportu i rekreacji.in. czy wspólnoty wyznaniowe. rozwijając się nadal w szybkim tempie. podmiotów. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. Generalnie można stwierdzić.d. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k. Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane.g. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. Chinami. jak spółdzielnie. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". Ja­ ponią. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. zadania własne. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów. . • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany.7.

dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków.. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. pojęcia wolności w zakresie podejmowania. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r.d.g. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s.d. zgodnie z którymi podejmowanie. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane.d. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. 50 min euro. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej.d. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. . W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro.d. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.d. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym. przeciwpożarowe oraz sanitarne. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów.g. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne.g. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. przyzwoitym przedsiębiorcy.. Ustawa o s. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej.g. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty.. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów.. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej.d.g. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym. małych i średnich przedsiębiorców.g. Takich uprawnień wymaga np. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia.8.. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo.. jak też uprzywilejowującym.g. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne.g. a także ochrony środowiska. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych.d.d. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. proklamowanym w orzecznictwie ETS. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej.. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s.. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.d. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu. nakazującym zapewnienie. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia.g.g. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą.

W tej ostatniej kwestii ustawa o s.g. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS.d. fundacje i inne organizacje społeczne. Należy 2. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. np. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują.g. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów.d.d. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady.. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi.s. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. które podejmują działalność gospodarczą. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów. w zakresie działalności reklamowej. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.9. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. przedsiębiorstwa pań­ stwowe. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze).g. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. innych organizacji społecznych i zawodowych. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń. stru przedsiębiorców.8 tygodni.. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s. w tym spółki osobowe i kapitałowe. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. ustalona w ustawie o s.h. spółdzielnie. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek.d. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów. które mają moc dokumentów urzędowych.d. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. oraz przepisy k. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. ustaliła.g.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru.g. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. Ma istotne znaczenie. ale również z rejestru stowarzyszeń. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. z 2000 r.

58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego. oraz kilku innych ustaw.d.. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. oraz wykazania. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r. obejmując nim jedynie sześć dziedzin. 2. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r. .g. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym.g.d.g. które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. Należy podkreślić.11. a w końcu 2003 r. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny.g. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki.g. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. ewidencji działalności gospodarczej. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym.d.d. ustalonych przez ustawę o s.. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. 2. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. działalności regulowanej. zezwoleń. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych). W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. Dopiero w przyszłości ustawa o s.d. że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE.. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r.d. tzw.g.10.g. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta).d. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. ustawa o s. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji.

W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy.g. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. działalność regulowaną. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu. jako działalność gospodarcza. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. po stwierdzeniu. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków. działalność kantorową. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć. organizowanie wyścigów konnych.in. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. usługi detektywistyczne. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m. działalności wolnej. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r.g. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r.d. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności.. ograniczając się do wymienienia ustaw..d. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. L . kadrowe oraz inne. słowniczku ustawowym ustawy o s. jak przygotowanie kapitałowe.g. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego. wprowadzoną przez ustawę o s. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych.g. 7aodnie z przepisami ustawy o s. że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą. prawo lotnicze z 2002 r. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń. oraz ustawę o lasach z 1991 r. technologiczne.d. zaliczająca się do tzw. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych.d. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna.d. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw. lokalowe. określonych przepisami prawa. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej.g.

omówionych w rozdziale 9 podręcznika. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. jak też ze względu na to. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. • państw sąsiadujących z Polską. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. . bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. które powinno być dołączone do wniosku o wpis.1. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. co ściśle wiąże się ze sobą. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów.g. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego.. • określenie przedmiotu działalności. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych.d. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów.

mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu.to 7.5 tys. gdyż ryzyko roszczeń klientów. euro. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. Należy podkreślić. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . euro. euro. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. po których przebiega trasa imprezy turystycznej. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. to obecnie . Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. wiarygodności doku­ mentów. euro. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności.5 tys. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej. • posiadające odpowiednią praktykę. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce.5 tys. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys. euro. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.

g.aż 4 lal takiej prak­ tyki. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Następuje to w postaci tzw. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- . Generalnie należy stwierdzić. zawarte w ustawie o s. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej.g. a ukończenie innego typu szkoły średniej . jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. gdyż w obecnych.d.2. zarządzania i marketingu. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis.g. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych.d. 3.g. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. ekonomii.d. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. Ustawa o s. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia. informacji o osobie. Ta ostatnia idzie zresztą dalej. które spowodowało zmianę danych. Jednak nie dotyczy to sytuacji. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s. prawa. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi.d. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.g. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. jak i ustawa o s. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. Toteż ustawa o s. ustala. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym.d.

określającego organizację. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. które zachowało ważność wpisów do CRZ.3. • poinformować o tych przedsiębiorcach. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. a także wykaz przedsiębiorców.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. 3.. Po zmianach tej ustawy w 2004 r.. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. Trzeba dodać. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Taka księga składa się z czterech działów. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Warto podkreślić. Podstawą tej ochrony jest system informacji. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki.

d. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP.o.d.5 roku przybyło ok. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa.. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji. Można więc mówić o tendencji spadkowej. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej.podobnie jak poprzednio CRZ .g. Warto podkreślić. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim. wykorzystujące dostęp do Internetu. 200 takich podmiotów. Tak samo jak wcześniej CRZ. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. ale została ona zahamowana. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. Deklaruje ono jawność tej ewidencji. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www. . W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. 3. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. Ponadto ustawa o s. w dniach i w god?. do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej.turystyka. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r.crz. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. obiektu. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych. W konsekwencji Centralna Ewidencja . Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców.inach. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. Może to być forma telefoniczna. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. gdyż w ciągu ostatniego 1. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. Generalnie należy oczekiwać.4. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych. pisemna lub elektroniczna. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej.. lokalu lub ich części.g. czyli prawie 19%. mają w tej dziedzinie największą przyszłość. Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce.gov.

głównie w województwie śląskim. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań.. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. Z wykazu przedsiębiorców.d. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. karą ograniczenia wolności lub grzywny. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. • przestrzegania przez przedsiębiorców. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą.g. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. jeśli spełnia ustawowe warunki. dających zlecenie agentom. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. wynikające z odrębnych przepisów. którego zakaz dotyczy. którego reprezentuje. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. że tzw. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. ale także agentów turystycznych.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru.g. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej.w. którego reprezentuje. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. W wykazie tym wskazuje się termin. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat. lub • działa jako agent organizatora turystyki. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r.

specjalnego sprzętu. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi.d. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów. wniosku. Może jednak okazać się. Jest to tury­ styka specjalistyczna. 3. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu.5. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej.d. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. których wykreślono z rejestru.prawo łowieckie. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego.oznacza ich rażące naruszenie.g. Tej treści przepis ustawy o s. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku. Zgodnie z przepisami ustawy o s. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. . Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. .g. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych.

aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. • . Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą.g. Toteż prawo łowieckie przewiduje. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych.g. • łowiecka turystyka przyjazdowa.d.g. • łowiecka turystyka wyjazdowa. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków.d. a potem dwóch zezwoleń.'° . Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. • składać organowi rejestrowemu. Wejście w życie ustawy o s.g. świadczącego omawiane usługi turystyczne. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa.d. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. które mogą ponieść szkodę podczas polowania. z 2004 r. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. Jednak skoro są to usługi turystyczne.d. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. jest obowiązkowe. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. róż­ nica jest taka.g. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ). albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. euro. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. jak również osób postronnych. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. a 15 tys. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej.. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą.d. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP.

euro. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań.. a 20 tys. czy k. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. Jest oczywiste. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania.formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k.in. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m.nieznaną ustawie o usługach turystycznych . w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. 15 tys.k. jak i polowania za granicą. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej. euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. kłusownictwo. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same. która ma być objęta wpisem do rejestru. wymagane od egzaminowanych dokumenty. euro . Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach. Skład tej komisji.. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP). w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody.. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. Należało się spodziewać. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego. euro . Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. • określenie zakresu działalności. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw. w prawie bankowym z 1997 r. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego.h. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej.s. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . jak np.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż . wynosi ona równowartość 10 tys. z 2000 r.również jej adresu zamieszkania. ubezpieczenie OC).w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r.. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r.legitymacją przewodnika górskiego.1. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. oraz legity­ macja pilota wycieczek. jak to jest w przypadku usług turystycznych. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym. Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. jak również sezonową. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne. Jest to racjonalne rozwiązanie. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. . jak i w środowisku otwartym. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Obej­ muje to zarówno działalność stałą. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. Osoby. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. na terenach zamkniętych. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. sekcji i stałych zespołów. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych.

Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. pla­ cówki wypoczynku.2. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. . Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. w górach lub nad wodą. która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. kolonie. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. Jeśli są to dzieci do 10 lat. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. półkolonie. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. Są to tzw. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. obozy. wczasy w mieście). W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. Należy dodać. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. 4. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. określone w odrębnych przepisach. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. ale również właściwej opieki wychowawczej. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach.

jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. a nie wynikać z ustaleń formularza. Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. określonymi w od­ rębnych przepisach. Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. jak lokalizacja obiektu (terenu). Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. który wydał wskazane zaświadczenie. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. 43. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. • informacji na temat formy wypoczynku. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku.. liczby turnusów. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7. którzy mają być zatrudnieni. finansowanych z budżetu państwa. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. określenie wyposażenia sypialni. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

staje się przedsiębiorcą. prowadzenie pola biwa- .g. Jak już tamże wspomniano.g. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. Aby tak nie było. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. przepisów ustawy o s.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np.d. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu.1. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym.g.d. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. omówionym w rozdziale 2 podręcznika. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s. wynajmowanie całych domków turystycznych. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy.d. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej.g.d. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników. wynika. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi. przy uwzględnieniu innych jego zasobów.. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej.

na ogólną liczbę 6694 tzw. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne.o. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. Ma on wszystkie te obowiązki. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. 5. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. spółki osobowe. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. Jest to tzw. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. że jest wręcz odwrotnie. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym.. zezwolenia. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego. osoby fizyczne. pensjonaty. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. czy osobom przebywającym na delegacji. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. w tym obowiązek rejestrowy. Są to obiekty standardowe.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. schroniska młodzieżowe. motele. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. zakłady uzdrowiskowe. schroniska oraz pola biwakowe. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. pracownikom sezonowym. ani nie potwierdza jej praktyka. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. uczniom. kempingi. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. jak np. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. Nieraz zdarza się. domy pracy twórczej. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. ośrodki wczasowe. nauczycielom. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. spółdzielnie. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. spółki akcyjne. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. W 2006 r. wolna działalność gospodarcza.2. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. domy wycieczkowe.

Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. nazwę własną obiektu. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. • sanitarnych (tj. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. • przeciwpożarowych (tj. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). o które ubiega się wnioskodawca. przeciwpożarowych i sanitarnych. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. jak i wymagania sanitarne. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. a także dowód wniesienia . Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. o które wystę­ puje wnioskodawca. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. o które występuje wnioskodawca. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. Zastrzeżenia wywołuje fakt. w których są świadczone usługi hotelarskie. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań.

przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości.3. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach.in. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. to w szczególno­ ści m. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. było w Polsce 1295. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. nie dłuższy niż 2 lata. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. który wy­ dał decyzję. czyli właściwego marszałka województwa. obejmując też działalność handlową. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie. akceptacja kart płatniczych.i dwuosobowych. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r.p. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. jakie są wówczas zawierane. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. promesy. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. Ten wymóg został w 2002 r. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. budzenie. oraz z 2001 r. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa. w tym większość miejsc w pokojach jedno. wom sernice). jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. czyli tzw. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. Co do innych usług trzeba wspomnieć. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. że analizowane rozporządzenie z 2004 r.a. które stanowią dochód budżetu gminy. Jest to uzasad- . które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. 5. Trudno zrozumieć. tj. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów. gdyż nie musi on mieć restauracji.

poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. solarium. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . pełny węzeł higienicznosanitarny. pamiątek. pokojowych. Rezultat byl taki. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. Natomiast usługi prania. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. ale także infrastruktura towarzysząca. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. sauna. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. chociaż do 2001 r. siłownia. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. zmienionego w 2002 r. że hotel jest obiektem. portierów i bagażowych. Także świadczenie usług w zakresie tzw. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. klubowe. Trzeba wyrazić zdziwienie. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. Co więcej. znacznie złagodzone.106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . kursem specjalistycznym. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane.. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków.. których było już 21 na początku 2006 r. że w hotelach trzy-. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. odnowy biologicz­ nej (basen.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. również w odniesieniu do kelnerów. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. cztero. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego.

szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich. czy gościńców kosztem pensjonatów. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. było ich jeszcze 409. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. Rzeczywiście tak się stało. Trudno to wytłumaczyć. . O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. zaledwie 242. kierowników sali. Istotnym argumentem jest też fakt. z o. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie. wymagania prawne dla mote­ li. Wciąż przybywa różnych zajazdów. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. gdyż grozi obniżeniem . podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130.. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. tylko 116.5. chociaż jest jej członkiem. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. Warto przypomnieć. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. a w 2006 r.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. Różni to motele od hoteli. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. których liczba stale rośnie. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. do 109. Już w 2001 r. ich liczba znowu spadła do 116. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. Generalnie trzeba stwierdzić. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej.o. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. W hotelach cztero. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach.i pięciogwiazdkowego. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Zastanawia przy tym. że już w 1977 r.4. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. czte­ ro. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. podczas gdy w 2000 r. Różnice są jednak na tyle istotne. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości. ale na krótko. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. gdyż w 2004 r. 5.

Przy tym standard znacznie obniża fakt. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. planów miast. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. ale od 2002 r. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji. Warto podkreślić. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . masaże itp. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. całkowicie zniosło. książek telefonicznych itp. Należy też podkreślić. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. Chociaż od 2002 r. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. jak kosmetyki. kosmetyków. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. czy środków higieny osobistej. solarium. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. Trzeba też podkreślić. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń.do 12 miejsc. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych. choć nie zawsze doceniane. jaki i gastronomicznych. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. Szczególnie ważne. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.nie więcej niż 8 miejsc. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. kolacji lub obiadokolacji. że drastycznie ograniczone w 2002 r. Już od 2002 r.7. tylko 70. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. JI kategorii . Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. pokazów itp. map regionów. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. pamiątki. wydawnictwa tury­ styczne itp. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. bagażu i sprzętu turystycznego. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. choć jeszcze w 2000 r. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. a I kategorii . gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. bankietów. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości.Warto podkreślić. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. sauna. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. 5.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. 5. rzeczy wartościowych.6. było ich 179. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. siłownia. obiadu. a jeśli jest to dom II kategorii.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów.

aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. 5. Zastrzeżenia wywołuje. było 1226 schronisk młodzieżowych. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. rozporządzenie MEN z 2005 r. to należy podkreślić. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. przy szlakach turystycznych. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. 5. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. chociaż w 2000 r. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . Na świecie działa ok. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. Trzeba raczej uznać. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. przedmioty wartościowe. tylko 395. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. co powoduje. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r.5 tys. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. W obiekcie. Warto zauważyć. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. zaledwie 56. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. dostosowanych do samoobsługi klientów. że wystarczy. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. z czym nie można się zgodzić. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. Trzeba podkreślić. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. w którym jadalnia jest. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. bagaż oraz sprzęt turystyczny. W literaturze przedmiotu podkreśla się.8. że w 1980 r. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. wymaga. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. że obowiązujące przepisy akceptują stan. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. chociaż jeszcze w roku 2000 r.

której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. hotele. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie. Niepełnosprawnym jest osoba. pensjonaty. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. stacji lub przystanku. W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. słodyczy oraz pamiątek. schroniska młodzieżowe i schroniska. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. Spośród innych usług. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych.jest bardzo trudna. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. pięciu milio- .często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . nów. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". Sytuacja tych osób . że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK. bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. bagażu i sprzętu turystycznego.. Takie dodatko­ we oznaczenia. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. domy wycieczkowe. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). w tym natrysk. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. W 2004 r. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych. Występują one również w działalności hotelarskiej. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. domy wypoczynkowe.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. przechowywanie pieniędzy. które są określone w powołanym załączniku nr 8. motele. zmienione istotnie w 2004 r. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk.in. jak ośrodki wczasowe. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame..9. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. przedmiotów wartościowych. czy domy pracy twórczej. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego.

Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). przyczepach mieszkalnych. Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. ustawione w odpowiedniej odległości). dla domów wycieczkowych. w stół. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. żeby były dostępne z łóżka. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. biurka i umywalki. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . jak również takiego umeblowania.10. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego.in. zapewnienie pilota do telewizora. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. węzłów higienicznosanitarnych. Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. 5. • wynajmowania miejsc w namiotach. oświetlenia. ogrzewania oraz wyposażenia tzw. punkt poboru wody. dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). łóż­ ka mogą być piętrowe. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m".również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. z bieżącą zimną wodą. rano i wieczorem o ustalonych porach.in. a ciepłą minimum przez 2 godz. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych. oddzielne zamykane szafki i wieszaki. schronisk i schronisk młodzieżowych. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . musi być m.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . żeby były czytelne dla niewidzących. Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach.5 m2 na osobę. umieszczenie wyłączników światła.

• stanowiącego plener artystyczny. jak i osoby niezrzeszone. o odpowiedniej wielkości. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". jak niepalące. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG". z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. wyposażeniu i urządzeniu. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. • dla osób starszych. Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. proponując własną ich kategoryzację. Trzeba zgodzić się. mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit.. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. • dla osób niepełnosprawnych. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". • dla osób samotnych. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. szczególnych programów pobytu. wiejską bazę noclegową. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. pojemnikami na śmieci. • dla miłośników przyrody. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. „puszyste" itp. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. Warto zaznaczyć. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. WC i pomieszczeń wspólnych. • dla innych kategorii osób. charakterze. • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. • pokoje grupowe. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. • dla ekologów. • obejmującego jazdę konną. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych.agroturystyka. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". • dla myśliwych. • dla wędkarzy. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". • obejmującego spływ kajakowy. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. którzy wyrażą na to zgodę. Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. .

oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. w podmiotach świadczących . „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich.. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń. 5. przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". jakim powinny odpowiadać m. jakie mogą powstać w tym zakresie. w sprawie wykazu prac. jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. wykonywane przez osoby zatrudnione m. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. Przepisy te określają m. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia.11. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. kosme­ tyczne. niektóre obiekty usługowe. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. przebieralni. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. w których są świadczone usługi hotelarskie. opalanie. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. muszą spełniać wymagania sanitarne. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. zarówno obiekty hotelarskie. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich.in. zapewnienia szatni. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r. Warto podkreślić rozliczne korzyści. tatuażu i odnowy biologicznej. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. naświetlanie. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. w których są świadczone usługi hotelarskie. W związku z tym. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. Wymagania sanitarne. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r.in. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. masaż. Tzw. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.in. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich.. PFTW .120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG". gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. jak również inne obiekty.

budynku. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. przygotowania budynku. instalacyjnych i technologicznych. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. pakowaniem. Ustawa ta określa m. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. w których są świadczone usługi hotelarskie. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. innych obiektów budowlanych i terenów . w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. że zmieniona w 2001 r. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. wyposażenia budynku. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie.in. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. Oznacza to konieczność stosowania tzw. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. Trzeba zaznaczyć. Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. w saunach i basenach kąpielowych). w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. w których są świadczone usługi hotelarskie. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej.

gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. które zostało już wyżej częściowo omówione. zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. Poza tym trzeba podkreślić. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I. zabezpieczenie przed zadymieniem. pensjonaty. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r.jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . zawierają­ ce m. w których jest on konieczny. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. w których są świadczone usługi hotelarskie. pensjonaty. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego . kategorie zagrożenia ludzi. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. zobowiązują właścicieli. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. jak też do odpo­ wiedniego. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. jakimi są obiekty hotelarskie.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. a więc także we wszystkich obiektach. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów.in. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. jak budynki. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. określoną literą „A".. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. stałe urządzenia gaśnicze wodne. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. przejścia i dojścia ewakuacyjne. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. czy strefy pożarowe. konstruk­ cji i wymiarów. domy wypoczynkowe. motele. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. Przy tym hotele. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. w których są świadczone usługi hotelarskie. przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. schro­ niska. sale konferencyjne). że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m. schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi.in. warunki ochrony przeciwpożarowej. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. zmienionego istotnie w 2004 r. jak odpowiednie wyjścia. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. wymaga. Najwyższą klasę takiej odporności. w budynkach zamieszkania zbiorowego. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. domy wycieczkowe. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). motele. odwołuje się co do znaczenia takich określeń. zawierają w szczególności takie akty normatywne.

w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. • informacje o promesie. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. wód i powierzchni ziemi. określonych odrębnymi przepisa­ mi.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. jak też ochrony przed hałasem.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. przeciwpożarowych lub innych. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. zwane promesą. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. walorów krajobrazowych. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych.. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu. co miało miejsce uprzednio. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. której na- 5. Przykładem jest dodany przepis. Należy podkreślić. wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu.in. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. warunki ochrony powietrza. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. w których są świadczone usługi hotelarskie. który zobowiązuje. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . jak również prowadzi ich odrębną ewidencję.in. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. • nazwę i adres obiektu. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. w tym świadczenie usług hotelarskich. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Ustawa ta określa m. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu.12.

które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. w którym są świadczone usługi hotelarskie. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. że projektowane w 2003 r. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. karta ewidencyjna innego obiektu. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. Należy zaznaczyć. w których są świadczone usługi hotelarskie. Jest to obecnie zadanie własne gminy. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej. 5.Należy pod­ kreślić. zmiany liczby miejsc noclegowych. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. ma miejsce według tych samych zasad. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu.13. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. 5. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast). w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. • informację o liczbie miejsc noclegowych. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów.14. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. • nazwę i adres obiektu. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- . że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. prowadzi ich ewidencję. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie.w. które są w tym obiekcie zatrudnione. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. Należy podkreślić.

Następuje to w formie decyzji administracyjnej. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie.15. nie jest należyty. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". wynika np. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. nie spełnia wymagań sanitarnych. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. oraz nie narusza uprawnień innych organów. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. Od 2001 r. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. Przewiduje ono. w których są świadczone usługi hotelarskie. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. do których został zaszeregowany. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Jeżeli zaś obiekt. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu.w. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. uszkodzone. Właśnie z odrębnych przepisów k. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. do których został zaszeregowany. jak też na wniosek przedsiębiorcy. są niesprawne. w których świadczone są usługi hotelarskie. wynikających z odrębnych przepisów. odpowiedzialność za wykroczenie. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. 5. przewiduje.

jak ważne znaczenie mają takie określenia. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. Należy też zauważyć. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. bacówka. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. rezydencja turystyczna. nazw własnych (np. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. pensjonacik). takie określenia. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. gościniec. znaków towarowych. karczma. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. gość hotelowy może domagać się. Co więcej. stanowi obecnie wykroczenie. Hotel Górski na oznaczenie schroniska). aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. Dosyć czę­ sto występują np. co jest zagrożone karą grzywny. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. bungalow. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. jak WOTEL czy OTEL itp. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. dom turysty. dom wypoczynkowy.. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. stanica wodna.132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. nazw obcojęzycznych. hotelik. motcłik. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. w tym takich. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. czy domek tury­ styczny. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. dom gościnny. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". . Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. z którego jednoznacznie wynika. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". jak zajazd. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. oberża. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. gospoda. jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. jak hotel czy pensjonat. stacja tury­ styczna. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami.

134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. 5. przedłużenia pobytu itp. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej.in. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. jak również z wszystkimi innymi osobami. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. Należy zauważyć. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii.16. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. zasady liczenia doby hotelowej. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. . określające m. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. rezerwacji pokoju. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych.

jakim jest organ gminy. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. akt III PRN 66/67). place. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej.c. co obejmu­ je m. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. rekreacji ruchowej.. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. to powinien odpowiednio je oznakować. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r.in. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. akt III Cr 9/65). (sygn. prawo ochrony środowiska z 2001 r. (sygn. powodujące szkodę u turysty. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. • lokalnego transportu zbiorowego. Nie można o niej mówić w sytuacji. placów oraz organizacji ruchu drogowego. oblodzenie chodników. • gminnych dróg.1. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. gdy np. ulic. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. 18/2000). że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. • kultury fizycznej i turystyki. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. • zieleni gminnej i zadrzewień. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r.in. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. w tym ulic. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. parki. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. Takie przypadki mają miejsce. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. trzeba uznać. plaże. a gdy to nie jest możliwe. traktując je jako zadania własne tych jednostek. 417 k. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty. (sygn. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. akt SK. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. szlaki i trasy tury­ styczne. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu.. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. mostów. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. czystości i po­ rządku na terenie gminy. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją.

Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. 9 0 0 jest niższa od 10%.duże zagrożenie. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. glebę. oblodzonym chodniku. stopień . Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko.c. które zajmują ok. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. stopień . Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz. Niemczech oraz Ukrainie. (sygn. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część . Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. urządzenia melioracji wodnych. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle. linie podziału przestrzennego lasu. trwałości utrzymania lasów.małe zagrożenie. wodę. 2.1 ha. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0. kat. przy parkingach). wina organizacyjna (anonimowa). Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. II . 417 i nast. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. 3.2. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne. Warto zaznaczyć. Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego. w tym oczywiście również turysty. którym mogą ulec zwiedzający. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji..średnie. bo aż 82. Jest to tżw. stopień .138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. co stanowi 28. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym.6% powierzchni Polski. Same lasy państwowe zaś to aż 78.średnie.4% wszyst­ kich lasów w Polsce. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami.duże). Trzeba podkreślić. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. tereny pod liniami energetycznymi. (sygn. bądź wpisany do rejestru zabytków. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów.brak zagrożenia. k. 111 . Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. w tym oczywiście turystów. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. parku narodowego. l. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. powietrze.5%. miejsca składowania drewna. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. stopień . Nie można zakładać. 9 min ha. B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r. powiększania zasobów leśnych. Ok. co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. I . jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa.małe).in. oraz nowych regulacji art. szkółki leśne. kat. drogi leśne.

ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n .: zaśmiecania lasów. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. które zabraniają m. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. dyrekcje parków narodowych. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. zdarza się najwięcej wypadków w górach. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. właśnie lasy państwowe. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. płoszenia. puszczania psów luzem. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. odbywane niezależnie od pory roku. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. snowboarding. kto chociaż raz był w górach. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. Ruch pojazdów silnikowych. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej.3. ścigania. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. 6. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. krzewów lub innych roślin.in. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. co stanowi istotę turystyki aktywnej. niszczenia grzybów i grzybni. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw.. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. z jakimi wiąże się przebywanie w górach. Każdy. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. zaliczająca do wskazanych zasobów m.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. zachowania dobrego zdrowia. skiboby. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu).in. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. o których nie wolno zapominać. .in. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. wie. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. rozkopywania gruntu. niszczenia lub uszkadzania drzew. ale również realizujących funkcje poznawcze. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami.

urządzeń lub obszarów.. Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne.. rekreacji ruchowej i sportu w górach. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. obiektów i urzą­ dzeń. Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r.m. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . którego projekt z marca 2007 r. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. odpowiada organizator imprezy. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. sporto­ wych.p. obiektów i urządzeń. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych. Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. organami jednostek samorządu terytorialnego. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. ale także poniżej tej wysokości. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. wycieczek szkolnych. bądź jest to teren. Także tzw. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób..m. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską.p. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". Projektowane rozporządzenie z 2007 r. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami.. gdyż decydujące jest to. a nie w jej akcie wykonawczym. pływających. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. a od kierowników wskazanych obiektów . przewiduje. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. rekreację i sport w górach . przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym. rekreację ruchową i sport w górach". które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. że osoby fizyczne uprawiają sport. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych. zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych.

na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał.niebieski. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. o ile w ogóle możli­ we. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone.c. jak też pod wpływem środków odurzających. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. trudne . • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. łatwe .144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. jak to jest obecnie. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. to regulowałby tzw. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. a bardzo trudne . powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. herbaty góralskiej. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską.czerwo­ ny. TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. jak też uprawiania turystyki górskiej. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych.to kolor zielony. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach.czarny. co należy do zadań GOPR. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. że jest nieprecyzyjnie sformułowany. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa. obiektu i urządzenia. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. jak też uprawiania turystyki górskiej. Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. . stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. Wydaje się. ułatwiających orientację w terenie. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. obiektów i urzą­ dzeń w górach. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych.

Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. Mo­ rze. kajakowej i podwodnej.in. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej. które mogą opóźnić powrót. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. Obejmują one m.4. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r. Polski Związek Alpinizmu. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. Akt ten ustala. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach.. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. Warto dodać. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. Wspomnieć też warto o zał. tj. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się.. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. rzeki. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. 6.. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. 6. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. czyli wspinaczek w wysokich górach. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. w tym żeglarskiej. a nie w drodze aktu wykonawczego. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. • używanie kasków ochronnych.5. Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich.

żeby miały to być jasne przepisy prawne. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. parki wodne oraz tereny przyległe. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających. że nadal obowiązuje . urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami.. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . Również tzw. pływających. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. pływalnie. Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. Trudno powiedzieć. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. odbywających się na wodzie lub nad wodą. wycieczek szkolnych. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. kąpiących się i uprawiających sporty wodne". ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. a nie w jej akcie wykonawczym. którego projekt z marca 2007 r. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. że osoby fizyczne uprawiają sport. trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. urządzeń lub obszarów. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. Trzeba podkreślić. przeznaczone do kąpieli. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. odpowiada organi­ zator imprezy. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą.. sportowych. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. rekreacji i sportu. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach.

że zał. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. wydawanej corocznie przez WOPR. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. obiektu i urządzenia. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. przewiduje. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie.6. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. podawania. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. których wzory są określone w zał. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. • przestrzegania znaków zakazu. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. gdyż statystyki dowodzą. wodnych przystani i marin. a także sprzedaży. Trzeba też zaznaczyć. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Niestety życie dowodzi. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. pływalni lub parku wod­ nego. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. a często wręcz niemożliwe. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. 6. zakazywać wstępu osobom.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. obiektów i urządzeń nad wodami. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. że trudno tu mówić o nowościach. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów.in. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.

W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. która ukończyła 12 lat. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. ma zawierać zał. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. starszego sternika motorowodnego. kajakar­ stwo.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. które nie ukończyły 16 lat. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. nr 5. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. a nie w drodze aktu wykonawczego. sternika jachtowego. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. Trzeba podkreślić. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. co obecnie reguluje zał. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. pływających. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. Trzeba też podkreślić. kapitana motorowodnego. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. . Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. jedynie pod nadzorem. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. Względy bezpieczeństwa wymagają. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. narciarstwo wodne. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. morskiego sternika motorowod­ nego. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. formułują zasadę. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. wymaga. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. Projektowane ustalenia zał. wioślarstwo. w tym innych jednostek pływających. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową.

aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. 6. sportu. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. zakazuje ponadto zachowań. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem. które przewiduje. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. jak ruchy i głębokość wody. Warto dodać. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego.4 MPa. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy.16 MPa. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. wymaga. Prawie każdy może więc nurkować. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. płynący na łodzi motorowej.. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. • sprawdzenie sprzętu. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. azotu zaś 0. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. . który ma być używany do nurkowania.7. wymaga. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. ale żeby były to czynności bezpieczne. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. konieczna jest ich regulacja prawna. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. który ma być używany do nurkowania. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. wiosłowej lub jachcie. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania).

• spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. Jest sprawą oczywistą. rozporządzenia MEN w sprawie warunków. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. a zwłaszcza organizowanych w górach. sposo­ bów porozumiewania się. Wszelkie zajęcia. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. który ma być używany do nurkowania). sportu i turystyki. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki.. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. obejmujących morskie wody wewnętrzne. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. śnieżycy i gołoledzi.. i jej aktów wykonawczych • . Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich. Nauka pływania uczniów 6. oraz ustawy o lasach z 1991 r. Omawiane rozporządzenie nakazuje. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej. Trzeba dodać. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. w czasie zwie­ dzania. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. informacji o sprzęcie. jest po prostu zbędne. w którym się odbywają. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne. w jakich ma się ona odbywać. tj. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r..8. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego.. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r.. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r.

prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. filharmoniach. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. operetkach. szpady. podporządkowanych lub nadzorowanych m. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. domach kultury i galeriach sztuki. Odnosi się to m. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. kinach.in. oszczepu. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. młota. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. zabezpieczenia pod względem medycznym. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji.nie mniej niż 300.9. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. łuku. stawach. Trzeba podkreślić. ministra do spraw . Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. kuli.in. do używania dysku.. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. artystyczną lub rozrywkową.in. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. muzeach. ochrony porządku publicznego. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. czy sportowej broni strzeleckiej.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. bibliotekach. operach.

Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy.. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. campingu lub na strzeżone pole biwa- . zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych. co ma znaczenie dla osób podróżujących. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). co chce. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. związki sportowe. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. schroniska. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. motelu.1. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. podobnie jak np. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. pokoju gościnnego. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. pensjonatu. które mogą być na imprezie. bądź dla ochrony środowiska. W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. organizatorzy turystyki. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. których określa jako wczasowiczów i turystów. a nie pobyt stały. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych.in. domu wycieczko­ wego. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. że dokonane w 2007 r. czy właściciele obiek­ tów. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. Obowiązek ten obejmuje m. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. która proklamuje zasadę wolności człowieka. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. kluby sportowe. parku narodowego lub krajobrazowego. Trzeba też zaznaczyć. hotelu.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

konsul. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego. Omawiana ustawa przewiduje. emerytów. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. a za granicą . Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. Należy podkreślić. umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. Zarówno paszporty. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. Konsul wydaje tzw. rencistów. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego.in. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania.. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. studen­ tów. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. przez uczniów. które ukończyły 70 lat. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. a także w tych przypadkach. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. a 13. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). roku życia. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np. Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. osoby niepełnosprawne i kombatantów. rokiem życia jest ważny przez 5 lat.

czego dokonała ustawa z 2004 r. że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów.. w Stambule. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. czy innych.3. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. 200 sztuk cygar. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej.. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym.p. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom.. wyko­ nywania polowania. Trudności pogłębia fakt. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- . obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej. że jest sfałszowany. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. Niszczenie. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. (TO 7. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. 1 kg tytoniu do palenia. podpisaną w 1990 r.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne. z których Polska ratyfikowała m. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. 400 sztuk cygaretek. uszkadzanie. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r.opar­ tego na przepisach prawa UE . przesuwanie. usuwanie.. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa.k. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r.in. groźby. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. połowu ryb. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. 1973 r. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r.

oraz . rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro.5 litra napojów o mocy do 22%. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów.c. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. • 110 litrów piwa. państwa trzeciego. roku życia. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. • 25 g perfum i 0. jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. Znajdują. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. od przedstawicielstwa pośredniego. należących do czterech podstawowych grup towarowych. jak i polskiego k. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki. jakimi są wyroby tytoniowe.1 litra wody toaletowej.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. produktami pośrednimi. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k.25 litra wody toaletowej. W odniesieniu do podróżnego. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. jak zgłoszenie celne. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. odprawa czasowa. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. który nie ukończył 15 lat. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. którzy ukończyli 17 lat. Warto zauwa­ żyć. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej. którzy nie ukończyli 17. alkohol i napoje alkoholowe. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. Zawsze jednak . • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. czyli z tzw. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym. • 50 g perfum oraz 0. który nie ukończył 15 lat. W przy­ padku podróżnego.Prawo celne z 2004 r. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych.5 litra win niemusujących. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie .c. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. • 0. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. win musujących i wzmocnionych.

wartości dewizowych. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. . Zasady takiego obrotu. poszerzyła zakres tej swobody. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. broszury. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. katalogi targowe.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych.in. Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. nieprzeznaczone do rozdawania. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. dewizowe z 2002 r. Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. euro. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. książki.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. W tzw. Jedną z nich jest określenie „rezydent". Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa".organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. mapy geograficzne. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. euro. oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą. • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. przewodniki.4. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. plakaty. jak prawo celne. w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. Warto też zazna­ czyć. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. uzdrowisk lub podobne. publikacje dotyczące muzeów. euro. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". w tym m. czasopisma. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . turystycznych materiałów informacyj­ nych. przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe.

obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r.. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów. Warto podkreślić. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. euro. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. stosującymi kasy rejestrujące obrót. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw.5. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość.g.. jeśli spełniły ustawowo określone warunki.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności. Warto zaznaczyć. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. . aby mogły one wykonywać działalność kantorową. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. 7. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. że znowelizowane w 2007 r. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu.d. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r.

Np. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. zł. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. wartości i stanu towarów. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. poprawiania stwierdzonych w niej błędów. w którym dokonano zakupu. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. Te ograniczenia powodują. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia.o. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. Np. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. Warto zaznaczyć. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu.pl. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. lub spółką akcyjną.vat. których taki zwrot może dotyczyć. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. jak też zakresu. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. od których przysługuje zwrot podatku VAT. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. dany podmiot powinien: być spółką z o.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu.

zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. Właśnie te tzw. • krajobrazu. oraz ustawa o lasach z 1991 r. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. • siedlisk przyrodniczych. wypoczynkowe. Utworzenie nowych parków narodowych. ale także na osoby prawne. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. w kanałach. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. rezerwaty przyrody. lasy państwowe. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. czy użytkowe. tworów i skład­ ników przyrody. • roślin. zmiana granic już istnieją- .180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. wychowawcze. rzadkich i chronionych gatunków roślin.in. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. jak i uczestników rekreacji. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. • zasadę planowości ochrony przyrody. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. zabawo­ we. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. stanowiska dokumentacyjne. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. w których biorą one początek. parki krajobrazowe. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. • zadrzewień. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. zwierząt i grzybów. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. estetyczne. zdrowotne. • zieleni w miastach i wsiach. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. 7. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. siedlisk zagrożonych wyginięciem. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. zwierząt lub grzybów. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. sportowe. prestiżowe. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. ale także międzynarodowej. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty.6. zwierząt i grzybów. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. kształcące. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.

Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. jaką w świetle prawa jest taki park. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. która może być waloryzowana.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi.in. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. Wiążą się . turystycznych i sportowych. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. działających na terenie danego parku narodowego. na­ ukowej. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. czynnej i krajobrazowej. naukowymi. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. stepowy. turystycznych i rekreacyjnych. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. ostoje i siedliska przyrodnicze. Ustawowo zostało przesądzone. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. społecznymi. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. określiło 8 parków narodowych. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. zakłócania ciszy. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. torfowiskowy. W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. studentom. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. Taki plan m. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. florystyczny. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe.in. naukowymi. zakaz bi­ wakowania. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. emerytom. a także siedliska roślin. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. faunistyczny. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. gospodarczej oraz turystycznej. ekosystemy. słonoroślowy (halofilny). wodny. wskazuje obszary ochrony ścisłej. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej.in. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. wydmowy lub skalny). dydaktycznej.

określonych w ustawie o ochronie przyrody. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. turystycznej i rekre­ acyjnej. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. obszary Natura 2000. zakaz wybierania jaj. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. ale ma charakter łagodniejszy. kierując się potrzebą ochrony przyrody.in. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. Takim właśnie obszarem jest np. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. Takie rozporządzenie określa m. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody.in. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. czy zakaz fotografowania. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody. bądź ostoi. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. oraz tzw. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. dolina Rospudy. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu.in. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. turystycznych i rekre­ acyjnych. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. filmowa- . wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. Akt ten powinien określać m. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. zwierząt i grzybów. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju.

Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. źródeł. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. wodospadów.jarów. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. rowerowy. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. wędkowania i rybołówstwa. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. naukowej. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. mogą być uznane za tzw. uprawiania sportów wodnych i motorowych. starorzecza. skałek. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. czy używania motolotni i lotni. kamieńce. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. wydmy. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. Naturalne zbiorniki wodne. palenia ognisk. czy samo zakłó­ canie ciszy. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. całkowitego rozpadu. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. kulturowej. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych.in. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. że­ glowania. pływania. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. a nawet obserwacji takich zwierząt. jak zwłaszcza dotyczące polowania. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. ruchu pojazdów. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. oczka wodne. skarpy. historycznej lub krajobrazowej. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. użytki ekologiczne. wspinaczka. . bagna. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. torfowiska. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. zakłócania ciszy. używania łodzi motorowych.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. ruch pieszy. wywierzysk. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. jak np. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. głazów narzutowych. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. tzw.

obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. parki. Natomiast w grupie . czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. ich części lub zespoły. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. grodziska. zabytków żyjących od ruin. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. odnosi się też pojęcie kolekcji.in. czy relikty działalności gospodarczej. Te niewątpliwie znaczące pamiątki. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. ale mogą to być także obiekty współczesne. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. które tworzyły te kolekcje. instrumenty mu­ zyczne. obiekty techniki. monety. obrzędy i obyczaje przodków). obejmujący Wzgórze Zamkowe. tradycyjne tańce. obiektów w postaci nieruchomo­ ści. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. Ta ustawowa definicja obejmuje np. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. ulicy lub jednostki osadniczej. mające znaczenie ogólnoświatowe. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. będący tym wytworem. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. liczącej ponad 64 tys. jak też kopalnia soli w Wieliczce. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. przy którym podpisano tzw. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. 7. wytwory sztuki ludowej itp. muzyka.). Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. W 1999 r. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. mieszczą się rozmaite budowle. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. Wzgórze Staro­ miejskie. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. kurhany. placu. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. Na liście tej znajduje się m. obrazy. przedstawia­ jących wartość muzealną. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. cmentarze. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. stare rowery czy samochody. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". Taki charakter ma np. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. religijnej lub artystycznej. tj. cmentarzyska. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego.. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. podania ludowe.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. jak również jako niematerialne formy kultury (np. jak np. pomniki historii. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". ogrody. stare kopalnie itp. a w 2007 r. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. arty­ styczną łub naukową. określając jego granice. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych. Fryderyka Chopina w War­ szawie. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r.7. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. ślady osadnictwa w Biskupinie.

prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. zwłaszcza nieruchomych. Natomiast wójt (bur­ mistrz. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. co następuje w trybie wyżej omówionym. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie. powiaty i województwa.in. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Realizacja tych programów ma na celu m. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych. • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. że dany zabytek podlega ochronie. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. . Nie­ stety tak nie jest. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. Należy wskazać. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. rady powiatów oraz rady gmin. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. co jest nową formą ochrony zabytków. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków.in. • uznanie za pomnik historii. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek.

upowszechnianie podsta- .in. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. w którym są świadczone usługi hotelarskie. jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna.. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami. a nawet na wsi. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. ale muzea są nieraz również w małych miastach. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. którym niekiedy może być turysta. że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu.8.192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić.. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. 7. Zwykle są to duże miasta. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. zmieniona w 2007 r. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. jak również dzieła twórców żyjących. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. prezydenta miasta). artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną.

Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. działalność wydawniczą i edukacyjną. jednostki samorządu terytorialne­ go. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. związanej z realizacją celów muzeum. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. uniwersyteckim. który takie muzeum utworzył. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. nieraz bardzo atrakcyjne. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. odpowiednie ich przechowywanie. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. jak i depozyty. Muzeum Pałac w Wilanowie. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Po zmianach w 2007 r. osoby fizyczne. Muzeum Narodowe w Warszawie. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. który sta­ nowi dobro narodowe. czy Muzeum . Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie). samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. to nie powołuje się już rady muzeum. Muzeum Wsi Lubelskiej. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. Zarówno wysokość opłat za wstęp. Nie podlegają temu wpisowi tzw. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. depozyty. zabezpieczanie i konserwację. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. nauki i kultury polskiej oraz światowej. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. np. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. Muzeum Zamkowe w Malborku. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. • prywatne (wszystkie pozostałe). Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego.

Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach.. jak też wywłaszczania nieruchomości. Takimi ustawami szczególnymi są np. kodeks morski z 2001 r.2. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika. studentom.Obóz w Chełmnie nad Nerem. prowadzenia działalności gospo­ darczej. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r... Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady.1. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej.. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r.. uczniom. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc... ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie. prawo przewozowe z 1984 r. ale trudno określić. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. 8. Isiandii. który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat. Tereny te. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu.in.in. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów. Kodeks cywilny nazywa te podmioty . budowy obiektów budowlanych. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady.. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. na­ uczycielom. • Muzeum Martyrologiczne . Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. prawo lotnicze z 2002 r. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa.. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. zwane Pomnikami Za­ głady. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych.. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r. dzieciom do lat siedmiu). prawo bankowe z 1997 r.. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r. ostatnio kilka razy w 2007 r. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r.196 Rozdział 7 czej... Liechtensteinu i Norwegii. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. określającego grupy osób. uczestnikom studiów doktoranckich. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r.

Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. Rzecz główna i jej przynależność (np. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. zarząd itp. Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. że przepisy k. pod którą działa przedsiębiorca. Tak jest np. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. przedsiębiorstwa państwowe. wizerunek. że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. Po zmianie w 2003 r. To połączenie musi mieć charakter trwały. pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. by część składowa nie była własnością innej osoby. Częścią składową rzeczy jest to wszystko. Zarówno osoby fizyczne. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. czynsz najmu). firma czyli nazwa. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. spół­ dzielnie. oraz rozmaite dobra niematerialne. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. spółki akcyjne.3. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. PAN.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. naukowe. tajemnica korespondencji). jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. zdolność prawną. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. Warunkiem jest.c. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. 8. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. Trzeba dodać. papiery wartościowe (np. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. komandytowe i komandytowoakcyjne).c.. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. Kodeks cywilny rozumie przez takie . Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. k. banki państwowe. stowarzyszenia. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. jak również żyjące w stanie wolnym). dobra osobiste (np. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. tj. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. partnerskie. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. szkoły wyższe. co do kół samochodu. wynalazki). Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. spółki z o. dobra inte­ lektualne (np. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. którzy ukończyli 13 lat. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. nieruchomości). jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r. literackie.o. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. zwierzęta domowe i hodowlane. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. zwierzę nic jest rzeczą. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). owoce). cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. nazwisko. przewiduje. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. ochrony i opieki.

zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. akt notarialny (np. obciążających. Mo­ gą to być określone słowa. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. 8. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. Zgodnie z k. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. ustna. w razie sprzedaży nieruchomości). ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). jak np. jak np. W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. umowa prze­ chowania). który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem. jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. zmiany lub ustania stosunku prawnego. tzw. W odróżnieniu od majątku. Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). licencje i zezwolenia. koncesje. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. . Kodeks cywilny obecnie przewiduje. w postaci elektronicznej.c. przenoszących. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. majątkowe prawa autorskie. Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. kara umowna.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). wierzytelności. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. zadatek. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów). mienie komunalne. np. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np.4. nazwę przedsiębiorstwa. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. tajemnice przedsiębiorstwa. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. nie­ ważność względna). Takie wady oświadczenia woli. mienie państwowe. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). odstępne. aż do rygoru nieważności czynności prawnej. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. testament. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. Znaczenie tych bardzo specyficznych. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek". • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np.tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r.in. a nie dla celów dowodowych. Warunkiem jest jednak.200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. środki pieniężne. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Pojęcie lo obejmuje m. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. w których nic ma notariusza). przebaczenie). data pewna). a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . Czym innym jest pojęcie mienia. mienie spółdzielcze czy też prywatne. Natomiast wady w postaci błędu.

Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. • zasadach i sposobach utrwalania. Trzeba jednak podkreślić. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. przewidują. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. • kodeksach etycznych. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. Należy też podkreślić. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. aukcji albo przetargu. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. gdy nic doszło do zawarcia umowy. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. gdyż dodane w 2003 r. określające istotne postanowienia tej umowy. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. jak też w wypadku. pochodzącą od oferenta. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. poczytuje się za przyjęcie oferty. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. jeśli strony tak postanowią. to uważa się. przepisy k. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. Warunkiem jest. gdy oferent . W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. w drodze negocjacji. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. reklamy.c. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. cenniki i inne informacje. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. Dopiero nowelizacja k. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. wymaga.c. że zasadą jest. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. że wszelkie ogłoszenia. jak też przypadku. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. które nie są skierowane do indywidualnych osób. • językach. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. z 2003 r.c. że strona. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej.c. w których umowa może być zawarta.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. telefonu) przestaje wiązać.5. . lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. Przepisy k. które były przedmiotem negocjacji. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. Wówczas umowa dochodzi do skutku.

Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. dialog konkurencyjny. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. Poza tym warto osobno wspomnieć. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. który może ją mieć ograniczoną. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. wadium. gdy zastrzeżono to w ich treści. Kodeks cywilny wymaga. Jeśli . Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem.c. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. jak i wyżej omówionej aukcji. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. że liczyła na zawarcie umowy. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. 8.6. Jego oferta przestaje wiązać. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. miejsce. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. jak np. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. nazywana dawniej w k. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. kurator). Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. a nieraz występująca w postaci licytacji. miejsce. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji. które ma charakter eliminacyjny. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. tzw. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. jeżeli strona tej umowy. jaką druga slrona poniosła przez to. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. opiekun. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. negocja­ cje bez ogłoszenia. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. mianem przetargu ustnego. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. notariusza) i podpisania umowy przez strony. Należy podkreślić. złożona oferta przestaje wiązać. który zgłosił tę ofertę. ale wcale nie jest to konieczne. zamówienie z wolnej ręki. udzielenia przybicia. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. jest obowiązana do naprawienia szkody. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja.

Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. z wy­ jątkiem sytuacji. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. Ponadto jak już wspomniano.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. w 2003 r. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. pełnomocnictwo rzekome. ale także osoba prawna. Nowelizacja k. Prokura nie może być przeniesio­ na.c. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. Niekiedy występuje tzw. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. w której imieniu dana umowa została zawarta.7. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. Należy również odróżnić tzw. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. pełno­ mocnictwo domniemane. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. czynności zwykłego zarządu (tj. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. . roszczenia niemajątkowe. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Czym innym jest tzw. czynność z samym sobą). W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. 8. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. które dotyczy tzw. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. codzienny zarząd określonym majątkiem). Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane.

którym jest tzw. np. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). Inne uregulowane przez k. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw. Ponadto dla ochrony posiadania k. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. roszczenie odszko­ dowawcze. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw.c. najemca. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. w którym dane roszczenie stało się wymagalne. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r. czy darowizny. o czym zob. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. wobec którego pełni rolę służebną (np. To tzw. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc. ograniczone prawa rzeczowe. zastaw. służebność. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. pracownik placówki handlowej). o zwrot pożytków. zastawnik. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. która ma charakter samoistny. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej.c. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. w razie wspólności mąjątko- . Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. wymienia użytko­ wanie. dzierżawca lub mający inne prawo. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. a posiadaczem zależnym ten. jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. np. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń.c. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). to jej posiadanie jest stanem faktycznym. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. długu gruntowego. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. uży­ wania.c. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku). Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. wej małżeńskiej). W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. którym może rozporządzać. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej . prawo administra­ cyjne (w razie Izw. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło.tylko 3 lata. jak umowa sprzedaży.8. że w tym zamiarze ją porzuci.c. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. władający rzeczą za kogoś innego (np. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. zastępca w posiadaniu.c. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. Przepisy k. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. tzn. wśród których k. Tak samo jak własność. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne). Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. samopomocy. Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. zamiany. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. nacjonalizacji). pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8.

c. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. zobowiązanie solidarne. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Warto po­ nadto dodać. dodatkowe zastrzeżenia umowne. że zobowiązanie stanowi jedną całość. takie. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych. Każda umowa jako stan faktyczny. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. tj. do których k.c. o czym decyduje cel danego zobowiązania. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. przyrzeczenie publiczne) oraz tzw.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. zwany wierzycielem. zmierza do ustanowie­ nia. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. odstępne i karę umowną. Może to być solidarność dłużników. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. Polega ona na tym.c. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). . Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. służebność mieszkania. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny.. Może być ona całkiem prosta. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. zwanego dłużnikiem. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. lub ustawie szcze­ gólnej). ale niekiedy celom osobistym (np. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza.9. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej.c. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. bezpod­ stawne wzbogacenie. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. zadatek. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. czynsz najmu). określonego świadczenia. które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane.10. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. 8. a ze stanowiska dłużnika . Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. Szczególnie skomplikowane jest tzw. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. zalicza waru­ nek. oraz kilkunastu innych ustawach. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych. umowne prawo odstąpienia.dłu­ giem. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. ciągle lub okresowe (np. w którym jeden podmiot. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe. może żądać od drugie­ go podmiotu. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. 8. termin. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne.

po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. K. tworząc ogólne warunki umów. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. wynikające z doświadczeń praktyki. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. bieżących sprawach życia codziennego. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. • . Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. klauzul szarych. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. Trzeba podkreślić. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca.11. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały.c. kwalifikowane i niekwalifikowane. Jest to lista tzw. czy regulaminy. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego.in. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. Kodeks cywilny wymaga. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta. wzory (formularze) umów. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. którzy zawarli umowę. tzw. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. dzięki wywieszkom w środku transportowym). nazywanych często klauzulami abuzywnymi. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. takie. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. ale do każdego. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. delikty). Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. • przewidują postanowienia. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Warto zauważyć. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. przewiduje. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. które nie są ze sobą sprzeczne. Są to takie ustalenia. rażąco naruszając jego interesy. Powinno to nastąpić w taki sposób. Dodane w 2003 r. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów.

rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. 8. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego.in. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. Jeśli tak nie jest. • wiązania. wykonywania świadczeń zastępczych. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. Należy podkreślić. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów.13.p. przewidzianą w k. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. umowy lub okoliczności. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. jaką jest konsument. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. w prawie przewozowym z 1984 r. Dotyczą one np. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego.c. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie.12. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie.c. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy. Zasady. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony.c. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. to zgodnie z k. z ustawy lub z właściwości świadczenia. W określonych w k. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę.. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu.c. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r.

obowiązany jest do jej naprawienia. . Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. Warto podkreślić. odpowiedzialność kontraktowa. zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. 471 i nast. Najważniejszą z nich jest zasada winy. tj. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. k. ryzyka przedsiębiorcy. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. 474 k.c. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. 415 k. odwołująca się do założenia. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. gdyż nie obejmuje np. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. jak odpowiedzialność typu sprawczego. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. taką. Wymienione powyżej zasady. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym.c. ryzyka posiadacza rzeczy. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. uregulowana w art. ale zara­ zem dopuszczają. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. Wyraża to zwłaszcza art. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. Należy do nich w szczególności tzw. ale nie w sensie absolutnym. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. którego skutkom nie sposób zapobiec. 471 k. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. siła wyż­ sza (vis maior). która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. czy ryzyka zwierzchnika. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Jest to tzw. zawiera domniemanie prawne. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. odwołujących się do ryzyka właściciela.c. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. Wskazany art. za które dłużnik odpowia­ da. za które odpowiedzialności nie ponosi. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania.. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. Jeżeli tego nie wykaże. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. zobiektywizowane okoliczności.c. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej.

gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. że k. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy. jak zdrowie. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. jakie dobro zostało naruszone. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. Przeważnie uważa się.w zależności od tego. W nauce prawa można spotkać pogląd. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. 322 k. uznał. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. ale także . Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. czyli warunków. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. utratę zdolności do pracy itp. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. Chodzi tutaj o sytuacje. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. jak też utracone zarobki. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. czyli tzw. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko. określa mianem krzywdy. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. zawalenie się budowli. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania. odpowie­ dzialność deliktowa. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. którymi się posłużono. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. czyli z lytulu czynów niedozwolonych.c. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Safjan. utracone wzbogacenie {hterum cessans). czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego.p. gdyby nie wyrządzono mu szkody. czyli tzw.c. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. jak i deliktowej. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą. Ten ostatni k. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. obejmując koszty leczenia. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie.c. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. stając się członkiem UE. Jak już wyżej wspomniano. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. wartość z upodobania {praeńum affectionis). że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. a nie następczym. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. krzywda). Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. Występuje ona wówczas.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. • powstanie szkody.. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. Należy podkreślić. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . uszczerbek niemajątkowy. jak i ma­ jątkowy. wskazując.

że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania.220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". przyczynowości adekwatnej. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. przed­ siębiorców hotelarskich. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". Nie stoi to na przeszkodzie. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. prowadzących kempingi i pola biwakowe. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. K. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. Jest to wyrazem koncepcji tzw.1. utrata przyjemności. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki.c. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. z którego szkoda wynikła. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. czy naruszenie spokoju psychicznego. pilotarskie. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. gastronomiczne lub bankietowe. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. podmioty świadczące usługi przewodnickie. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. uznaje. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. pośredników turystycznych. . W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych.

Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. o dzieło lub umowa nienazwana. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9. jak umowa o korzystanie z kempingu. przewozu. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych.. że jest to umowa mieszana. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych.2. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . składająca się z elemen­ tów różnych typów umów.1. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników. żywieniowe. Łętowska. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki. umowa o korzystanie z pola biwakowego. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. noclegowe. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. w tym zwłaszcza umowy o dzieło.2. ustawę horyzontalną z 2000 r. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. czy umowa pilotażu wycieczki. wskazując. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. Powoduje to. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia.przechowania.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. ale mająca także specyficzne cechy własne. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. najmu pomieszczenia. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. umowa o świadczenie usług przewodnickich. wykonywanych na rzecz turystów. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. Nesterowiczem. sprzedaży. Należy podkreślić. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. Umowa o imprezę turystyczną 9. Z kolei J. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu.

jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. że jest to umowa adhezyjna. Należy przy tym dodać. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. 9. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. co powoduje. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). Z ustawy o usługach turystycznych wynika. działające na rzecz osób trzecich. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. Są wśród nich wyżej wska- . Nierzadkie jednak są sytuacje. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. który proponuje klientom imprezy turystyczne. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. • ustalenie programu imprezy turystycznej. rodzaju.2.. W sto­ sunku do tej ustawy. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. Przy tym trzeba podkreślić. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. Jak prawie wszystkie umowy. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. broszur. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. Inne postanowienia takiej umowy. a nie umów starannego działania. folderów.2. Takie wzorce w postaci katalogów. szkoły. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. czyli zawierana przez przystąpienie.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. tj. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. która zawarła z klientem laką umowę. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. wzorów umów itp. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. • określenie ceny imprezy turystycznej. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. jak zakłady pracy. stowarzyszenia itp. że i sama umowa ma charakter wzajemny. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go.

bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Dodany w 2000 r. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . Oma­ wiane przepisy zobowiązują. Zdaniem P. tak samo jak inne wzorce umów. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. Wykazują one. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. czy dodanie klauzuli. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. przez Preze­ sa UOKiK. trzeba też dodać. opracowane przez P. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. niż ze strony klienta. Oprócz tego. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. Cybulę (zob. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. folderze lub innym wzorcu umowy. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. Odmienny charakter broszur. która przez wysyłane tzw. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. który przewiduje. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. Generalnie można powiedzieć. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych.

Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. Jak j u ż zostało podkreślone. bądź pomijając różne istotne informacje. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. Jest ono też niepeł­ ne. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. Mogą one dotyczyć np. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. podatków i opłat. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. To głównie w interesie klientów leży. opłacie klima­ tycznej). czyli z reguły klienta. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. czyli po prostu pełnomocnika. na które strony wyraziły zgodę. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. Jednak praktyka dowodzi.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. o opłatach lotniskowych i portowych. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. która w jego imieniu umowę podpisała. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. i 2004 r. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. czy tzw. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. Przy tym ustawa wy­ maga. który jest osobą niepełnosprawną. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. wizowych i sanitarnych. Wszelkie ustalenia dotyczące należności. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. Trzeba podkreślić. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane.

Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę.3. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. • wzrostu kursów walut. c które uzależniają tzw. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. wzrostu opłat urzędowych. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. . W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. opłaty manipulacyjnej. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r.2. która stawia klientów w trudnym położeniu. Jest to sytuacja. Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. 9. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie.

Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. wykonanie powstałego z niej zobowiązania. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. Nie jest to jednak częste zjawisko. że natychmiast. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. ściśle mówiąc. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania.4. co nic znaczy. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie.2. 9. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. Trzeba więc podkreślić. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego. wystąpienie klęski żywiołowej). Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. ale przewiduje też. Należy podkreślić. nie zapewnia noclegów). Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np.c. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. W praktyce jednak zdarza się. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. powinien udzielić odpowiedzi. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. Jak z tych uwag wynika.

in. który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. stanowiących istotną część programu danej imprezy. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. jak świadczenia zastępcze. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. pobieraniem z góry za nie opłat. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. które mają wpływ na jego wykonanie. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. • planowany czas przejazdu. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. kosztownością usług turystycznych. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. na rzecz których usługi turystyczne są świadczone. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. w tym m. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. Co więcej. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. Wręcz przeciwnie. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu).obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. Ochronie klienta służy również .nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . jak też miejsca i czas trwania postojów. świadczeń zastępczych.

to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. Powszechnie uważa się. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. regionu. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. autobusie lub pociągu. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. przewodnickie lub gastronomiczne. Trzeba podkreślić. czy sprzętu turystycznego. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. ale rów- . Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. różnych umów o usługi turystyczne. w tym o usługi przewozowe. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. przepis ustawy o usługach turystycznych. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. Należy też podkreślić. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. najmie samochodu osobowego lub autokaru. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. jak też organizatora turystyki. możliwości zakwaterowania. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. Warto dodać. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r.Zdarza się. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. miejsca parkingowego. na wystawy. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. nież pojedynczych usług turystycznych. czy do teatru. Ustawa przy tym wymaga. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. Gdy jest to usługa przewozowa. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie.3. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. czy rozkładów jazdy. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. działając w charakterze przewoźnika. taryf lotniczych.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. dostępnych imprez tury­ stycznych. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. walorów turystycznych określonej miejscowości. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. czy kraju. rejsów lub lotów.

Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. a klient jako dający zlecenie. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. kategorii lub charakterystyki środka transportu.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży. Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. co oznacza podwyższoną staranność. umowy najmu pokoju gościnnego. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. koszty rozmów tele­ fonicznych. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. umowy o usługi przewodnickie. że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne .238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. klasy. ale w praktyce nie ma takiej reguły). jak i pośredni­ ków turystycznych. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. Warto dodać. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. a w szczególności broszur. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. tj. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. ustaleń powołanej ustawy. W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania. Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. do leżenia lub do spania). Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. Należy zauważyć. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. Warto zaznaczyć. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. żaglówki). Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. folderów i katalogów . Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. umowy ubezpieczenia. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję.

W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. i prawo lotnicze z 2002 r. gdy przyjmujący zlecenie np. Z taką sytuacją mamy do czynienia. znajduje zastosowanie art. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. to nie mamy wówczas do czynienia z umową .. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. Zob. Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE.. w odniesieniu do transportu lotniczego.. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia..4. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. Jest to tzw. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. tzw. 9. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r. o transporcie kolejowym z 2003 r. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. tj. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r.. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. czy rezerwacji miejsca w samolocie.Prawo przewozowe z 1984 r. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r.. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. podejmuje się zała­ twienia wizy. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. Są to usługi. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym. zmienione protokołem z 1999 r. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Trzeba podkreślić. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. kodeks morski z 2001 r. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. stosuje się do przewozów międzynarodowych. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej.. 750 k. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie. drogowych (wraz z komunikacją miejską. świadczy usługi paszportowe. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. Oznacza to. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . o żegludze śródlądowej z 2000 r. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne.c. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług..

• oznaczenie trasy przewozu. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. szkoła. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych.Prawo przewozowe z 1984 r. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego.c. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. Prawo przewozowe z 1984 r. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. W nauce prawa M.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k.in. Ten tzw. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. lecz umowa o zbliżonym charakterze. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. Istotne jest to. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności". Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. zakład pracy. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Stec wyraził pogląd. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. zobowiązując go m. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. czy osoba fizyczna. Przewidują one. którym może być np. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC. inna jednostka organizacyjna. a w razie ich nieustalenia . co ustala prawo lotnicze z 2002 r. przez odwołanie się do wskazań taksometru). Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. bagażu oraz ładunków. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. która musi być zaliczona do umów nienazwanych. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. w sprawie wzorców umów. uczelnia. Można zatem stwierdzić. Stroną tą jest z reguły podróżny. stowarzyszenie.przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. bieżących sprawach życia codziennego. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego.

ustala. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. oraz prawa lotniczego z 2002 r. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. przy czym zgodnie z ustaleniami k. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego.Prawo przewozowe z 1984 r. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy.c. do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. która jest umową związaną z umową przewozu osób. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. przewiduje. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać.. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. oraz kodeksu morskiego z 2001 r. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika.

Także ustawa . Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. Warto przypomnieć. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi.5. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego. Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . że jest to umowa nienazwana. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi.OTC). wza­ jemna i odpłatna. najem czysty). bagażu lub poczty. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę.zwłaszcza bizne­ sowej . czarter lotniczy. który staje się wówczas organizatorem przewozu. W tzw. zwiedzanie i inne ustalone usługi. 9. Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy. co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r.coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce. Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów. Jest to umowa konscnsualna. realizującym to władztwo przez działania kierowcy.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. Jest to tzw. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. . które spowodowało szkodę.Zasadą jest zapłata tej należności z góry. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". wskazanych przez czarte­ rującego. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą.ITC). Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. omówionej w powyżej. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. umycie samochodu). Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. wyżywienie. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy.

to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. jak również do wydania uczestnikom czarteru . wystawa.. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. charakteryzujących się specjalnym charakterem.standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy.. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas. Są to czartery typu przewozowego. Pierwsza ma miejsce wtedy. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową.CPC). Pewne podobieństwa. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. jak impreza sportowa. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. miałby on status prawny przewoźnika umownego. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. a niekiedy tylko jej części. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. festiwal. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. koncert. Należy podkreślić. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy.za pośrednictwem czar­ terującego . We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. targi itp. Gdy jest nim organizator turystyki. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. należy­ cie wyposażonego. Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. Należy podkreślić. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym.SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. którym najczęściej jest organizator turystyki. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw. W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. będący oddającym w czarter. ale i znaczne różnice. będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju.

przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. będących źródłem spłaty rat kredytu. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. Nic więc dziwnego. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. 9. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. innych pojazdów samochodowych. niezależnie od rodzaju transportu. Trzeba podkreślić. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. w którym to następuje. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. statków powietrznych. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich. czy morskich. gdyż brak jest dobre- . to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. radiolokacyjnych). Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej.Prawo przewozowe z 1984 r. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. • oznaczenie czasu trwania czarteru. Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. Należy dodać.6.. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana. Nie było to proste. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. że za wzorem innych ustawodawstw. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. ani jego powierzch­ nia użytkowa. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. fachowej załogi. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. że zgodnie z ustaleniami ustawy . w tym środków transportowych. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem.

W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. płatnego . a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. uiścić podatek). W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. • oznaczenie czasu. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. dwustronnie zobowiązująca. Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Należy podkreślić. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy. a drugą stroną jest korzystający. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje.252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. co jest istotne. wza­ jemna i odpłatna. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. która straciła już wartość rynkową. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. chyba że powstały one wskutek okoliczności. Jest to umowa nazwana. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. bez dodatkowego świadczenia. a gdy umownie tego nie określono . Trzeba też zaznaczyć. konsensuałna. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. nazywany w praktyce leasingobiorcą. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. zwany powszechnie leasingodawcą.

który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. 9. odpoczynku. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. Takie .. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. internaty. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. Powszechnie uważa się. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. Należy podkreślić. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. należy więc stwierdzić. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. wyżywienia. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. przechowania. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. a w szczególności: najmu. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. do wykorzystania ich w celach biurowych. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. nauką. jak również umów nienazwanych. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. przez szpitale uzdrowiskowe. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. Wskazany autor podkreśla. że są to umowy stopione w jedną całość. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. np. którą określa się mianem umowy hotelowej. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. przytułków lub schronisk charytatywnych. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. zawierająca elementy różnych umów nazwanych. rozrywki. samolotów. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. rekreacji. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. że jest to umowa o mieszanym charakterze.przedsiębiorcy hotelarscy". Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie. umowy o dzieło. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. sprzedaży.7. Nesterowiczem. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową.

Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. jakimi są organizatorzy turystyki. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. czego nie zmienia fakt. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. w którym są świadczone usługi hotelarskie. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . że umowa hotelowa jest umową odpłatną. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. zachowania ciszy. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. podczas gdy tzw.c. jak również w wypadkach działania osób prawnych. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. w tym w szczególności rodziców. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. Może nim być każda osoba fizyczna. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. czy wychowanków. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. zakłady pracy. Jak z tego wynika. Należy podkreślić. Z powyższego wynika. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. podopiecznych. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. bądź uzgodnionych przez strony. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. która ma być zawarta. Wydaje się. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu.

w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. można stwierdzić. • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. usług podstawowych oraz uzupełniających. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . czy i z kim za­ wrzeć umowę. ale to nie to samo. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. Należy podkreślić. Jednak trzeba zauważyć. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. dla wzorców umów. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Uogólniając te wszystkie ustalenia. na którym piętrze jest położony. Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. w których są świadczone usługi hotelarskie. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. jaką jest zasada swobody kontraktowej. Powszechnie uważa się. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw.c. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju. . którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej.których zakres wynika z postanowień umow­ nych. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. co doręczenie. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. wynika m.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. w którym są świadczone usługi hotelarskie.in.jak już zasygnalizowano . Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. jaki jest widok z okna.

Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. połączeń faksowych. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. Było to całkiem zbędne. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. 9. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. budzenie. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Wydaje się. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. udzielanie in­ formacji turystycznych. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. Ponadto trzeba zaznaczyć. 750 k. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. jak też nieodpłatny. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne.9. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej.8. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. co ma znaczenie marketingowe. nieraz takie sytuacje. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. Zasadą jest. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. zamówienie taksówki. że jest to obiekt strzeżony. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. 9.c. Oparte na .260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. Zgodnie z art. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. czy internetowych.

Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. Natomiast wymóg. strzeżony. Wymagane są także punkty poboru wody do picia. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Przewiduje on. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. Jest to więc . który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami.5 tys. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). Liczba turystów. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. oświetlo­ ny. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony.6 tys. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. w tym aż ponad 77. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. stanowili turyści zagraniczni. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. nie obowiązuje. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. było w Polsce tylko 128 kempingów. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. Według danych GUS w 2006 r. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. w tym zagranicznych. choć trzeba przyznać. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. osób. pod­ czas gdy w 2000 r. było jeszcze 171 kempingów. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. Od 2002 r. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. ani w żadnej innej ustawie. sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę.7 tys. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. ani w ustawie o usługach turystycznych. turystów zagranicznych. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. przy czym wy­ maga się. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. z których skorzystało ponad 182. z których skorzystało po­ nad 220 tys. osób. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. w tym ponad 34. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. aby był w nim zakład gastronomiczny.

Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. W 2001 r. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. sprzęt turystyczny. Obowiązuje też warunek. Trzeba ponadto zaznaczyć. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. opłaty za ustawienie samochodu. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy.c. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. którym pole kempingowe ma być udostępnione. nadający się do pra­ nia. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. w obiektach trzy. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. czy sportowy. Nesterowicz. składającego z opłaty pobytowej. Szczególna sytuacja występuje wtedy. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu.i dwugwiazdkowych . Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. 750 k. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. Autor ten dowodzi. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. która najczęściej jest umową najmu. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. należąca do grupy umów o świadczenie usług. co niekiedy może być istotne dla turysty. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. które ma być oddane do dyspozycji.cztery osoby. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. żywność. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. jak umowa o usługi gastronomiczne. Wów- . Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego.

że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. czynności do­ rozumiane. umożliwiający nocleg w namiotach. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. ani o jego walorach rekreacyjnych. w tym prawie 9. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. czyli przez tzw. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie. Według danych GUS w 2006 r. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. Przez zajęcie miejsca na takim polu. Te cechy są na tyle szczególne. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością.10. skorzystało z nich ok. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. w tym rolnicy. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. Przy tym dodaje się. nie strze­ żone. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności.5 tys. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. trzeba stwierdzić. osób. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. 170 tys. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. Oczywiście jest to umowa nienazwana. że przygo­ towana w 2002 r. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. Należy podkreślić. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni.. podczas gdy w 2000 r. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. stanowili turyści zagraniczni. do cze­ go jednak nie doszło. stanowili turyści zagra­ niczni. Do- . Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. 9. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. skorzystało z nich 112 tys. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. że powołane rozporządzenie z 2004 r. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. osób. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. Jest to dobrym rozwiązaniem. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. w tym niewiele ponad 7 tys. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu.

Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. czy też innego obiektu. Właśnie takie dosyć krótkie. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. Jest to grupa największa. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. trenerów lub działaczy spor­ towych. przy czym granice między nimi są płynne. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. gwiazdy filmowe. Drugą stroną tej umowy. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. a nawet goście będący w podróży poślubnej. częste pobyty mają miejsce np. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. czy z określoną siecią hotelową. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. biznesowych lub jakichkolwiek innych. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. czy wdrażania nowych technologii. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. rezy­ dentów (dong staying guests"). Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. marke­ tingowych. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu.Very Important Persons). to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. Zalicza się do nich znanych polityków. Takie tzw. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. wybitnych twórców nauki. wykonywania zadań nadzorczych. szkoleniowych. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. choć głównie z innych względów. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. Podobnie uzasadnione jest. zwaną obda­ rowanym.11. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. Tego rodzaju goście wcale nie muszą . biznesmenów. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. którą tworzą tzw. bardzo ważne osoby (VL?s .268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. takie jak np. bądź tylko znanych sportowców. dziennikarzy. śpiewaków. zna­ nych piosenkarzy. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. 9. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności.

obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą. karty lojalnościowej. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . portfele. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. notesy elektroniczne. Jest to zarazem umowa przysparzająca. kubki i podobne. wieczne pióra. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. opatrzone najczęściej logo hotelu. szampon. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. dezodoranty. lecz z chęci przypodobania się im. planami miast. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. płyn do kąpieli. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. przybory do golenia itp. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. Warunki danego programu lojalnościowego określają. jak np. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. długopisami. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. złota i platynowa. ale ze sprzedażą.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. radia i telewizji. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. która zwykle jest wykładana przy recepcji. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. jak też w razie bezpłatnego przechowania. jakim jest prawo wła­ sności. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. umów pod tytułem darmym. balsam do ciała. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. różnymi informatorami itp. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. zegary. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. Wynika to stąd. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. Warto więc zauważyć. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. jak zwłaszcza flakoniki perfum. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. nieraz dość kosztowne rzeczy. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. mapami okolicznych terenów. Wystarcza. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. a butelka markowego wina dla panów).

materiałów biuro­ wych. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. że kto daje i odbiera.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju.c. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. czy uczestników rekreacji. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. wynika.12. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych.. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. które ograniczały się do różnych form pomocy. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". w których są świadczone usługi hotelarskie. czajnik do gotowania wody. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. czy linijki. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. wiedząc. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. odtwarzaczy CD. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. sztućce i kieliszki. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. Powoduje to. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. czy przysługi sąsiedzkiej. o niewielkiej wartości materialnej. faksów. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . ale wystarcza. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. nawilżacz po­ wietrza. że jedynie w hotelach i motelach cztero. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". plany. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. czy celowo nie zabrali. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. mapy. świadczącym usługi hotelarskie.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. czy wózek inwalidzki. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. podobnie jak darowi­ zny. jak zszywacze. bądź usługi rekreacyjne. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. żelazko oraz deska do prasowania. czynności konkludentne. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. tj. obejmujące np. łączników do prądu elektrycznego (tzw. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. dziurkacze. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. adapterów). W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia. ładowarki do telefo- 9. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. czego generalnie wymaga k. przemawiają za takim stanowiskiem. zaprzyjaźnionym. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. jak książki. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. różne informatory. czonej rzeczy. ten się w piekle poniewiera. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. pościel antyalergiczną. prowadzące do spełnienia świadczenia. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. czyli tzw.. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. Trzeba zaznaczyć. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. Trzeba zaznaczyć. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. naczynia. że dana umowa staje się ważna. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. Użyczenie jest umową nazwaną. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne.

Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. sprzęt ochronny. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. Trzeba podkreślić. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. że rzecz użyczona . W nauce prawa podkreślano dotychczas. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. a w braku takich ustaleń umownych . gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. prasę codzienną i czasopisma. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. Takie postępowanie jest naganne. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. czy reklam jej sponsorów.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. kajaki i rowery wodne. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. Warunkiem jest jednak. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. jak również podczas zajęć zespołowych. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. czy też ją umożliwiać. w którym mógł ten użytek uczynić. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. telewizora w sali klubowej. urządzenia do grillowania. na którym jest postawiony. bądź np. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. czy nieoznaczony. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. leżaki. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. Z definicji omawianej umowy wynika. Warto podkreślić. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. jak np. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. parasole.

Warto dodać.. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. a nie tylko możliwe. Na tej postawie trzeba stwierdzić. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. Różne usługi motoryzacyjne. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. 9. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. w wyroku z 20 maja 1986 r. jak i niematerialny. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. czyszczenia. który jest przedsiębiorcą. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. sprawdzalnych cech. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. co już dawno stwierdził SN np.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. Tak mogłoby być np. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. w których są świadczone usługi hotelarskie. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. w razie ustalenia w umowie. uszkodzone koło rowe­ ru). co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. omówione w punkcie 14 tego rozdziału.13. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. W nauce prawa podkreśla się. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. będącej odmianą umowy o dzieło. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. W tej dyskusyjnej kwestii zob. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. jakimi są wszelkie . którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r.

chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. Generalnie można powiedzieć. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. Trzeba więc podkreślić. bądź np. 9. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. nabywa widokówki. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. czy napoje w recepcji hotelowej. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. Warto zaznaczyć. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. Warto podkreślić.14. strój sportowy. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. w których są świadczone usługi hotelarskie. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych. do których generalnie odsyła k. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. Trzeba pamiętać. pa­ pierosy. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. gdy wady są istotne. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. a ku- . wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. który ma być poddany naprawie. termin ten jest liczony od dnia. przez wydanie kluczyków do samochodu. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. konserwacje. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np.c. czy czepek kąpielowy. że prowadzenie kwiaciarni. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. jak np. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. a zwłaszcza hotelarskiej. są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. że nie jest prawdopodobne. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. płacąc umówione wynagrodzenie. słodyczy. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. Jeżeli wady nie są istotne. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową.. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. prądu itp. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. terminowej sprawy). jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego.

Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny.in. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. producenta lub jego przedstawiciela. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. Jednak od 2(X)3 r. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. w tym przez czynności konkludentne. obejmu­ jący m. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. w których można nabyć np. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. jej obsługi lub używania. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. Ten ważny. w których są świadczone usługi hotelarskie. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie.. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. drogi obraz czy biżuterię. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. Należy Stwierdzić. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. a nawet osoby podającej się za producenta. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. szeroko rozumiany obowiązek informacji. Natomiast nie pono- . tj.. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. jeżeli towar nadaje się do celu. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. przewidzianych w kodeksie cywilnym. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. że jest to oczywiście umowa nazwana. że istniała ona w chwili wydania. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. towar konsumpcyjny. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę.

ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. brzmiący trochę tajemniczo. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. jachtów. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. Irlandii oraz Skandynawii. iż uznał je za uzasadnione. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. kortów tenisowych. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. 9. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. w Wielkiej Brytanii. lub przez wybór prawa obcego. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. time-sharing może dotyczyć również np. siłownie. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. łodzi. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. że wie o niezgodności to­ waru z umową. gwarancji europej­ skiej. wymianę. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. a nawet z pól golfowych.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej.15. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. Stecki. moto­ cykli. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. Praktyka pokaże. sauny. samochodów. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. jak baseny ką­ pielowe. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. oceniając sprawę rozsądnie. rowerów wodnych. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. skuterów. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . sale gimnastyczne. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. zwanej też komercjalną lub umowną. że uważa się. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Jednak od umowy nie można odstąpić. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. koni. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna.

Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. strony są związane właśnie prospektem. Należy podkreślić. który na podstawie umowy. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Może nim być organizator tury­ styki. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. Odstąpienie powoduje. że przewagę mają te ostatnie.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. czy przedsiębiorca hotelarski. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. jak i różnych umów obligacyjnych. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. Nie ma przy tym znaczenia. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. Stecki doszedł do wniosku. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. jakiego typu jest to umowa. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. zawartej na co najmniej trzy lata. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. że umowa jest uważana za niezawartą. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. W nauce prawa został wyrażony pogląd. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Należy podkreślić. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. ligi rekreacyjne. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. Jest oczywiste. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. Trzeba pod­ kreślić. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. Należy podkreślić. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. nawet jeśli jest on płatny. do którego ma wyłączny dostęp. mającą elementy najmu i przechowania. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. Tak właśnie jest w wypadku szatni. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. obozowiska i kolonie. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. Wtedy jest zawierana umowa najmu. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. spartakiady. źle działające zamki skrytek bagażowych). że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. 9. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu.19. jak rajdy. spływy. wyma­ ga określonej formalizacji działań. Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. . W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna". a nie umowa przechowania. a w razie braku takich ustaleń . gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. zloty. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. Z umowy bowiem może wynikać. czy biwaki. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną.

Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. W tych wszystkich przypadkach. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. kort tenisowy. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. Może to być w szczególności umowa najmu. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r. że różne organiza­ cje społeczne. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. to trzeba stwierdzić. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. wychowawczą. Można powiedzieć. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. a w szczególności funkcję kształcącą. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. Zob. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. Są to oczywiście umowy konsensualne. żeby było inaczej. obozów i innych form wypo­ czynku. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. na której jest oparty kodeks cywilny. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . którzy prowadzą d?. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. stół pingpongowy.20. jacht. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. 750 k. wypoczynkową i zdrowotną. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości.. rozrywkową. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Nie można też wykluczyć. spełniającymi bardzo ważne funkcje. Trudno zresztą. Trzeba jednak podkreślić. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych.c. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. Przedmiotem najmu może być bowiem np. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W tych wszystkich sytuacjach.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. 9.

a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. pakiecie. obozy. przewiduje. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. Wojażer. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. jak i samych ubezpieczycieli.. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. Nie sposób przecież zaprzeczyć. Jest to tzw. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. jak np. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji.. jak kolonie. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. organizatorów rekreacji. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r.21. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. • o ubezpieczeniach obowiązkowych.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. obozy. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. Trzeba podkre- . • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. zimowiska i inne tzw. Praktyka wykazuje. powodując zmiany w wielu ustawach. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. indywidualnych turystów. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. uczestników imprez turystycznych. pośredników turystycznych. występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy. 9. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. uczestników rekreacji. zimowiska itp. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. Assistance Tourist. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się.

Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. Jeżeli nie umówiono się inaczej. uległy istotnym zmianom. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. że jest to umowa nazwana. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały.w. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. Sporne jest też. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. Są podstawy do uznania. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia.c. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. którym może być osoba fizyczna lub prawna. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. że w 2007 r. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. co powinny w szczególności określać o. osoby trzeciej. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku.. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). na rzecz której urnowa została zawarta. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. W nauce prawa sporne jest. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. czynności ubezpiecze­ niowych. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. wykonywanie tych umów. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. Jest to umowa kwalifiko­ wana. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. jak wszystkie inne tego typu umowy. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. Trzeba jednak podkreślić. Ustawa ta uściśla tak­ że.u. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. tj. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela.

Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej.u.u.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw.. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. reasekuracji. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne".w. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. a gdy jest przedsiębiorcą . Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni. będącemu osobą fizyczną. Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. na które narażeni są turyści. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli. Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r. a nie w kodeksie cywilnym.w. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o. Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego.u. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. • ubezpieczenie KLZ. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o.w. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie. jego podróżą i wypoczynkiem. Dotyczy to także ustawowego ustalenia.w. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych.u.

Trzeba pod­ kreślić. . których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą. zniszczony lub uszkodzony bagaż. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem.zwłaszcza zagranicznej . śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. jak obywatele danego państwa. a tym bardziej rozwiązania. Praktyka dowodzi. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym.u. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. powstałych w okresie ubezpieczenia. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki. euro. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia.w. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). jak również na czas indywidualnych podróży. Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). która od I stycznia 2<X)6 r. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o.zł. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. Gwarantuje to np. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. sprzętu RTV. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111. zł do 20 tys. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. Słuszny jest postulat. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. gier video i telefonów komórkowych. żeglarstwem. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. W podróży . że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys. Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. kamer filmowych. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu.

które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. do kwater agroturystycznych. a gwarancje ubezpieczeniowe . lodowce. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. od kradzieży z włamaniem i rabunku. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych.18% i 13. w tym za szkody spowodowane przez osoby. 9. Zielona Karta). na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. związane z ryzykami.65% takich podmiotów. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni.. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. stanowiły one już 44. jak w wysokie góry. stepy. • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. na obszary podbiegunowe. Te ostatnie stały się z 2007 r. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji.5% wszystkich takich zabezpieczeń.05%. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . to w połowie 2006 r.. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. czy przebywające w obiektach hotelarskich. Warto też wiedzieć. czy na rejsy morskie. czy choćby skutera śnieżnego. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. Ten rodzaj ubezpieczenia. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. ubezpieczenie OC przewoźników. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC). • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. • ubezpieczenie assistance samochodowe. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. z tendencją dalszego wzrostu. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. na pustynię. O ile na początku 2003 r. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. statku lub łodzi ratowniczej. na ko­ lonie lub obozy. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. ubezpieczenie OC agentów turystycznych. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. Można więc stwierdzić. do tropikalnych lasów. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła. kuracjuszy w sana­ toriach.22.6.71% wszystkich podmiotów turystycznych. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9.

którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. przewiduje. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Dominuje stanowisko. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. . Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. że jest to umowa nienazwana. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. Występują różnice zdań w kwestii. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. przy czym przeważa pogląd. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. gwarancji koncesyjnych. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. czy umowę. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej. Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. ani dawniej wojewodowie.gwarantem a dłużnikiem. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . ani sposobu jej zawarcia. Występują tutaj trzy stosunki prawne. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. Warto podkreślić. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. zaliczone do działu II ubezpieczeń.

przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych.23. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Należy też podkreślić. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. 9. odpłatnego po­ średniczenia . W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. to agentowi należy się prowizja. podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. zasadniczym zmianom. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. że jest to zakazane działanie. nie daje podstaw do takiej interpretacji. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. co wyraża sformu­ łowanie. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. gdy ma do tego umocowanie. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi.

wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. przewoźnikami czy restaurato­ rami. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. polskimi lub obcymi przewoźnikami. Często wykazują one. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. 9. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. w tym agentów turystycznych. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. otrzymanych w związku z umową agencyjną. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze). Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu.310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. lokalnymi przewodnikami turystycznymi. Warto zaznaczyć. jak i na czas nieoznaczony. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r.24. rozrywkowych lub innego rodzaju. wprowadzających w błąd klientów. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. kulturalnych. które nie mogą być skracane w drodze umownej. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. Tak jest w szczególności . który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. podziału ryzyka. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. lub • działa jako agent organizatora turystyki. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. na jaki została zawarta. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. organizatorami imprez sportowych. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. Praktyka dowodzi. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. którego reprezentuje.

parku rozrywki lub wesołym miasteczku). parki narodowe lub skanseny). określona umowa może okazać się nieważna. jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. parku wodnym.charakter obligatoryjny. roz­ rywkowych itp. Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. świadczący usługi w tzw. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. na które narażeni są turyści. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. kulturalnych. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. organizatorzy imprez sportowych. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. zwiedzanych zamków. jak również sytuacje. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. bądź z zasadami współżycia społecznego. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. obsługą. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. a jedynie działalnością uzupełniającą. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone.Jednak w świetle przepisów k c . Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny.. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. Jednak zasadą jest. że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień. Warto podkreślić. albo mieć na celu obejście ustawy. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. na które warto zwrócić uwagę.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych . Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. jest częstą praktyką. przewodnicy turystyczni. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków.

ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. Akt len także nie ma mocy wiążącej. traktowanych jako zorganizowana całość. dla których została dokonana rezerwacja. Należy podkreślić. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. incentive. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r.. które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych.314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży.25. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. Trzeba też zaznaczyć. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract).. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). jakie zostały przyznane grupie. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. • umowa alotmentu (allotment contract). Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. Od połowy 1991 r. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. zawodowe Up. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych. conventions & exhibitions).Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. Trzeba też zaznaczyć. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. którzy są klientami biura podróży. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. imprez motywacyjnych. jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. 9. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. • umowa o organizacji spotkań. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. a nie w wykonywaniu takich umów. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków.

sposoby płatności należności. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. telegramem. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. e-mailem itp. rocz­ ny. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. do którego należy dany obiekt. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. Tzw. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. środków transportu. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. organizacyjnej. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. jeśli następuje to z odpowiednim. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. teleksem. drukarek i kserokopiarek. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej.). gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. Może ona mieć charakter sezonowy. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. działalności rozrywkowej. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. faksem. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. . W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. sprzętu audiowizualnego. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. wykupienie miejsc „na pniu"). Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. Należy podkreślić. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. Ten tzw.

sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. a także na innych terenach powyżej 1000 m n.m. Może to być m. jakimi są piloci wycie­ czek. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. a nie osobom przypadkowym. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci. będącej umową nienazwaną. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej.in. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. rezydentów. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. licencji na wytwarzanie. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. w braku odmiennego ustalenia umownego. co wynika ze względów bezpieczeństwa. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. Dokonana w 2004 r. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy.p. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. Ustawa o usługach 9. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. martwego sezonu. zwanemu franchisingobiorcą.26. zwany franchisingodawcą. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. to w praktyce jest regułą. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. Tym samym również tzw. Należy zaznaczyć. franchising usługowy i handlowy. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. Dokonana w 2004 r.

Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. co narusza obowiązujące prawo. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. Praktyka wy­ kazuje. ani w ustawie o usługach turystycznych. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. . a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. Do niej także stosuje się art. że jest to umowa nieodpłatna. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. zwane też umowami pilotażu wycieczki. 750 k. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. administracyjną. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach.c. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. Umowa tego typu jest zaw. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami.c. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. ani w żadnej innej ustawie. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. Czasem zdarza się. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. 750 k. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej.

Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa.. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. czy Konwencja Europejska z 1962 r. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. do omawianej usta­ wy. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego. a nie ograniczenie odpowiedzialności. jak np. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. jak np. Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. Trzeba podkreślić. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym.1. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. wakacji i wycieczek. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. COTIF z 1980 r. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie.. Konwencja Montrealska z 1999 r. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. Konwencja Warszawska z 1929 r. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to. Konwencja Ateńska z 1974 r. lawina. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych.. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. zamieszki lub działania wojenne. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie.. Wystarcza wykazanie np. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. co jednak jest dopuszczalne. która ujmuje je szerzej.

za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. Nesterowicz. Ważny jest także utracony wypoczynek.in. . Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. który uzna. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. Należy podkreślić. Jak słusznie wskazał M. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. W nauce prawa podkreśla się. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. Tabeli Frankfurckiej. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. 322 k. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r.c. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy.. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. Trafna jest sugestia E. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. interpretując art. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. Trzeba zaznaczyć. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. niezależnie od lego. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego.p. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. których klient został pozbawiony. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r.c. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. Warunkiem jest. Trybunał ten uznał. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. że nie można oceniać wysokości szkody. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. czy nie. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. 471 k.

gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. 10. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). jak też osób. bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. zajmowaniu miejsc w hotelach. którymi się posługuje (np. . Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. którym wy­ konanie zobowiązania powierza.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa.2. Trzeba odróżnić sytuacje. trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. osób działających w jego imieniu. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. albo którym powierza wykonanie usługi. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. W razie śmierci. pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. pilota wycieczki). Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. oraz takie. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. jak również osób. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu.

jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania.c. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego.. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. że nie ponosi winy w wyborze osób. M. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego. 474 k.. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta. stwier­ dzając. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. którym powierzył wykonanie określonych czynności. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy.. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze.c.. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. z zastrzeżeniem. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. nie znajdują zastosowania do sytuacji. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. co doprowadziło do jego śmierci. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. Należy w związku z tym pamiętać. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. w którym zostali zakwaterowani. to można oczekiwać.

Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem.3. Warto przy­ pomnieć. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Ważne jest. Oczywiście działając na zlecenie klienta. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. Należy przy tym dodać. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. 10. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.poprzez różne czynności faktyczne i prawne .4. co jest regułą. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. 10. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. ale i tzw. aby taki pośrednik był świadomy. w jakiej występuje taki sprzedawca. jak również przepisy o zleceniu. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . Jak słusznie wyjaśnia M. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. jakiej od niego można oczekiwać.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. Ten ostatni działa we własnym imieniu. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. działającym na podstawie umowy agencyjnej. działa na rzecz usługi. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. Nesterowicz. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. która nie określa roli. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych.

a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. zlotu. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. na których rzecz działa agent turystyczny. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r.. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. Za takie okoliczności. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. 10.5. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. zawartej we wskazanych. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. Zob. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. rajdu. To organizator turystyki i inni usługodawcy. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. na rzecz których działa. szczególnych okolicznościach. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. że działa ono w charakterze agenta. Zob. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. Trzeba podkreślić. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej.c. a nie we własnym imieniu. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. Trzeba uznać. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. Zob.

Powoduje to często w praktyce. Może to polegać np. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. Warto zaznaczyć. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. czy spartakiady. Zob. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. których . Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania. Nie może zaś zastrzec. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. Wydaje się to uzasadnione. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. że domniemywa się. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. instruktora rekreacji ruchowej. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. za przypadek). za którą nie odpowiada (np. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową.6. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. jak i zorganizowanej. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. jak też za działania i zaniechania osób. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. np. jak rajdy rowerowe. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. Trzeba podkreślić. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. Dotyczy to np. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe.

Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. • wyłączna wina poszkodowanego. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. spółek PKP.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. • wyłączna wina osoby trzeciej. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. Prawo przewozowe z 19S4 r.7. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. Jeżeli po- . obejmująca działalność m. rozstroju zdrowia. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. a nawet śmierci. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. Przepisy art. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. paliw płynnych itp.in. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych.c.. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. W tym celu prowadzący może udowodnić. jak i osobom trzecim. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r. 435 k. 10. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. że określona szkoda powstała np. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. na które są narażeni nie tylko pasażerowie.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. gazu. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. przechodnie. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy. prze­ woźników komunikacji miejskiej. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. Należy podkreślić. elektryczności. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. gapowicze.

c. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. kto bezprawnie używa statku powietrznego. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. art. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny.c. ma on zgodnie z art. 435 lub 436 k. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. 435 i 436 k. co zależy od uzna­ nia sądu.c. 436 k. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. nabycia protezy.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. aparatu słuchowego. Jest to wyjątek od zasady. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. w razie najmu samochodu bez kierowcy. Taką inną osobą może być też ktoś. Zgodnie z art. która je poniosła. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. 442' k. . Osoby. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. okularów. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. Za laką osobę uważa się tego. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. jeżeli nie udowodni. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. specjalnego odżywiania się. chyba że udowodni. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. jakie występuje np. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. 446 k. 444 k. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. Przy tym nie przestaje nią być osoba. Jak już wyżej zasygnalizowano. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. 435 lub 436 k. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie.c. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. która je poniosła. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. Tej treści przepis art.c. Taką samą odpowiedzialność deliktową. W razie śmierci pasażera. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. Oznacza to. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje.

że pasażer ukończył podróż zdrów i cały. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. franków Poincarego. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. USD. ani ustawa . Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. czy wypadek. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. z 2001 r. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk. franków złotych. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. 70 tys. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych.Prawo przewozowe z 1984 r. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. do Konwencji Ateńskiej. Ta . w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. jeśli śmierć. bo opartą na zasadzie ryzyka. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. Co więcej. wejściem na mieliznę. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. zwanych SDR. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. jego pracowników albo agentów. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. to domniemywa się. 16 600 USD. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo.. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. co od dawna jest poddawane krytyce. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. czyli kwoty o równowartości ok. który spowodował szkody na osobie pasażera. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego.. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. który to dokument powinien znajdować się na statku. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów.m. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. zderzeniem. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. Przy tym warto pokreślić. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. czyli kwoty o rów­ nowartości ok. 8 300 USD. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym.

a nie w opartym na niej rozporządzeniu. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. 150 tys. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. czyli kwoty o równowartości ok. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. SDR.. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. USD w przypadku śmierci pasażera. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. Trzeba podkreślić.. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. a w razie innych szkód osobowych . Trzeba wspomnieć. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r. bądź przez wykazanie. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. ok. zmieniający Konwencję Warszawską. USD. 24 tys. Tylko trzy z nich weszły w życie. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. których Polska nie podpisała. tj. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. Zależy ono od tego. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. SDR. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty.

Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. SDR. 262 tys. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. zmienionej Protokołem z 1999 r. co oznaczało kwotę o równowartości ok. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. 105 tys..c. Trudności dowodowe powodują. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. USD.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. Jednak protokół z 1999 r. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art. ani Konwencja Ateńska. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. jest bardzo utrudnione. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. Załącznik ten. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. Znajduje wtedy zastosowanie art. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. czyli kwoty ok. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. 415 k. podniósł tę granicę do 175 tys. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu.8. chociaż nieterminowość . Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. W innych zaś przypadkach udowodnienie. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. ma­ szynisty pociągu. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. jest takim ewidentnym. SDR. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. zwany skrótem CIV. 435 k.c. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej.

peruka. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. jakich można było rozsądnie oczekiwać. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. obejmując: • walizki. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu.m. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. oraz przesyłki bagażowe. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu. gdy np. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. zwany też bagażem ręcznym. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. kijki narciarskie. dwa dalekopisy. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. czy turystyczne). lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. jeżeli udowodni. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. laska. dwa faksy lub c-maile. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści.. okulary. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. torby. kule do chodzenia. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. plecaki itp. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. 6225 USD. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. Zasadą jest przy . overbookingu. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. proteza). W sprawach przewozu bagażu k. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. rzeczy osobiste. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm.c. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. aparat słuchowy. czyli ok.

Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. tym. któremu uległ dany środek transportowy. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. kosztowności. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. w tym również cenny zegarek. Należy uznać. W tych kwestiach k. do jakich zaliczono m. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. Nesterowicza. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej.in. co przecież się nie zdarza. a w nauce prawa wyrażono pogląd. aparat fotograficzny. kamera filmowa. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. kiedy miał być wykonany. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. papierów wartościowych. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. a gdy przewóz nie został wykonany . należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. choć w gorszych warunkach. gdyż te tzw. jeśli utrata. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. niedostateczność lub wadliwość opakowania.m. ale również wagony z miejscami do leżenia. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. prze- . czy złote kolczyki. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. Trzeba jeszcze do­ dać. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. gdy szkoda powstała z jego winy. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. Trzeba podkreślić. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. nie wywołane winą przewoźnika. brak. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . liczony od dnia wykonania przewozu.od dnia. co w praktyce nie występuje. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. ustala. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. papiery wartościowe i cenne przedmioty. radio itp. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. kuszetki służą przecież także do spania. ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. Inna sytuacja występuje. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika.

po­ dobnie jak daleko idące ograniczenia co do zawartości bagażu niezarejestrowanego. Natomiast w wypadku utraty lub uszkodzenia bagażu kabinowego omawiana granica jest znacznie niższa. tj. co jest cechą specyficzną przewozu bagażu transportem lotniczym. że przewoźnik morski