Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

5. Własność i inne prawa rzeczowe 8.2.6. Wymagania prawne dla pensjonatów 5. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7..3. 6.11.8.2. Źródła prawa cywilnego 8. Zasady ochrony zabytków 7.9.4.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5. 6. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.5. Zasady.5.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5. wynikające z odrębnych przepisów 5. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4.2. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8. Umowa o imprezę turystyczną 9.11.8.4. Źródła zobowiązań 8. Wymagania sanitarne.8. Podmioty prawa cywilnego 8. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.3.2.5.1.4. Przedstawicielstwo 8.2.6.9.4.3.5.2. Przedawnienie roszczeń 8.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5.2.3.4.4. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3.10. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3.1. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2.8. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.3.2.10.7. Obowiązek meldunkowy 7. 6. Ograniczenia celne w turystyce 7. Zasady ochrony przyrody 7. wymagania prawne dla hoteli 5. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9. 6.2.3.3. Zmiana i rozwiązanie umowy 9. Zawarcie umowy 9.6. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5.3.6.1.1. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej . 6. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3. Zasady wykonywania zobowiązań 8. Wymagania prawne dla schronisk 5.5.7. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich.1. Pojęcie zobowiązania 8.1.1. Wykonanie umowy 9.2. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 .6. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5.1.4. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. Wymagania prawne dla moteli 5.7. Wzorce umów 8. 6. Czynności prawne 8.12. Sposoby zawierania umów 8. Charakter prawny umowy 9.13. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5.2. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7. 6.9. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3.16.

lokalna organizacja turystyczna ..8 9. 9. k.10. 9. 9.Minister Edukacji Narodowej i Sportu . k. 336 10.3.7. k.u. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera . KRS k. 9.k.14.23.20. 9. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10.8. 9.22. k.. 9.25. 9.6.14. 9. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10.4.12. 9.15.13.18. 373 .p.a. 9.2. 9. -Centralny Rejestr Zezwoleń.16.p. k. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych.19. istniejąca od 2005 r.c.9. PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych .Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności ..11.Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r. 9.10. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10.9.12.w.Minister Edukacji Narodowej .w.5.26.s. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10.13. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10.11. 9.21. 9..Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k.k.p. k. 9.5. 9.c. . 9.4. .1.7. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10.17. stanowiące załącznik A do COTIF . Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10. 371 Wybrana bibliografia .6. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. 9.kodeks wykroczeń . Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10. 9. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o.m.h.s.k.8.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego . 9.24. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich . Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10.Główny Urząd Statystyczny . 9.

Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze . w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja".Światowa Organizacja Turystyki . jak np.Sąd Najwyższy .g. Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji.Polski Związek Łowiecki .dolar amerykański .podatek od towarów i usług . Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie. w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego. rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. finansowego i karnego. administracyjnego.spółka akcyjna . Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne.Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni.10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s.Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał. ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. bądź z różnymi formami rekreacji. z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne. ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów.System Informacji Wizowej . Należą one do systemu prawa międzynarodowego.Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej . których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji. Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej. odrębnego od sys­ temu prawa krajowego. należące głów­ nie do prawa cywilnego. Każdy. Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r.System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe . Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej.Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży .regionalna organizacja turystyczna . Ten proces har- .Rzeczpospolita Polska . Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego. -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego .Polska Organizacja Turystyczna . w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji".ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą . mające znaczenie dla turystyki i rekreacji.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków . może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów.Unia Europejska . organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne. kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. Wyka* skrótów . „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych. Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie. PTTK.d. Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego.Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika.Urząd Lotnictwa Cywilnego .ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej . Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki.

w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji.turystyka i rekreacja". że w książce tej prawie nie ma dat. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu. Jak potrzebne są to rozdziały. przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie". która w istocie miała charakter monograficzny.. mojej publikacji „Prawo w turystyce". Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. ściśle związana z turystyką. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego.. mającym 535 stron. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT". Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. aktyw­ nej oraz poznawczej.uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. Żartobli­ wie można powiedzieć. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej. Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym.. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji.. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. Warto zaznaczyć. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej.. Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. który ukazał się w 2003 r. Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. wydanym w 2001 r. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne. chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej.12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania.. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku.

• funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. arbitrażowym lub sądowym. obyczajowych. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. Jest to tzw. Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. co może naslępować w trybie umownym. • funkcja rozstrzygania konfliktów. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa.. grup społecznych i całego społeczeństwa. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo. pozytywistycz­ nych. Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. jak przypisów. norm moralnych. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. mediacyjnym. Pojęcie prawa. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. zasad współżycia spo- . czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze. Prawo ma charakter sformalizowany. jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje..wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. oby­ czaje czy religia . realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. wyrażająca się w nakazach. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym.podobnie jak moralność. który . tj. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania.14 Wstęp punkty. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych.1. Nie ma takiej drugiej na rynku. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników. prawo pozytywne. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich.

Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. jak obywatele polscy. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne.3. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. tj. Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. jak też tworzenie. Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. zmienianie i znoszenie tych stosunków. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. ratyfikowane umowy międzynarodowe. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. będące tzw. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. czy decyzje administracyjne.2. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. domniemań prawnych). podobnie jak ustawy. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. ale czasem także inne podmioty. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. 1.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. tj. jak być powinno. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego). 1. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. zdarzeniami prawnymi. Zgodnie z art. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. ustalenie norm prawnych. Konstytucja RP ustala. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi). • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo.4. subsumpcji. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. • dokonanie tzw. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. 1. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste.

lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. Reguła ta ma charakter generalny. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). egzekucja z rachunku bankowego lub tzw.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. Jest to dopuszczalne uproszczenie.np. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. Klasyczna. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. • sankcja. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. ustanawiająca określony wzór postępowania. w prawie administracyjnym . ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. kultura polityczna elit władzy. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. Nie wystarcza określenie w konstytucji. Jednak ściśle rzecz biorąc. czy przymus bezpośredni np. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. bądź nawet kilka norm prawnych. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. W prawie karnym może to być np. do której należy określona norma prawna. Inspekcja Handlowa. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. czyli ta część. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. różniące się swym charakterem. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych.np. czyli la część. które zawierają normy indywidualno-konkretne. że mamy do czynienia z państwem praworządnym. w postaci eksmisji. „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". w prawie cywilnym . którymi są poszczególne frag- . Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. która określa warunki zastosowania danej normy. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. kara pozbawienia wolności lub grzywny. menty aktów normatywnych. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. stanowiące samodzielną całość (artykuły. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). jak np. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). paragra­ fy itp. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. wykonanie zastępcze. czyli ta część. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. • dyspozycja. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu.). wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. czyli aktach tworzenia prawa. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym.5. Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. Normy prawne.

i był już zmieniany. w jakiej zostają ustalone normy prawne. Ponadto takimi źródłami są tzw. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. wykonawczą i sądowniczą). przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. akty prawa miejscowego. jak również wolno­ ści. określający podstawowe zasady ustroju państwowego.. Źródłami prawa są więc akty normatywne. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi).6. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. połączona z zasadą przedstawicielstwa. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. y.constiiuere" = ustanawiać. ustawy. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP.). kodeks cywilny z 1964 r. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. Jej art. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej. skargi konstytucyjnej. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. ale tylko na obszarze działania organów. • zasada społeczeństwa obywatelskiego.. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. o umo­ wach międzynarodowych. Senatowi. ogłaszania. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. Prezydentowi. • zasada demokratycznego państwa prawnego. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki.. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. • zasada suwerenności Narodu. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. Część tych umów wymaga ratyfikacji. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu. jest ona uważana za przyjętą.20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej. kodeks pracy z 1974 r. 1. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r. Należy podkreślić. które je ustanowiły. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. . kodeks spółek handlowych z 2000 r. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. łac. kodeks morski /-2001r.. Zasady i tryb zawierania. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. kodeks karny z 1997 r. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian.. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. Tworzą one system źródeł prawa. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. Każdy kodeks jest ustawą. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. Jest to akt normatywny o szczególnej treści. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. wykonywania. Ustawa.

wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. które stanowią tzw. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. są: • uchwały Rady Ministrów (np. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. Można powiedzieć. traktowane jak zarządzenia ministrów.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. nie­ zbędnych w celu ochrony życia. • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. tzw. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. przewiduje wydawanie . Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. bądź referendum lokalne. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. przez Radę Państwa). które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r.). Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. polityki . obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. Takim aktem jest w szczególności statut gminy. powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). tj. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu.na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . tj. Zarówno takie uchwały. Zakazana jest przy tym tzw. wewnętrzne prawo izb). dyrektorów urzędów morskich). obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. których kilka wciąż obowiązuje. ministrów. którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. organy administracji niezespolonej (np. a następnie do 1989 r. że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. premiera. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). tzw.. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. kontrasygnaty). • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. Należy uznać. subdelegacja. podobnie jak te akty. że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Radę Ministrów. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. Należy podkreślić. przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów.

podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. jak uchwały. Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów.. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). pewności prawa. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. Stanowią one tzw. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). traktaty akcesyjne oraz tzw. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. w tym Polski. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. często . Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. Trzeba stwierdzić. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. decyzje. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. dyrektywy. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. Należy stwierdzić. Tego rodzaju akty występują np. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. demokratyzmu. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. oraz Traktat o Unii Europejskiej. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). zawarty w 1957 r. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. programy itp. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. orzecznictwo sądowe. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. zalecenia i opinie. ogólne zasady prawa. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. Poszczególne państwa same więc decydują. jak równości. które powinny wziąć je pod uwagę. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. ogólne zasady prawa. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. rezolucje. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. mające swoisty charakter. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. proporcjonalności. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. jak wyznaczone cele zreali­ zować. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. deklaracje. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską.

że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie.Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. zawarty przez Polskę w 1991 r. czyli jego interpretacja. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu. . Monitor Polski. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny. do nich: Dziennik Ustaw.7. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych).in. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń.in. kto dokonuje wykładni. W zależności od tego. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. Z uwagi zaś na metodę interpretacji. który do 1 lutego 2003 r. Taki stan występuje wówczas.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE.in. literalną. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). przez analo­ gię. a w serii S (suplement) m. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. decyzje. umowy użyteczności publicznej. fikcja prawna znajomości prawa. streszczenia wyroków ETS.. Zasadą jest. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej.eu. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa.8. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. nemu wstecznej mocy obowiązującej. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. zalecenia i opinie. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. to niekiedy uważa się. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. co jednak wymaga znacznej ostrożności. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. że okres ten wynosi 14 dni. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. Można powiedzieć. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. • doktrynalną. a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). dyrekty­ wy. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1. który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii.int/eur-lex/lex/pl/index. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. Jest to tzw. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. Należy dodać. czy przez przeciwieństwo). 1. językową). jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym. Należą. który wydał dany akt normatywny). Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. • praktyczną.

które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. sferę możliwości postępowania w określony sposób. organami wła­ dzy publicznej. zastaw). jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. takie jak np. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania. umowa sprzedaży).11. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne.ą stosunki prawne.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). Występują też czynności prawne jednostronne (np. osoby. Część stosunków jest krótkotrwałych. grupy osób. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. Zaliczamy do nich np. uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. . Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. rozmaite prawa osobiste (np. czyli fakty wywołujące skutki prawne. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. Mają one charakter naturalny. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. Np. umowa spółki). Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Takim prawem jest w szczególności prawo własności. przedmiot stosunku prawnego (tj. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. inne trwają cale lata. wykroczenia. inne jednostki orga­ nizacyjne). do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. Takie fakty. organy władzy publicz­ nej. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). Są to z reguły rozmaite działania. ulegają zmianom lub wygasają. przewinienia dyscyplinarne. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. w których stosunki prawne powstają. które rodzą następstwa w postaci powstania. klę­ ski żywiołowe. czy upływ czasu. 1. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. sporządzenie testamentu). Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych.10. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. to tym samym stają się stosunkami prawnymi. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. których to za­ chowanie dotyczy). Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. co zależy od tego. Zakres tej regulacji jest zmienny. różnymi instytucjami.9. ale czasem wielostronnymi (np. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. inne prawa rzeczowe (np.

Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. że ojcem dziecka jest mąż jego matki. Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. określa jego formę. Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu).12. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. karna). co występuje na skalę masową. Należy podkreślić. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi.prawo państwa. administracyjna.prawo prywatne międzynarodowe. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. Jest to zbiór otwarty. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. system organów władzy publicznej. . 1. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. koncesje. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. ła wstecz. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. zmiany lub ustania stosunku prawnego. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. zasady two­ rzenia prawa. rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. domniemanie. czyli wolny od luk.13. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. tj. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. Są to tzw. klauzule derogacyjne. dla czynności prawnych . to nic jest zdarzeniem praw­ nym. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania.14. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. przeważających wpły­ wów. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa. 1. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. społecznego oraz gospodarczego państwa. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. Ustawa ta wskazuje. które dotychczas obowiązujące normy prawne. zasady wyborów organów przedstawicielskich. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. podlegający ciągłym zmianom. Są to przepisy ustalające. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. domniemania usuwalne. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. dla stosunków rzeczowych . w którym dokonano danej czynności prawnej. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. Ponadto zasadą jest. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy. wolności i obowiązki.prawo państwa położenia rzeczy. jak też zasada. Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw. zezwolenia. że prawo nie dzia- . mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. w USA). a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. 1. wyrok orzekający rozwód). lecz źró­ dłami prawa. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny.

sądowoadministracyjne. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. wspomniane już procesowe prawo karne. regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. prawo kar­ ne wykonawcze. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. własności przemysłowej). prawo budowlane. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. Np. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. prawo podatkowe. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. porządkowe i dyscy­ plinarne). powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). prawo turystyczne. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. oraz proce­ sowe prawo cywilne. Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. które są prze­ stępstwami. ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. ale również procedurę karną. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. prawo handlowe. Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). takich jak prawo gospodarcze. prawo spadkowe. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. opieki i kurateli. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji.. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. czy prawo wyznaniowe. Z reguły mają one charakter kompleksowy. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. prawo górnicze. • materialnego prawa administracyjnego. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). prawo transportowe. prawo karne materialne.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). egzekucyjne. Jest to tzw. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. prawo rolne. lecz odrębnym systemem prawa. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. rozumiane jako prawo spółek handlowych. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. prawo dewizowe i prawo bankowe. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. a według wielu nadal stanowi jego dział. jak np. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. prawo celne. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami.

Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. szerokie pojęcie turystyki. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. zawierający PKD. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro.obejmującej transport. Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. przewoźnikami. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. sprzedawcami. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu. przedsię­ biorcami hotelarskimi. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). psychologicznym. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. restauratorami.. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. jak też potrzeby statystyki w turystyce. ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. pośrednikami turystycznymi. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa). takich. jak też z organizatorami podróży. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. Załącznik do tego rozporządzenia. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. gospodarkę magazynową i łączność. przestrzennym i ekonomicznym. kulturowym. innymi usługodawcami. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj.1. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa).

ruchliwość fizycz- . kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. czasową zmianą miejsca pobytu. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. rozrywka lub rozwój własny. trwający ponad rok).36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. będący realizacją wolności. • funkcję zdrowotną. • funkcję ludyczną (zabawową). Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". Brożek. • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. wypoczynkowych i innych. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. ale czasem również subiektywnymi ocenami. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. poznawania i przeży­ wania świata. których celem jest odpoczynek. bardzo różnie rozumianym. w interesach lub w innych celach. określenie rekreacji przez Z. a nieraz też mający elementy twórcze. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. Przecławskiego. ale w istocie nie są to synonimy. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. • funkcję socjalizacyjną. • jako procesu wypoczynku człowieka. uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. bycia z innymi. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej. jak i społecznym. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. to współczesny sposób jego życia. Pojęcie rekreacji Rekreacja .zarówno przyrodniczym. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki.in. dążeniami do oryginalności ujęcia.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi. rytmu i środowiska życia. dobrowolność. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. jak aktywność. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym . W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. odnosząc ją do zajęć.2. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania.S. tj. związanych z dobrowolną. a zarazem czynność tworzenia. którą reprezentują. Wskazuje przy tym. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. dostrzegając umowność tego podziału. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje . kulturowym. W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. Kwilecka i Z. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. 2. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. Warto przytoczyć krótkie. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. jak również migracje zarobkowe związane z pracą.

czy rozryw- . obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. uwzględniającym zarówno transport.mieszczącej m. usługi przewozowe. Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. nazwana jako transport. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji). domowymi lub społecznymi. parków rozrywki i zabytkowych kolei. Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji. działalność wspierającą przewozy. uzdrowiskowe. ale także sekcji K . wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy. zdrowotne. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność.rezerwację miejsc noclegowych. obejmuje m. . . która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne.30 D Pozostała działalność turystyczna. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez.3. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H.usługi doradztwa turystycznego. gospodarka maga­ zynowa i łączność. obejmująca: . Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. motoryzacyjne. sekcji N . Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw.in. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. obsługi pasażerów i bagażu. ochrona zabytków. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. usługi wesołych miasteczek. Wśród tych innych usług mieszczą się m. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. a także usługi agroturystyczne.in. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. dzia­ łalność muzeów. edukacyjne. jak i zakwaterowa­ nie. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. ale także usługi tele­ komunikacyjne. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić. świadczoną zwłaszcza przez stacje. będąc w jego ramach odrębną grupą 63.in. .usługi informacji turystycznej.30 B Działalność agencji podróży. psychicznych. mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres. usługi rekreacyjne. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw. Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). Sekcja I tej klasyfikacji. W pełni odnosi się to do takiej turystyki. autobusów i przyczep kempingowych. a także sekcji O. • wynikanie z osobistych zainteresowań. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). usługi gastronomiczne. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych.3. • 63. Jest to więc pojęcie zbiorcze. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. wodnego i powietrznego.in. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez.30. Należy podkreślić. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. transport rekreacyjny. • 63. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. usługi organizatorskie biur podróży. społecznych i kulturowych człowieka. • związanie z czasem wolnym. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. zdrowia pozytywnego. uwzględniającym zarówno transport. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem. jak i zakwaterowanie.usługi świadczone przez pilotów wycieczek.in. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. czy finansowe.usługi przewodników turystycznych.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. Krawczyka funkcji rekreacji.30 C Działalność biur turystycznych. . obejmująca: . do której wchodzą m. kowe.obejmującej m. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. • 63. ale jako zdolność człowieka do rozwoju.

Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. Ważnym. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. Określenie to obejmuje zarówno osobę. Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. sprzedaży usług żywieniowych. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. w jego interesie oraz na jego rachunek. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. sprzedaży usług noclegowych. rezerwacji w nich miejsc. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. ale również taki. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. które wymagają. załatwiania formalności paszportowo-wizowych.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. który zarazem przygotowuje. pokoi. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. zawierania umów ubezpieczenia itp. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. który również działa na zle­ cenie klienta. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. Jej elementem charakterystycznym jest to. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. Ma to na celu ochronę klientów. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. Odnosi się to również do odwiedzającego. którzy nieraz nie mieli świadomości. rezerwacji pokojów hotelowych. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. co może .Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. jak i osobę. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. odwie­ dzających jednodniowych. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. Przygotowywaniem. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. Należy dodać. rozrywkowe i sportowe. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. a często też w imieniu ubezpieczającego. jak i tzw. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. mieszkań. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. na rzecz której umowa została zawarta. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych.

wal). • gier zespołowych (np.Hotele i restauracje.4. obozowisk. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. pływanie. jak rajdy. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. sportów lotniczych (np. koszykówka. golf). biegi na orientację. czy informacyjne. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. motele. tanecznym (np. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. surwi- 2. sportów jeździeckich (np. rozrywkowe. kręgle. czy spływy. usługi porządkowe. jazda konna). usługi przechowania. zabaw ruchowych. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. rajdów. • • • • siłowym (np. domy studenckie itp. objętej sekcją G. modelarstwo lotnicze). w drużynie). paintball. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. tenis stołowy. pokoi. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. spływów. bary. schroniska. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. • gier ruchowych (np. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką.. rozmaite usługi rekre­ acyjne. gier sportowych lub innych konkurencji sportowych. ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. stołówki i inne jed­ nostki. nauki gry w tenisa lub innych czynności. tenis ziemny. • zespołowej (w parze. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. innych ćwiczeń.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. kometka. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. Trzeba też podkreślić. na rzecz jednego usługobiorcy). mieszkań. żeglarstwo. płetwonurkowanie. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. pola kempingowe. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. callanetics). lotniarstwo. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. internaty. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. Z tego wynika. Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. bilard. snowboard. jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. sportów motorowodnych. sportów zimowych (np. kulturystyka). • sportów wodnych (np.c. w którym jest realizowana usługa noclegowa. zloty. pensjonaty. jak np. festy­ nów i zawodów amatorskich. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. Są one bardzo różnorodne. piłka nożna). a w szcze­ gólności: biwaków. siatkówka. aerobik. zespół taneczny). co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . turniejów. nauka tańca. wiążące się z wynajmowaniem domów. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. windsurfing). Wskazany akt wykonawczy odróżnia. bursy. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. narciarstwo biegowe i zjazdowe). domy wycieczkowe. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. profilaktyczno-usprawniających. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. zlotów. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. które można określić jako usługi rekreacyjne.

stanowiąca w tejże grupie klasę 92. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. chociaż jej podklasa 93. działalność domów kultury. będąca grupą 92. gdzie indziej nicsklasyfikowane. • turnieje. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. pól golfowych. w tym działalność związaną z kulturą. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. • biwaki. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych. biegi na orientację. transport rekre­ acyjny w postaci np. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. jak festyn. pól krykictowych.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. • ligi rekreacyjne. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. stanowiąca grupę 92. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu. solaria. rowerowe. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej.Z. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne.3l.33. będąca w grupie 92.in. konne. gdzie indziej niesklasyfikowana. społeczna i indywidualna. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. że wskazana podklasa obejmuje usługi. kortów tenisowych. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. jazdy na rowerze. spartakia­ da. w której juko klasa 92. zgadywanki terenowe. • rajdy. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej. czy turniej. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. • działalność związana ze sportem. • działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych. zloty i spływy jako piesze. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych.04. • biegi przełajowe. klubów i świetlic. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw. co obejmuje m. w której podklasa 92. sekcje tenisa stołowego. salony masażu. nazwanej „pozostała działalność usługowa". • spartakiady. lekcje w terenie). • konkursy. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. • pozostała działalność rekreacyjna.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności. kabin plażowych. a podklasa 92. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie.in.5 klasą 92.53.6.61. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych.Z obejmuje m. rekreacją i sportem.in. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. biegi patrolowe i tzw. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. stanowiącą dział 92. które są z zasady ogólnodostępne. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej. organizujących np. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. trwające od kilku dni do kilku tygodni. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna.Z obejmuje m. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny.F wyróżniona w grupie 92. sauny i łaźnie parowe. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. czy rekreacyjnej jazdy konnej. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. leżaków i koszy plażowych. boisk basebal­ lowych.62. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. uzdro­ wiska itp. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego.in. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. łącznie z wynaj­ mowaniem m.7. .

jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. dydaktycznych.g. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu.d. Ustawa o s. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. tj. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie.in. Także działalność odpłatna. podatkowego. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. a także działal­ ność zawodową. wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. • ciągle. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych. przewóz z grzeczności). Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. gdy jest to działalność zarobkowa. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. szczególne formy organizacyjne . Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo.g. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb. gastronomiczne. w sposób zarobkowy i ciągły. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. zwanej dalej ustawą o s. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. czy rekre­ acyjne. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r.g. osobiste wykonywanie. stowarzyszenia.d. wykonywaną: • zarobkowo. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s. kwalifikowane wykształcenie. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. Ustawa ta reguluje podejmowanie. wypoczynku i sportu. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne.g. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych.d. Warunkiem jest jednak. handlową. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. Powoduje to w konsekwencji. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. Obejmuje ono działalność wytwórczą..5. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji. 2. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw.. wolne zawody. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. grzeczność (np. Cechami wolnego zawodu są m.in. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy.d. Jeśli ta tzw. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. regulowany charakter. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. jeśli jako tzw. • w sposób zorganizowany. Do tych czynności zalicza się m. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r.

Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. takimi spółkami są spółki jawne. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. 2. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. W nauce pra­ wa postuluje się.g. Zgod­ nie z k.6.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej.h. jak np. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. mianem przedsiębiorcy. której ustawa przyznaje zdolność prawną.d.d. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. że znowelizowany w 2003 r. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. Jak wykazuje J. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia.. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. związanie tajemnicą zawodową. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np. Trzeba zaznaczyć. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. W konsekwencji J. Grykiel. ale również inne podmioty. jak też działalności gospodarczej. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k. pod którym działają. której ustawa przyznaje zdolność prawną. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną. stowarzyszenia niezarejestrowane. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. spółki partnerskie. Może nim być osoba fizyczna. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni. Natomiast firmą osoby . Zgodnie z ustawą o s.d. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych.g. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.h. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa.s.s. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. jakim jest ustawa o s. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. niezależność i etyka zawodowa. które samo nie definiuje tego pojęcia.h.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie. określająca formę prawną danej osoby prawnej. co wynika z przepisów k.s.c. Takimi jednostkami są spółki osobowe. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. jak również istnienie samorządu zawodowego. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna.g. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest.

. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce.g. wtórną swobodę przedsiębiorczości. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw.d. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. jak obywatele polscy. jest w istocie zbędne.g. Trzeba podkreślić. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. że art. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą.g. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. Prawo to wynika bezpośrednio z art. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości.d. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Liechtensteinu oraz Norwegii. czy przedmiotu lub miejsca działalności. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r.d. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE.. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. czyli tzw.g.g. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Zgodnie z art. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. Trzeba także podkreślić. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. że firma nie może wprowadzać w błąd. Zgodnie z ustawą o s. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. z Islandii.d. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku..g.d. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. tj. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. a więc także na terytorium Polski.d. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. że firma nie może być zbyta. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego.

Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów.d. jak spółdzielnie. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. podmiotów. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. komandytowo-akcyjnej.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. wieku prawie 3 tys.in. Są to m. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. wieku z ok. 4 tys. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. Kanadą. są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k. związki zawodowe. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. że obecne regulacje ustawy o s. uczniowskie kluby sportowe. oraz prawem UE. • statusu uchodźcy. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne.in. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych.7. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. zadania własne. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. Akademickiego Związku Sportowego. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. ośrodki sportu i rekreacji. jak zwłaszcza tzw. . a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. Ja­ ponią. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. 2. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany. Generalnie można stwierdzić. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. rozwijając się nadal w szybkim tempie. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. • organizowanie zajęć. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi.g. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". do prawic 12 tys. czy parafialne kluby sportowe. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r.s. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE.g. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys.d. Chinami. Australią i Argentyną. takie podmioty. jakimi są jednostki organizacyjne. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. z USA. • tworzenie. • korzystają z ochrony czasowej w RP. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych.h. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. czy wspólnoty wyznaniowe. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji.

aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego. 50 min euro. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom.g. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej. nakazującym zapewnienie. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców.d.d. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych.g.g. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne.g.g. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów. która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne.d. przeciwpożarowe oraz sanitarne. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s.. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r.g. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny.g. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r.d. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów.d. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika.8. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej. pojęcia wolności w zakresie podejmowania. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.g.. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji. Ustawa o s. proklamowanym w orzecznictwie ETS. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. przyzwoitym przedsiębiorcy. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. zgodnie z którymi podejmowanie. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej.. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców.. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s.. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika.d.d.g. .g. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej.d. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej.. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s. jak też uprzywilejowującym. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r. a także ochrony środowiska. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Takich uprawnień wymaga np. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej.. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s. małych i średnich przedsiębiorców. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia.d. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia.d..

odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.. w tym spółki osobowe i kapitałowe. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem. oraz przepisy k. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym.d. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. przedsiębiorstwa pań­ stwowe. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. ustalona w ustawie o s. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy.g. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy.d. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. np.8 tygodni. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych.d. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS. stru przedsiębiorców..g. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.g. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. które podejmują działalność gospodarczą.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. innych organizacji społecznych i zawodowych. które mają moc dokumentów urzędowych.s. W tej ostatniej kwestii ustawa o s.g. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. spółdzielnie. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r.h. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP.g. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze). zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. fundacje i inne organizacje społeczne. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów.d. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. z 2000 r. ustaliła. Ma istotne znaczenie. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. w zakresie działalności reklamowej. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. ale również z rejestru stowarzyszeń. Należy 2. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów.d.9. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej.

które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. 2. a w końcu 2003 r.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego.. 2. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. działalności regulowanej. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji.d. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. ewidencji działalności gospodarczej.d. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. Dopiero w przyszłości ustawa o s. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s.11.. oraz wykazania. tzw.g.g. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r.g. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). zezwoleń. obejmując nim jedynie sześć dziedzin.d. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych.d. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE.d. ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r.g. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. ustalonych przez ustawę o s.d. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. oraz kilku innych ustaw. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej.d. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym. . że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych). a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta). Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r.g. Należy podkreślić.g.. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie.10. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania.g. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON). ustawa o s.

której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków.d. 7aodnie z przepisami ustawy o s. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych. działalność kantorową. określonych przepisami prawa.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy. prawo lotnicze z 2002 r. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m.d.d. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r. zaliczająca się do tzw. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s.g. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. działalności wolnej.g. po stwierdzeniu. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. technologiczne. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć.. działalność regulowaną. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych.d. wprowadzoną przez ustawę o s. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia.. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej.d. organizowanie wyścigów konnych. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy. jako działalność gospodarcza. jak przygotowanie kapitałowe. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw.g. lokalowe. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne. słowniczku ustawowym ustawy o s.g. L . że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. ograniczając się do wymienienia ustaw. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności. kadrowe oraz inne. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. oraz ustawę o lasach z 1991 r. usługi detektywistyczne. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna.g. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą.in. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego.

1. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego.. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. • państw sąsiadujących z Polską. . Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. które powinno być dołączone do wniosku o wpis. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. • określenie przedmiotu działalności. jak też ze względu na to.g. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. co ściśle wiąże się ze sobą. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres.d. że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s.

Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. to obecnie . Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro.5 tys. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. euro. euro. euro. gdyż ryzyko roszczeń klientów. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku.5 tys. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. euro. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce.to 7. euro. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. • posiadające odpowiednią praktykę.5 tys. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. Należy podkreślić. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. po których przebiega trasa imprezy turystycznej. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. wiarygodności doku­ mentów. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej.

Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. a ukończenie innego typu szkoły średniej . Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. informacji o osobie. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami. Toteż ustawa o s.d. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia. które spowodowało zmianę danych. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. jak i ustawa o s. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów.aż 4 lal takiej prak­ tyki.d. zarządzania i marketingu. Jednak nie dotyczy to sytuacji. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. prawa. gdyż w obecnych. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Następuje to w postaci tzw. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s.g.g.g. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. Generalnie należy stwierdzić. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. ustala. Ta ostatnia idzie zresztą dalej. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. 3.d. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. zawarte w ustawie o s. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. ekonomii. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku.g.d. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Ustawa o s. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- . Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym.g. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych.2.d.

Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. 3. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. które zachowało ważność wpisów do CRZ. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej.3. a także wykaz przedsiębiorców. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji.. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. określającego organizację. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki. Warto podkreślić. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy.. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Taka księga składa się z czterech działów. Trzeba dodać.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. • poinformować o tych przedsiębiorcach.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . Podstawą tej ochrony jest system informacji. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji.

mają w tej dziedzinie największą przyszłość. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. Tak samo jak wcześniej CRZ.4. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r.inach. 200 takich podmiotów. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. Deklaruje ono jawność tej ewidencji. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o.o. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. lokalu lub ich części. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim. Warto podkreślić. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r.d. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. 3. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. Można więc mówić o tendencji spadkowej. Generalnie należy oczekiwać. w dniach i w god?. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana.crz. . do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli.podobnie jak poprzednio CRZ . oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r. Ponadto ustawa o s.g. Może to być forma telefoniczna. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. wykorzystujące dostęp do Internetu. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej. obiektu.turystyka. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. pisemna lub elektroniczna. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. ale została ona zahamowana. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s.. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji.gov.g. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. gdyż w ciągu ostatniego 1. czyli prawie 19%. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień.5 roku przybyło ok. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. W konsekwencji Centralna Ewidencja ..d. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą.

wynikające z odrębnych przepisów.g. dających zlecenie agentom. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą.g. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. głównie w województwie śląskim. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. • przestrzegania przez przedsiębiorców. Z wykazu przedsiębiorców. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. którego zakaz dotyczy.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. że tzw. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. którego reprezentuje. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może .w. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat.. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. lub • działa jako agent organizatora turystyki. którego reprezentuje. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi. karą ograniczenia wolności lub grzywny. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. W wykazie tym wskazuje się termin. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru. jeśli spełnia ustawowe warunki. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. ale także agentów turystycznych.d. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.

Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. Tej treści przepis ustawy o s. Zgodnie z przepisami ustawy o s. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych.d.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników. Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. Może jednak okazać się. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. których wykreślono z rejestru. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu. wniosku. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. 3. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. .oznacza ich rażące naruszenie.g.prawo łowieckie. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. Jest to tury­ styka specjalistyczna. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych.g.5. . Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych. specjalnego sprzętu. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi.d. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku.

Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą.g. z 2004 r. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. Wejście w życie ustawy o s. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s. świadczącego omawiane usługi turystyczne. a potem dwóch zezwoleń.g. jak również osób postronnych.d. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. • łowiecka turystyka wyjazdowa. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę.d. róż­ nica jest taka.d. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej.. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska. jest obowiązkowe. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta. a 15 tys.g. euro. • . Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ).'° . aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Jednak skoro są to usługi turystyczne. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. • łowiecka turystyka przyjazdowa. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą.g. Toteż prawo łowieckie przewiduje. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych.d. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. które mogą ponieść szkodę podczas polowania. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym.g. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. • składać organowi rejestrowemu.d. Z przepisów prawa łowieckiego wynika.

zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko. euro . Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego.nieznaną ustawie o usługach turystycznych . Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. kłusownictwo. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. wymagane od egzaminowanych dokumenty. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej. w prawie bankowym z 1997 r. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Skład tej komisji. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych.. ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.. euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia.również jej adresu zamieszkania. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r.. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. ubezpieczenie OC).78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż . Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. wynosi ona równowartość 10 tys. która ma być objęta wpisem do rejestru. • określenie zakresu działalności. Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej.. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys.k. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej.in. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa.s. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania. jak np. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. euro . obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. jak i polowania za granicą. a 20 tys. z 2000 r. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. euro. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw. jak też polegające na za­ płacie kar umownych.. 15 tys. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP).formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego. Jest oczywiste. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. Należało się spodziewać. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach.h. czy k.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne. jak również sezonową. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych.legitymacją przewodnika górskiego. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Obej­ muje to zarówno działalność stałą. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. Osoby. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. jak to jest w przypadku usług turystycznych. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. oraz legity­ macja pilota wycieczek. na terenach zamkniętych. jak i w środowisku otwartym. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty.. . oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r.1. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. Jest to racjonalne rozwiązanie.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. sekcji i stałych zespołów. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r.

która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. półkolonie. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. Należy dodać. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. Są to tzw. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. 4. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. Jeśli są to dzieci do 10 lat. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. wczasy w mieście). Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach. obozy. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. ale również właściwej opieki wychowawczej. określone w odrębnych przepisach. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. pla­ cówki wypoczynku. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. kolonie. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych.2. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. . w górach lub nad wodą. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć.

jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . który wydał wskazane zaświadczenie. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. określonymi w od­ rębnych przepisach. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. jak lokalizacja obiektu (terenu). Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. a nie wynikać z ustaleń formularza. • informacji na temat formy wypoczynku. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. którzy mają być zatrudnieni. liczby turnusów. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. 43. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. określenie wyposażenia sypialni. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. finansowanych z budżetu państwa. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej.. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

g.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. przepisów ustawy o s.1. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej.g. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s. przy uwzględnieniu innych jego zasobów. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s.g. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5.d. prowadzenie pola biwa- . Aby tak nie było. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. omówionym w rozdziale 2 podręcznika.d. Jak już tamże wspomniano. wynika.g. staje się przedsiębiorcą. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej.. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym.d. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników.d. wynajmowanie całych domków turystycznych. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi.

To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. Ma on wszystkie te obowiązki. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. schroniska młodzieżowe. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. spółki akcyjne. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. że jest wręcz odwrotnie. nauczycielom. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. domy pracy twórczej. domy wycieczkowe. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. na ogólną liczbę 6694 tzw. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. jak np. spółki osobowe.. motele. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. ani nie potwierdza jej praktyka. schroniska oraz pola biwakowe. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. ośrodki wczasowe. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. zakłady uzdrowiskowe. Nieraz zdarza się. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. 5. Jest to tzw. w tym obowiązek rejestrowy. wolna działalność gospodarcza. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. uczniom. spółdzielnie. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. pracownikom sezonowym. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. zezwolenia. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. kempingi. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. W 2006 r. Są to obiekty standardowe. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo. czy osobom przebywającym na delegacji. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. osoby fizyczne.o. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych.2. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. pensjonaty.

bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. • przeciwpożarowych (tj. • sanitarnych (tj. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. nazwę własną obiektu. Zastrzeżenia wywołuje fakt. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. o które wystę­ puje wnioskodawca. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. o które występuje wnioskodawca. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. jak i wymagania sanitarne. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. a także dowód wniesienia . • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. przeciwpożarowych i sanitarnych. o które ubiega się wnioskodawca. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. w których są świadczone usługi hotelarskie.

Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. gdyż nie musi on mieć restauracji. akceptacja kart płatniczych. który wy­ dał decyzję. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. to w szczególno­ ści m. obejmując też działalność handlową. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r.in. promesy. Jest to uzasad- . Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. Co do innych usług trzeba wspomnieć. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. czyli właściwego marszałka województwa.3.a. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. że analizowane rozporządzenie z 2004 r. nie dłuższy niż 2 lata. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. które stanowią dochód budżetu gminy. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. 5. które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. w tym większość miejsc w pokojach jedno. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.i dwuosobowych. Ten wymóg został w 2002 r. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej.p. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. czyli tzw. oraz z 2001 r. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. wom sernice). było w Polsce 1295. tj. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. budzenie. Trudno zrozumieć. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. jakie są wówczas zawierane.

Omawiane rozporządzenie z 2004 r. pokojowych. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz).106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. ale także infrastruktura towarzysząca.. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. siłownia. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. Co więcej. kursem specjalistycznym. gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. Natomiast usługi prania. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane. odnowy biologicz­ nej (basen. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. sauna. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. chociaż do 2001 r. Rezultat byl taki. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej.. portierów i bagażowych.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. których było już 21 na początku 2006 r. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. że hotel jest obiektem. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. że w hotelach trzy-. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. również w odniesieniu do kelnerów. Także świadczenie usług w zakresie tzw. solarium. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. cztero. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. Trzeba wyrazić zdziwienie. zmienionego w 2002 r. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . pełny węzeł higienicznosanitarny. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian. klubowe. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. znacznie złagodzone. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. pamiątek.

i pięciogwiazdkowego. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. a w 2006 r. że już w 1977 r.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. wymagania prawne dla mote­ li. Warto przypomnieć. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. Rzeczywiście tak się stało. których liczba stale rośnie. Generalnie trzeba stwierdzić. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich. ich liczba znowu spadła do 116. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości. czte­ ro. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. gdyż grozi obniżeniem . chociaż jest jej członkiem. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. gdyż w 2004 r. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. Trudno to wytłumaczyć. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. Istotnym argumentem jest też fakt.o. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. 5. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne. .4. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. ale na krótko. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. Różni to motele od hoteli. O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. tylko 116. W hotelach cztero. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. do 109. podczas gdy w 2000 r. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. Zastanawia przy tym. Różnice są jednak na tyle istotne. czy gościńców kosztem pensjonatów. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. było ich jeszcze 409. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych.5. zaledwie 242. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań.. Wciąż przybywa różnych zajazdów. z o. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. kierowników sali. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. Już w 2001 r. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem.

ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. map regionów. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. sauna. kosmetyków. Trzeba też podkreślić. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. rzeczy wartościowych. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. Szczególnie ważne. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . obiadu. choć nie zawsze doceniane.do 12 miejsc. Już od 2002 r. było ich 179. a I kategorii . Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. a jeśli jest to dom II kategorii. bankietów.nie więcej niż 8 miejsc. kolacji lub obiadokolacji. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. Chociaż od 2002 r. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy.Warto podkreślić. solarium. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. JI kategorii . przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. ale od 2002 r. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. całkowicie zniosło. pokazów itp. że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. wydawnictwa tury­ styczne itp. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. Należy też podkreślić. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. że drastycznie ograniczone w 2002 r.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. pamiątki. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. Przy tym standard znacznie obniża fakt. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. jaki i gastronomicznych. tylko 70. 5. Warto podkreślić. siłownia. Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. masaże itp. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. bagażu i sprzętu turystycznego. planów miast. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. jak kosmetyki. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. książek telefonicznych itp.6. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. choć jeszcze w 2000 r. 5. czy środków higieny osobistej.7.

schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. że wystarczy. Trzeba raczej uznać. co powoduje. że obowiązujące przepisy akceptują stan. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. chociaż w 2000 r. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . zaledwie 56. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. Na świecie działa ok. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). W obiekcie. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. Trzeba podkreślić. chociaż jeszcze w roku 2000 r. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). w którym jadalnia jest. W literaturze przedmiotu podkreśla się. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. bagaż oraz sprzęt turystyczny. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. tylko 395. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. wymaga. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. to należy podkreślić.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. przedmioty wartościowe. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. 5. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. Warto zauważyć. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. rozporządzenie MEN z 2005 r. było 1226 schronisk młodzieżowych. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. Zastrzeżenia wywołuje. przy szlakach turystycznych. z czym nie można się zgodzić. 5.8. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska.5 tys. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. dostosowanych do samoobsługi klientów. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM. że w 1980 r. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku.

również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. motele. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. przedmiotów wartościowych. Takie dodatko­ we oznaczenia.. jak ośrodki wczasowe. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. Sytuacja tych osób . W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. słodyczy oraz pamiątek.. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych.in. gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. pensjonaty. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. które są określone w powołanym załączniku nr 8. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. Spośród innych usług. czy domy pracy twórczej.9. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie. bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. stacji lub przystanku.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. pięciu milio- . nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. w tym natrysk. przechowywanie pieniędzy. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK. bagażu i sprzętu turystycznego. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. domy wypoczynkowe. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. W 2004 r. określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych.jest bardzo trudna. schroniska młodzieżowe i schroniska. hotele. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. nów. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych. Niepełnosprawnym jest osoba. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. zmienione istotnie w 2004 r. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. domy wycieczkowe. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk. Występują one również w działalności hotelarskiej.

któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. w stół. ogrzewania oraz wyposażenia tzw. węzłów higienicznosanitarnych. z bieżącą zimną wodą. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. jak również takiego umeblowania. • wynajmowania miejsc w namiotach. Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów.in. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych.in. umieszczenie wyłączników światła. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. 5. w których są świadczone usługi hotelar­ skie.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. przyczepach mieszkalnych. biurka i umywalki.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . rano i wieczorem o ustalonych porach. jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). oddzielne zamykane szafki i wieszaki. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów. Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. ustawione w odpowiedniej odległości). Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. żeby były dostępne z łóżka. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. żeby były czytelne dla niewidzących. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. punkt poboru wody. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. zapewnienie pilota do telewizora. musi być m. odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. schronisk i schronisk młodzieżowych.10. Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. łóż­ ka mogą być piętrowe. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach. oświetlenia. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m". jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). a ciepłą minimum przez 2 godz. dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. dla domów wycieczkowych.5 m2 na osobę. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m.

• dla osób samotnych. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. wyposażeniu i urządzeniu. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. „puszyste" itp. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. jak niepalące. do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. • obejmującego jazdę konną. Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. którzy wyrażą na to zgodę. jak i osoby niezrzeszone. • dla ekologów. • dla osób niepełnosprawnych. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. • stanowiącego plener artystyczny. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. proponując własną ich kategoryzację. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania.agroturystyka. z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. pojemnikami na śmieci.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. • obejmującego spływ kajakowy. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. szczególnych programów pobytu. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG". Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". • dla myśliwych. Trzeba zgodzić się. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. • dla miłośników przyrody. o odpowiedniej wielkości. znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. • dla innych kategorii osób. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". • pokoje grupowe. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. WC i pomieszczeń wspólnych. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. charakterze. . wiejską bazę noclegową.. • dla osób starszych. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. Warto zaznaczyć. • dla wędkarzy. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater.

przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. jakie mogą powstać w tym zakresie. 5. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. w których są świadczone usługi hotelarskie. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. w sprawie wykazu prac. tatuażu i odnowy biologicznej.in. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Przepisy te określają m. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. jak również inne obiekty. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie. muszą spełniać wymagania sanitarne. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. zapewnienia szatni. PFTW . Tzw. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. Warto podkreślić rozliczne korzyści. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds.. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów. niektóre obiekty usługowe. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r.in. w których są świadczone usługi hotelarskie. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. jakim powinny odpowiadać m. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. wykonywane przez osoby zatrudnione m. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r. w podmiotach świadczących . Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. W związku z tym. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. kosme­ tyczne. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG".11. zarówno obiekty hotelarskie. przebieralni. opalanie. Wymagania sanitarne.120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług.in. masaż. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne.. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. naświetlanie. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych.

a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . innych obiektów budowlanych i terenów . systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. przygotowania budynku. w saunach i basenach kąpielowych). obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. w których są świadczone usługi hotelarskie. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. w których są świadczone usługi hotelarskie. budynku. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. Ustawa ta określa m. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. wyposażenia budynku. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. Oznacza to konieczność stosowania tzw. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach.in. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. instalacyjnych i technologicznych. Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. Trzeba zaznaczyć. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. że zmieniona w 2001 r. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. pakowaniem.

określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. czy strefy pożarowe. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . w których są świadczone usługi hotelarskie.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m. jak budynki. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. Poza tym trzeba podkreślić.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. jak też do odpo­ wiedniego.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. motele.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. odwołuje się co do znaczenia takich określeń. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. stałe urządzenia gaśnicze wodne. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. konstruk­ cji i wymiarów. Najwyższą klasę takiej odporności. domy wycieczkowe. w budynkach zamieszkania zbiorowego. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. zobowiązują właścicieli. które zostało już wyżej częściowo omówione.in. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. a więc także we wszystkich obiektach. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego .. schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. warunki ochrony przeciwpożarowej. zawierają w szczególności takie akty normatywne. pensjonaty.in. jak odpowiednie wyjścia. motele. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. schro­ niska. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. jakimi są obiekty hotelarskie. kategorie zagrożenia ludzi. przejścia i dojścia ewakuacyjne. gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . określoną literą „A". przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). wymaga. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. pensjonaty. sale konferencyjne). w których jest on konieczny. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. domy wypoczynkowe. zmienionego istotnie w 2004 r. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. zabezpieczenie przed zadymieniem. Przy tym hotele. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne.jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. zawierają­ ce m. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części.

gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu. wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. Przykładem jest dodany przepis. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. walorów krajobrazowych. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. warunki ochrony powietrza. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych.. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. co miało miejsce uprzednio. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. wód i powierzchni ziemi. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest .in. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. której na- 5. w tym świadczenie usług hotelarskich. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. • nazwę i adres obiektu. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. który zobowiązuje. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.in. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. określonych odrębnymi przepisa­ mi. • informacje o promesie. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. jak też ochrony przed hałasem. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. Ustawa ta określa m. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. Należy podkreślić. przeciwpożarowych lub innych. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. zwane promesą.12. w których są świadczone usługi hotelarskie. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych.

w których są świadczone usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelarskie. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski. karta ewidencyjna innego obiektu. ma miejsce według tych samych zasad. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. w których są świadczone usługi hotelarskie. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. Należy zaznaczyć. które są w tym obiekcie zatrudnione. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny.14. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- . Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. 5. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. że projektowane w 2003 r. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast).Należy pod­ kreślić. 5. prowadzi ich ewidencję. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. Jest to obecnie zadanie własne gminy.w. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. • nazwę i adres obiektu. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. Należy podkreślić. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.13. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. • informację o liczbie miejsc noclegowych. zmiany liczby miejsc noclegowych. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług.

przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. nie spełnia wymagań sanitarnych. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. odpowiedzialność za wykroczenie. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. są niesprawne. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. 5. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. Jeżeli zaś obiekt. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. do których został zaszeregowany. wynika np. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. uszkodzone. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. Właśnie z odrębnych przepisów k. wynikających z odrębnych przepisów. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli.w. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. w których świadczone są usługi hotelarskie. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. w których są świadczone usługi hotelarskie. Przewiduje ono. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. w których są świadczone usługi hotelarskie. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. Od 2001 r. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. nie jest należyty. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony. oraz nie narusza uprawnień innych organów. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki.15. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. jak też na wniosek przedsiębiorcy. do których został zaszeregowany. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. przewiduje.

Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. gospoda. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. jak hotel czy pensjonat. takie określenia. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. hotelik. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. motcłik. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. jak WOTEL czy OTEL itp. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. stanica wodna. bacówka. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. Należy też zauważyć. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". jak ważne znaczenie mają takie określenia.. . Dosyć czę­ sto występują np. rezydencja turystyczna. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. oberża. nazw własnych (np. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu.132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. Hotel Górski na oznaczenie schroniska). jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. z którego jednoznacznie wynika. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. dom turysty. stacja tury­ styczna. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. gość hotelowy może domagać się. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. bungalow. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. znaków towarowych. co jest zagrożone karą grzywny. karczma. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. czy domek tury­ styczny. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje. Co więcej. gościniec. jak zajazd. nazw obcojęzycznych. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. dom wypoczynkowy. aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. stanowi obecnie wykroczenie. dom gościnny. pensjonacik). że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. w tym takich. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie.

• dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. przedłużenia pobytu itp. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii. rezerwacji pokoju. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. jak również z wszystkimi innymi osobami. 5. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami.16. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. Należy zauważyć. zasady liczenia doby hotelowej.in. określające m. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. .134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego.

ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. szlaki i trasy tury­ styczne. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko. place. że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. • gminnych dróg. akt III PRN 66/67). Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty.1. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. • lokalnego transportu zbiorowego. (sygn. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw. ulic. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. (sygn. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej... gdy np. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. 417 k. • kultury fizycznej i turystyki. plaże. parki. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r.c. co obejmu­ je m. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. w tym ulic. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. Nie można o niej mówić w sytuacji. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . czystości i po­ rządku na terenie gminy. mostów. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. (sygn. placów oraz organizacji ruchu drogowego. to powinien odpowiednio je oznakować. prawo ochrony środowiska z 2001 r. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw.in. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. akt SK. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. rekreacji ruchowej. 18/2000). Gmina będąc gospodarzem danego terenu. jakim jest organ gminy. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. a gdy to nie jest możliwe. • zieleni gminnej i zadrzewień. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. powodujące szkodę u turysty. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. traktując je jako zadania własne tych jednostek. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. trzeba uznać. akt III Cr 9/65). jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami.in. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. Takie przypadki mają miejsce. oblodzenie chodników. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami.

111 .2. Same lasy państwowe zaś to aż 78.duże zagrożenie. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. Warto zaznaczyć. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. tereny pod liniami energetycznymi. II . urządzenia melioracji wodnych.duże). Jest to tżw. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. stopień . co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. (sygn. Trzeba podkreślić. przy parkingach). Nie można zakładać. kat. k.c. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa. (sygn. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. Niemczech oraz Ukrainie. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0. jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. stopień . Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego.in. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym. powiększania zasobów leśnych. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. wina organizacyjna (anonimowa).1 ha. które zajmują ok. l. I . że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. co stanowi 28. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. drogi leśne. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. trwałości utrzymania lasów. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. w tym oczywiście turystów. 417 i nast. wodę. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m.brak zagrożenia. powietrze. 9 0 0 jest niższa od 10%. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza. parku narodowego. oblodzonym chodniku. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. bo aż 82. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. oraz nowych regulacji art. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. stopień . w tym oczywiście również turysty. 9 min ha.małe zagrożenie. 2. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część . walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. miejsca składowania drewna. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz. Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. kat. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. którym mogą ulec zwiedzający. stopień . szkółki leśne.138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym..4% wszyst­ kich lasów w Polsce. 3. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów.średnie. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r. Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. linie podziału przestrzennego lasu.5%. bądź wpisany do rejestru zabytków. glebę. Ok. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu.małe). Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne.średnie.6% powierzchni Polski. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle.

hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu). jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. co stanowi istotę turystyki aktywnej. Ruch pojazdów silnikowych. z jakimi wiąże się przebywanie w górach. zaliczająca do wskazanych zasobów m. zachowania dobrego zdrowia. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. ale również realizujących funkcje poznawcze. puszczania psów luzem. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. rozkopywania gruntu. . ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. zdarza się najwięcej wypadków w górach. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. niszczenia lub uszkadzania drzew. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami.in. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami.: zaśmiecania lasów. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. właśnie lasy państwowe.. dyrekcje parków narodowych. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. o których nie wolno zapominać. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Każdy. skiboby. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu. które zabraniają m.in.in. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. 6. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. snowboarding. kto chociaż raz był w górach. odbywane niezależnie od pory roku. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. ścigania. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. płoszenia. jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. wie. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. niszczenia grzybów i grzybni.3. krzewów lub innych roślin. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n .

sporto­ wych. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. obiektów i urządzeń. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r.m. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych.. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. obiektów i urzą­ dzeń. Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń.. odpowiada organizator imprezy. organami jednostek samorządu terytorialnego. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r.p. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność.. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych.m. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. gdyż decydujące jest to. Także tzw. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. a nie w jej akcie wykonawczym. urządzeń lub obszarów. rekreacji ruchowej i sportu w górach. wycieczek szkolnych. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. że osoby fizyczne uprawiają sport. ale także poniżej tej wysokości. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. pływających. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. bądź jest to teren. rekreację ruchową i sport w górach". oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych.p.. a od kierowników wskazanych obiektów . zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. którego projekt z marca 2007 r. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. przewiduje. rekreację i sport w górach . warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub .

powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. jak też uprawiania turystyki górskiej.czerwo­ ny. jak to jest obecnie. co należy do zadań GOPR. Wydaje się. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa.to kolor zielony. obiektów i urzą­ dzeń w górach. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.niebieski. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. obiektu i urządzenia. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. jak też pod wpływem środków odurzających. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. że jest nieprecyzyjnie sformułowany. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. . rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone.czarny. to regulowałby tzw. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa.144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. trudne . Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. o ile w ogóle możli­ we. jak też uprawiania turystyki górskiej. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. łatwe . a bardzo trudne . ułatwiających orientację w terenie.c. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. herbaty góralskiej. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach.

Warto dodać. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. tj. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej... Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane.in. które mogą opóźnić powrót. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego.. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy. • używanie kasków ochronnych. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. Wspomnieć też warto o zał. rzeki. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. Polski Związek Alpinizmu. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. w tym żeglarskiej. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. kajakowej i podwodnej. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. Mo­ rze. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. Obejmują one m. 6. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r.5. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. Akt ten ustala. a nie w drodze aktu wykonawczego. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. czyli wspinaczek w wysokich górach. 6. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego.4. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach.

rekreacji i sportu. Trudno powiedzieć. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. urządzeń lub obszarów.. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. odbywających się na wodzie lub nad wodą. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach.. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. pływalnie. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. kąpiących się i uprawiających sporty wodne". w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. pływających. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. Również tzw. przeznaczone do kąpieli. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. wycieczek szkolnych. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. że nadal obowiązuje . ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. żeby miały to być jasne przepisy prawne. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Trzeba podkreślić. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. że osoby fizyczne uprawiają sport. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. odpowiada organi­ zator imprezy. parki wodne oraz tereny przyległe. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. sportowych. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. a nie w jej akcie wykonawczym. którego projekt z marca 2007 r.

przewiduje. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach.in. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. Trzeba też zaznaczyć. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. wodnych przystani i marin. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. • przestrzegania znaków zakazu. pływalni lub parku wod­ nego. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. że trudno tu mówić o nowościach. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. 6. a często wręcz niemożliwe.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. których wzory są określone w zał. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. podawania. wydawanej corocznie przez WOPR. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. obiektów i urządzeń nad wodami. których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. obiektu i urządzenia. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. a także sprzedaży. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. Niestety życie dowodzi. że zał. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. gdyż statystyki dowodzą. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. zakazywać wstępu osobom.6. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów.

kapitana motorowodnego. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. Trzeba też podkreślić. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. narciarstwo wodne. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. co obecnie reguluje zał. wioślarstwo. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. morskiego sternika motorowod­ nego. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. jedynie pod nadzorem. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. wymaga. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. ma zawierać zał. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. nr 5. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. Projektowane ustalenia zał. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. Trzeba podkreślić. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. które nie ukończyły 16 lat. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. Względy bezpieczeństwa wymagają. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. która ukończyła 12 lat. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. formułują zasadę. kajakar­ stwo. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. sternika jachtowego. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. . aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. pływających. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. a nie w drodze aktu wykonawczego. starszego sternika motorowodnego. w tym innych jednostek pływających. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki.

Warto dodać. który ma być używany do nurkowania. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. sportu. który ma być używany do nurkowania. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. . • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. Prawie każdy może więc nurkować. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. które przewiduje. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji.. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego. zakazuje ponadto zachowań. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie.16 MPa. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. konieczna jest ich regulacja prawna. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. wymaga. wiosłowej lub jachcie. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. 6. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. ale żeby były to czynności bezpieczne. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw.7. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. płynący na łodzi motorowej. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających.4 MPa. wymaga. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. jak ruchy i głębokość wody. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. • sprawdzenie sprzętu. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. azotu zaś 0. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie.

Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie.. która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności.. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. oraz ustawy o lasach z 1991 r. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika.. w którym się odbywają. rozporządzenia MEN w sprawie warunków. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. Trzeba dodać. śnieżycy i gołoledzi. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Omawiane rozporządzenie nakazuje. obejmujących morskie wody wewnętrzne.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. Nauka pływania uczniów 6. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. informacji o sprzęcie. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. w jakich ma się ona odbywać. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. sposo­ bów porozumiewania się. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego. i jej aktów wykonawczych • . jest po prostu zbędne. Jest sprawą oczywistą. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. Wszelkie zajęcia.. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. sportu i turystyki. który ma być używany do nurkowania). imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. tj. w czasie zwie­ dzania. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika.. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. a zwłaszcza organizowanych w górach.8.

kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. muzeach. stawach.in. podporządkowanych lub nadzorowanych m. ministra do spraw . Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. Trzeba podkreślić. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. łuku. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. zabezpieczenia pod względem medycznym. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. operach. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. do używania dysku. oszczepu. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. kinach. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych.in. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. czy sportowej broni strzeleckiej. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. bibliotekach. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną.in. szpady. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. artystyczną lub rozrywkową. operetkach.nie mniej niż 300. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją. młota. filharmoniach.9.. Odnosi się to m. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. kuli. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. ochrony porządku publicznego. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. domach kultury i galeriach sztuki.

oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). domu wycieczko­ wego. które mogą być na imprezie. Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Trzeba też zaznaczyć. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. która proklamuje zasadę wolności człowieka. podobnie jak np. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. co ma znaczenie dla osób podróżujących. W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. pensjonatu. hotelu. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom. organizatorzy turystyki. parku narodowego lub krajobrazowego. a nie pobyt stały. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. schroniska. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. bądź dla ochrony środowiska. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. Obowiązek ten obejmuje m. pokoju gościnnego.1. kluby sportowe. czy właściciele obiek­ tów. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. że dokonane w 2007 r. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. campingu lub na strzeżone pole biwa- . co chce. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. motelu.in.. których określa jako wczasowiczów i turystów. związki sportowe.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. Zarówno paszporty. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. Konsul wydaje tzw. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. studen­ tów. osoby niepełnosprawne i kombatantów. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. przez uczniów. roku życia. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r.. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. Należy podkreślić. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. a za granicą . jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np.konsul. a także w tych przypadkach. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). a 13. który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. które ukończyły 70 lat. Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. rencistów. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie.in. emerytów. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. Omawiana ustawa przewiduje.

Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. przesuwanie. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. 1973 r. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak.in. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej.opar­ tego na przepisach prawa UE . uszkadzanie. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. 1 kg tytoniu do palenia. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. usuwanie. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. wyko­ nywania polowania. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym. z których Polska ratyfikowała m. że jest sfałszowany. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie. połowu ryb. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- .k. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. Trudności pogłębia fakt. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r. czy innych. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem.. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. (TO 7. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne.3. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów... Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży.p. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. podpisaną w 1990 r. 200 sztuk cygar. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. w Stambule. że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie. Niszczenie. czego dokonała ustawa z 2004 r. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. groźby. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom. 400 sztuk cygaretek. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych.. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE.

roku życia. czyli z tzw. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. którzy ukończyli 17 lat. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. jak i polskiego k.Prawo celne z 2004 r.c. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego. win musujących i wzmocnionych. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. Zawsze jednak . jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów.25 litra wody toaletowej. Znajdują.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny. wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty. alkohol i napoje alkoholowe. oraz . • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. jak zgłoszenie celne. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. produktami pośrednimi.c.1 litra wody toaletowej. jakimi są wyroby tytoniowe. od przedstawicielstwa pośredniego.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). • 25 g perfum i 0. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. odprawa czasowa. • 110 litrów piwa. który nie ukończył 15 lat. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. państwa trzeciego. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. W odniesieniu do podróżnego. • 50 g perfum oraz 0. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. który nie ukończył 15 lat. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym.5 litra win niemusujących. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. W przy­ padku podróżnego. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym.5 litra napojów o mocy do 22%. należących do czterech podstawowych grup towarowych. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. którzy nie ukończyli 17. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. Warto zauwa­ żyć. • 0. przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r.

jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys. Warto też zazna­ czyć. Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. . katalogi targowe. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r.in. nieprzeznaczone do rozdawania. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . Zasady takiego obrotu. czasopisma. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. euro.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. euro. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". książki. euro. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". wartości dewizowych. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. dewizowe z 2002 r. że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych. w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. turystycznych materiałów informacyj­ nych. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. poszerzyła zakres tej swobody. plakaty. Jedną z nich jest określenie „rezydent". umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. publikacje dotyczące muzeów. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo .4. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. W tzw. w tym m. przewodniki. broszury. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. uzdrowisk lub podobne. oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. mapy geograficzne. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. jak prawo celne. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw.

. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. aby mogły one wykonywać działalność kantorową. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. że znowelizowane w 2007 r. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. . Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT.g. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. euro. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową.5. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. 7. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Warto zaznaczyć.d. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. Warto podkreślić.. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. stosującymi kasy rejestrujące obrót. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. jeśli spełniły ustawowo określone warunki.

w którym dokonano zakupu. których taki zwrot może dotyczyć. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. dany podmiot powinien: być spółką z o. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. poprawiania stwierdzonych w niej błędów. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. lub spółką akcyjną. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. wartości i stanu towarów. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego.o. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. zł. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. Warto zaznaczyć. od których przysługuje zwrot podatku VAT. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach.pl. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym.vat. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. Np. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Np. jak też zakresu. Te ograniczenia powodują. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty.

w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. parki krajobrazowe. czy użytkowe. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów.6. wychowawcze. zmiana granic już istnieją- . • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. zdrowotne. rzadkich i chronionych gatunków roślin. • zadrzewień. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. • siedlisk przyrodniczych. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. zwierząt lub grzybów. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. 7. wypoczynkowe. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. ale także międzynarodowej. • roślin. Właśnie te tzw. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. Utworzenie nowych parków narodowych. w których biorą one początek. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. zabawo­ we. kształcące. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. stanowiska dokumentacyjne. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. a także związanych z nimi dóbr kulturowych.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. oraz ustawa o lasach z 1991 r. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. lasy państwowe. zwierząt i grzybów. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. estetyczne. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. jak i uczestników rekreacji. zwierząt i grzybów. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. siedlisk zagrożonych wyginięciem. sportowe. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. • zieleni w miastach i wsiach. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. prestiżowe. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. tworów i skład­ ników przyrody. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. w kanałach. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. rezerwaty przyrody.in. • zasadę planowości ochrony przyrody. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. • krajobrazu. ale także na osoby prawne.

Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. ostoje i siedliska przyrodnicze. zakłócania ciszy. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. Ustawowo zostało przesądzone.in. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. faunistyczny. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. naukowymi. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. florystyczny. Wiążą się . wydmowy lub skalny). określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. czynnej i krajobrazowej. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. gospodarczej oraz turystycznej. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. która może być waloryzowana. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. studentom. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. Taki plan m. wodny. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. torfowiskowy. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. stepowy. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. jaką w świetle prawa jest taki park. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe.in. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. dydaktycznej. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. naukowymi. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. turystycznych i sportowych. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. zakaz bi­ wakowania. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. społecznymi.in. na­ ukowej. działających na terenie danego parku narodowego. ekosystemy. W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. a także siedliska roślin. turystycznych i rekreacyjnych. emerytom. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. słonoroślowy (halofilny). palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. wskazuje obszary ochrony ścisłej. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. określiło 8 parków narodowych.

Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. dolina Rospudy. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. filmowa- . Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu.in. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w.in. zwierząt i grzybów. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. ale ma charakter łagodniejszy. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. określonych w ustawie o ochronie przyrody. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. oraz tzw. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. Akt ten powinien określać m. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. Takie rozporządzenie określa m. turystycznej i rekre­ acyjnej. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. turystycznych i rekre­ acyjnych. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. obszary Natura 2000. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich.in. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. kierując się potrzebą ochrony przyrody. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Takim właśnie obszarem jest np. zakaz wybierania jaj. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. czy zakaz fotografowania. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu. bądź ostoi. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej.

Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. czy samo zakłó­ canie ciszy. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. jak zwłaszcza dotyczące polowania. kulturowej. wodospadów. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. a nawet obserwacji takich zwierząt. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. jak np. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. palenia ognisk. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. ruch pieszy. źródeł. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. całkowitego rozpadu. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. uprawiania sportów wodnych i motorowych. wydmy. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. historycznej lub krajobrazowej. czy używania motolotni i lotni. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. używania łodzi motorowych. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. . mogą być uznane za tzw. torfowiska. tzw. głazów narzutowych. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. kamieńce. pływania. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. skarpy. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. Naturalne zbiorniki wodne. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. użytki ekologiczne. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. rowerowy. bagna.in. skałek. że­ glowania. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. wędkowania i rybołówstwa. oczka wodne. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. wywierzysk. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. wspinaczka. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. starorzecza. ruchu pojazdów. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. naukowej. zakłócania ciszy. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody.jarów. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych.

obiekty techniki. Natomiast w grupie . zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych.. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych.7. Fryderyka Chopina w War­ szawie. czy relikty działalności gospodarczej. jak np. liczącej ponad 64 tys. pomniki historii. Wzgórze Staro­ miejskie. monety. 7. ale mogą to być także obiekty współczesne. Ta ustawowa definicja obejmuje np. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. Taki charakter ma np. tj. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. wytwory sztuki ludowej itp. określając jego granice. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. podania ludowe. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. religijnej lub artystycznej. kurhany. które tworzyły te kolekcje. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. stare rowery czy samochody. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego.). Te niewątpliwie znaczące pamiątki. cmentarzyska. cmentarze. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". obejmujący Wzgórze Zamkowe. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. grodziska.in. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. obrzędy i obyczaje przodków). Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. jak również jako niematerialne formy kultury (np. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. ogrody. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". przy którym podpisano tzw. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. mieszczą się rozmaite budowle. będący tym wytworem. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. Na liście tej znajduje się m. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. a w 2007 r. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. tradycyjne tańce. placu. stare kopalnie itp. W 1999 r. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. odnosi się też pojęcie kolekcji. jak też kopalnia soli w Wieliczce. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. ich części lub zespoły. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. obrazy. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. mające znaczenie ogólnoświatowe.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. instrumenty mu­ zyczne. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. arty­ styczną łub naukową. przedstawia­ jących wartość muzealną. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. ulicy lub jednostki osadniczej. obiektów w postaci nieruchomo­ ści. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. muzyka. ślady osadnictwa w Biskupinie. zabytków żyjących od ruin. parki.

Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. Natomiast wójt (bur­ mistrz. rady powiatów oraz rady gmin. Realizacja tych programów ma na celu m. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. powiaty i województwa. co jest nową formą ochrony zabytków. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. Należy wskazać. Nie­ stety tak nie jest. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. . podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw.in. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. co następuje w trybie wyżej omówionym. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. • uznanie za pomnik historii. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków.in. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. zwłaszcza nieruchomych. że dany zabytek podlega ochronie. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków.

że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. upowszechnianie podsta- . Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. 7. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. którym niekiedy może być turysta. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. a nawet na wsi. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną.8. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. prezydenta miasta). aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego..192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. jak również dzieła twórców żyjących. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. ale muzea są nieraz również w małych miastach.in. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu.. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. zmieniona w 2007 r. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. w którym są świadczone usługi hotelarskie. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. Zwykle są to duże miasta. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek.

depozyty. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. jednostki samorządu terytorialne­ go. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. Po zmianach w 2007 r. Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. Muzeum Pałac w Wilanowie. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. nauki i kultury polskiej oraz światowej.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. który sta­ nowi dobro narodowe. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. Muzeum Narodowe w Warszawie. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie). Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. Muzeum Wsi Lubelskiej. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. Muzeum Zamkowe w Malborku. • prywatne (wszystkie pozostałe). to nie powołuje się już rady muzeum. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. jak i depozyty. np. który takie muzeum utworzył. prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. Zarówno wysokość opłat za wstęp. uniwersyteckim. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. zabezpieczanie i konserwację. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. związanej z realizacją celów muzeum. odpowiednie ich przechowywanie.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. osoby fizyczne. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. Nie podlegają temu wpisowi tzw. czy Muzeum . nieraz bardzo atrakcyjne. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych. działalność wydawniczą i edukacyjną.

. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. prawo lotnicze z 2002 r. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. kodeks morski z 2001 r. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów. dzieciom do lat siedmiu). prowadzenia działalności gospo­ darczej. który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat. prawo przewozowe z 1984 r. Kodeks cywilny nazywa te podmioty .. Liechtensteinu i Norwegii. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej.. czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r.. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r.in. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea.. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np.2. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany.. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r.196 Rozdział 7 czej. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince.. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. 8. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8.. ale trudno określić. Isiandii. Tereny te. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej.. • Muzeum Martyrologiczne . • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. określającego grupy osób. ostatnio kilka razy w 2007 r... Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady. uczestnikom studiów doktoranckich. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym.in. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. na­ uczycielom. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie. zwane Pomnikami Za­ głady.. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. budowy obiektów budowlanych. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. jak też wywłaszczania nieruchomości. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. Takimi ustawami szczególnymi są np. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r.Obóz w Chełmnie nad Nerem. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją.1. studentom. prawo bankowe z 1997 r.. uczniom. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu. Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach.

dobra inte­ lektualne (np. przedsiębiorstwa państwowe.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. jak również żyjące w stanie wolnym). Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. naukowe. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. nieruchomości).c. że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. Kodeks cywilny rozumie przez takie . Do tych ostatnich należą różne postacie energii. jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. oraz rozmaite dobra niematerialne. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. pod którą działa przedsiębiorca. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. tj. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. zarząd itp. tajemnica korespondencji). co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. czynsz najmu). Po zmianie w 2003 r. W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. partnerskie. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. To połączenie musi mieć charakter trwały. spółki akcyjne. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. wizerunek. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. Warunkiem jest. k. Częścią składową rzeczy jest to wszystko. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. Trzeba dodać. przewiduje. dobra osobiste (np. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. 8. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. komandytowe i komandytowoakcyjne). Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. PAN. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. nazwisko. firma czyli nazwa. spółki z o. owoce). Zarówno osoby fizyczne.o. Rzecz główna i jej przynależność (np. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. papiery wartościowe (np. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące.. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. zwierzęta domowe i hodowlane. jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r. by część składowa nie była własnością innej osoby. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. że przepisy k. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo.c. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. zwierzę nic jest rzeczą. którzy ukończyli 13 lat. literackie. banki państwowe. Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. spół­ dzielnie. Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. co do kół samochodu. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. ochrony i opieki. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych).3. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. zdolność prawną. pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. szkoły wyższe. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. stowarzyszenia. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. Tak jest np. wynalazki). zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania.

odstępne. w których nic ma notariusza). przenoszących. kara umowna. • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. mienie komunalne. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. akt notarialny (np. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. koncesje.200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. wierzytelności. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek". majątkowe prawa autorskie. Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. ustna. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. W odróżnieniu od majątku. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów). mienie państwowe. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. Mo­ gą to być określone słowa. Znaczenie tych bardzo specyficznych.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). nie­ ważność względna). Zgodnie z k. Natomiast wady w postaci błędu. nazwę przedsiębiorstwa. jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. zadatek. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli.c. techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. w postaci elektronicznej. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. jak np. jak np. środki pieniężne. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. Kodeks cywilny obecnie przewiduje.4. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. aż do rygoru nieważności czynności prawnej. Pojęcie lo obejmuje m. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. data pewna). wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. Warunkiem jest jednak. Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. tzw. . które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). testament. przebaczenie). mienie spółdzielcze czy też prywatne. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych.tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. a nie dla celów dowodowych. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. Takie wady oświadczenia woli. • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. licencje i zezwolenia.in. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. 8. np. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Czym innym jest pojęcie mienia. tajemnice przedsiębiorstwa. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. obciążających. umowa prze­ chowania). w razie sprzedaży nieruchomości).

pochodzącą od oferenta. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. poczytuje się za przyjęcie oferty. Dopiero nowelizacja k. gdy nic doszło do zawarcia umowy. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. to uważa się. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta.5. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k.c. że zasadą jest. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. Przepisy k. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. . Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. Warunkiem jest. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. jeśli strony tak postanowią. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. jak też przypadku. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. z 2003 r. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. że strona. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. • kodeksach etycznych. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. określające istotne postanowienia tej umowy. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. cenniki i inne informacje. w drodze negocjacji. że wszelkie ogłoszenia. Wówczas umowa dochodzi do skutku.c.c. reklamy. w których umowa może być zawarta. gdyż dodane w 2003 r. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji.c. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. • językach. Należy też podkreślić. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. aukcji albo przetargu. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. które były przedmiotem negocjacji. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. jak też w wypadku. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. • zasadach i sposobach utrwalania. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. przewidują. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. które nie są skierowane do indywidualnych osób. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. telefonu) przestaje wiązać. Trzeba jednak podkreślić. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. przepisy k. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. wymaga. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. gdy oferent .

Przedstawiciel­ stwo polega na tym. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. jak i wyżej omówionej aukcji. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. mianem przetargu ustnego. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. gdy zastrzeżono to w ich treści. Należy podkreślić. nazywana dawniej w k. Jego oferta przestaje wiązać. udzielenia przybicia. które ma charakter eliminacyjny. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. jaką druga slrona poniosła przez to. Kodeks cywilny wymaga. kurator). zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. złożona oferta przestaje wiązać. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. Jeśli . że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego.c. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. który może ją mieć ograniczoną. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy. jest obowiązana do naprawienia szkody. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. zamówienie z wolnej ręki. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. 8. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji. a nieraz występująca w postaci licytacji. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. miejsce. że liczyła na zawarcie umowy. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. wadium. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. opiekun. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. Poza tym warto osobno wspomnieć. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. dialog konkurencyjny. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. tzw. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. notariusza) i podpisania umowy przez strony. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw.6. negocja­ cje bez ogłoszenia. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. który zgłosił tę ofertę. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. jeżeli strona tej umowy. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. ale wcale nie jest to konieczne. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. miejsce. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. jak np.

Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. w której imieniu dana umowa została zawarta. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. pełno­ mocnictwo domniemane. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. 8.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury.7. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. codzienny zarząd określonym majątkiem).związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. Prokura nie może być przeniesio­ na. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. które dotyczy tzw. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. pełnomocnictwo rzekome. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. Ponadto jak już wspomniano. . Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. Niekiedy występuje tzw. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. Nowelizacja k. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. czynności zwykłego zarządu (tj. z wy­ jątkiem sytuacji. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. ale także osoba prawna. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane. roszczenia niemajątkowe. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. czynność z samym sobą). z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. w 2003 r. Czym innym jest tzw. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. Należy również odróżnić tzw. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw.c. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej.

roszczenie odszko­ dowawcze. władający rzeczą za kogoś innego (np. prawo administra­ cyjne (w razie Izw. np. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). w którym dane roszczenie stało się wymagalne. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. to jej posiadanie jest stanem faktycznym.c. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu.8. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia.c. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne). jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. że w tym zamiarze ją porzuci. Ponadto dla ochrony posiadania k. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. wej małżeńskiej). dzierżawca lub mający inne prawo. wśród których k.tylko 3 lata. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. np. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. którym może rozporządzać. nacjonalizacji). zastawnik. zamiany. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku). najemca. tzn.c. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. która ma charakter samoistny. którym jest tzw. To tzw. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. ograniczone prawa rzeczowe. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. o zwrot pożytków. zastępca w posiadaniu. jak umowa sprzedaży. czy darowizny. wymienia użytko­ wanie. w razie wspólności mąjątko- . Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. Inne uregulowane przez k. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. wobec którego pełni rolę służebną (np. samopomocy. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). uży­ wania. służebność. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym.c. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. Tak samo jak własność. pracownik placówki handlowej). połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw.c. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku.c. o czym zob. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. Przepisy k. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej . a posiadaczem zależnym ten. zastaw. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. długu gruntowego.

że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy. zwany wierzycielem. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. takie. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia.c. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. dodatkowe zastrzeżenia umowne. ale niekiedy celom osobistym (np. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu. czynsz najmu). które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. Każda umowa jako stan faktyczny. zadatek. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. odstępne i karę umowną. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. 8. Polega ona na tym. . umowne prawo odstąpienia. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne.. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. lub ustawie szcze­ gólnej).c. Może być ona całkiem prosta. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. ciągle lub okresowe (np. służebność mieszkania. Warto po­ nadto dodać. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa. zmierza do ustanowie­ nia. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. tj. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. oraz kilkunastu innych ustawach. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. zobowiązanie solidarne. przyrzeczenie publiczne) oraz tzw. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. o czym decyduje cel danego zobowiązania. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej.10. 8.c. Umowy zobowiązanio­ we tworzą.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. bezpod­ stawne wzbogacenie. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. do których k. Może to być solidarność dłużników. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji).dłu­ giem. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne.c. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. Szczególnie skomplikowane jest tzw. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych.9. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. termin. zwanego dłużnikiem. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. może żądać od drugie­ go podmiotu. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. że zobowiązanie stanowi jedną całość. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. a ze stanowiska dłużnika . Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. w którym jeden podmiot. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. określonego świadczenia. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. zalicza waru­ nek. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe.

od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. • przewidują postanowienia. Jest to lista tzw. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. którzy zawarli umowę. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. przewiduje. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. Trzeba podkreślić. K. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. Warto zauważyć. Są to takie ustalenia. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. rażąco naruszając jego interesy. ale do każdego. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. które nie są ze sobą sprzeczne. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym.11. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów. • . prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. Powinno to nastąpić w taki sposób. dzięki wywieszkom w środku transportowym). Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. tzw. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. takie. czy regulaminy.c. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. Dodane w 2003 r. klauzul szarych. kwalifikowane i niekwalifikowane. wynikające z doświadczeń praktyki. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. bieżących sprawach życia codziennego. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. wzory (formularze) umów. delikty). Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. Kodeks cywilny wymaga. tworząc ogólne warunki umów. Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały.in. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca.

Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony. Należy podkreślić. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca. dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. wykonywania świadczeń zastępczych. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. Dotyczą one np. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. to zgodnie z k.p.c. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. przewidzianą w k. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. Takie szczególne ustalenia znajdują się m.13. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów. z ustawy lub z właściwości świadczenia. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. umowy lub okoliczności. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. • wiązania.c. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. w prawie przewozowym z 1984 r. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. Zasady. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.in. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta.c. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy. W określonych w k. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r.12. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. Jeśli tak nie jest. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. 8. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę.c.. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. jaką jest konsument. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie. Zarazem przepis kodeksowy wymaga.

ryzyka posiadacza rzeczy.c. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. ryzyka przedsiębiorcy. siła wyż­ sza (vis maior). którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej. 471 i nast. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. 415 k. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. zobiektywizowane okoliczności. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. tj. jak odpowiedzialność typu sprawczego. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. za które odpowiedzialności nie ponosi. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. za które dłużnik odpowia­ da.c.c. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. uregulowana w art. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. Wymienione powyżej zasady. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób.. odwołująca się do założenia. Jeżeli tego nie wykaże. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. zawiera domniemanie prawne. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. odwołujących się do ryzyka właściciela. Jest to tzw. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. odpowiedzialność kontraktowa. taką. 471 k. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. Warto podkreślić. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. . Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. Wskazany art. którego skutkom nie sposób zapobiec. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. Należy do nich w szczególności tzw. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. 474 k. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. ale nie w sensie absolutnym. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. gdyż nie obejmuje np. obowiązany jest do jej naprawienia. ale zara­ zem dopuszczają. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. Wyraża to zwłaszcza art. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy.c. Najważniejszą z nich jest zasada winy. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. czy ryzyka zwierzchnika. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. k. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza.

218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli.w zależności od tego. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego.c. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. że k. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . ale także . Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. • powstanie szkody. zawalenie się budowli. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. krzywda). które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. Ten ostatni k. gdyby nie wyrządzono mu szkody. Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. czyli tzw. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. W nauce prawa można spotkać pogląd. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. obejmując koszty leczenia. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy.c.p. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. uznał.. którymi się posłużono. Jak już wyżej wspomniano. Występuje ona wówczas. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. określa mianem krzywdy. czyli tzw. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). Należy podkreślić. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. odpowie­ dzialność deliktowa. stając się członkiem UE. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. jak i ma­ jątkowy. 322 k. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. Chodzi tutaj o sytuacje. utratę zdolności do pracy itp. jak zdrowie. jak i deliktowej.c. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. uszczerbek niemajątkowy. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. wartość z upodobania {praeńum affectionis). • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. wskazując. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. jak też utracone zarobki. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. Safjan. jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. Przeważnie uważa się. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. utracone wzbogacenie {hterum cessans). omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. jakie dobro zostało naruszone. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. a nie następczym. czyli warunków. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego.

Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. podmioty świadczące usługi przewodnickie. Jest to wyrazem koncepcji tzw. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. K. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. przed­ siębiorców hotelarskich. W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. .220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. utrata przyjemności. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. prowadzących kempingi i pola biwakowe. gastronomiczne lub bankietowe. pilotarskie. uznaje. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. Nie stoi to na przeszkodzie. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres.c. z którego szkoda wynikła. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną. z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. przyczynowości adekwatnej. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. czy naruszenie spokoju psychicznego. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.1. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. pośredników turystycznych. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego.

że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. noclegowe. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. jak umowa o korzystanie z kempingu. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9.1. ale mająca także specyficzne cechy własne. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. umowa o korzystanie z pola biwakowego. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych.2. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. ustawę horyzontalną z 2000 r.przechowania. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia. wskazując. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. żywieniowe. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. że jest to umowa mieszana. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. Z kolei J. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. Łętowska. o dzieło lub umowa nienazwana. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników.. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. najmu pomieszczenia. przewozu.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. wykonywanych na rzecz turystów. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych. umowa o świadczenie usług przewodnickich. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki.2. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami. Należy podkreślić. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. Powoduje to. Nesterowiczem. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. Umowa o imprezę turystyczną 9. sprzedaży. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. czy umowa pilotażu wycieczki. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło.

Inne postanowienia takiej umowy. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. Nierzadkie jednak są sytuacje. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. co powoduje. szkoły. Takie wzorce w postaci katalogów. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. rodzaju. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. która zawarła z klientem laką umowę. jak zakłady pracy.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta.. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. Przy tym trzeba podkreślić. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. 9. który proponuje klientom imprezy turystyczne. Są wśród nich wyżej wska- . tj. wzorów umów itp. a nie umów starannego działania. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. folderów. W sto­ sunku do tej ustawy. • określenie ceny imprezy turystycznej. • ustalenie programu imprezy turystycznej. stowarzyszenia itp. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. działające na rzecz osób trzecich. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. Należy przy tym dodać. że jest to umowa adhezyjna. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. Jak prawie wszystkie umowy. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę.2. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne.2. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. czyli zawierana przez przystąpienie. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. że i sama umowa ma charakter wzajemny. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. broszur.

226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . trzeba też dodać. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. Oma­ wiane przepisy zobowiązują. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. folderze lub innym wzorcu umowy. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. Odmienny charakter broszur. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. przez Preze­ sa UOKiK. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. Wykazują one. która przez wysyłane tzw. Oprócz tego. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. Zdaniem P. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. tak samo jak inne wzorce umów. Cybulę (zob. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. Dodany w 2000 r. niż ze strony klienta. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. który przewiduje. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). opracowane przez P. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. Generalnie można powiedzieć. czy dodanie klauzuli. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. jeśli chce wziąć udział w danej imprezie.

Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. wizowych i sanitarnych. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. o opłatach lotniskowych i portowych. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. Przy tym ustawa wy­ maga.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. która w jego imieniu umowę podpisała. podatków i opłat. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. czyli z reguły klienta. To głównie w interesie klientów leży. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. czyli po prostu pełnomocnika. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. i 2004 r. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. Wszelkie ustalenia dotyczące należności. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. Trzeba podkreślić. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. Jest ono też niepeł­ ne. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. na które strony wyraziły zgodę. Jak j u ż zostało podkreślone. Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. Jednak praktyka dowodzi. czy tzw. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. opłacie klima­ tycznej). który jest osobą niepełnosprawną. bądź pomijając różne istotne informacje. Mogą one dotyczyć np. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy.

Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej.2. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką.3. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. Jest to sytuacja. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. wzrostu opłat urzędowych. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. która stawia klientów w trudnym położeniu. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. 9. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. opłaty manipulacyjnej. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. • wzrostu kursów walut. c które uzależniają tzw. . Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd.

Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego. Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. 9. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. Należy podkreślić. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony.4. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. powinien udzielić odpowiedzi. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Jak z tych uwag wynika. że natychmiast. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Trzeba więc podkreślić. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. nie zapewnia noclegów). jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. W praktyce jednak zdarza się. W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG. wykonanie powstałego z niej zobowiązania.2. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. ale przewiduje też. ściśle mówiąc. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. co nic znaczy. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. wystąpienie klęski żywiołowej). epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta.c.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. Nie jest to jednak częste zjawisko.

Co więcej. jak też miejsca i czas trwania postojów.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Wręcz przeciwnie. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. • planowany czas przejazdu. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. w tym m. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. stanowiących istotną część programu danej imprezy. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. pobieraniem z góry za nie opłat. jak świadczenia zastępcze. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców.in. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. które mają wpływ na jego wykonanie. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. Ochronie klienta służy również . na rzecz których usługi turystyczne są świadczone. kosztownością usług turystycznych. Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. świadczeń zastępczych. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami.

że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. na wystawy. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. Należy też podkreślić. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. autobusie lub pociągu. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. czy kraju. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. ale rów- . Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. możliwości zakwaterowania. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. w tym o usługi przewozowe. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. walorów turystycznych określonej miejscowości. przewodnickie lub gastronomiczne. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. czy do teatru.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. regionu. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. nież pojedynczych usług turystycznych. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. jak też organizatora turystyki. taryf lotniczych. czy sprzętu turystycznego. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r.Zdarza się. Gdy jest to usługa przewozowa. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. dostępnych imprez tury­ stycznych. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich. najmie samochodu osobowego lub autokaru. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. Trzeba podkreślić.3. przepis ustawy o usługach turystycznych. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. Warto dodać. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. Ustawa przy tym wymaga. różnych umów o usługi turystyczne. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. Powszechnie uważa się. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. rejsów lub lotów. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. działając w charakterze przewoźnika. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. miejsca parkingowego. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. czy rozkładów jazdy.

ustaleń powołanej ustawy. Warto zaznaczyć.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. tj. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. Warto dodać. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność. Należy zauważyć. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne . Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. a w szczególności broszur. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. ale w praktyce nie ma takiej reguły). Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. do leżenia lub do spania). umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. umowy najmu pokoju gościnnego. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. koszty rozmów tele­ fonicznych. umowy o usługi przewodnickie. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania. kategorii lub charakterystyki środka transportu. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. jak i pośredni­ ków turystycznych. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży. Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. folderów i katalogów . Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. co oznacza podwyższoną staranność. umowy ubezpieczenia. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. klasy. a klient jako dający zlecenie. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. żaglówki). W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić.

. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. zmienione protokołem z 1999 r.c. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. Oznacza to. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika. czy rezerwacji miejsca w samolocie. Są to usługi. Z taką sytuacją mamy do czynienia. kodeks morski z 2001 r. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe.. można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym.. tj. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. stosuje się do przewozów międzynarodowych. Jest to tzw. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług. podejmuje się zała­ twienia wizy. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. o transporcie kolejowym z 2003 r.. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. znajduje zastosowanie art. w odniesieniu do transportu lotniczego. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. gdy przyjmujący zlecenie np. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów. i prawo lotnicze z 2002 r. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. o żegludze śródlądowej z 2000 r. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. tzw. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie.. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. 9. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności.4. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. Trzeba podkreślić. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. Zob. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. 750 k. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika. drogowych (wraz z komunikacją miejską. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany... W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. świadczy usługi paszportowe.. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . jest wyłączony wspomniany przewóz konny. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej.Prawo przewozowe z 1984 r.

Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. którym może być np. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów.przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. uczelnia. zakład pracy. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. inna jednostka organizacyjna. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. lecz umowa o zbliżonym charakterze. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych.c. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. • oznaczenie trasy przewozu. przez odwołanie się do wskazań taksometru). Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. zobowiązując go m. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. Można zatem stwierdzić. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana.Prawo przewozowe z 1984 r. bagażu oraz ładunków. Przewidują one. stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. Stroną tą jest z reguły podróżny. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r. W nauce prawa M. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. szkoła. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. a w razie ich nieustalenia . Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC.in. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Ten tzw. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. Prawo przewozowe z 1984 r. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. Istotne jest to. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. która musi być zaliczona do umów nienazwanych. Stec wyraził pogląd.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. bieżących sprawach życia codziennego. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. stowarzyszenie. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności". zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). w sprawie wzorców umów. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. czy osoba fizyczna. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych.

Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. przewiduje. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. oraz kodeksu morskiego z 2001 r.c. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego. oraz prawa lotniczego z 2002 r. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. przy czym zgodnie z ustaleniami k. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC.. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu.Prawo przewozowe z 1984 r. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. która jest umową związaną z umową przewozu osób. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka. ustala. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego.

Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. zwiedzanie i inne ustalone usługi. Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . Jest to umowa konscnsualna. Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego. wskazanych przez czarte­ rującego. omówionej w powyżej.zwłaszcza bizne­ sowej . Przy tym prawo lotnicze z 2002 r.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. bagażu lub poczty. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. wyżywienie. Także ustawa . Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. czarter lotniczy. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. realizującym to władztwo przez działania kierowcy. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np. mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca.OTC).coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. najem czysty). wza­ jemna i odpłatna. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. który staje się wówczas organizatorem przewozu. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. umycie samochodu). co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . . polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy.ITC).Zasadą jest zapłata tej należności z góry.5. że jest to umowa nienazwana. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. Jest to tzw. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi. które spowodowało szkodę. Warto przypomnieć. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. 9. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. W tzw. Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą.

że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. Należy podkreślić. W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten.CPC). że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. Pierwsza ma miejsce wtedy. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. a niekiedy tylko jej części. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r. Pewne podobieństwa. charakteryzujących się specjalnym charakterem. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . Są to czartery typu przewozowego. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. należy­ cie wyposażonego. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy.standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym.. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych.za pośrednictwem czar­ terującego .. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. festiwal. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. jak impreza sportowa. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. miałby on status prawny przewoźnika umownego. Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. wystawa. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" .SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. ale i znaczne różnice. Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. koncert. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. którym najczęściej jest organizator turystyki. jak również do wydania uczestnikom czarteru . targi itp. Gdy jest nim organizator turystyki. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. będący oddającym w czarter. Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy. Należy podkreślić. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji.

gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. ani jego powierzch­ nia użytkowa. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r.Prawo przewozowe z 1984 r. gdyż brak jest dobre- . 9. to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. fachowej załogi. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. radiolokacyjnych). Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. będących źródłem spłaty rat kredytu. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. niezależnie od rodzaju transportu. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej.. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. Należy dodać. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. że zgodnie z ustaleniami ustawy . Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. Trzeba podkreślić. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. • oznaczenie czasu trwania czarteru. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. w którym to następuje. Nic więc dziwnego. Nie było to proste. przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich.6. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. że za wzorem innych ustawodawstw. statków powietrznych. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. czy morskich. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. w tym środków transportowych. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. innych pojazdów samochodowych. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana.

Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. zwany powszechnie leasingodawcą. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . płatnego . a drugą stroną jest korzystający. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. • oznaczenie czasu. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. wza­ jemna i odpłatna. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. chyba że powstały one wskutek okoliczności. bez dodatkowego świadczenia. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. nazywany w praktyce leasingobiorcą. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. co jest istotne.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. która straciła już wartość rynkową. Należy podkreślić. finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. dwustronnie zobowiązująca. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. konsensuałna. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. Jest to umowa nazwana. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. uiścić podatek). Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. Trzeba też zaznaczyć.252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. a gdy umownie tego nie określono . w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy.

że są to umowy stopione w jedną całość.. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. Nesterowiczem. umowy o dzieło. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. Wskazany autor podkreśla. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. odpoczynku.przedsiębiorcy hotelarscy". to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. Takie . Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. Powszechnie uważa się. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. samolotów. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. rekreacji.7. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. 9. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. którą określa się mianem umowy hotelowej. do wykorzystania ich w celach biurowych. należy więc stwierdzić. np. który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. sprzedaży. gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. przechowania. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. nauką. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. jak również umów nienazwanych. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. a w szczególności: najmu. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. przytułków lub schronisk charytatywnych. rozrywki. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. przez szpitale uzdrowiskowe. wyżywienia. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. internaty. Należy podkreślić. W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. że jest to umowa o mieszanym charakterze. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. zawierająca elementy różnych umów nazwanych.

Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. jak również w wypadkach działania osób prawnych. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. zachowania ciszy. czego nie zmienia fakt. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. że umowa hotelowa jest umową odpłatną. Z powyższego wynika. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. podopiecznych. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. Wydaje się. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. zakłady pracy. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. w tym w szczególności rodziców. bądź uzgodnionych przez strony. Może nim być każda osoba fizyczna. Należy podkreślić. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. w którym są świadczone usługi hotelarskie. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny.c. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. jakimi są organizatorzy turystyki. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. która ma być zawarta. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. podczas gdy tzw. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. Jak z tego wynika. czy wychowanków. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych.

w którym są świadczone usługi hotelarskie.których zakres wynika z postanowień umow­ nych. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo.jak już zasygnalizowano . gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. w których są świadczone usługi hotelarskie. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. czy i z kim za­ wrzeć umowę. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. Należy podkreślić. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej.c. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. wynika m. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. na którym piętrze jest położony. Powszechnie uważa się. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . można stwierdzić. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej. ale to nie to samo. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy. Uogólniając te wszystkie ustalenia. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. Jednak trzeba zauważyć. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. co doręczenie.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. dla wzorców umów. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. usług podstawowych oraz uzupełniających.in. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. jaki jest widok z okna. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. . Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. jaką jest zasada swobody kontraktowej. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy.

zamówienie taksówki. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. Zasadą jest. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne.9. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej. Ponadto trzeba zaznaczyć. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. jak też nieodpłatny.8. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia. 9. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. połączeń faksowych. nieraz takie sytuacje. Oparte na . Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji.c. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. że jest to obiekt strzeżony. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. Zgodnie z art. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. Było to całkiem zbędne. który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. udzielanie in­ formacji turystycznych. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. 9. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. co ma znaczenie marketingowe. budzenie. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. czy internetowych. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. Wydaje się. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. 750 k. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej.

a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. w tym aż ponad 77. Natomiast wymóg. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. przy czym wy­ maga się. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. Według danych GUS w 2006 r. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. osób. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. strzeżony. sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. ani w żadnej innej ustawie. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. choć trzeba przyznać. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. aby był w nim zakład gastronomiczny. ani w ustawie o usługach turystycznych. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. nie obowiązuje. z których skorzystało ponad 182. Liczba turystów. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży.6 tys. który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. Od 2002 r.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. turystów zagranicznych. w tym ponad 34. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. pod­ czas gdy w 2000 r. Przewiduje on. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. było jeszcze 171 kempingów. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. w tym zagranicznych.7 tys. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. Wymagane są także punkty poboru wody do picia. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. było w Polsce tylko 128 kempingów. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. osób. stanowili turyści zagraniczni. z których skorzystało po­ nad 220 tys. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń.5 tys. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. Jest to więc . oświetlo­ ny. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem.

gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. Nesterowicz. W 2001 r. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. czy sportowy. zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. którym pole kempingowe ma być udostępnione. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. sprzęt turystyczny. jak umowa o usługi gastronomiczne. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. składającego z opłaty pobytowej. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. żywność. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. należąca do grupy umów o świadczenie usług. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. które ma być oddane do dyspozycji.i dwugwiazdkowych . Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Autor ten dowodzi. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. opłaty za ustawienie samochodu. 750 k. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą.c. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". co niekiedy może być istotne dla turysty. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M.cztery osoby. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. Wów- . Trzeba ponadto zaznaczyć. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. która najczęściej jest umową najmu. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. nadający się do pra­ nia. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. Szczególna sytuacja występuje wtedy. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek. w obiektach trzy. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. Obowiązuje też warunek.

czyli przez tzw. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. osób. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. w tym prawie 9. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. Przy tym dodaje się. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. ani o jego walorach rekreacyjnych. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. 170 tys.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. stanowili turyści zagra­ niczni.5 tys. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. Te cechy są na tyle szczególne. Oczywiście jest to umowa nienazwana. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. Do- . do cze­ go jednak nie doszło. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. podczas gdy w 2000 r. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. Przez zajęcie miejsca na takim polu. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. Jest to dobrym rozwiązaniem. Według danych GUS w 2006 r. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. że powołane rozporządzenie z 2004 r. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne.. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Należy podkreślić. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. skorzystało z nich ok. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych. czynności do­ rozumiane. 9. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. trzeba stwierdzić. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu.10. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie. nie strze­ żone. stanowili turyści zagraniczni. umożliwiający nocleg w namiotach. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. w tym rolnicy. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. skorzystało z nich 112 tys. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. w tym niewiele ponad 7 tys. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. że przygo­ towana w 2002 r. Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. osób. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu.

czy też innego obiektu. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. wykonywania zadań nadzorczych. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. marke­ tingowych. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. 9. Zalicza się do nich znanych polityków. wybitnych twórców nauki. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. biznesmenów. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. częste pobyty mają miejsce np. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. czy wdrażania nowych technologii. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. Jest to grupa największa. Drugą stroną tej umowy. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. Takie tzw. dziennikarzy. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. Właśnie takie dosyć krótkie. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. zna­ nych piosenkarzy. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. szkoleniowych.11. bądź tylko znanych sportowców. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. Tego rodzaju goście wcale nie muszą . choć głównie z innych względów. bardzo ważne osoby (VL?s . jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. a nawet goście będący w podróży poślubnej. zwaną obda­ rowanym. takie jak np. czy z określoną siecią hotelową. rezy­ dentów (dong staying guests"). W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. trenerów lub działaczy spor­ towych. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. biznesowych lub jakichkolwiek innych. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. gwiazdy filmowe. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. śpiewaków. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. przy czym granice między nimi są płynne. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. którą tworzą tzw. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna.Very Important Persons). Podobnie uzasadnione jest.

praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. dezodoranty. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. notesy elektroniczne. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. wieczne pióra. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. balsam do ciała. Jest to zarazem umowa przysparzająca. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. lecz z chęci przypodobania się im. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. kubki i podobne. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. Warto więc zauważyć. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. szampon. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. Wynika to stąd. planami miast. opatrzone najczęściej logo hotelu. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. nieraz dość kosztowne rzeczy. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. jak zwłaszcza flakoniki perfum. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. płyn do kąpieli. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. jak np. Warunki danego programu lojalnościowego określają. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. długopisami. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. jak też w razie bezpłatnego przechowania. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. umów pod tytułem darmym. mapami okolicznych terenów. różnymi informatorami itp. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. złota i platynowa. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. portfele. jakim jest prawo wła­ sności. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . zegary. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. Wystarcza. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. radia i telewizji. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. karty lojalnościowej. która zwykle jest wykładana przy recepcji. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. przybory do golenia itp. ale ze sprzedażą. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. a butelka markowego wina dla panów). notesami i papeterią z firmowymi nadrukami.

Powoduje to. obejmujące np. czynności konkludentne.12. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju. świadczącym usługi hotelarskie. czajnik do gotowania wody. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. podobnie jak darowi­ zny. przemawiają za takim stanowiskiem. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. które ograniczały się do różnych form pomocy. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. jak książki. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. w których są świadczone usługi hotelarskie. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. jak zszywacze. faksów. czyli tzw. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". prowadzące do spełnienia świadczenia. plany. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. ten się w piekle poniewiera. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. nawilżacz po­ wietrza. że jedynie w hotelach i motelach cztero. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. czy celowo nie zabrali. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. naczynia. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. pościel antyalergiczną. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. Użyczenie jest umową nazwaną. ale wystarcza. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. sztućce i kieliszki. czy przysługi sąsiedzkiej. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. tj. adapterów). Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. mapy. Trzeba zaznaczyć. czonej rzeczy. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. dziurkacze. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia. że dana umowa staje się ważna.. wiedząc. ładowarki do telefo- 9. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. łączników do prądu elektrycznego (tzw. żelazko oraz deska do prasowania. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. czy linijki. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. czego generalnie wymaga k. Trzeba zaznaczyć. bądź usługi rekreacyjne. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. różne informatory. że kto daje i odbiera. wynika. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. czy uczestników rekreacji. materiałów biuro­ wych. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. o niewielkiej wartości materialnej. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania.c. czy wózek inwalidzki.. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. zaprzyjaźnionym. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. odtwarzaczy CD.

przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. jak np. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. parasole. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. prasę codzienną i czasopisma. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. Trzeba podkreślić. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. bądź np.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. w którym mógł ten użytek uczynić. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. na którym jest postawiony. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. czy nieoznaczony. leżaki. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. że rzecz użyczona . gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. czy też ją umożliwiać. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. sprzęt ochronny. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. Takie postępowanie jest naganne. kajaki i rowery wodne. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. jak również podczas zajęć zespołowych. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. Z definicji omawianej umowy wynika. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. urządzenia do grillowania. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. telewizora w sali klubowej. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. a w braku takich ustaleń umownych . Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. W nauce prawa podkreślano dotychczas. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. Warto podkreślić. Warunkiem jest jednak. czy reklam jej sponsorów.

jak i niematerialny. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. który jest przedsiębiorcą. czyszczenia. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. będącej odmianą umowy o dzieło. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie.13. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. 9. co już dawno stwierdził SN np. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. w razie ustalenia w umowie. w wyroku z 20 maja 1986 r. Różne usługi motoryzacyjne. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. w których są świadczone usługi hotelarskie. uszkodzone koło rowe­ ru). omówione w punkcie 14 tego rozdziału. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. W nauce prawa podkreśla się. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. Tak mogłoby być np. a nie tylko możliwe. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. Warto dodać. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. jakimi są wszelkie . że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. sprawdzalnych cech. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. W tej dyskusyjnej kwestii zob. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. Na tej postawie trzeba stwierdzić. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie.. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego.

jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego. który ma być poddany naprawie. prądu itp. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych.. do których generalnie odsyła k. gdy wady są istotne. że nie jest prawdopodobne. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. jak np. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. przez wydanie kluczyków do samochodu. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. że prowadzenie kwiaciarni. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy. słodyczy. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. nabywa widokówki. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. pa­ pierosy. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową.14. konserwacje. 9. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. bądź np. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. Trzeba pamiętać. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. czy napoje w recepcji hotelowej. terminowej sprawy). która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np.c. a zwłaszcza hotelarskiej. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. płacąc umówione wynagrodzenie. Trzeba więc podkreślić. strój sportowy. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. termin ten jest liczony od dnia. w których są świadczone usługi hotelarskie. Generalnie można powiedzieć. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. Jeżeli wady nie są istotne. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. czy czepek kąpielowy. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. a ku- . W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy. Warto zaznaczyć. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. Warto podkreślić. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży.

Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Natomiast nie pono- . W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. w których są świadczone usługi hotelarskie. towar konsumpcyjny. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia. jeżeli towar nadaje się do celu. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. w których można nabyć np. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. szeroko rozumiany obowiązek informacji. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. w tym przez czynności konkludentne. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich.. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. tj. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. Ten ważny. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. że istniała ona w chwili wydania. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. a nawet osoby podającej się za producenta. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. Należy Stwierdzić. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Jednak od 2(X)3 r. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości.. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. producenta lub jego przedstawiciela. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw.in. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. przewidzianych w kodeksie cywilnym. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy. jej obsługi lub używania. drogi obraz czy biżuterię. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. że jest to oczywiście umowa nazwana. obejmu­ jący m.

Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. jak baseny ką­ pielowe. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. sauny. wymianę. łodzi. Stecki. Irlandii oraz Skandynawii. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE.15. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. Jednak od umowy nie można odstąpić. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. jachtów. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. a nawet z pól golfowych. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . iż uznał je za uzasadnione. lub przez wybór prawa obcego.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. 9. gwarancji europej­ skiej. zwanej też komercjalną lub umowną. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. skuterów. moto­ cykli. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. time-sharing może dotyczyć również np. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. samochodów. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. brzmiący trochę tajemniczo. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. że wie o niezgodności to­ waru z umową. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. w Wielkiej Brytanii. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. Praktyka pokaże. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. rowerów wodnych. oceniając sprawę rozsądnie. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. że uważa się. kortów tenisowych. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. siłownie. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. sale gimnastyczne. Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. koni. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna.

W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. że przewagę mają te ostatnie. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. czy przedsiębiorca hotelarski. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). strony są związane właśnie prospektem. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. zawartej na co najmniej trzy lata. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. że umowa jest uważana za niezawartą. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. Nie ma przy tym znaczenia. jakiego typu jest to umowa. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. który na podstawie umowy. Może nim być organizator tury­ styki. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. Stecki doszedł do wniosku. jak i różnych umów obligacyjnych. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . Należy podkreślić. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. Odstąpienie powoduje. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. nawet jeśli jest on płatny. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. . ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. Należy podkreślić. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. zloty. ligi rekreacyjne. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. wyma­ ga określonej formalizacji działań. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. do którego ma wyłączny dostęp.19. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych. czy biwaki. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. obozowiska i kolonie. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. mającą elementy najmu i przechowania. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. a w razie braku takich ustaleń . co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. chy­ ba że można mu wykazać winę (np.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. Z umowy bowiem może wynikać. spartakiady. jak rajdy. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. spływy. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. 9. Trzeba pod­ kreślić. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. Wtedy jest zawierana umowa najmu. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. źle działające zamki skrytek bagażowych). Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna". Należy podkreślić. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. Tak właśnie jest w wypadku szatni. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. Jest oczywiste. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. W nauce prawa został wyrażony pogląd. a nie umowa przechowania.

gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. Przedmiotem najmu może być bowiem np. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych. to trzeba stwierdzić. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. Można powiedzieć. spełniającymi bardzo ważne funkcje. kort tenisowy. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. W tych wszystkich przypadkach. 750 k. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. Trzeba jednak podkreślić. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności.20. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. wypoczynkową i zdrowotną. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. rozrywkową. a w szczególności funkcję kształcącą. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. wychowawczą. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r.. że różne organiza­ cje społeczne. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. stół pingpongowy. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. 9.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. Zob. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Może to być w szczególności umowa najmu. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło.c. Nie można też wykluczyć. jacht. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. żeby było inaczej. Trudno zresztą. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. Są to oczywiście umowy konsensualne. W tych wszystkich sytuacjach. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r. na której jest oparty kodeks cywilny. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości. którzy prowadzą d?. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. obozów i innych form wypo­ czynku. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art.

9. powodując zmiany w wielu ustawach. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna.. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. jak kolonie. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. indywidualnych turystów. uczestników imprez turystycznych. obozy. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. Praktyka wykazuje. zimowiska itp. organizatorów rekreacji. jak np. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. Trzeba podkre- . decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. obozy. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r.. uczestników rekreacji. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. pakiecie. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. Nie sposób przecież zaprzeczyć. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. Jest to tzw. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. • o ubezpieczeniach obowiązkowych. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy.21. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. przewiduje. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. jak i samych ubezpieczycieli. pośredników turystycznych. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. Wojażer. zimowiska i inne tzw. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. Assistance Tourist. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie.

gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. W nauce prawa sporne jest. Jest to umowa kwalifiko­ wana. Trzeba jednak podkreślić. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. co powinny w szczególności określać o. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. którym może być osoba fizyczna lub prawna.w. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE.c.u. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. Ustawa ta uściśla tak­ że. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. Są podstawy do uznania. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. osoby trzeciej. uległy istotnym zmianom. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego.. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest .298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. na rzecz której urnowa została zawarta. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. jak wszystkie inne tego typu umowy. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. że w 2007 r. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. Sporne jest też. Jeżeli nie umówiono się inaczej. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. tj. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. wykonywanie tych umów. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela. czynności ubezpiecze­ niowych. że jest to umowa nazwana. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku.

a nie w kodeksie cywilnym. • ubezpieczenie KLZ. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres.u. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. będącemu osobą fizyczną. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r. reasekuracji. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych. jego podróżą i wypoczynkiem. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu.w. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem.w. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej.w. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe.. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . Dotyczy to także ustawowego ustalenia. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. a gdy jest przedsiębiorcą . W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne".^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy.w. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia".u. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r.u. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego. na które narażeni są turyści. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni.u.

żeglarstwem. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą.zwłaszcza zagranicznej . Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem.w. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. jak obywatele danego państwa. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. Gwarantuje to np.zł. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111. zniszczony lub uszkodzony bagaż. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". zł do 20 tys. Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. jak również na czas indywidualnych podróży. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. powstałych w okresie ubezpieczenia. kamer filmowych. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. Trzeba pod­ kreślić. Słuszny jest postulat. Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys. która od I stycznia 2<X)6 r. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. W podróży . gier video i telefonów komórkowych. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. . jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. euro. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. a tym bardziej rozwiązania. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu.u. sprzętu RTV. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. Praktyka dowodzi. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów.

czy przebywające w obiektach hotelarskich. ubezpieczenie OC przewoźników. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni.65% takich podmiotów. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów.05%. jak w wysokie góry. lodowce. Zielona Karta). gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw.6. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. ubezpieczenie OC agentów turystycznych. związane z ryzykami. a gwarancje ubezpieczeniowe . jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych. Warto też wiedzieć. z tendencją dalszego wzrostu. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. do kwater agroturystycznych. Ten rodzaj ubezpieczenia. • ubezpieczenie assistance samochodowe. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. czy na rejsy morskie. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. to w połowie 2006 r. O ile na początku 2003 r. od kradzieży z włamaniem i rabunku. Te ostatnie stały się z 2007 r. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. czy choćby skutera śnieżnego. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą. statku lub łodzi ratowniczej. na pustynię.22. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC). Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. Można więc stwierdzić. stepy. do tropikalnych lasów. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego.18% i 13. 9. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. na ko­ lonie lub obozy. w tym za szkody spowodowane przez osoby.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. stanowiły one już 44.5% wszystkich takich zabezpieczeń. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła. kuracjuszy w sana­ toriach.71% wszystkich podmiotów turystycznych. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku.. na obszary podbiegunowe..

Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. Występują tutaj trzy stosunki prawne. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. ani dawniej wojewodowie. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Dominuje stanowisko. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. przy czym przeważa pogląd. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. że jest to umowa nienazwana. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne.gwarantem a dłużnikiem. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. gwarancji koncesyjnych.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. ani sposobu jej zawarcia. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. przewiduje. Występują różnice zdań w kwestii. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. . Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. czy umowę. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Warto podkreślić. zaliczone do działu II ubezpieczeń.

Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej.23. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. co wyraża sformu­ łowanie. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych. że jest to zakazane działanie. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. gdy ma do tego umocowanie. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. to agentowi należy się prowizja. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. zasadniczym zmianom. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. nie daje podstaw do takiej interpretacji. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. 9. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Należy też podkreślić. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. odpłatnego po­ średniczenia . W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek.

w tym agentów turystycznych. Warto zaznaczyć. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. na jaki została zawarta. rozrywkowych lub innego rodzaju. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. Często wykazują one. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. Praktyka dowodzi. organizatorami imprez sportowych. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. które nie mogą być skracane w drodze umownej. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. którego reprezentuje. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. otrzymanych w związku z umową agencyjną. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. Tak jest w szczególności . Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. kulturalnych. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. lokalnymi przewodnikami turystycznymi. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze). czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży.24. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. podziału ryzyka. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. polskimi lub obcymi przewoźnikami.310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. przewoźnikami czy restaurato­ rami. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. lub • działa jako agent organizatora turystyki. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. wprowadzających w błąd klientów. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. jak i na czas nieoznaczony. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. 9.

obsługą. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. przewodnicy turystyczni. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego.. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych .Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. na które warto zwrócić uwagę. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. Warto podkreślić. różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. jest częstą praktyką. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. jak również sytuacje. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. albo mieć na celu obejście ustawy. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. organizatorzy imprez sportowych. a jedynie działalnością uzupełniającą. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. parki narodowe lub skanseny). Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. na które narażeni są turyści. parku rozrywki lub wesołym miasteczku).charakter obligatoryjny. bądź z zasadami współżycia społecznego. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. określona umowa może okazać się nieważna. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. zwiedzanych zamków. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi.Jednak w świetle przepisów k c . parku wodnym. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. roz­ rywkowych itp. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. Jednak zasadą jest. Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. świadczący usługi w tzw. kulturalnych. że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny. o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej.

których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. jakie zostały przyznane grupie. jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. zawodowe Up. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro.314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. Trzeba też zaznaczyć. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat.. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. 9. Należy podkreślić. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. • umowa alotmentu (allotment contract). To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract). a nie w wykonywaniu takich umów. traktowanych jako zorganizowana całość. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży.25. Akt len także nie ma mocy wiążącej. • umowa o organizacji spotkań. conventions & exhibitions). przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych. która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. Od połowy 1991 r. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. dla których została dokonana rezerwacja. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. którzy są klientami biura podróży.. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. imprez motywacyjnych. Trzeba też zaznaczyć.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. incentive.

które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. drukarek i kserokopiarek. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. wykupienie miejsc „na pniu"). ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. Tzw. środków transportu. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. organizacyjnej. potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. e-mailem itp. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. jeśli następuje to z odpowiednim. Może ona mieć charakter sezonowy.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. Ten tzw. sprzętu audiowizualnego.). rocz­ ny. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. Należy podkreślić. Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. sposoby płatności należności. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). . czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. teleksem. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. faksem. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. do którego należy dany obiekt. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. telegramem. działalności rozrywkowej.

zwanemu franchisingobiorcą. Dokonana w 2004 r. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. rezydentów. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. jakimi są piloci wycie­ czek. w braku odmiennego ustalenia umownego. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. a nie osobom przypadkowym. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. to w praktyce jest regułą. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych.p. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych. martwego sezonu. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. Tym samym również tzw. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim.m. Może to być m. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. Ustawa o usługach 9. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci. Dokonana w 2004 r. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. co wynika ze względów bezpieczeństwa. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy.26. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. zwany franchisingodawcą. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. Należy zaznaczyć. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. licencji na wytwarzanie. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt. franchising usługowy i handlowy. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne.in. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. będącej umową nienazwaną. Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym.

oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. ani w ustawie o usługach turystycznych. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną.c. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. 750 k. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. Do niej także stosuje się art.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. zwane też umowami pilotażu wycieczki. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. administracyjną. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. że jest to umowa nieodpłatna. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. Umowa tego typu jest zaw. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. co narusza obowiązujące prawo. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. ani w żadnej innej ustawie. Praktyka wy­ kazuje. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. 750 k. . Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej.c. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. Czasem zdarza się. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek.

braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. do omawianej usta­ wy. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. jak np. zamieszki lub działania wojenne. lawina. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. Trzeba podkreślić. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających.Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10.. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. jak np. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. co jednak jest dopuszczalne.. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. Konwencja Warszawska z 1929 r. Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich.1. Wystarcza wykazanie np. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania.. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. która ujmuje je szerzej. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. wakacji i wycieczek. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. a nie ograniczenie odpowiedzialności. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. Konwencja Montrealska z 1999 r. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. czy Konwencja Europejska z 1962 r. COTIF z 1980 r. Konwencja Ateńska z 1974 r.. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki.

ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. Trzeba zaznaczyć. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad. Nesterowicz. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. 471 k. W nauce prawa podkreśla się. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. Ważny jest także utracony wypoczynek. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania.c. Tabeli Frankfurckiej. Trybunał ten uznał. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. . Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. 322 k. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE.. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. niezależnie od lego. Jak słusznie wskazał M. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. który uzna. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. że nie można oceniać wysokości szkody. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie. Warunkiem jest. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. interpretując art. czy nie. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. których klient został pozbawiony. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. Należy podkreślić. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop.p. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. Trafna jest sugestia E. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy.c.in.

pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. Trzeba odróżnić sytuacje. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. osób działających w jego imieniu. w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. zajmowaniu miejsc w hotelach. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. którymi się posługuje (np. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. 10. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. pilota wycieczki). Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. którym wy­ konanie zobowiązania powierza. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. oraz takie. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. jak również osób. uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. W razie śmierci. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. . pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki.2. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. jak też osób. albo którym powierza wykonanie usługi. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki.

Należy w związku z tym pamiętać. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym.c.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. 474 k.. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. w którym zostali zakwaterowani. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. że nie ponosi winy w wyborze osób. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. nie znajdują zastosowania do sytuacji.. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej.. M. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. stwier­ dzając. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. którym powierzył wykonanie określonych czynności. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r. to można oczekiwać. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego.c. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta.. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. z zastrzeżeniem. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. co doprowadziło do jego śmierci. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k.

co jest regułą. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. działającym na podstawie umowy agencyjnej. 10. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . w jakiej występuje taki sprzedawca. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. działa na rzecz usługi. 10. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. Ten ostatni działa we własnym imieniu. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się.3. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. Nesterowicz. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. Oczywiście działając na zlecenie klienta. Warto przy­ pomnieć. aby taki pośrednik był świadomy. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego.4. ale i tzw. jakiej od niego można oczekiwać. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. Należy przy tym dodać.poprzez różne czynności faktyczne i prawne . W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. Jak słusznie wyjaśnia M. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. która nie określa roli. Ważne jest. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. jak również przepisy o zleceniu. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył.

na rzecz których działa.5. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). zlotu. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. To organizator turystyki i inni usługodawcy.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej. W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. zawartej we wskazanych. a nie we własnym imieniu. Trzeba podkreślić. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r.. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. Za takie okoliczności. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. Zob. szczególnych okolicznościach. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych.c. na których rzecz działa agent turystyczny. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. Trzeba uznać. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. Zob. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. rajdu. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. Zob. 10. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. że działa ono w charakterze agenta. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach.

Może to polegać np. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. że domniemywa się. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. Trzeba podkreślić. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Wydaje się to uzasadnione. Powoduje to często w praktyce. za którą nie odpowiada (np. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. jak i zorganizowanej. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. jak też za działania i zaniechania osób. Dotyczy to np. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. czy spartakiady. Warto zaznaczyć. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. np. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. za przypadek).6. Zob. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. Nie może zaś zastrzec. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. których . Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. jak rajdy rowerowe. instruktora rekreacji ruchowej. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne.

a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. Jeżeli po- . • wyłączna wina osoby trzeciej. umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną.7. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych. rozstroju zdrowia. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. • wyłączna wina poszkodowanego. Należy podkreślić. W tym celu prowadzący może udowodnić. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. że określona szkoda powstała np. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. na które są narażeni nie tylko pasażerowie.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. paliw płynnych itp. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej.in. obejmująca działalność m. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. 10. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. prze­ woźników komunikacji miejskiej. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. a nawet śmierci. elektryczności. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. jak i osobom trzecim. spółek PKP. 435 k.c. przedsiębiorstw transportu samochodowego. gazu. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. Przepisy art. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. Prawo przewozowe z 19S4 r. przechodnie.. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. gapowicze.

Zgodnie z art. kto bezprawnie używa statku powietrznego. która je poniosła. art.c. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. 442' k. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Tej treści przepis art. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. co zależy od uzna­ nia sądu. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń.c. W razie śmierci pasażera. 435 i 436 k. 444 k.c. Za laką osobę uważa się tego. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. 436 k. aparatu słuchowego. Jak już wyżej zasygnalizowano. jakie występuje np. chyba że udowodni. Oznacza to. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. 435 lub 436 k. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. specjalnego odżywiania się.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Osoby. Przy tym nie przestaje nią być osoba. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. ma on zgodnie z art. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami.c. Taką inną osobą może być też ktoś. 435 lub 436 k. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. która je poniosła. Jest to wyjątek od zasady. w razie najmu samochodu bez kierowcy. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. . z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności. Taką samą odpowiedzialność deliktową. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. jeżeli nie udowodni. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r.c. 446 k. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. nabycia protezy. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. okularów. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty.

uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. Ta .Prawo przewozowe z 1984 r. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk.. który spowodował szkody na osobie pasażera. zwanych SDR. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. do Konwencji Ateńskiej. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. jego pracowników albo agentów. czyli kwoty o równowartości ok. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. Co więcej. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. franków złotych. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. 8 300 USD. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. Przy tym warto pokreślić. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. jeśli śmierć. franków Poincarego. 16 600 USD. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. ani ustawa . Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. z 2001 r. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności.. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. który to dokument powinien znajdować się na statku. zderzeniem. USD. wejściem na mieliznę. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. co od dawna jest poddawane krytyce. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r.m. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. bo opartą na zasadzie ryzyka. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. to domniemywa się. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. czy wypadek. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. czyli kwoty o rów­ nowartości ok. 70 tys. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów.

Trzeba wspomnieć. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia.. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej. SDR. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. 24 tys. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. czyli kwoty o równowartości ok. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. USD. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. zmieniający Konwencję Warszawską. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. 150 tys. Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. których Polska nie podpisała. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne.. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. Tylko trzy z nich weszły w życie.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. tj. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. SDR. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. Trzeba podkreślić. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. ok. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. Zależy ono od tego. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. USD w przypadku śmierci pasażera. a w razie innych szkód osobowych . bądź przez wykazanie. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r.

Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. 105 tys. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. jest takim ewidentnym. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia.. USD. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. 262 tys. Jednak protokół z 1999 r. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. SDR. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych.c. zmienionej Protokołem z 1999 r. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. co oznaczało kwotę o równowartości ok. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. Znajduje wtedy zastosowanie art. SDR. ani Konwencja Ateńska. jest bardzo utrudnione.c. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. 435 k. W innych zaś przypadkach udowodnienie. Załącznik ten. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. podniósł tę granicę do 175 tys. ma­ szynisty pociągu. 415 k. Trudności dowodowe powodują. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. zwany skrótem CIV.8. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. czyli kwoty ok. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. chociaż nieterminowość . Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r.

o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. jakich można było rozsądnie oczekiwać. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. proteza). peruka. aparat słuchowy. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. gdy np. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny.c. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. dwa dalekopisy. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. rzeczy osobiste. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. kule do chodzenia. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. jeżeli udowodni. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu. czy turystyczne). zwany też bagażem ręcznym. torby. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. obejmując: • walizki. Zasadą jest przy . laska. W sprawach przewozu bagażu k. oraz przesyłki bagażowe.. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. dwa faksy lub c-maile. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. czyli ok. overbookingu. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego.m. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. okulary. kijki narciarskie. 6225 USD. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. plecaki itp. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody.

W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. któremu uległ dany środek transportowy. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. gdyż te tzw. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. ale również wagony z miejscami do leżenia. Trzeba podkreślić. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. kosztowności. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. kamera filmowa. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym. gdy szkoda powstała z jego winy. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. nie wywołane winą przewoźnika. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. liczony od dnia wykonania przewozu. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. Należy uznać. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy.od dnia. niedostateczność lub wadliwość opakowania. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . co przecież się nie zdarza. kiedy miał być wykonany. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. brak. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. kuszetki służą przecież także do spania. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne.m. radio itp. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. jeśli utrata. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. Trzeba jeszcze do­ dać. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. papierów wartościowych. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. do jakich zaliczono m. prze- . Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. W tych kwestiach k. Nesterowicza. a w nauce prawa wyrażono pogląd. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. czy złote kolczyki. papiery wartościowe i cenne przedmioty. ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających. choć w gorszych warunkach. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. a gdy przewóz nie został wykonany . należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka.in. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. aparat fotograficzny. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. w tym również cenny zegarek. tym. Inna sytuacja występuje. co w praktyce nie występuje. ustala. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy.

od bagażu niezarejestrowanego. jeśli dany przewóz rozpoczyna się lub kończy na terytorium Polski lub odbywa się z wykonywaniem tzw. gdyż odszkodowanie z tego tytułu nie może w żadnym wypadku przekroczyć 853 SDR. Zastosowana tutaj zasada domniemania winy jest ograni­ czona przez wskazanie szeroko ujętych okoliczności. Należy tylko dodać. po­ dobnie jak daleko idące ograniczenia co do zawartości bagażu niezarejestrowanego. uzależniona od przekro­ czenia określonej masy bagażu zarejestrowanego lub liczby jego pakunków. zagubienia lub uszkodzenia bagażu przyjętego do przewozu. czyli ok. których wykazanie przez przewoźnika lotniczego powoduje zwolnienie go z odpowiedzialności kontrak­ towej w zakresie przewozu bagażu zarejestrowanego. które może określić tryb reklamacji i zgłaszania r