Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

8.2.5.5. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5. Źródła zobowiązań 8.2.1.2.2. Źródła prawa cywilnego 8. Wymagania prawne dla schronisk 5.7.3.2.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5.2. 6. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7.9.. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.5.13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5. 6.9.1. 6. Wymagania prawne dla moteli 5.1. Pojęcie zobowiązania 8.3. Zasady ochrony przyrody 7. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2. Własność i inne prawa rzeczowe 8. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3. 6.1. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. wynikające z odrębnych przepisów 5.8.11. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3.3.2. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej .4. Zasady wykonywania zobowiązań 8. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8.3.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.5.4.3. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 .4.2. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4.1.12.1.1. Sposoby zawierania umów 8.4. Charakter prawny umowy 9. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8. Wymagania prawne dla pensjonatów 5. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4. Czynności prawne 8.9.3.11. Zasady ochrony zabytków 7. 6.2.6. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7. Zasady. Wymagania sanitarne.3.2. 6. Ograniczenia celne w turystyce 7. Przedstawicielstwo 8. Podmioty prawa cywilnego 8. Obowiązek meldunkowy 7.7.4.6. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.4. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6. 6. wymagania prawne dla hoteli 5.6. Zmiana i rozwiązanie umowy 9. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3. Przedawnienie roszczeń 8. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3.8.2.1. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5.4.6.7.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5.16.8.10.6.13. Wzorce umów 8.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5. Zawarcie umowy 9.5. Wykonanie umowy 9.3. Umowa o imprezę turystyczną 9.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5.10. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich.5.

a. 9. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. 9. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10.k.12.26.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych.12.10.7. k.u. stanowiące załącznik A do COTIF . Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10. .5.14. 9.18..5. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10. k. k. 336 10.13. 9. 9. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k. 9.1.2. 9.8 9.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego .. k.8.9.lokalna organizacja turystyczna .11.w. .Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r.kodeks wykroczeń . 9. PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych .Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności .7.9. 9.Główny Urząd Statystyczny . 9.3.6.k.p.Minister Edukacji Narodowej i Sportu .p. 9.17.20. 371 Wybrana bibliografia . Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10. 373 . 9. KRS k. istniejąca od 2005 r. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera . LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o.Minister Edukacji Narodowej . Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10. 9.h.4.Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k.13. Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10.k. -Centralny Rejestr Zezwoleń.25.23.4. 9.24. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10.m.10. k.22.. 9. 9.8. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10. 9. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10.14.c. 9. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10.21.c.6. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich .p. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10. 9.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami.19.11. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. 9. 9.s. k.s.15.. 9.16.w.

Należą one do systemu prawa międzynarodowego.Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze .10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s. ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów. Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego.podatek od towarów i usług .Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych. należące głów­ nie do prawa cywilnego. -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego . Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego. Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie. w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji".Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni.ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków .dolar amerykański . w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego.Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej .Polski Związek Łowiecki .Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . administracyjnego. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika.Rzeczpospolita Polska .Światowa Organizacja Turystyki . ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji.spółka akcyjna . PTTK. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne. Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji. finansowego i karnego.regionalna organizacja turystyczna .Unia Europejska . bądź z różnymi formami rekreacji. SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał. Każdy.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych. rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją. Wyka* skrótów . których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji. organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne. z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne. może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów. Ten proces har- .Urząd Lotnictwa Cywilnego . jak np. Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki.ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej .ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą .d.Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży .Polska Organizacja Turystyczna .System Informacji Wizowej . mające znaczenie dla turystyki i rekreacji. członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie. Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej. Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie. Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej. kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną.System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe .Sąd Najwyższy . w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja". odrębnego od sys­ temu prawa krajowego.g.

przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji.. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. który ukazał się w 2003 r. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". mojej publikacji „Prawo w turystyce". jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT". że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat. że w książce tej prawie nie ma dat. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce".. wydanym w 2001 r. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej.. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych.. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów..12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA.. Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. aktyw­ nej oraz poznawczej. przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej. nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. ściśle związana z turystyką. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. która w istocie miała charakter monograficzny. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie". Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. Żartobli­ wie można powiedzieć. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji.turystyka i rekreacja". kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. Jak potrzebne są to rozdziały. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki.uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty. mającym 535 stron. Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. Warto zaznaczyć. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji. Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu.

oby­ czaje czy religia . jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. prawo pozytywne. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1.podobnie jak moralność. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo. tj. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. który . • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. Prawo ma charakter sformalizowany. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. Pojęcie prawa.1. Nie ma takiej drugiej na rynku.. zasad współżycia spo- . grup społecznych i całego społeczeństwa. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. co może naslępować w trybie umownym. obyczajowych.14 Wstęp punkty. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. jak przypisów. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. pozytywistycz­ nych. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. mediacyjnym. Proszę więc jej nic kserować lecz kupować.. • funkcja rozstrzygania konfliktów. norm moralnych. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie.wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. wyrażająca się w nakazach. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. Jest to tzw. arbitrażowym lub sądowym. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników.

Zgodnie z art. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. ale czasem także inne podmioty. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. domniemań prawnych).4. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi). • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego). Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. jak obywatele polscy.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. jak też tworzenie. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. 1. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. ratyfikowane umowy międzynarodowe. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. czy decyzje administracyjne. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. 83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków.3. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. 1. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. 1. będące tzw.2. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. • dokonanie tzw. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. podobnie jak ustawy. ustalenie norm prawnych. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. Konstytucja RP ustala. subsumpcji. zmienianie i znoszenie tych stosunków. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. jak być powinno. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. tj. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. zdarzeniami prawnymi. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. tj. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa.

dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego). Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. • dyspozycja. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. menty aktów normatywnych. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. kara pozbawienia wolności lub grzywny. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. • sankcja. jak np. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. czyli la część. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. stanowiące samodzielną całość (artykuły. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. różniące się swym charakterem.np. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. Jednak ściśle rzecz biorąc.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. Nie wystarcza określenie w konstytucji. czyli aktach tworzenia prawa. paragra­ fy itp. w prawie administracyjnym .). Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. czyli ta część. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska. w prawie cywilnym . ustanawiająca określony wzór postępowania. wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. którymi są poszczególne frag- . w postaci eksmisji.5. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". bądź nawet kilka norm prawnych. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. czy przymus bezpośredni np. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. że mamy do czynienia z państwem praworządnym. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. Inspekcja Handlowa. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. Reguła ta ma charakter generalny. lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. kultura polityczna elit władzy. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. Normy prawne. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy.np. czyli ta część. wykonanie zastępcze. W prawie karnym może to być np. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. które zawierają normy indywidualno-konkretne. która określa warunki zastosowania danej normy. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. jeśli taka jest wola podmiotów prawa. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. Klasyczna. do której należy określona norma prawna. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. Jest to dopuszczalne uproszczenie. ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności.

w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy.. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III. Źródłami prawa są więc akty normatywne. skargi konstytucyjnej. .20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej.). Jest to akt normatywny o szczególnej treści. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. Jej art. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. które je ustanowiły. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. kodeks cywilny z 1964 r. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. Senatowi. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Część tych umów wymaga ratyfikacji. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją. 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję. kodeks karny z 1997 r. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. ustawy. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny.. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. akty prawa miejscowego. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. jak również wolno­ ści. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. ogłaszania.. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. i był już zmieniany. o umo­ wach międzynarodowych. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu. • zasada demokratycznego państwa prawnego. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. kodeks pracy z 1974 r. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. łac. kodeks spółek handlowych z 2000 r. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. Prezydentowi. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. wykonywania. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi). wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. kodeks morski /-2001r.6. Ponadto takimi źródłami są tzw. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej). wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r.constiiuere" = ustanawiać. Zasady i tryb zawierania. Ustawa. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. połączona z zasadą przedstawicielstwa. czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. Tworzą one system źródeł prawa. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. określający podstawowe zasady ustroju państwowego. wykonawczą i sądowniczą). Należy podkreślić. y. Każdy kodeks jest ustawą. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa.. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela. 1. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian. • zasada suwerenności Narodu. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne.. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. w jakiej zostają ustalone normy prawne. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. ale tylko na obszarze działania organów. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. jest ona uważana za przyjętą.

Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. przewiduje wydawanie . Takim aktem jest w szczególności statut gminy. polityki . bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. przez Radę Państwa). (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. • zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. premiera. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. są: • uchwały Rady Ministrów (np. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). nie­ zbędnych w celu ochrony życia. dyrektorów urzędów morskich).na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . Zakazana jest przy tym tzw. tj. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. organy administracji niezespolonej (np. Radę Ministrów. że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. podobnie jak te akty. Należy podkreślić. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe. przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. traktowane jak zarządzenia ministrów. skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. tzw. tzw. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki.). W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. których kilka wciąż obowiązuje. kontrasygnaty). Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). Można powiedzieć. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu. a następnie do 1989 r. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek). to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. tj. bądź referendum lokalne. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. ministrów. Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. Zarówno takie uchwały. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. subdelegacja. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów. Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. które stanowią tzw.. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. wewnętrzne prawo izb). gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. Należy uznać. • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji.

. w tym Polski. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). traktaty akcesyjne oraz tzw. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. jak uchwały. często . Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). mające swoisty charakter. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). zalecenia i opinie. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. Tego rodzaju akty występują np. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. orzecznictwo sądowe. oraz Traktat o Unii Europejskiej. demokratyzmu. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia. jak wyznaczone cele zreali­ zować. Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. dyrektywy. Należy stwierdzić. proporcjonalności. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. jak równości. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). Trzeba stwierdzić. zawarty w 1957 r.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. rezolucje. które powinny wziąć je pod uwagę. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. programy itp. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. pewności prawa. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. decyzje. deklaracje. ogólne zasady prawa. ogólne zasady prawa. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. Stanowią one tzw. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. Poszczególne państwa same więc decydują. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin.

in. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Taki stan występuje wówczas. jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu. Monitor Polski. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. który wydał dany akt normatywny). Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej). czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. czy przez przeciwieństwo). Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii. Należą. językową). Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. literalną. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. że okres ten wynosi 14 dni. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. . który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych. streszczenia wyroków ETS. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną. Należy dodać. do nich: Dziennik Ustaw. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. zalecenia i opinie. co jednak wymaga znacznej ostrożności. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. 1. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. W zależności od tego.in.int/eur-lex/lex/pl/index. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. Z uwagi zaś na metodę interpretacji.eu. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1. • praktyczną. czyli jego interpretacja. dyrekty­ wy. Można powiedzieć. a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. przez analo­ gię. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. to niekiedy uważa się. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. Jest to tzw. Zasadą jest. umowy użyteczności publicznej. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej). która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. a w serii S (suplement) m. fikcja prawna znajomości prawa. wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ.7. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). • doktrynalną. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne.in. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych). Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". który do 1 lutego 2003 r. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym.Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. nemu wstecznej mocy obowiązującej. kto dokonuje wykładni. zawarty przez Polskę w 1991 r.8. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. decyzje..

klę­ ski żywiołowe. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). wykroczenia. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania. • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. inne trwają cale lata. co zależy od tego. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu.ą stosunki prawne. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. osoby. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne. Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone. przedmiot stosunku prawnego (tj. Zakres tej regulacji jest zmienny. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. to tym samym stają się stosunkami prawnymi. inne jednostki orga­ nizacyjne). uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia).11. umowa spółki). Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. w których stosunki prawne powstają. różnymi instytucjami. . Mają one charakter naturalny. 1. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. Takie fakty. inne prawa rzeczowe (np. które rodzą następstwa w postaci powstania. Np. Występują też czynności prawne jednostronne (np. zastaw).9. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. Są to z reguły rozmaite działania. ulegają zmianom lub wygasają. organy władzy publicz­ nej. Część stosunków jest krótkotrwałych. Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. umowa sprzedaży). • akty prawne o charakterze nienormatywnym. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. sferę możliwości postępowania w określony sposób. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. Takim prawem jest w szczególności prawo własności. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. ale czasem wielostronnymi (np. wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego.10. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. sporządzenie testamentu). Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. czyli fakty wywołujące skutki prawne. rozmaite prawa osobiste (np. grupy osób. czy upływ czasu. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. organami wła­ dzy publicznej. takie jak np. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. przewinienia dyscyplinarne. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. których to za­ chowanie dotyczy). Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. Zaliczamy do nich np. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny.

wolności i obowiązki. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. dla czynności prawnych . że prawo nie dzia- . Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. klauzule derogacyjne. tj. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. Jest to zbiór otwarty. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą.prawo państwa położenia rzeczy. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. 1. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny. koncesje. Są to przepisy ustalające. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. zasady wyborów organów przedstawicielskich. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. jak też zasada. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. zezwolenia. administracyjna.14. że ojcem dziecka jest mąż jego matki. podlegający ciągłym zmianom. . przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). Należy podkreślić. przeważających wpły­ wów. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. Ponadto zasadą jest. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa.13.prawo prywatne międzynarodowe. zmiany lub ustania stosunku prawnego. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu). określa jego formę. Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. wyrok orzekający rozwód). Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. dla stosunków rzeczowych . Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. lecz źró­ dłami prawa. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. system organów władzy publicznej. co występuje na skalę masową. 1. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. 1. domniemanie. Są to tzw. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy. zasady two­ rzenia prawa. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. czyli wolny od luk.prawo państwa. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania. które dotychczas obowiązujące normy prawne. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas.12. w którym dokonano danej czynności prawnej. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. ła wstecz. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. karna). społecznego oraz gospodarczego państwa. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. w USA). domniemania usuwalne. Ustawa ta wskazuje. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego.

regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. prawo handlowe. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. prawo dewizowe i prawo bankowe. prawo turystyczne. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. które są prze­ stępstwami. ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). prawo karne materialne. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. ale również procedurę karną. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. prawo budowlane. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. prawo rolne. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. sądowoadministracyjne. jak np. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. oraz proce­ sowe prawo cywilne. czy prawo wyznaniowe. jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. takich jak prawo gospodarcze. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. wspomniane już procesowe prawo karne. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. Z reguły mają one charakter kompleksowy. własności przemysłowej). egzekucyjne. lecz odrębnym systemem prawa. Jest to tzw. prawo kar­ ne wykonawcze. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. opieki i kurateli. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. prawo celne. W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne. a według wielu nadal stanowi jego dział. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. rozumiane jako prawo spółek handlowych. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. prawo transportowe. Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . porządkowe i dyscy­ plinarne). • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. Np. prawo spadkowe. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. • materialnego prawa administracyjnego. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych. prawo górnicze. W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne.. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. prawo podatkowe.

Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób. wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. kulturowym. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. psychologicznym. innymi usługodawcami. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. zawierający PKD.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej. gospodarkę magazynową i łączność. jak też z organizatorami podróży. pośrednikami turystycznymi. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa). Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. jak też potrzeby statystyki w turystyce. Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. przestrzennym i ekonomicznym. sprzedawcami. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki.obejmującej transport. takich. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi.1. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . przewoźnikami. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. restauratorami. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. szerokie pojęcie turystyki. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu.. przedsię­ biorcami hotelarskimi. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. Załącznik do tego rozporządzenia. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą.

choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. • funkcję ludyczną (zabawową). czasową zmianą miejsca pobytu. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. Warto przytoczyć krótkie. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych.S. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym. bardzo różnie rozumianym. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy.2. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. rozrywka lub rozwój własny. określenie rekreacji przez Z. tj. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. poznawania i przeży­ wania świata. • jako procesu wypoczynku człowieka. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. Pojęcie rekreacji Rekreacja . czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje .in. rytmu i środowiska życia. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. a nieraz też mający elementy twórcze. jak i społecznym. związanych z dobrowolną. odnosząc ją do zajęć.zarówno przyrodniczym. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. dobrowolność. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). bycia z innymi. jak aktywność. Brożek. kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. w interesach lub w innych celach. których celem jest odpoczynek. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. dostrzegając umowność tego podziału. Przecławskiego. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. jak również migracje zarobkowe związane z pracą. dążeniami do oryginalności ujęcia. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. • funkcję zdrowotną. kulturowym. będący realizacją wolności. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. • funkcję socjalizacyjną. • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. to współczesny sposób jego życia.36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym . a zarazem czynność tworzenia. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. Kwilecka i Z. 2. którą reprezentują. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka.ruchliwość fizycz- . uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie.podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. ale w istocie nie są to synonimy. trwający ponad rok). że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. ale czasem również subiektywnymi ocenami. wypoczynkowych i innych. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. Wskazuje przy tym.

Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy. Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw.in. W pełni odnosi się to do takiej turystyki. usługi wesołych miasteczek. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. obejmująca: . • związanie z czasem wolnym. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez. obsługi pasażerów i bagażu. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. • 63. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez.in. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). transport rekreacyjny. usługi gastronomiczne. . ale jako zdolność człowieka do rozwoju.in. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. będąc w jego ramach odrębną grupą 63. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. obejmująca: . która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. usługi przewozowe. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić.usługi informacji turystycznej. Jest to więc pojęcie zbiorcze. Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). uwzględniającym zarówno transport. czy rozryw- . usługi rekreacyjne. świadczoną zwłaszcza przez stacje. sekcji N . zdrowia pozytywnego. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2.rezerwację miejsc noclegowych. . Sekcja I tej klasyfikacji.mieszczącej m. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. parków rozrywki i zabytkowych kolei. edukacyjne. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji). jak i zakwaterowa­ nie. czy finansowe. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu. motoryzacyjne. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres.30 D Pozostała działalność turystyczna.30 C Działalność biur turystycznych. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego. Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych. ochrona zabytków. a także sekcji O. uzdrowiskowe. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. uwzględniającym zarówno transport.in.usługi doradztwa turystycznego. ale także usługi tele­ komunikacyjne. ale także sekcji K . Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. usługi organizatorskie biur podróży. zdrowotne. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. jak i zakwaterowanie.in.30 B Działalność agencji podróży. działalność wspierającą przewozy. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. domowymi lub społecznymi. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego. mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie. a także usługi agroturystyczne.usługi świadczone przez pilotów wycieczek. dzia­ łalność muzeów.obejmującej m. • wynikanie z osobistych zainteresowań. Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów. a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych. gospodarka maga­ zynowa i łączność. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H. nazwana jako transport.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych.3. Należy podkreślić. psychicznych. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych.usługi przewodników turystycznych. obejmuje m. • 63. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. Krawczyka funkcji rekreacji.30. która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne.3. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. autobusów i przyczep kempingowych. • 63.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. Wśród tych innych usług mieszczą się m. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji. kowe. do której wchodzą m. społecznych i kulturowych człowieka. . Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. wodnego i powietrznego. obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. .

Odnosi się to również do odwiedzającego. w jego interesie oraz na jego rachunek. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. rezerwacji w nich miejsc. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. jak i tzw. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. Ważnym. ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. odwie­ dzających jednodniowych. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. na rzecz której umowa została zawarta. Jej elementem charakterystycznym jest to. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. sprzedaży usług żywieniowych. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. jak i osobę.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. zawierania umów ubezpieczenia itp. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. rozrywkowe i sportowe. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. pokoi. które wymagają. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. a często też w imieniu ubezpieczającego. Ma to na celu ochronę klientów.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. Należy dodać. mieszkań. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Określenie to obejmuje zarówno osobę. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. który również działa na zle­ cenie klienta.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. rezerwacji pokojów hotelowych. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. którzy nieraz nie mieli świadomości. Przygotowywaniem. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. co może . że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych. sprzedaży usług noclegowych. który zarazem przygotowuje. ale również taki. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki.

aerobik. jak np. tanecznym (np. • sportów wodnych (np. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. pokoi.Hotele i restauracje. Trzeba też podkreślić. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. nauka tańca. kometka. • zespołowej (w parze. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. rozrywkowe. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. tenis ziemny. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". biegi na orientację. bary. Z tego wynika. usługi porządkowe. zlotów. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających. • • • • siłowym (np. piłka nożna). Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. snowboard. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . • gier zespołowych (np. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. stołówki i inne jed­ nostki. Są one bardzo różnorodne. surwi- 2. koszykówka. mieszkań. modelarstwo lotnicze). w którym jest realizowana usługa noclegowa. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. tenis stołowy. windsurfing). profilaktyczno-usprawniających. nauki gry w tenisa lub innych czynności. ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. • gier ruchowych (np. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. sportów lotniczych (np. zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. schroniska. kulturystyka). turniejów. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . zloty. w drużynie). Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. pływanie. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach.c. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć. jazda konna). internaty. siatkówka. wiążące się z wynajmowaniem domów. pensjonaty. sportów jeździeckich (np. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. golf). czy informacyjne. usługi przechowania. zespół taneczny). płetwonurkowanie. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. które można określić jako usługi rekreacyjne. bursy. callanetics). obozowisk. paintball. bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. spływów. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. wal). objętej sekcją G. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. żeglarstwo. jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. domy studenckie itp.. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. rozmaite usługi rekre­ acyjne. nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach. a w szcze­ gólności: biwaków. jak rajdy. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. domy wycieczkowe. kręgle. sportów motorowodnych. sportów zimowych (np. Wskazany akt wykonawczy odróżnia. pola kempingowe. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania.4. czy spływy. rajdów. bilard. wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. innych ćwiczeń. narciarstwo biegowe i zjazdowe). na rzecz jednego usługobiorcy). lotniarstwo. motele. zabaw ruchowych. festy­ nów i zawodów amatorskich. gier sportowych lub innych konkurencji sportowych.

F wyróżniona w grupie 92. sauny i łaźnie parowe. a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. sekcje tenisa stołowego. pól krykictowych. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych.6.33. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych. • ligi rekreacyjne. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. które są z zasady ogólnodostępne. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny. w której juko klasa 92. • działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych.04. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie.Z obejmuje m. salony masażu. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. • biegi przełajowe. rowerowe. kortów tenisowych. • pozostała działalność rekreacyjna. kabin plażowych. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej. boisk basebal­ lowych.7. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. spartakia­ da. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. gdzie indziej nicsklasyfikowane.in. chociaż jej podklasa 93. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej. konne. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. w której podklasa 92. stanowiącą dział 92.53. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. czy turniej. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. • biwaki. rekreacją i sportem. zgadywanki terenowe. • spartakiady. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. gdzie indziej niesklasyfikowana.Z obejmuje m. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. transport rekre­ acyjny w postaci np. że wskazana podklasa obejmuje usługi. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. biegi na orientację. jak festyn. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. a podklasa 92. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. uzdro­ wiska itp.in. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu.in. klubów i świetlic. leżaków i koszy plażowych.3l. społeczna i indywidualna. jazdy na rowerze. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw.in. działalność domów kultury. stanowiąca grupę 92.62. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia. biegi patrolowe i tzw. zloty i spływy jako piesze. • rajdy. • turnieje.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. łącznie z wynaj­ mowaniem m. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. . • konkursy. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności. trwające od kilku dni do kilku tygodni.5 klasą 92. co obejmuje m. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. lekcje w terenie). pól golfowych. a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym.61. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. będąca grupą 92. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. czy rekreacyjnej jazdy konnej. • działalność związana ze sportem. nazwanej „pozostała działalność usługowa". organizujących np. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna. w tym działalność związaną z kulturą.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa.Z. będąca w grupie 92. solaria. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych.

gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. jak też czynno­ ści z zakresu transportu. a także działal­ ność zawodową. regulowany charakter. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. dydaktycznych. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych. Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. • w sposób zorganizowany. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. Jeśli ta tzw. wykonywaną: • zarobkowo.in.g. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. Ustawa o s. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu. czy rekre­ acyjne. kwalifikowane wykształcenie. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie.. Cechami wolnego zawodu są m. wypoczynku i sportu. zwanej dalej ustawą o s. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw.5. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s.d. szczególne formy organizacyjne . Do tych czynności zalicza się m. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. gastronomiczne. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. tj. podatkowego. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw.d. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. gdy jest to działalność zarobkowa.d. jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. Ustawa ta reguluje podejmowanie. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych.in. wolne zawody.d. w sposób zarobkowy i ciągły. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. jeśli jako tzw. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy..g. grzeczność (np. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. stowarzyszenia. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. 2. Obejmuje ono działalność wytwórczą.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. Warunkiem jest jednak. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. Także działalność odpłatna. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo.g. handlową. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny.g. Powoduje to w konsekwencji. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. osobiste wykonywanie. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. • ciągle. przewóz z grzeczności). wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb.

które samo nie definiuje tego pojęcia. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. jak też działalności gospodarczej. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy. takimi spółkami są spółki jawne. pod którym działają. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą. Grykiel. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi.h.h. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie.d. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. Zgod­ nie z k. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni.s. W konsekwencji J. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest. Jak wykazuje J. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Trzeba zaznaczyć. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne. Może nim być osoba fizyczna. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. Natomiast firmą osoby . określająca formę prawną danej osoby prawnej. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo. jak np. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu.6. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia.d. związanie tajemnicą zawodową. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. Takimi jednostkami są spółki osobowe. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k. której ustawa przyznaje zdolność prawną. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. której ustawa przyznaje zdolność prawną. ale również inne podmioty. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej. jak również istnienie samorządu zawodowego. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. mianem przedsiębiorcy. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu.d.g. jakim jest ustawa o s. stowarzyszenia niezarejestrowane. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. W nauce pra­ wa postuluje się. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności.g. Zgodnie z ustawą o s. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna.s. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np.h. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa.. 2. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k. co wynika z przepisów k. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. że znowelizowany w 2003 r. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. niezależność i etyka zawodowa. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe.c. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć.s. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. spółki partnerskie. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek.g.

Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału. Zgodnie z art. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców. że firma nie może wprowadzać w błąd. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii.g. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego.g. a więc także na terytorium Polski. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. czyli tzw. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu.d. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli. Liechtensteinu oraz Norwegii. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s.g. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce. Prawo to wynika bezpośrednio z art. wtórną swobodę przedsiębiorczości. Trzeba także podkreślić. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. tj. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s.g. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP.. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. że art. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą.d. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. Zgodnie z ustawą o s. czy przedmiotu lub miejsca działalności. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE.d. z Islandii.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw. Trzeba podkreślić. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń.d.g. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. jak obywatele polscy. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy.g. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. . któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. że firma nie może być zbyta. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. jest w istocie zbędne..d.d. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa.

Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. Australią i Argentyną. . Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. rozwijając się nadal w szybkim tempie. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. komandytowo-akcyjnej.in. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej.s. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi. 4 tys. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. czy wspólnoty wyznaniowe. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej.d. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". do prawic 12 tys.d. wieku prawie 3 tys. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. • organizowanie zajęć. Generalnie można stwierdzić. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. podmiotów. Chinami. Są to m. zadania własne. 2. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje.in. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. wieku z ok. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. Akademickiego Związku Sportowego. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. że obecne regulacje ustawy o s. Kanadą. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. Ja­ ponią. takie podmioty. związki zawodowe.h. • korzystają z ochrony czasowej w RP. jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych.7. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. • statusu uchodźcy. uczniowskie kluby sportowe. • tworzenie. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany.g. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych. jak zwłaszcza tzw. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej.g. ośrodki sportu i rekreacji. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys. jakimi są jednostki organizacyjne. z USA. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. czy parafialne kluby sportowe. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. oraz prawem UE. jak spółdzielnie. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. Od dawna jednak organizowaniem zajęć.

W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika.. Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej.d. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach.g.g. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia. . w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek..8.g.g. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych. że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo. nakazującym zapewnienie.d. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s.g. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej.d. Ustawa o s. zgodnie z którymi podejmowanie. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne. pojęcia wolności w zakresie podejmowania.d.d. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu.. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym.g. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej.d.. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej.d. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s.. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego..g. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. 50 min euro. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika.d. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej. która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą.g. małych i średnich przedsiębiorców. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. przyzwoitym przedsiębiorcy.g.d. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa.g. jak też uprzywilejowującym. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej. a także ochrony środowiska. proklamowanym w orzecznictwie ETS. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom.d. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. Takich uprawnień wymaga np.. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym. przeciwpożarowe oraz sanitarne. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s.. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s.

spółdzielnie. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów.d.g. przedsiębiorstwa pań­ stwowe. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. w zakresie działalności reklamowej. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek. w tym spółki osobowe i kapitałowe. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana.g. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych. ustaliła. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia. stru przedsiębiorców. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- . fundacje i inne organizacje społeczne. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń..s. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. ale również z rejestru stowarzyszeń. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. innych organizacji społecznych i zawodowych. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s.h. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. ustalona w ustawie o s. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców .g. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym. z 2000 r. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze). KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej.d. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s.g. oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r.d. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. Ma istotne znaczenie.g.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi.d.d. W tej ostatniej kwestii ustawa o s.. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem. oraz przepisy k.9. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych. np. które podejmują działalność gospodarczą. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego.8 tygodni. które mają moc dokumentów urzędowych. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli. mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. Należy 2.

d. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE. że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego.g.d. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych). tzw. Dopiero w przyszłości ustawa o s.g. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP).11. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej.d. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi. oraz wykazania. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji.. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. 2. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r.d. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. Należy podkreślić. działalności regulowanej.d. a w końcu 2003 r. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r. które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki.g. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. zezwoleń. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji. gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego.g. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych.d. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym.g. ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. ustawa o s. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. 2. oraz kilku innych ustaw. .d. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON).. ewidencji działalności gospodarczej. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. ustalonych przez ustawę o s. obejmując nim jedynie sześć dziedzin.. a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta).g. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania.g. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej.10.

słowniczku ustawowym ustawy o s. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej. działalność kantorową. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. działalność regulowaną. określonych przepisami prawa. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne.g. ograniczając się do wymienienia ustaw.g.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą. której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków. prawo lotnicze z 2002 r. L . gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy. wprowadzoną przez ustawę o s.g. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego. technologiczne. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia.d. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r.d. oraz ustawę o lasach z 1991 r. lokalowe. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r.g.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s.. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych. po stwierdzeniu.d.g. działalności wolnej. jak przygotowanie kapitałowe.. że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce. usługi detektywistyczne. 7aodnie z przepisami ustawy o s. organizowanie wyścigów konnych. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności.d. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r.d. zaliczająca się do tzw. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m. jako działalność gospodarcza. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego.in. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu. kadrowe oraz inne. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć.

podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego.1. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. jak też ze względu na to. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej.g. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. . Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw. które powinno być dołączone do wniosku o wpis. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP).d.. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. co ściśle wiąże się ze sobą. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. • określenie przedmiotu działalności. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego. • państw sąsiadujących z Polską.

Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys. jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. • posiadające odpowiednią praktykę. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. po których przebiega trasa imprezy turystycznej. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku. to obecnie . Należy podkreślić. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. wiarygodności doku­ mentów. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. gdyż ryzyko roszczeń klientów.5 tys. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. euro. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej.5 tys. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys.5 tys. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. euro. euro. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej.to 7. Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. euro. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. euro. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne.

Jednak nie dotyczy to sytuacji.d. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami.2. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. Ustawa o s. Toteż ustawa o s. jak i ustawa o s. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw.d. które spowodowało zmianę danych. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji.d. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. informacji o osobie. Następuje to w postaci tzw. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym. zarządzania i marketingu. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych.g. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. 3. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach.g. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. gdyż w obecnych. zawarte w ustawie o s. a ukończenie innego typu szkoły średniej . ekonomii. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej.d. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych.aż 4 lal takiej prak­ tyki. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych.d. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów.g. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- . prawa. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr.g. Ta ostatnia idzie zresztą dalej. Generalnie należy stwierdzić.g. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. ustala. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych. Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów.

sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji.3. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. Trzeba dodać. sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. Podstawą tej ochrony jest system informacji. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r. Warto podkreślić. które zachowało ważność wpisów do CRZ. a także wykaz przedsiębiorców. Taka księga składa się z czterech działów. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. • poinformować o tych przedsiębiorcach. określającego organizację. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r..68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok.. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. 3. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . spełniających ustawowo okre­ ślone warunki.

ale została ona zahamowana. W konsekwencji Centralna Ewidencja . gdyż w ciągu ostatniego 1.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa.o..podobnie jak poprzednio CRZ . Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych. Deklaruje ono jawność tej ewidencji. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana.5 roku przybyło ok. Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców. Ponadto ustawa o s.gov.inach. . co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków.crz. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www.4. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej. w dniach i w god?. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej. obiektu. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji.turystyka. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r.. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana. 3. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli. czyli prawie 19%. które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP. lokalu lub ich części. 200 takich podmiotów. wykorzystujące dostęp do Internetu. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. Tak samo jak wcześniej CRZ. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. Może to być forma telefoniczna. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień.g. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. Można więc mówić o tendencji spadkowej. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej. Generalnie należy oczekiwać. pisemna lub elektroniczna. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych.d. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r. mają w tej dziedzinie największą przyszłość. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji.d. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości.g. Warto podkreślić.

że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej. którego reprezentuje. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. jeśli spełnia ustawowe warunki. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. lub • działa jako agent organizatora turystyki. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych. • przestrzegania przez przedsiębiorców. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą..w. którego reprezentuje. wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. Z wykazu przedsiębiorców.g. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. W wykazie tym wskazuje się termin.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. głównie w województwie śląskim. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru. że tzw. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. ale także agentów turystycznych. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. którego zakaz dotyczy.d. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. dających zlecenie agentom. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko.g. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. karą ograniczenia wolności lub grzywny. wynikające z odrębnych przepisów. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego.

Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów.oznacza ich rażące naruszenie. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu.d.d.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym. wniosku. Tej treści przepis ustawy o s. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku.prawo łowieckie. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania. których wykreślono z rejestru. specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów. . Może jednak okazać się. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. . specjalnego sprzętu. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu.g. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Jest to tury­ styka specjalistyczna. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników. Zgodnie z przepisami ustawy o s.5. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy.g. 3. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych.

bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. • składać organowi rejestrowemu.d. a 15 tys.. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Jednak skoro są to usługi turystyczne. niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. świadczącego omawiane usługi turystyczne. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta.d. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów. Wejście w życie ustawy o s. euro.d. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą.g. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. • . Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą.d. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych. jak również osób postronnych.g.g. które mogą ponieść szkodę podczas polowania. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. a potem dwóch zezwoleń. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s.to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych. z 2004 r.g. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego. jest obowiązkowe. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska.d. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ). Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s. • łowiecka turystyka wyjazdowa. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą. • łowiecka turystyka przyjazdowa. róż­ nica jest taka. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą. Toteż prawo łowieckie przewiduje. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym.'° . będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek.g. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania.

euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP). Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w. wymagane od egzaminowanych dokumenty.s.k.h. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same.. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą. a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw. Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. jak np. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. jak i polowania za granicą. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody. Skład tej komisji.. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r. Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r.również jej adresu zamieszkania. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko.. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej. z 2000 r. euro. w prawie bankowym z 1997 r. czy k.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. która ma być objęta wpisem do rejestru. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. Należało się spodziewać. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. kłusownictwo. ubezpieczenie OC). ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej. Jest oczywiste. euro .nieznaną ustawie o usługach turystycznych . Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. a 20 tys.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż .. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań. 15 tys. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania.. wynosi ona równowartość 10 tys. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. • określenie zakresu działalności. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej.in. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki. euro .formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. jak to jest w przypadku usług turystycznych. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków.legitymacją przewodnika górskiego. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów. Jest to racjonalne rozwiązanie.1. jak również sezonową. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. na terenach zamkniętych. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. Osoby. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. jak i w środowisku otwartym. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych.. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. sekcji i stałych zespołów. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne. oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. . nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym. Obej­ muje to zarówno działalność stałą. oraz legity­ macja pilota wycieczek. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny.

ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. . Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. Jeśli są to dzieci do 10 lat. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. półkolonie. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. 4. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. wczasy w mieście). Są to tzw. ale również właściwej opieki wychowawczej. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. kolonie. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. Należy dodać. • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. w górach lub nad wodą. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu.2. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. pla­ cówki wypoczynku. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. • określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. określone w odrębnych przepisach. obozy. która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby.

jak lokalizacja obiektu (terenu). jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. liczby turnusów. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. określonymi w od­ rębnych przepisach. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. określenie wyposażenia sypialni. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. którzy mają być zatrudnieni. finansowanych z budżetu państwa. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. 43. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. który wydał wskazane zaświadczenie. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie.. • informacji na temat formy wypoczynku. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . a nie wynikać z ustaleń formularza. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym.g. staje się przedsiębiorcą. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników.. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym.g. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej. przy uwzględnieniu innych jego zasobów.d.d. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r. wynajmowanie całych domków turystycznych. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np.1. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. prowadzenie pola biwa- .g. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. przepisów ustawy o s.d. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej. omówionym w rozdziale 2 podręcznika. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. wynika. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s. Jak już tamże wspomniano.d. Aby tak nie było.g.

Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. W 2006 r. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. schroniska młodzieżowe. kempingi. Ma on wszystkie te obowiązki. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. osoby fizyczne. spółki osobowe. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. spółdzielnie. motele. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. domy pracy twórczej. na ogólną liczbę 6694 tzw. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. Nieraz zdarza się. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. spółki akcyjne. Jest to tzw. że jest wręcz odwrotnie. jak np. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. zezwolenia. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym.. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. schroniska oraz pola biwakowe. pracownikom sezonowym. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. domy wycieczkowe. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. czy osobom przebywającym na delegacji. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. nauczycielom.o. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. zakłady uzdrowiskowe. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. uczniom. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych.2. 5. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. Są to obiekty standardowe. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. ani nie potwierdza jej praktyka. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. ośrodki wczasowe. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. wolna działalność gospodarcza. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . w tym obowiązek rejestrowy. ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. pensjonaty. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego.

• wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów. w których są świadczone usługi hotelarskie. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. o które występuje wnioskodawca. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. o które wystę­ puje wnioskodawca.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. Zastrzeżenia wywołuje fakt. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. a także dowód wniesienia . zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. jak i wymagania sanitarne. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. o które ubiega się wnioskodawca. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. nazwę własną obiektu. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. • przeciwpożarowych (tj. • sanitarnych (tj. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. przeciwpożarowych i sanitarnych. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r.

wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. było w Polsce 1295. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. oraz z 2001 r. to w szczególno­ ści m. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami.a. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów.in. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii.3. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa. gdyż nie musi on mieć restauracji.p.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. obejmując też działalność handlową. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. czyli właściwego marszałka województwa. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. 5. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. Ten wymóg został w 2002 r. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. Co do innych usług trzeba wspomnieć. Trudno zrozumieć. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. wom sernice). tj.i dwuosobowych. że analizowane rozporządzenie z 2004 r. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji. Jest to uzasad- . na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. czyli tzw. akceptacja kart płatniczych. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. które stanowią dochód budżetu gminy. budzenie. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. nie dłuższy niż 2 lata. promesy. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. który wy­ dał decyzję. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw. jakie są wówczas zawierane. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego.

wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. pokojowych. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. Natomiast usługi prania. solarium. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian. znacznie złagodzone. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r. odnowy biologicz­ nej (basen. ale także infrastruktura towarzysząca.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. pamiątek. Trzeba wyrazić zdziwienie. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. Także świadczenie usług w zakresie tzw. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . sauna. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. pełny węzeł higienicznosanitarny. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. cztero. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. Co więcej. a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym).które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. klubowe. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). że w hotelach trzy-. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych. zmienionego w 2002 r. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. portierów i bagażowych. również w odniesieniu do kelnerów. chociaż do 2001 r. że hotel jest obiektem. których było już 21 na początku 2006 r. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. siłownia. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. kursem specjalistycznym.106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. Rezultat byl taki. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych.. szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw..

kierowników sali. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. gdyż w 2004 r. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. wymagania prawne dla mote­ li. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. ale na krótko. 5. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. było ich jeszcze 409. podczas gdy w 2000 r. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. a w 2006 r. Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. których liczba stale rośnie. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. Różni to motele od hoteli. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. chociaż jest jej członkiem. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. Istotnym argumentem jest też fakt. Wciąż przybywa różnych zajazdów. Generalnie trzeba stwierdzić. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. . zaledwie 242. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach.o. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. ich liczba znowu spadła do 116. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. tylko 116. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. Warto przypomnieć. W hotelach cztero. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości.i pięciogwiazdkowego. czy gościńców kosztem pensjonatów. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach.5. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. Różnice są jednak na tyle istotne. Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. Rzeczywiście tak się stało. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych.4. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. że już w 1977 r. Zastanawia przy tym. Trudno to wytłumaczyć. gdyż grozi obniżeniem .. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. z o. Już w 2001 r. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. czte­ ro. do 109.

ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. a jeśli jest to dom II kategorii. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . JI kategorii . nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. Już od 2002 r. sauna. udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. solarium. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. kolacji lub obiadokolacji. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji.Warto podkreślić. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. Chociaż od 2002 r. całkowicie zniosło. Szczególnie ważne. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. kosmetyków. siłownia. 5. rzeczy wartościowych. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r.6. było ich 179. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. 5. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. bagażu i sprzętu turystycznego. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. że drastycznie ograniczone w 2002 r. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. obiadu. wydawnictwa tury­ styczne itp. ale od 2002 r. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. map regionów. Warto podkreślić. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. planów miast. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami. Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele. bankietów. choć nie zawsze doceniane.do 12 miejsc. jaki i gastronomicznych. jak kosmetyki. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie. pokazów itp. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. pamiątki. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. książek telefonicznych itp.nie więcej niż 8 miejsc.7. Trzeba też podkreślić. a I kategorii . tylko 70. masaże itp. czy środków higieny osobistej. Przy tym standard znacznie obniża fakt. Należy też podkreślić. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. choć jeszcze w 2000 r. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych.

chociaż jeszcze w roku 2000 r. Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. 5. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. W obiekcie. chociaż w 2000 r. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. Trzeba raczej uznać. było 1226 schronisk młodzieżowych. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. Trzeba podkreślić. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. 5. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. rozporządzenie MEN z 2005 r. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. że w 1980 r. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. z czym nie można się zgodzić. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. zaledwie 56. W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. bagaż oraz sprzęt turystyczny. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie. Warto zauważyć. tylko 395. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska. przedmioty wartościowe. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. wymaga. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. przy szlakach turystycznych. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. dostosowanych do samoobsługi klientów. co powoduje. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. W literaturze przedmiotu podkreśla się. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. to należy podkreślić. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. że wystarczy. Zastrzeżenia wywołuje. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . że obowiązujące przepisy akceptują stan. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej.8. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. Na świecie działa ok. w którym jadalnia jest.5 tys. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej.

ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. pensjonaty. Sytuacja tych osób . które są określone w powołanym załączniku nr 8. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. przechowywanie pieniędzy. czy domy pracy twórczej. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. Występują one również w działalności hotelarskiej. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. przedmiotów wartościowych. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych.in. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk. bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. zmienione istotnie w 2004 r. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. Takie dodatko­ we oznaczenia. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie.9.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". jak ośrodki wczasowe. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. słodyczy oraz pamiątek. schroniska młodzieżowe i schroniska. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK. nów. domy wycieczkowe. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. stacji lub przystanku. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. w tym natrysk.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. domy wypoczynkowe. W 2004 r. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. hotele. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. Niepełnosprawnym jest osoba.. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. bagażu i sprzętu turystycznego. pięciu milio- . określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych.. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. motele.jest bardzo trudna. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. Spośród innych usług.

Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. oddzielne zamykane szafki i wieszaki. Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. dla domów wycieczkowych.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . • wynajmowania miejsc w namiotach. jak również takiego umeblowania.in. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. umieszczenie wyłączników światła. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. łóż­ ka mogą być piętrowe. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m".116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. węzłów higienicznosanitarnych.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. 5. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. ogrzewania oraz wyposażenia tzw. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. rano i wieczorem o ustalonych porach.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. przyczepach mieszkalnych. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji.10. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych. odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany. przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). w stół. • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). schronisk i schronisk młodzieżowych. dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. ustawione w odpowiedniej odległości). jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). oświetlenia.5 m2 na osobę. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów. żeby były dostępne z łóżka. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . biurka i umywalki. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu. a ciepłą minimum przez 2 godz. Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . z bieżącą zimną wodą. że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. zapewnienie pilota do telewizora. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. musi być m.in. żeby były czytelne dla niewidzących. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów. punkt poboru wody. Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika.

wyposażeniu i urządzeniu. z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. . • stanowiącego plener artystyczny. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. • dla osób samotnych. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG". jak niepalące. charakterze.agroturystyka. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. proponując własną ich kategoryzację. pojemnikami na śmieci. mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki. szczególnych programów pobytu. • dla osób starszych.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. o odpowiedniej wielkości. akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. wiejską bazę noclegową. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne. „puszyste" itp. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. • dla miłośników przyrody. do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. • dla osób niepełnosprawnych. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. Warto zaznaczyć. • obejmującego jazdę konną. • dla ekologów. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. • dla myśliwych. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. WC i pomieszczeń wspólnych. jak i osoby niezrzeszone. Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". • dla innych kategorii osób. • dla wędkarzy. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów.. • pokoje grupowe. Trzeba zgodzić się. przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób. • obejmującego spływ kajakowy. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. którzy wyrażą na to zgodę.

Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. jak również inne obiekty. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. 5. jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie.. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich.in. w których są świadczone usługi hotelarskie. zarówno obiekty hotelarskie. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych.120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r. tatuażu i odnowy biologicznej. muszą spełniać wymagania sanitarne.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę. gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. w sprawie wykazu prac. masaż. w podmiotach świadczących . wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. opalanie. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. Przepisy te określają m. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów. Warto podkreślić rozliczne korzyści. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r. Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. Wymagania sanitarne.. w których są świadczone usługi hotelarskie. Tzw. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. kosme­ tyczne. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby.in. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich. oddziaływanie suchym łub wilgotnym. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia.in. jakie mogą powstać w tym zakresie. kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. zapewnienia szatni. określającego szczegółowe wymagania sanitarne. W związku z tym. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. przebieralni. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG".11. wykonywane przez osoby zatrudnione m. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich. PFTW . jakim powinny odpowiadać m. oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. naświetlanie. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. niektóre obiekty usługowe. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów.

Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. innych obiektów budowlanych i terenów . pakowaniem. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. Ustawa ta określa m. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. wyposażenia budynku. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. Oznacza to konieczność stosowania tzw.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Trzeba zaznaczyć. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. budynku. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli). w których są świad­ czone usługi hotelarskie. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. instalacyjnych i technologicznych. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. że zmieniona w 2001 r. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych.in. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. w saunach i basenach kąpielowych). w których są świadczone usługi hotelarskie. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. przygotowania budynku. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy.

domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych. zabezpieczenie przed zadymieniem. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. schro­ niska. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. czy strefy pożarowe. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. przejścia i dojścia ewakuacyjne. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. Przy tym hotele. motele. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego . zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . które zostało już wyżej częściowo omówione. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. kategorie zagrożenia ludzi. zobowiązują właścicieli. w których są świadczone usługi hotelarskie. jakimi są obiekty hotelarskie. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. zawierają­ ce m. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m.. Najwyższą klasę takiej odporności. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. w budynkach zamieszkania zbiorowego. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe.in. schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . pensjonaty. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. jak też do odpo­ wiedniego. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe.jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. warunki ochrony przeciwpożarowej. w których są świadczone usługi hotelarskie. w których są świadczone usługi hotelarskie.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. zmienionego istotnie w 2004 r. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. wymaga. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. domy wypoczynkowe. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. stałe urządzenia gaśnicze wodne. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. domy wycieczkowe. pensjonaty. dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. określoną literą „A". odwołuje się co do znaczenia takich określeń. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. a więc także we wszystkich obiektach. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. sale konferencyjne). określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. motele. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. zawierają w szczególności takie akty normatywne. Poza tym trzeba podkreślić. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. jak budynki. jak odpowiednie wyjścia. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. w których jest on konieczny. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne.in. konstruk­ cji i wymiarów.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r.

prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. • informacje o promesie. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich.. przeciwpożarowych lub innych. w tym świadczenie usług hotelarskich. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. określonych odrębnymi przepisa­ mi. który zobowiązuje. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. w których są świadczone usługi hotelarskie. której na- 5. warunki ochrony powietrza. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. Ustawa ta określa m.in. co miało miejsce uprzednio.in. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. Przykładem jest dodany przepis. zwane promesą. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. jak też ochrony przed hałasem. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach. Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. • nazwę i adres obiektu.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów.12. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. wód i powierzchni ziemi. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. walorów krajobrazowych. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej. Należy podkreślić. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych.

są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast). które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. Należy podkreślić. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. ma miejsce według tych samych zasad. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny. w których są świadczone usługi hotelarskie. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. zmiany liczby miejsc noclegowych. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. 5. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- .Należy pod­ kreślić.128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. Należy zaznaczyć. że projektowane w 2003 r. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. które są w tym obiekcie zatrudnione. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych.w. Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. Jest to obecnie zadanie własne gminy. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. • nazwę i adres obiektu.14. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. 5. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. w których są świadczone usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. karta ewidencyjna innego obiektu. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. prowadzi ich ewidencję. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski.13. • informację o liczbie miejsc noclegowych. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej.

przewiduje. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. 5. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. do których został zaszeregowany.w. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. odpowiedzialność za wykroczenie. przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. w których są świadczone usługi hotelarskie. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. Od 2001 r. Jeżeli zaś obiekt. są niesprawne. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. Przewiduje ono. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. uszkodzone. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. wynikających z odrębnych przepisów. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. nie spełnia wymagań sanitarnych. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. w których są świadczone usługi hotelarskie. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. do których został zaszeregowany. nie jest należyty. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. jak też na wniosek przedsiębiorcy. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. Właśnie z odrębnych przepisów k. wynika np. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. w których świadczone są usługi hotelarskie. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą. oraz nie narusza uprawnień innych organów. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". w których są świad­ czone usługi hotelarskie.15. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów.

132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. Co więcej. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. stanowi obecnie wykroczenie. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. pensjonacik). nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". gość hotelowy może domagać się. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. stacja tury­ styczna. czy domek tury­ styczny. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. z którego jednoznacznie wynika. jak ważne znaczenie mają takie określenia. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. Należy też zauważyć. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje. stanica wodna. gospoda. Dosyć czę­ sto występują np. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy.. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. dom gościnny. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. takie określenia. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. jak hotel czy pensjonat. bungalow. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. jak WOTEL czy OTEL itp. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. znaków towarowych. . które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. w tym takich. nazw obcojęzycznych. bacówka. rezydencja turystyczna. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. jak zajazd. Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. co jest zagrożone karą grzywny. motcłik. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. dom turysty. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. nazw własnych (np. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. hotelik. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. gościniec. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. oberża. Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. dom wypoczynkowy. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. karczma. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. Hotel Górski na oznaczenie schroniska).

wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. rezerwacji pokoju. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. . Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. Należy zauważyć. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. jak również z wszystkimi innymi osobami. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. zasady liczenia doby hotelowej. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. określające m. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu.16. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii.134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. przedłużenia pobytu itp.in. 5. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego.

Nie można o niej mówić w sytuacji.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. to powinien odpowiednio je oznakować. mostów. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją. oblodzenie chodników. parki.in.. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. co obejmu­ je m. 18/2000). Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r. placów oraz organizacji ruchu drogowego. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona. akt III Cr 9/65). Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- . • gminnych dróg. (sygn. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. (sygn. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. trzeba uznać. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. jakim jest organ gminy. czystości i po­ rządku na terenie gminy. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw.. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. traktując je jako zadania własne tych jednostek. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa.in. ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. plaże. rekreacji ruchowej. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r. że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. (sygn. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. w tym ulic. a gdy to nie jest możliwe. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. akt III PRN 66/67). • lokalnego transportu zbiorowego. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. • kultury fizycznej i turystyki. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. • zieleni gminnej i zadrzewień. 417 k. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. powodujące szkodę u turysty. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej.c. ulic. ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. gdy np. doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. akt SK. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. prawo ochrony środowiska z 2001 r. place. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. szlaki i trasy tury­ styczne. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Takie przypadki mają miejsce.1.

jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. miejsca składowania drewna. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0.duże). czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. co stanowi 28.6% powierzchni Polski. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. stopień . tereny pod liniami energetycznymi.138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. powiększania zasobów leśnych. (sygn. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać. trwałości utrzymania lasów. B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. bądź wpisany do rejestru zabytków. jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r. 417 i nast. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego.4% wszyst­ kich lasów w Polsce. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. które zajmują ok. że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. Nie można zakładać. przy parkingach). Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. I . kat. Ok. parku narodowego. Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz.małe). Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym.średnie.5%. warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. Niemczech oraz Ukrainie. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. Jest to tżw. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część .c. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów.średnie. 9 0 0 jest niższa od 10%. l. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. drogi leśne. stopień .in. stopień . glebę. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. 9 min ha. w tym oczywiście również turysty. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. Trzeba podkreślić.małe zagrożenie. w tym oczywiście turystów. Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach. (sygn. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. oblodzonym chodniku. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa. szkółki leśne. wina organizacyjna (anonimowa). bo aż 82. 3. co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. II . ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. 111 . Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. powietrze.2. wodę.. urządzenia melioracji wodnych. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. Same lasy państwowe zaś to aż 78. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle.1 ha. linie podziału przestrzennego lasu. kat.duże zagrożenie. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. oraz nowych regulacji art. którym mogą ulec zwiedzający. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. 2. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. stopień .brak zagrożenia. k. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. Warto zaznaczyć.

skiboby. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych.. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. kto chociaż raz był w górach. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami.in. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. zdarza się najwięcej wypadków w górach. z jakimi wiąże się przebywanie w górach. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. ale również realizujących funkcje poznawcze. odbywane niezależnie od pory roku. . jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. o których nie wolno zapominać. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. niszczenia grzybów i grzybni. płoszenia. właśnie lasy państwowe. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. ścigania. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. puszczania psów luzem. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. niszczenia lub uszkadzania drzew.in. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu). wie. zaliczająca do wskazanych zasobów m. krzewów lub innych roślin. które zabraniają m. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. co stanowi istotę turystyki aktywnej. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n . rozkopywania gruntu.3. dyrekcje parków narodowych. Każdy. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. zachowania dobrego zdrowia. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór.in. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. 6.: zaśmiecania lasów. Ruch pojazdów silnikowych. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. snowboarding. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r.

oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych..p. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. że osoby fizyczne uprawiają sport. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. odpowiada organizator imprezy. gdyż decydujące jest to. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. sporto­ wych.. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). organami jednostek samorządu terytorialnego. obiektów i urzą­ dzeń. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r. a nie w jej akcie wykonawczym. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów. a od kierowników wskazanych obiektów . Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r.p. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych. urządzeń lub obszarów. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu.m.m. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. bądź jest to teren. rekreację ruchową i sport w górach".. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r. pływających. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. obiektów i urządzeń. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. Także tzw. rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. wycieczek szkolnych. że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych. rekreację i sport w górach . Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. rekreacji ruchowej i sportu w górach. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. którego projekt z marca 2007 r. ale także poniżej tej wysokości.. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. przewiduje.

trudne . co należy do zadań GOPR. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. . Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. jak też uprawiania turystyki górskiej. to regulowałby tzw. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. o ile w ogóle możli­ we. łatwe . materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r.144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. Wydaje się. że jest nieprecyzyjnie sformułowany. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.czerwo­ ny. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. obiektu i urządzenia. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. jak też pod wpływem środków odurzających. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. herbaty góralskiej. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. obiektów i urzą­ dzeń w górach. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób.c. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa. ułatwiających orientację w terenie. jak też uprawiania turystyki górskiej. jak to jest obecnie. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach.niebieski. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.czarny. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. a bardzo trudne . Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym.to kolor zielony.

którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób. Warto dodać. Akt ten ustala. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. kajakowej i podwodnej. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego.. Polski Związek Alpinizmu. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 . przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa.4. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. które mogą opóźnić powrót. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. tj. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich.5. rzeki. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. w tym żeglarskiej. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej.. Mo­ rze. czyli wspinaczek w wysokich górach. Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach.in. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy. 6. 6. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu. Wspomnieć też warto o zał. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. Obejmują one m. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. • używanie kasków ochronnych. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. a nie w drodze aktu wykonawczego.. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego.

ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych.. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. Również tzw. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. sportowych. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. Trudno powiedzieć. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę.rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. pływalnie. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. urządzeń lub obszarów. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających.. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. a nie w jej akcie wykonawczym. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. Trzeba podkreślić. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. żeby miały to być jasne przepisy prawne. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych. Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. przeznaczone do kąpieli. wycieczek szkolnych.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. kąpiących się i uprawiających sporty wodne". pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami. mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. rekreacji i sportu. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. parki wodne oraz tereny przyległe. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. pływających. odbywających się na wodzie lub nad wodą. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. że nadal obowiązuje . materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru). że osoby fizyczne uprawiają sport. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. którego projekt z marca 2007 r. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. odpowiada organi­ zator imprezy. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą.

których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków.in. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. przewiduje. zakazywać wstępu osobom. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. Trzeba też zaznaczyć. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. Niestety życie dowodzi. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. a także sprzedaży. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. wodnych przystani i marin. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. • przestrzegania znaków zakazu. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. wydawanej corocznie przez WOPR. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. podawania. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. 6. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. których wzory są określone w zał. gdyż statystyki dowodzą. że trudno tu mówić o nowościach. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. a często wręcz niemożliwe. obiektu i urządzenia. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument.6. pływalni lub parku wod­ nego. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. że zał. obiektów i urządzeń nad wodami. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę.

Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. . a nie w drodze aktu wykonawczego. kapitana motorowodnego. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. w tym innych jednostek pływających. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. Względy bezpieczeństwa wymagają. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. Projektowane ustalenia zał. narciarstwo wodne. morskiego sternika motorowod­ nego. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. kajakar­ stwo. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. Trzeba też podkreślić. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. wioślarstwo. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. pływających. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. starszego sternika motorowodnego. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. formułują zasadę. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. Trzeba podkreślić. jedynie pod nadzorem. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. sternika jachtowego. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. co obecnie reguluje zał. które nie ukończyły 16 lat. wymaga. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. ma zawierać zał. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. nr 5. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. która ukończyła 12 lat.

Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. wiosłowej lub jachcie. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). zakazuje ponadto zachowań. płynący na łodzi motorowej. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji. . Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem.16 MPa. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej.7. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny.4 MPa. wymaga. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. który ma być używany do nurkowania.. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. jak ruchy i głębokość wody. wymaga. konieczna jest ich regulacja prawna. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. który ma być używany do nurkowania. które przewiduje. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. Prawie każdy może więc nurkować. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. Warto dodać. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. • sprawdzenie sprzętu. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. sportu. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem. 6. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą). Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. azotu zaś 0. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. ale żeby były to czynności bezpieczne. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy.

wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. tj. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne. w czasie zwie­ dzania. Trzeba dodać. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich. Nauka pływania uczniów 6. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek.. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. sposo­ bów porozumiewania się. śnieżycy i gołoledzi. oraz ustawy o lasach z 1991 r. rozporządzenia MEN w sprawie warunków. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga. obejmujących morskie wody wewnętrzne. stopnia ich rozwoju psychofizycznego. Omawiane rozporządzenie nakazuje. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Jest sprawą oczywistą. informacji o sprzęcie. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. sportu i turystyki. który ma być używany do nurkowania). morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą.. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Wszelkie zajęcia. jest po prostu zbędne.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego.. w jakich ma się ona odbywać. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r.. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu.8. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). i jej aktów wykonawczych • . a zwłaszcza organizowanych w górach. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej.. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. w którym się odbywają. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania.

nie mniej niż 300. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. Odnosi się to m.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. ochrony porządku publicznego. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane.. filharmoniach. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. artystyczną lub rozrywkową. młota. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu.9. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r.in. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. bibliotekach. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. kuli. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. szpady. stawach. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru.in. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. kinach. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. podporządkowanych lub nadzorowanych m. w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. Trzeba podkreślić. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. operetkach. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. zabezpieczenia pod względem medycznym. czy sportowej broni strzeleckiej. muzeach. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. oszczepu. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. do używania dysku.in. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. ministra do spraw . Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych. łuku. operach. domach kultury i galeriach sztuki.

Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej.in. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. Obowiązek ten obejmuje m. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób.. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. że dokonane w 2007 r. hotelu. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. motelu. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. których określa jako wczasowiczów i turystów. pensjonatu. kluby sportowe. organizatorzy turystyki. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. związki sportowe. campingu lub na strzeżone pole biwa- . W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. która proklamuje zasadę wolności człowieka. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością. bądź dla ochrony środowiska. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. a nie pobyt stały. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. parku narodowego lub krajobrazowego. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. co ma znaczenie dla osób podróżujących. które mogą być na imprezie. co chce. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. schroniska. podobnie jak np. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. domu wycieczko­ wego.1. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). Trzeba też zaznaczyć. pokoju gościnnego. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom. czy właściciele obiek­ tów.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

rencistów. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. a także w tych przypadkach. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. które ukończyły 70 lat. Omawiana ustawa przewiduje. bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę.. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. a za granicą . bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). studen­ tów. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. emerytów. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. roku życia. osoby niepełnosprawne i kombatantów. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. przez uczniów. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru.in. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. Należy podkreślić.konsul. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania. umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. a 13. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście. Zarówno paszporty. Konsul wydaje tzw. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy .

usuwanie. że jest sfałszowany. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. wyko­ nywania polowania. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. Niszczenie. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. groźby. połowu ryb. w Stambule. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. (TO 7.k. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. uszkadzanie. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej.. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne. Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE.. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- . przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw. 400 sztuk cygaretek. 200 sztuk cygar. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru. czego dokonała ustawa z 2004 r.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej.. czy innych. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. podpisaną w 1990 r.3. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. bądź przywożone lub wywożone w innych celach.opar­ tego na przepisach prawa UE . 1973 r. przesuwanie.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. Trudności pogłębia fakt. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k.in. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r.. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. z których Polska ratyfikowała m. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie.p. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r. 1 kg tytoniu do palenia. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7.

To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty.5 litra napojów o mocy do 22%. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie.25 litra wody toaletowej. Zawsze jednak . alkohol i napoje alkoholowe. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny.5 litra win niemusujących. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. • 110 litrów piwa.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). oraz . należących do czterech podstawowych grup towarowych. jakimi są wyroby tytoniowe. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. • 0. szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. produktami pośrednimi. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych.c. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%.Prawo celne z 2004 r. W przy­ padku podróżnego. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. • 50 g perfum oraz 0. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej. jak i polskiego k. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . który nie ukończył 15 lat. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. od przedstawicielstwa pośredniego. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. którzy nie ukończyli 17. • 25 g perfum i 0. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. który nie ukończył 15 lat. roku życia.1 litra wody toaletowej. czyli z tzw. jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki. jak zgłoszenie celne. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. państwa trzeciego. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. win musujących i wzmocnionych. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą. Znajdują. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych. W odniesieniu do podróżnego. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. odprawa czasowa.c. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. którzy ukończyli 17 lat. Warto zauwa­ żyć. wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro.

plakaty. Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. katalogi targowe. przewodniki. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych. dewizowe z 2002 r. turystycznych materiałów informacyj­ nych.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. Warto też zazna­ czyć. w tym m. broszury. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe. książki. euro. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys.in. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych. uzdrowisk lub podobne. euro. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. jak prawo celne. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. . umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. nieprzeznaczone do rozdawania. Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. W tzw. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych.4. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. czasopisma. wartości dewizowych. że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej. publikacje dotyczące muzeów. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. mapy geograficzne. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. poszerzyła zakres tej swobody. Zasady takiego obrotu. • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. Jedną z nich jest określenie „rezydent". Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. euro.

Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . aby mogły one wykonywać działalność kantorową. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. euro. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. Warto zaznaczyć. jeśli spełniły ustawowo określone warunki. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia.. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. 7. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. że znowelizowane w 2007 r. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów. stosującymi kasy rejestrujące obrót. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT.. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków.g. Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość.5.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw.d. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej. . Warto podkreślić.

• potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. których taki zwrot może dotyczyć. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. od których przysługuje zwrot podatku VAT. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym.pl. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. Np.o. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić . których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. Te ograniczenia powodują. Np. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. • zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. w którym dokonano zakupu. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. lub spółką akcyjną. poprawiania stwierdzonych w niej błędów. Warto zaznaczyć. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. zł. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. jak też zakresu. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów.vat. wartości i stanu towarów. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. dany podmiot powinien: być spółką z o. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą.

inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. • roślin. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. Utworzenie nowych parków narodowych. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. • zasadę planowości ochrony przyrody. zdrowotne. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. lasy państwowe. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. estetyczne. stanowiska dokumentacyjne. zabawo­ we. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. • krajobrazu. wypoczynkowe. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. jak i uczestników rekreacji. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. • zieleni w miastach i wsiach. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. ale także na osoby prawne. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. parki krajobrazowe. kształcące. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. tworów i skład­ ników przyrody. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. • zadrzewień. zwierząt i grzybów. zwierząt i grzybów. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. siedlisk zagrożonych wyginięciem. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. oraz ustawa o lasach z 1991 r. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. wychowawcze. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. czy użytkowe. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. Właśnie te tzw. sportowe. w których biorą one początek. ale także międzynarodowej. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych.in.6. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska. zmiana granic już istnieją- . Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. rzadkich i chronionych gatunków roślin. • siedlisk przyrodniczych. 7. prestiżowe. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. zwierząt lub grzybów. rezerwaty przyrody. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. w kanałach. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu.

Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. gospodarczej oraz turystycznej. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. słonoroślowy (halofilny).in. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. naukowymi. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty. ekosystemy. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. jaką w świetle prawa jest taki park. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. turystycznych i rekreacyjnych. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi.in. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. wydmowy lub skalny). odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. Taki plan m. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. określiło 8 parków narodowych. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. turystycznych i sportowych. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody. Ustawowo zostało przesądzone. społecznymi. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. faunistyczny. ostoje i siedliska przyrodnicze. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. zakaz bi­ wakowania. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych.in. stepowy. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. czynnej i krajobrazowej. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. emerytom. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. dydaktycznej. działających na terenie danego parku narodowego.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. torfowiskowy. wskazuje obszary ochrony ścisłej. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. studentom. wodny. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. zakłócania ciszy. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. a także siedliska roślin. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. naukowymi. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. Wiążą się . W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. która może być waloryzowana. na­ ukowej. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. florystyczny.

zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody.in. turystycznej i rekre­ acyjnej. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw.in. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. czy zakaz fotografowania. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. filmowa- . Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. Takim właśnie obszarem jest np. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat.in. obszary Natura 2000. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. oraz tzw. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. kierując się potrzebą ochrony przyrody. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. zakaz wybierania jaj. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. określonych w ustawie o ochronie przyrody. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. turystycznych i rekre­ acyjnych. Akt ten powinien określać m. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. zwierząt i grzybów. ale ma charakter łagodniejszy. Takie rozporządzenie określa m. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m. bądź ostoi. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. dolina Rospudy. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody.

prowadzenia żeglugi pasażerskiej. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. wodospadów. pływania. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. wywierzysk. użytki ekologiczne. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców.jarów. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. . Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Naturalne zbiorniki wodne. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. mogą być uznane za tzw. jak zwłaszcza dotyczące polowania. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. ruchu pojazdów. skarpy. zakłócania ciszy. starorzecza. używania łodzi motorowych. ruch pieszy. naukowej. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. skałek. historycznej lub krajobrazowej. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. że­ glowania. wydmy. niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami. rowerowy. oczka wodne. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. jak np. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie.in. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. palenia ognisk. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. bagna. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. torfowiska. wędkowania i rybołówstwa. kamieńce. źródeł. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. uprawiania sportów wodnych i motorowych. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. czy używania motolotni i lotni. głazów narzutowych. wspinaczka. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. tzw. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. kulturowej. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. a nawet obserwacji takich zwierząt. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. całkowitego rozpadu. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej. czy samo zakłó­ canie ciszy.

obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. Fryderyka Chopina w War­ szawie. ich części lub zespoły. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. ulicy lub jednostki osadniczej. będący tym wytworem. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. tj. autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. przy którym podpisano tzw. jak też kopalnia soli w Wieliczce. parki. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej.). odnosi się też pojęcie kolekcji. ogrody. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. arty­ styczną łub naukową. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie.. cmentarzyska. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. jak np. Natomiast w grupie . monety. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. liczącej ponad 64 tys. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. mające znaczenie ogólnoświatowe. tradycyjne tańce. grodziska. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. muzyka. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. stare rowery czy samochody.7. 7. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. kurhany. zabytków żyjących od ruin. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. obejmujący Wzgórze Zamkowe. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. wytwory sztuki ludowej itp. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. religijnej lub artystycznej. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. pomniki historii. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. a w 2007 r. obiektów w postaci nieruchomo­ ści. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. jak również jako niematerialne formy kultury (np.in. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. cmentarze. mieszczą się rozmaite budowle. ślady osadnictwa w Biskupinie. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. ale mogą to być także obiekty współczesne. podania ludowe. które tworzyły te kolekcje. instrumenty mu­ zyczne. obiekty techniki. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. czy relikty działalności gospodarczej. Wzgórze Staro­ miejskie. obrzędy i obyczaje przodków). czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. Ta ustawowa definicja obejmuje np. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. stare kopalnie itp. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. obrazy. Taki charakter ma np. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice. Na liście tej znajduje się m. Te niewątpliwie znaczące pamiątki. placu. określając jego granice. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. przedstawia­ jących wartość muzealną. W 1999 r.

Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. co następuje w trybie wyżej omówionym. . do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. powiaty i województwa. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. co jest nową formą ochrony zabytków. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków.in. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. Realizacja tych programów ma na celu m. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Należy wskazać. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. • uznanie za pomnik historii. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami.in. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. rady powiatów oraz rady gmin. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. Nie­ stety tak nie jest. że dany zabytek podlega ochronie. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. zwłaszcza nieruchomych. Natomiast wójt (bur­ mistrz. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie.

W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej. prezydenta miasta). Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. 7. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę.in. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. upowszechnianie podsta- . W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. którym niekiedy może być turysta. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. a nawet na wsi. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r..192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r.8. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. ale muzea są nieraz również w małych miastach. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną. Zwykle są to duże miasta. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające.. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. zmieniona w 2007 r. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. jak również dzieła twórców żyjących. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków.

objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". depozyty. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. który takie muzeum utworzył. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. nauki i kultury polskiej oraz światowej. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. • prywatne (wszystkie pozostałe). Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. odpowiednie ich przechowywanie.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. jednostki samorządu terytorialne­ go. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. działalność wydawniczą i edukacyjną. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie). Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego. Muzeum Narodowe w Warszawie. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. to nie powołuje się już rady muzeum. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. który sta­ nowi dobro narodowe. Po zmianach w 2007 r. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. uniwersyteckim. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. Muzeum Wsi Lubelskiej.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. Nie podlegają temu wpisowi tzw. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. związanej z realizacją celów muzeum. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. czy Muzeum . Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. nieraz bardzo atrakcyjne. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Muzeum Pałac w Wilanowie. jak i depozyty. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. Zarówno wysokość opłat za wstęp. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. np. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. Muzeum Zamkowe w Malborku. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. osoby fizyczne. Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. zabezpieczanie i konserwację. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem.

zwane Pomnikami Za­ głady. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r.. określającego grupy osób. jak też wywłaszczania nieruchomości. Tereny te.. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r.. na­ uczycielom. prawo lotnicze z 2002 r. prowadzenia działalności gospo­ darczej. Liechtensteinu i Norwegii... czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. ale trudno określić. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny..196 Rozdział 7 czej. budowy obiektów budowlanych. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie. Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np.Obóz w Chełmnie nad Nerem.. 8. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów.2. uczniom. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika.. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady.in.. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń. prawo bankowe z 1997 r. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku. Takimi ustawami szczególnymi są np. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r.. dzieciom do lat siedmiu).. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). uczestnikom studiów doktoranckich. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince.1. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych. • Muzeum Martyrologiczne . Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r. ostatnio kilka razy w 2007 r. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu.. kodeks morski z 2001 r. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea.. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r.in. Kodeks cywilny nazywa te podmioty . Wspomniane ograniczenia oznaczają m. Isiandii. Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach. studentom. prawo przewozowe z 1984 r. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych.

partnerskie. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. co do kół samochodu. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. przewiduje. papiery wartościowe (np. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. czynsz najmu). że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. literackie.c. zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. zwierzęta domowe i hodowlane. dobra osobiste (np. Trzeba dodać. spółki akcyjne. spółki z o. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny. Zarówno osoby fizyczne. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. banki państwowe. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków.o. spół­ dzielnie. Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. zarząd itp. pod którą działa przedsiębiorca. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. Tak jest np. komandytowe i komandytowoakcyjne). gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. firma czyli nazwa. Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem.c. nieruchomości). tajemnica korespondencji). Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. wynalazki). Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. 8. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. zwierzę nic jest rzeczą. jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. zdolność prawną. Kodeks cywilny rozumie przez takie . ochrony i opieki.3. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. nazwisko. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. Rzecz główna i jej przynależność (np. Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. stowarzyszenia. by część składowa nie była własnością innej osoby. owoce). W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. PAN. Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. że przepisy k.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. k. przedsiębiorstwa państwowe. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. Warunkiem jest. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. jak również żyjące w stanie wolnym). którzy ukończyli 13 lat. oraz rozmaite dobra niematerialne. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. naukowe. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych. tj.. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. To połączenie musi mieć charakter trwały. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. szkoły wyższe. Po zmianie w 2003 r. wizerunek. taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. dobra inte­ lektualne (np. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. Częścią składową rzeczy jest to wszystko. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r.

każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. w razie sprzedaży nieruchomości). jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. środki pieniężne. testament. mienie państwowe. Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. Kodeks cywilny obecnie przewiduje. wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. licencje i zezwolenia. jak np. akt notarialny (np. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. Natomiast wady w postaci błędu. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów). czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). . zmiany lub ustania stosunku prawnego. Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Znaczenie tych bardzo specyficznych. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). przenoszących. własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. Czym innym jest pojęcie mienia.c.4. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. kara umowna. Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. nazwę przedsiębiorstwa. mienie komunalne. Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. obciążających. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. jak np. tajemnice przedsiębiorstwa. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. wierzytelności. aż do rygoru nieważności czynności prawnej. w których nic ma notariusza). Takie wady oświadczenia woli. ustna.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . data pewna). podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek". W odróżnieniu od majątku. przebaczenie). odstępne. Zgodnie z k. Warunkiem jest jednak. zadatek. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa.tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. majątkowe prawa autorskie. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. a nie dla celów dowodowych. koncesje. w postaci elektronicznej. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. Pojęcie lo obejmuje m. 8. nie­ ważność względna).in. umowa prze­ chowania). ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe). tzw. mienie spółdzielcze czy też prywatne. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. np. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem.200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. Mo­ gą to być określone słowa. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj.

Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane.c. poczytuje się za przyjęcie oferty. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. w drodze negocjacji. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę.c. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. które były przedmiotem negocjacji. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. jeśli strony tak postanowią. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. określające istotne postanowienia tej umowy. gdyż dodane w 2003 r. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. reklamy. w których umowa może być zawarta. jak też przypadku. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. • językach. telefonu) przestaje wiązać.5. Przepisy k. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. Dopiero nowelizacja k. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. Trzeba jednak podkreślić. Wówczas umowa dochodzi do skutku. przepisy k. z 2003 r. . iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. gdy oferent . które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. że strona. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. Należy też podkreślić. jak też w wypadku. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią.c. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. że wszelkie ogłoszenia.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. aukcji albo przetargu. które nie są skierowane do indywidualnych osób. wymaga. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. • kodeksach etycznych. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami.c. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. cenniki i inne informacje. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób. że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. gdy nic doszło do zawarcia umowy. • zasadach i sposobach utrwalania. pochodzącą od oferenta. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń. że zasadą jest. Warunkiem jest. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. przewidują. to uważa się. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia.

Kodeks cywilny wymaga. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji.c. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. udzielenia przybicia. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. jeżeli strona tej umowy. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. opiekun. a nieraz występująca w postaci licytacji. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. kurator). Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. Należy podkreślić. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. jaką druga slrona poniosła przez to. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. zamówienie z wolnej ręki. mianem przetargu ustnego. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. które ma charakter eliminacyjny. że liczyła na zawarcie umowy. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. gdy zastrzeżono to w ich treści. ale wcale nie jest to konieczne. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np. jest obowiązana do naprawienia szkody. złożona oferta przestaje wiązać. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu. tzw. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. miejsce. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. wadium. który zgłosił tę ofertę. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. jak np. 8. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. negocja­ cje bez ogłoszenia. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. który może ją mieć ograniczoną. dialog konkurencyjny. nazywana dawniej w k. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. jak i wyżej omówionej aukcji. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. Jego oferta przestaje wiązać. Poza tym warto osobno wspomnieć.6. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. miejsce. notariusza) i podpisania umowy przez strony. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. Jeśli .

Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. 8. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. czynność z samym sobą). ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. Czym innym jest tzw. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Nowelizacja k. w której imieniu dana umowa została zawarta. Ponadto jak już wspomniano. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. z wy­ jątkiem sytuacji. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. czynności zwykłego zarządu (tj. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. pełnomocnictwo rzekome.7. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). które dotyczy tzw.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. . Niekiedy występuje tzw. Prokura nie może być przeniesio­ na. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. ale także osoba prawna. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. Należy również odróżnić tzw. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników. pełno­ mocnictwo domniemane. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę.c. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. codzienny zarząd określonym majątkiem). Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. w 2003 r. Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane. roszczenia niemajątkowe. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np.

Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. o czym zob. o zwrot pożytków. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. zastawnik. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. czy darowizny. Przepisy k. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. którym jest tzw. jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział.c. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc.c. zamiany. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. która ma charakter samoistny. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa).c. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu. ograniczone prawa rzeczowe. zastaw. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku). prawo administra­ cyjne (w razie Izw. Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. Inne uregulowane przez k. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r. wobec którego pełni rolę służebną (np. jak umowa sprzedaży. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. samopomocy. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy. a posiadaczem zależnym ten. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne). pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. uży­ wania. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. Ponadto dla ochrony posiadania k. roszczenie odszko­ dowawcze. To tzw. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. dzierżawca lub mający inne prawo. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel.c. pracownik placówki handlowej). Tak samo jak własność. np. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). to jej posiadanie jest stanem faktycznym. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. długu gruntowego. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej.tylko 3 lata. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. najemca. hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. w którym dane roszczenie stało się wymagalne. którym może rozporządzać.c. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. wej małżeńskiej). Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. władający rzeczą za kogoś innego (np. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. wymienia użytko­ wanie. Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego.8. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. wśród których k.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej . tzn. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym. nacjonalizacji). służebność.c. np. że w tym zamiarze ją porzuci. w razie wspólności mąjątko- . zastępca w posiadaniu.

określonego świadczenia. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. termin. Każda umowa jako stan faktyczny. lub ustawie szcze­ gólnej). Może być ona całkiem prosta. bezpod­ stawne wzbogacenie. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. od kilku z nich lub każde­ go z osobna. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej. do których k. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. a ze stanowiska dłużnika . Może to być solidarność dłużników. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. zwanego dłużnikiem. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych. 8. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. zwany wierzycielem. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. o czym decyduje cel danego zobowiązania. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. w którym jeden podmiot. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące.9. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu. czynsz najmu). Szczególnie skomplikowane jest tzw. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. 8. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne.dłu­ giem. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. Polega ona na tym. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. takie.c. że zobowiązanie stanowi jedną całość. Warto po­ nadto dodać. umowne prawo odstąpienia. które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. . przyrzeczenie publiczne) oraz tzw. oraz kilkunastu innych ustawach. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. ale niekiedy celom osobistym (np. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. dodatkowe zastrzeżenia umowne. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. odstępne i karę umowną.c. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe. zalicza waru­ nek.. zadatek. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne.10. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron.c. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. zmierza do ustanowie­ nia. tj. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. zobowiązanie solidarne. ciągle lub okresowe (np. Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. służebność mieszkania. Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny.c. może żądać od drugie­ go podmiotu.

in. przewiduje. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. którzy zawarli umowę. Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną. Trzeba podkreślić. kwalifikowane i niekwalifikowane. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. Kodeks cywilny wymaga. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. ale do każdego. tworząc ogólne warunki umów. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. Warto zauważyć. dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. wzory (formularze) umów. klauzul szarych. • . która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca. Jest to lista tzw. takie. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały. K. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. • przewidują postanowienia. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. delikty). Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami.c. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. dzięki wywieszkom w środku transportowym). Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. wynikające z doświadczeń praktyki. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. Są to takie ustalenia. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np.11. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. czy regulaminy. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. rażąco naruszając jego interesy. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. które nie są ze sobą sprzeczne. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. bieżących sprawach życia codziennego. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. tzw. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. Dodane w 2003 r. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. Powinno to nastąpić w taki sposób. Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy.

dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.c. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). z ustawy lub z właściwości świadczenia. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie. jaką jest konsument. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań.13. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca.in. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. Dotyczą one np. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Zasady. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. przewidzianą w k. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy. W określonych w k.p. Jeśli tak nie jest. 8. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. to zgodnie z k.c. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. umowy lub okoliczności. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji. Należy podkreślić.c. • wiązania. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r.. wykonywania świadczeń zastępczych. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę.12. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy.c. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta. w prawie przewozowym z 1984 r.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie.

która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. Najważniejszą z nich jest zasada winy. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. Warto podkreślić. Jest to tzw. uregulowana w art. obowiązany jest do jej naprawienia.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej.c. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. odwołujących się do ryzyka właściciela. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. taką. Jeżeli tego nie wykaże. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach.. czy ryzyka zwierzchnika. Wymienione powyżej zasady. jak odpowiedzialność typu sprawczego. odpowiedzialność kontraktowa. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. 474 k. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. za które odpowiedzialności nie ponosi. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności. którego skutkom nie sposób zapobiec.c. za które dłużnik odpowia­ da. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. . Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. ale zara­ zem dopuszczają. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie.c. k. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. ryzyka posiadacza rzeczy. ale nie w sensie absolutnym. 415 k. Wyraża to zwłaszcza art. odwołująca się do założenia. gdyż nie obejmuje np. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. Wskazany art. siła wyż­ sza (vis maior). zawiera domniemanie prawne. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. tj. ryzyka przedsiębiorcy. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. 471 k. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. Należy do nich w szczególności tzw. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. zobiektywizowane okoliczności. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek. 471 i nast. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie.c.

którymi się posłużono. odpowie­ dzialność deliktowa. określa mianem krzywdy. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek. prawo do ciszy i spokoju psychicznego. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens).c. czyli tzw. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. utracone wzbogacenie {hterum cessans). że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. jak i deliktowej. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. Występuje ona wówczas. Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. obejmując koszty leczenia. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko.c. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy. jak zdrowie. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa.p. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. wartość z upodobania {praeńum affectionis). jak też utracone zarobki. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. zawalenie się budowli. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. krzywda). wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. W nauce prawa można spotkać pogląd. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. czyli warunków. uznał. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego. jakie dobro zostało naruszone. Chodzi tutaj o sytuacje. • powstanie szkody. Przeważnie uważa się. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. ale także . szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. Jak już wyżej wspomniano.c. ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób. gdyby nie wyrządzono mu szkody. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną.w zależności od tego.. poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. utratę zdolności do pracy itp. że k. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości. uszczerbek niemajątkowy. czyli tzw. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. wskazując. jak i ma­ jątkowy. jakich poszkodowany mógł się spodziewać. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. Safjan. stając się członkiem UE. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. 322 k. Należy podkreślić. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. Ten ostatni k. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. a nie następczym.

rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. czy naruszenie spokoju psychicznego.1. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. przyczynowości adekwatnej. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk. z którego szkoda wynikła. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. . umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. pilotarskie. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. Jest to wyrazem koncepcji tzw. gastronomiczne lub bankietowe. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. K. prowadzących kempingi i pola biwakowe. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. uznaje. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. podmioty świadczące usługi przewodnickie. Nie stoi to na przeszkodzie. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych. przed­ siębiorców hotelarskich. utrata przyjemności. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. pośredników turystycznych. W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty.220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego.c.

że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. czy umowa pilotażu wycieczki.1. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. ustawę horyzontalną z 2000 r. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. ale mająca także specyficzne cechy własne. mających daleko sięga­ jące związki z turystyką.przechowania. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. żywieniowe. umowa o korzystanie z pola biwakowego. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. wskazując. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki. najmu pomieszczenia. o dzieło lub umowa nienazwana. noclegowe. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. Powoduje to. Z kolei J. Nesterowiczem. Łętowska. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia. Umowa o imprezę turystyczną 9. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników. sprzedaży. że jest to umowa mieszana.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. jak umowa o korzystanie z kempingu. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. wykonywanych na rzecz turystów.. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Należy podkreślić. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy.2. umowa o świadczenie usług przewodnickich. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. przewozu. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe.2. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy .

to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. że jest to umowa adhezyjna. że i sama umowa ma charakter wzajemny. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. Inne postanowienia takiej umowy. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. czyli zawierana przez przystąpienie. • ustalenie programu imprezy turystycznej. szkoły. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. a nie umów starannego działania. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu.. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. Jak prawie wszystkie umowy. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. W sto­ sunku do tej ustawy. która zawarła z klientem laką umowę. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. który proponuje klientom imprezy turystyczne. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. broszur. Są wśród nich wyżej wska- . wzorów umów itp. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. folderów. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów.2. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. Przy tym trzeba podkreślić. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. tj. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. 9. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. jak zakłady pracy. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta.2. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. rodzaju. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. Nierzadkie jednak są sytuacje. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. działające na rzecz osób trzecich. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron. umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. Takie wzorce w postaci katalogów. stowarzyszenia itp. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. co powoduje. Należy przy tym dodać. • określenie ceny imprezy turystycznej. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet.

W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. Zdaniem P. tak samo jak inne wzorce umów. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. trzeba też dodać. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. Generalnie można powiedzieć. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. Wykazują one. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. niż ze strony klienta. Odmienny charakter broszur. Oma­ wiane przepisy zobowiązują. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. Oprócz tego. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. Cybulę (zob. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. która przez wysyłane tzw. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. przez Preze­ sa UOKiK. opracowane przez P. czy dodanie klauzuli. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. który przewiduje.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. Dodany w 2000 r. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. folderze lub innym wzorcu umowy. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową.

o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r.228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. o opłatach lotniskowych i portowych. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. na które strony wyraziły zgodę. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. wizowych i sanitarnych. To głównie w interesie klientów leży. Jest ono też niepeł­ ne. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. Przy tym ustawa wy­ maga. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. i 2004 r. Mogą one dotyczyć np. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. czyli z reguły klienta. bądź pomijając różne istotne informacje. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. który jest osobą niepełnosprawną. Jednak praktyka dowodzi. czyli po prostu pełnomocnika. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. która w jego imieniu umowę podpisała. Trzeba podkreślić. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Wszelkie ustalenia dotyczące należności. podatków i opłat. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. czy tzw. Jak j u ż zostało podkreślone. opłacie klima­ tycznej). że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter.

za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy. . Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. wzrostu opłat urzędowych. 9. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela. Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd.2. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. która stawia klientów w trudnym położeniu. opłaty manipulacyjnej. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu.3. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. • wzrostu kursów walut. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Jest to sytuacja. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej. Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. c które uzależniają tzw.

gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. że natychmiast. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. 9. Trzeba więc podkreślić. W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG.4. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Nie jest to jednak częste zjawisko. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. ściśle mówiąc. ale przewiduje też. wykonanie powstałego z niej zobowiązania. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. co nic znaczy.c. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. powinien udzielić odpowiedzi. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. nie zapewnia noclegów). zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. Należy podkreślić. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. Jak z tych uwag wynika. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k.2. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. W praktyce jednak zdarza się. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. wystąpienie klęski żywiołowej). W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna.

Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki.in. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. kosztownością usług turystycznych. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- . może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. jak też miejsca i czas trwania postojów. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Ochronie klienta służy również . akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną. świadczeń zastępczych. które mają wpływ na jego wykonanie. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. w tym m. • planowany czas przejazdu. pobieraniem z góry za nie opłat. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. Wręcz przeciwnie. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). na rzecz których usługi turystyczne są świadczone. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. jak świadczenia zastępcze. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. Co więcej. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. stanowiących istotną część programu danej imprezy.

Należy też podkreślić. jak też organizatora turystyki. na wystawy. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. taryf lotniczych. możliwości zakwaterowania. nież pojedynczych usług turystycznych. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. autobusie lub pociągu. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. działając w charakterze przewoźnika. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną. czy sprzętu turystycznego. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Trzeba podkreślić. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. czy do teatru. przewodnickie lub gastronomiczne. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. Warto dodać. ale rów- . w tym o usługi przewozowe. czy kraju. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy.3. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych. regionu. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. miejsca parkingowego. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce. Powszechnie uważa się. dostępnych imprez tury­ stycznych. Ustawa przy tym wymaga. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody.Zdarza się. Gdy jest to usługa przewozowa.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. czy rozkładów jazdy. różnych umów o usługi turystyczne. walorów turystycznych określonej miejscowości. najmie samochodu osobowego lub autokaru. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. przepis ustawy o usługach turystycznych. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r. rejsów lub lotów. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej.

że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. tj. a klient jako dający zlecenie. która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną. Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży.do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. Należy zauważyć. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. klasy. ale w praktyce nie ma takiej reguły). gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. Warto dodać. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne . żaglówki). czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. umowy najmu pokoju gościnnego. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. jak i pośredni­ ków turystycznych. a w szczególności broszur. folderów i katalogów . że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. umowy o usługi przewodnickie. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. Warto zaznaczyć. umowy ubezpieczenia. co oznacza podwyższoną staranność. Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. ustaleń powołanej ustawy. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. koszty rozmów tele­ fonicznych. kategorii lub charakterystyki środka transportu. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. do leżenia lub do spania). Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju.

. Są to usługi. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy. zmienione protokołem z 1999 r. 9. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego.Prawo przewozowe z 1984 r. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. Trzeba podkreślić. W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. stosuje się do przewozów międzynarodowych. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie.. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r. tzw. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego.. o transporcie kolejowym z 2003 r. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej.4. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika. Jest to tzw. tj. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. świadczy usługi paszportowe. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów.. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). w odniesieniu do transportu lotniczego. znajduje zastosowanie art. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. czy rezerwacji miejsca w samolocie. podejmuje się zała­ twienia wizy. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług.. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. 750 k. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika.. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. Z taką sytuacją mamy do czynienia. o żegludze śródlądowej z 2000 r. Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia.. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r.c. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. kodeks morski z 2001 r. gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. Oznacza to. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. i prawo lotnicze z 2002 r. można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym. gdy przyjmujący zlecenie np. drogowych (wraz z komunikacją miejską.. Zob.

Ten tzw. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. Przewidują one. uczelnia. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. bieżących sprawach życia codziennego.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. a w razie ich nieustalenia . który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób.in. w sprawie wzorców umów. zobowiązując go m. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. która musi być zaliczona do umów nienazwanych. Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. zakład pracy. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz .przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. Stroną tą jest z reguły podróżny. lecz umowa o zbliżonym charakterze.Prawo przewozowe z 1984 r. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. stowarzyszenie.c. czy osoba fizyczna. inna jednostka organizacyjna. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. Stec wyraził pogląd. którym może być np. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. szkoła. przez odwołanie się do wskazań taksometru). a nie jak osoby przewożone „z grzeczności". jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. Można zatem stwierdzić. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. • oznaczenie trasy przewozu. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. Istotne jest to. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . Prawo przewozowe z 1984 r. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. bagażu oraz ładunków. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. W nauce prawa M. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie. Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r.

oraz kodeksu morskiego z 2001 r. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r.c. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. która jest umową związaną z umową przewozu osób. do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. przy czym zgodnie z ustaleniami k. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka. oraz prawa lotniczego z 2002 r. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu.Prawo przewozowe z 1984 r. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego.. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. ustala. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie. przewiduje. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać.

Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. bagażu lub poczty. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony. Jest to tzw. zwiedzanie i inne ustalone usługi. Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . W tzw.coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce. Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. Jest to umowa konscnsualna. Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np. Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. że jest to umowa nienazwana. Warto przypomnieć. wza­ jemna i odpłatna. wyżywienie. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . 9. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. omówionej w powyżej. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. Także ustawa . Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. wskazanych przez czarte­ rującego. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. realizującym to władztwo przez działania kierowcy. co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą. Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. najem czysty). umycie samochodu). mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi.ITC). czarter lotniczy. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r.5. polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni.Zasadą jest zapłata tej należności z góry. Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy. które spowodowało szkodę. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów.zwłaszcza bizne­ sowej . W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. który staje się wówczas organizatorem przewozu. mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem.OTC). . nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego.

. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. wystawa. a niekiedy tylko jej części. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. Należy podkreślić. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza.za pośrednictwem czar­ terującego . mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. miałby on status prawny przewoźnika umownego.. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową. Pewne podobieństwa. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw. Gdy jest nim organizator turystyki. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas. charakteryzujących się specjalnym charakterem. festiwal. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r. ale i znaczne różnice. jak impreza sportowa. Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych.standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się. Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy.CPC). Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . należy­ cie wyposażonego. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. Należy podkreślić. koncert. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów. Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. Pierwsza ma miejsce wtedy. targi itp. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze.SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. Są to czartery typu przewozowego. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy. którym najczęściej jest organizator turystyki. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. będący oddającym w czarter. zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. jak również do wydania uczestnikom czarteru . gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku.

Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. • oznaczenie czasu trwania czarteru. Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r. radiolokacyjnych). to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich. ani jego powierzch­ nia użytkowa. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca.6. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. niezależnie od rodzaju transportu. w którym to następuje. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. że zgodnie z ustaleniami ustawy . W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. statków powietrznych. Należy dodać. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. 9.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. Trzeba podkreślić. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. czy morskich.. gdyż brak jest dobre- . który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. innych pojazdów samochodowych. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. fachowej załogi. to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. będących źródłem spłaty rat kredytu. Nic więc dziwnego. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r.Prawo przewozowe z 1984 r. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. że za wzorem innych ustawodawstw. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. Nie było to proste. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. w tym środków transportowych. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r.

W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. chyba że powstały one wskutek okoliczności. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. zwany powszechnie leasingodawcą.252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. Jest to umowa nazwana. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie. Trzeba też zaznaczyć. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. • oznaczenie czasu. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. dwustronnie zobowiązująca. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. wza­ jemna i odpłatna. uiścić podatek). co jest istotne. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. Należy podkreślić. a gdy umownie tego nie określono . W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie. Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. która straciła już wartość rynkową. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. konsensuałna. płatnego . finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. a drugą stroną jest korzystający. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. bez dodatkowego świadczenia. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. nazywany w praktyce leasingobiorcą.

odpoczynku. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. przechowania. internaty. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie.przedsiębiorcy hotelarscy". sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. nauką. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. do wykorzystania ich w celach biurowych. Wskazany autor podkreśla. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. jak również umów nienazwanych. w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. 9. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. że są to umowy stopione w jedną całość. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. którą określa się mianem umowy hotelowej. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. należy więc stwierdzić. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. przytułków lub schronisk charytatywnych. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. że jest to umowa o mieszanym charakterze. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy. sprzedaży. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. Nesterowiczem. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. rekreacji. Powszechnie uważa się. przez szpitale uzdrowiskowe. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań. rozrywki. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. zawierająca elementy różnych umów nazwanych. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. wyżywienia. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy.. Takie .254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. a w szczególności: najmu. umowy o dzieło. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. np. samolotów.7. W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. Należy podkreślić. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. Taka umowa nic jest odmianą leasingu. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie.

Z powyższego wynika. bądź uzgodnionych przez strony. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. jakimi są organizatorzy turystyki. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. która ma być zawarta. gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi. Wydaje się. że umowa hotelowa jest umową odpłatną. Jak z tego wynika. czego nie zmienia fakt. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. podczas gdy tzw. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. Może nim być każda osoba fizyczna. w tym w szczególności rodziców. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. Należy podkreślić. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny.c. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. zachowania ciszy. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. podopiecznych. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. jak również w wypadkach działania osób prawnych. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. zakłady pracy. czy wychowanków. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie.

że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym.jak już zasygnalizowano . • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. jaką jest zasada swobody kontraktowej. ale to nie to samo. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. Powszechnie uważa się. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. można stwierdzić. Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo. Należy podkreślić.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju.c. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy.których zakres wynika z postanowień umow­ nych. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. wynika m. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. w którym są świadczone usługi hotelarskie. co doręczenie. . jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie . w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej. usług podstawowych oraz uzupełniających. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. jaki jest widok z okna. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu.in. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. dla wzorców umów. na którym piętrze jest położony. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. Uogólniając te wszystkie ustalenia. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. czy i z kim za­ wrzeć umowę. w których są świadczone usługi hotelarskie. Jednak trzeba zauważyć. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. w którym są świadczone usługi hotelarskie. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia.

Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. jak też nieodpłatny. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych.8. 9. zamówienie taksówki. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. co ma znaczenie marketingowe. Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia. połączeń faksowych. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. Oparte na . czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący.c. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. Było to całkiem zbędne. 9. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. udzielanie in­ formacji turystycznych. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. Zasadą jest. Ponadto trzeba zaznaczyć. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych. nieraz takie sytuacje. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. Zgodnie z art.9. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. czy internetowych. Wydaje się. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. budzenie.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. że jest to obiekt strzeżony. 750 k. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia.

recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r.6 tys. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. z których skorzystało ponad 182. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. Według danych GUS w 2006 r. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. w tym aż ponad 77. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. Od 2002 r. ani w ustawie o usługach turystycznych. turystów zagranicznych. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż. w tym ponad 34. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. w tym zagranicznych. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania.5 tys. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. nie obowiązuje. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. pieniędzy i rzeczy wartościowych. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. pod­ czas gdy w 2000 r. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. osób. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. przy czym wy­ maga się. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. osób. strzeżony. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. Jest to więc . stanowili turyści zagraniczni. z których skorzystało po­ nad 220 tys. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. ani w żadnej innej ustawie. było jeszcze 171 kempingów. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. Natomiast wymóg. aby był w nim zakład gastronomiczny. oświetlo­ ny. Przewiduje on. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych. było w Polsce tylko 128 kempingów. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. Liczba turystów. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. Wymagane są także punkty poboru wody do picia. Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. trawiastym tere­ nie i być wydzielone.7 tys. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego. choć trzeba przyznać.

co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. należąca do grupy umów o świadczenie usług. 750 k. Wów- . Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. opłaty za ustawienie samochodu.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. która najczęściej jest umową najmu. Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. żywność. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. Trzeba ponadto zaznaczyć. co niekiedy może być istotne dla turysty. a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. Autor ten dowodzi. nadający się do pra­ nia. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. składającego z opłaty pobytowej. W 2001 r. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą. zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. którym pole kempingowe ma być udostępnione. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu.cztery osoby. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. sprzęt turystyczny. jak umowa o usługi gastronomiczne. które ma być oddane do dyspozycji. Szczególna sytuacja występuje wtedy. w obiektach trzy. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. Obowiązuje też warunek. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Obo­ wiązujące przepisy przewidują. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping.i dwugwiazdkowych . Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym.c. Nesterowicz. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. czy sportowy.

trzeba stwierdzić. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. czynności do­ rozumiane. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny.10. nie strze­ żone. czyli przez tzw. skorzystało z nich 112 tys. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. Według danych GUS w 2006 r. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. w tym rolnicy. stanowili turyści zagraniczni. stanowili turyści zagra­ niczni. w tym niewiele ponad 7 tys. do cze­ go jednak nie doszło. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. Do- . Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. Te cechy są na tyle szczególne. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych.5 tys. Przy tym dodaje się. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. Jest to dobrym rozwiązaniem. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. że powołane rozporządzenie z 2004 r. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie.. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. osób. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. że przygo­ towana w 2002 r. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. Oczywiście jest to umowa nienazwana. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. Przez zajęcie miejsca na takim polu. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. podczas gdy w 2000 r. umożliwiający nocleg w namiotach. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. Należy podkreślić. w tym prawie 9. 170 tys. ani o jego walorach rekreacyjnych. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. skorzystało z nich ok. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. 9. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. osób. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych.

członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. wybitnych twórców nauki. przy czym granice między nimi są płynne. śpiewaków. to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. którą tworzą tzw. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. szkoleniowych.11. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. a nawet goście będący w podróży poślubnej. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. czy też innego obiektu. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. czy z określoną siecią hotelową. marke­ tingowych. zwaną obda­ rowanym. biznesmenów. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. rezy­ dentów (dong staying guests"). Drugą stroną tej umowy. gwiazdy filmowe. takie jak np. dziennikarzy. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. wykonywania zadań nadzorczych. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. Podobnie uzasadnione jest. Właśnie takie dosyć krótkie. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. trenerów lub działaczy spor­ towych. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. bardzo ważne osoby (VL?s . Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku.Very Important Persons). czy wdrażania nowych technologii. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. częste pobyty mają miejsce np. Zalicza się do nich znanych polityków. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. biznesowych lub jakichkolwiek innych. 9.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. zna­ nych piosenkarzy. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. choć głównie z innych względów. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. bądź tylko znanych sportowców. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. Takie tzw. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. Jest to grupa największa. Tego rodzaju goście wcale nie muszą .

Warto więc zauważyć. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. kubki i podobne. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. jak np. jakim jest prawo wła­ sności. jak zwłaszcza flakoniki perfum. a butelka markowego wina dla panów). który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. dezodoranty. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. umów pod tytułem darmym. radia i telewizji. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. ale ze sprzedażą. długopisami. opatrzone najczęściej logo hotelu. planami miast. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. mapami okolicznych terenów. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. różnymi informatorami itp. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. jak też w razie bezpłatnego przechowania. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . złota i platynowa. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. portfele. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. szampon. płyn do kąpieli. Wystarcza. przybory do golenia itp. notesy elektroniczne. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. wieczne pióra. nieraz dość kosztowne rzeczy. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu. Wynika to stąd. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. Warunki danego programu lojalnościowego określają. zegary. balsam do ciała. chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . lepszego zaspokojenia ich potrzeb. lecz z chęci przypodobania się im. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. karty lojalnościowej. Jest to zarazem umowa przysparzająca. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. która zwykle jest wykładana przy recepcji. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki.

z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. plany. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. że jedynie w hotelach i motelach cztero. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. czy celowo nie zabrali. odtwarzaczy CD. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. materiałów biuro­ wych. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. czy przysługi sąsiedzkiej. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . łączników do prądu elektrycznego (tzw. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. bądź usługi rekreacyjne. przemawiają za takim stanowiskiem. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne. obejmujące np. czy wózek inwalidzki. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. o niewielkiej wartości materialnej. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło. Użyczenie jest umową nazwaną.. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. Powoduje to. wynika. sztućce i kieliszki. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. że dana umowa staje się ważna. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. Trzeba zaznaczyć. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. które ograniczały się do różnych form pomocy. że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. tj. czonej rzeczy. dziurkacze. czy linijki. że kto daje i odbiera. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. czynności konkludentne. czyli tzw. ładowarki do telefo- 9. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. ale wystarcza. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. żelazko oraz deska do prasowania. czy uczestników rekreacji.12. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy. w których są świadczone usługi hotelarskie. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. faksów. ten się w piekle poniewiera. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. nawilżacz po­ wietrza. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. pościel antyalergiczną. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego. świadczącym usługi hotelarskie. mapy. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. czajnik do gotowania wody. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia.c. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. zaprzyjaźnionym. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. czego generalnie wymaga k. naczynia. jak książki. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości.. Trzeba zaznaczyć. wiedząc. różne informatory. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. jak zszywacze. adapterów). podobnie jak darowi­ zny. prowadzące do spełnienia świadczenia.

kajaki i rowery wodne. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. czy nieoznaczony. W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. Warto podkreślić. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. W nauce prawa podkreślano dotychczas. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. a w braku takich ustaleń umownych .274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. leżaki. Warunkiem jest jednak. w którym mógł ten użytek uczynić. jak np. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. że rzecz użyczona . że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. telewizora w sali klubowej. czy też ją umożliwiać. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. Takie postępowanie jest naganne. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. na którym jest postawiony. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. Trzeba podkreślić.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. parasole. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. urządzenia do grillowania. bądź np. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych. jak również podczas zajęć zespołowych. prasę codzienną i czasopisma. jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. Z definicji omawianej umowy wynika. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. sprzęt ochronny. czy reklam jej sponsorów. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji.

Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. W tej dyskusyjnej kwestii zob. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie.13. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. Na tej postawie trzeba stwierdzić. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła.. który jest przedsiębiorcą. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. Warto dodać. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. będącej odmianą umowy o dzieło. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. omówione w punkcie 14 tego rozdziału. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. W nauce prawa podkreśla się. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. jak i niematerialny. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. Różne usługi motoryzacyjne. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą. sprawdzalnych cech. a nie tylko możliwe. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia. czyszczenia. Tak mogłoby być np. w razie ustalenia w umowie.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów. uszkodzone koło rowe­ ru). Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. co już dawno stwierdził SN np. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. 9. jakimi są wszelkie . który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. w wyroku z 20 maja 1986 r. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. w których są świadczone usługi hotelarskie. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne.

Jeżeli wady nie są istotne. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. w których są świadczone usługi hotelarskie. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową. że nie jest prawdopodobne. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. pa­ pierosy. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. który ma być poddany naprawie. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. przez wydanie kluczyków do samochodu. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. czy czepek kąpielowy. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. prądu itp. jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego. Warto zaznaczyć. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. jak np. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. bądź np. Trzeba pamiętać. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. strój sportowy. czy napoje w recepcji hotelowej. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np. że prowadzenie kwiaciarni. są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. konserwacje. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. Trzeba więc podkreślić. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy.. termin ten jest liczony od dnia. słodyczy. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem. terminowej sprawy). Warto podkreślić. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. płacąc umówione wynagrodzenie. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. a zwłaszcza hotelarskiej. Generalnie można powiedzieć. nabywa widokówki. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży.14. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie.c. gdy wady są istotne. 9. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. do których generalnie odsyła k. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. a ku- .

w których są świadczone usługi hotelarskie.. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia. a nawet osoby podającej się za producenta.. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. producenta lub jego przedstawiciela. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. tj. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. obejmu­ jący m. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy. Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. drogi obraz czy biżuterię. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. Ten ważny. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi.in. że jest to oczywiście umowa nazwana. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Jednak od 2(X)3 r. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. w tym przez czynności konkludentne. przewidzianych w kodeksie cywilnym. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. szeroko rozumiany obowiązek informacji. jeżeli towar nadaje się do celu. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. Należy Stwierdzić. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. towar konsumpcyjny. jej obsługi lub używania. Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. w których można nabyć np. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. że istniała ona w chwili wydania. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. Natomiast nie pono- .

Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. time-sharing może dotyczyć również np. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. jak baseny ką­ pielowe. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. wymianę. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. że uważa się. Irlandii oraz Skandynawii. rowerów wodnych. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- .15. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. samochodów. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. w Wielkiej Brytanii. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. siłownie. jachtów. sauny. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. kortów tenisowych. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. gwarancji europej­ skiej. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. Stecki. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. zwanej też komercjalną lub umowną. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. oceniając sprawę rozsądnie. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. sale gimnastyczne. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. a nawet z pól golfowych. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. że wie o niezgodności to­ waru z umową. brzmiący trochę tajemniczo. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia. Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. koni. moto­ cykli. Jednak od umowy nie można odstąpić. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. Praktyka pokaże. (zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. iż uznał je za uzasadnione. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. skuterów. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. lub przez wybór prawa obcego. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. 9. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. łodzi.

strony są związane właśnie prospektem. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. zawartej na co najmniej trzy lata.284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. Należy podkreślić. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. Odstąpienie powoduje. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. jakiego typu jest to umowa. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. Stecki doszedł do wniosku. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. czy przedsiębiorca hotelarski. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności). Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. jak i różnych umów obligacyjnych. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . że umowa jest uważana za niezawartą. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. Może nim być organizator tury­ styki. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. Nie ma przy tym znaczenia. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. który na podstawie umowy. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. że przewagę mają te ostatnie. który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. to wówczas strony są związane wyłącznie umową.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. Należy podkreślić. a w razie braku takich ustaleń . Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. do którego ma wyłączny dostęp. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. spartakiady. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. ligi rekreacyjne. Trzeba pod­ kreślić. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. a nie umowa przechowania. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. jak rajdy. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. źle działające zamki skrytek bagażowych). Z umowy bowiem może wynikać. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. Tak właśnie jest w wypadku szatni. prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. 9. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych. Jest oczywiste. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. spływy. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. nawet jeśli jest on płatny. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. obozowiska i kolonie. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów.19. zloty. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. W nauce prawa został wyrażony pogląd. Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. Należy podkreślić. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna".Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. czy biwaki. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. mającą elementy najmu i przechowania. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. Wtedy jest zawierana umowa najmu. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. . Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. wyma­ ga określonej formalizacji działań.

Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. spełniającymi bardzo ważne funkcje. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. Może to być w szczególności umowa najmu. kort tenisowy. którzy prowadzą d?. 750 k. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. żeby było inaczej. na której jest oparty kodeks cywilny. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym.c. obozów i innych form wypo­ czynku. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. jacht. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r.20. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. 9. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. a w szczególności funkcję kształcącą. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. Nie można też wykluczyć. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. wypoczynkową i zdrowotną. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. wychowawczą. Przedmiotem najmu może być bowiem np. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. że różne organiza­ cje społeczne. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. Są to oczywiście umowy konsensualne.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji.. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości. to trzeba stwierdzić. stół pingpongowy. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. Zob. rozrywkową. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. Można powiedzieć. W tych wszystkich sytuacjach. Trudno zresztą. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. W tych wszystkich przypadkach. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. Trzeba jednak podkreślić. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi.

ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. uczestników imprez turystycznych. Nie sposób przecież zaprzeczyć. Assistance Tourist. Rozporządzeńie MEN z 1997 r. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. Wojażer. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. przewiduje. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. organizatorów rekreacji. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. jak kolonie. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika. 9. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. obozy. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. powodując zmiany w wielu ustawach. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r.. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. zimowiska itp. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. • o ubezpieczeniach obowiązkowych. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. zimowiska i inne tzw. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego.21. występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych.. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. Praktyka wykazuje. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. indywidualnych turystów. Jest to tzw. uczestników rekreacji. pośredników turystycznych. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. Trzeba podkre- . szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. pakiecie. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. jak i samych ubezpieczycieli. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. jak np. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy. obozy.

Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. Trzeba jednak podkreślić. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną.u. na rzecz której urnowa została zawarta. czynności ubezpiecze­ niowych. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. Ustawa ta uściśla tak­ że. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. że w 2007 r. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego. że jest to umowa nazwana. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej.. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. uległy istotnym zmianom. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia.w. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. którym może być osoba fizyczna lub prawna. tj. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. co powinny w szczególności określać o. wykonywanie tych umów. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE. Jeżeli nie umówiono się inaczej. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. jak wszystkie inne tego typu umowy. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. Jest to umowa kwalifiko­ wana. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. Są podstawy do uznania. Sporne jest też. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. W nauce prawa sporne jest. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego.c. osoby trzeciej. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych.

Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli.. na które narażeni są turyści.u.w. • ubezpieczenie KLZ. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli.w. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego.u. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne.u. będącemu osobą fizyczną. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem. a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń.u. W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne". a nie w kodeksie cywilnym. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie.w. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych. a gdy jest przedsiębiorcą . Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych. Dotyczy to także ustawowego ustalenia. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. jego podróżą i wypoczynkiem. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny.w. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej. reasekuracji. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego.

jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o.zł. żeglarstwem. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki.w. zniszczony lub uszkodzony bagaż. jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. zł do 20 tys. wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Gwarantuje to np. jak również na czas indywidualnych podróży. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. . zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu. powstałych w okresie ubezpieczenia. jak obywatele danego państwa. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów. Praktyka dowodzi. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką.zwłaszcza zagranicznej . kamer filmowych. sprzętu RTV.u. Słuszny jest postulat. Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. Trzeba pod­ kreślić.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym. Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie. która od I stycznia 2<X)6 r. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. gier video i telefonów komórkowych. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. euro. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys. W podróży . laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. a tym bardziej rozwiązania. jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów.

W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego. Można więc stwierdzić. od kradzieży z włamaniem i rabunku. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. stepy. Zielona Karta). że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. z tendencją dalszego wzrostu. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. 9. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. czy przebywające w obiektach hotelarskich. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. czy na rejsy morskie. do tropikalnych lasów. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych.18% i 13. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. Warto też wiedzieć. a gwarancje ubezpieczeniowe . czy choćby skutera śnieżnego.5% wszystkich takich zabezpieczeń. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej..71% wszystkich podmiotów turystycznych. związane z ryzykami. stanowiły one już 44. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek.6. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych.05%. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW.22. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. kuracjuszy w sana­ toriach. lodowce. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC). • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk. ubezpieczenie OC przewoźników. na ko­ lonie lub obozy. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. Te ostatnie stały się z 2007 r. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych. to w połowie 2006 r. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. ubezpieczenie OC agentów turystycznych. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne. • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. do kwater agroturystycznych. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. jak w wysokie góry. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła.. w tym za szkody spowodowane przez osoby. na pustynię. na obszary podbiegunowe. statku lub łodzi ratowniczej. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. • ubezpieczenie assistance samochodowe.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów.65% takich podmiotów. Ten rodzaj ubezpieczenia. O ile na początku 2003 r. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9.

Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. . Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. czy umowę. jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa. przewiduje. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. Warto podkreślić. że jest to umowa nienazwana. ani sposobu jej zawarcia. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela.gwarantem a dłużnikiem. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. zaliczone do działu II ubezpieczeń. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. gwarancji koncesyjnych. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. Dominuje stanowisko. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. Występują różnice zdań w kwestii. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. przy czym przeważa pogląd. ani dawniej wojewodowie. Występują tutaj trzy stosunki prawne. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku.

podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych. Należy też podkreślić. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi. W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. że jest to zakazane działanie. co wyraża sformu­ łowanie. Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. zasadniczym zmianom.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. odpłatnego po­ średniczenia . Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. 9. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. nie daje podstaw do takiej interpretacji. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego.23. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. to agentowi należy się prowizja. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. gdy ma do tego umocowanie.

W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. otrzymanych w związku z umową agencyjną. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. jak i na czas nieoznaczony. rozrywkowych lub innego rodzaju. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. polskimi lub obcymi przewoźnikami. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. na jaki została zawarta. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania. Praktyka dowodzi. którego reprezentuje. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. wprowadzających w błąd klientów. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. lub • działa jako agent organizatora turystyki. przewoźnikami czy restaurato­ rami. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. w tym agentów turystycznych. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. które nie mogą być skracane w drodze umownej. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. będącymi reali­ zatorami szczególnych usług. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. Tak jest w szczególności . co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży.310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. 9. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. Warto zaznaczyć. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców.24. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze). lokalnymi przewodnikami turystycznymi. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. kulturalnych. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. Często wykazują one. organizatorami imprez sportowych. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. podziału ryzyka. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych.

parku rozrywki lub wesołym miasteczku). że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . roz­ rywkowych itp.. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. przewodnicy turystyczni. jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. a jedynie działalnością uzupełniającą. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. organizatorzy imprez sportowych.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . świadczący usługi w tzw. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. jest częstą praktyką. że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. kulturalnych. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. obsługą. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. parki narodowe lub skanseny). o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. określona umowa może okazać się nieważna. zwiedzanych zamków. składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. Warto podkreślić. parku wodnym. bądź z zasadami współżycia społecznego. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień.Jednak w świetle przepisów k c . jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych . Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi. albo mieć na celu obejście ustawy. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. jak również sytuacje. Jednak zasadą jest. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. na które narażeni są turyści.charakter obligatoryjny. na które warto zwrócić uwagę. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np.

w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. Akt len także nie ma mocy wiążącej. która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych. opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych.. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. • umowa o organizacji spotkań. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA.314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych.25. że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży.. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe. Trzeba też zaznaczyć. imprez motywacyjnych. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. Od połowy 1991 r. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie. Trzeba też zaznaczyć. incentive. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. conventions & exhibitions). przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. zawodowe Up. dla których została dokonana rezerwacja. jakie zostały przyznane grupie. traktowanych jako zorganizowana całość. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). a nie w wykonywaniu takich umów. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract). którzy są klientami biura podróży. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników. Należy podkreślić. 9. • umowa alotmentu (allotment contract).

Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. Należy podkreślić. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. Ten tzw. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. telegramem. organizacyjnej. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. e-mailem itp. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału. rocz­ ny. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. wykupienie miejsc „na pniu"). potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług.). która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. Może ona mieć charakter sezonowy. do którego należy dany obiekt. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. sprzętu audiowizualnego. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. sposoby płatności należności. Tzw. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. drukarek i kserokopiarek. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. . Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. teleksem. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. działalności rozrywkowej. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. jeśli następuje to z odpowiednim. środków transportu. faksem.

nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą. zwany franchisingodawcą. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. Dokonana w 2004 r. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . martwego sezonu. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. będącej umową nienazwaną. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. Może to być m. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. Ustawa o usługach 9.p. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. co wynika ze względów bezpieczeństwa. zwanemu franchisingobiorcą. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy.in. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. franchising usługowy i handlowy. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. Dokonana w 2004 r. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. w braku odmiennego ustalenia umownego. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. jakimi są piloci wycie­ czek.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. licencji na wytwarzanie. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci.26. Tym samym również tzw. a nie osobom przypadkowym.m. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. to w praktyce jest regułą. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. rezydentów. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. Należy zaznaczyć. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej.

cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli.c. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. Czasem zdarza się. Do niej także stosuje się art. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. Umowa tego typu jest zaw. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. co narusza obowiązujące prawo. 750 k. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. 750 k. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej. administracyjną. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. że jest to umowa nieodpłatna.320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. ani w ustawie o usługach turystycznych. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. Praktyka wy­ kazuje. ani w żadnej innej ustawie. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. zwane też umowami pilotażu wycieczki.c. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. . chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek.

Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG.. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. Konwencja Warszawska z 1929 r. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. do omawianej usta­ wy.Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich. COTIF z 1980 r. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. czy Konwencja Europejska z 1962 r. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. a nie ograniczenie odpowiedzialności. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa.. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. która ujmuje je szerzej. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. jak np. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. zamieszki lub działania wojenne. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie.. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych. jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć.1. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym. lawina. Trzeba podkreślić. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. co jednak jest dopuszczalne. Konwencja Montrealska z 1999 r. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. Wystarcza wykazanie np. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego.. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. wakacji i wycieczek. Konwencja Ateńska z 1974 r. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. jak np. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to.

Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad. Nesterowicz. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. których klient został pozbawiony. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie.c. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Warunkiem jest. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. Jak słusznie wskazał M. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. Trybunał ten uznał. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art.. biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. 471 k. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej.p. W nauce prawa podkreśla się. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. interpretując art. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. Trafna jest sugestia E. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. 322 k. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. Ważny jest także utracony wypoczynek. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie.in. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. że nie można oceniać wysokości szkody. Trzeba zaznaczyć. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce.c. który uzna. Tabeli Frankfurckiej. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. niezależnie od lego. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało. czy nie. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. Należy podkreślić. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. . ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS.

uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. osób działających w jego imieniu. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. W razie śmierci. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. którymi się posługuje (np. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. 10. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. oraz takie. Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. albo którym powierza wykonanie usługi. Trzeba odróżnić sytuacje. pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. zajmowaniu miejsc w hotelach. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. pilota wycieczki). Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków).2. bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. jak też osób. którym wy­ konanie zobowiązania powierza. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. jak również osób. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki. . Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników.

co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich.. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny.c. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta.. M. w którym zostali zakwaterowani. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. nie znajdują zastosowania do sytuacji. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. z zastrzeżeniem. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych . jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej.. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy. Należy w związku z tym pamiętać. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego. W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. 474 k.. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania.c. to można oczekiwać. którym powierzył wykonanie określonych czynności. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. co doprowadziło do jego śmierci. że nie ponosi winy w wyborze osób. Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi. stwier­ dzając. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach. punkt 1 tego rozdziału podręcznika).

Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . co jest regułą. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. Oczywiście działając na zlecenie klienta. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. działającym na podstawie umowy agencyjnej. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Ten ostatni działa we własnym imieniu. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia.poprzez różne czynności faktyczne i prawne . że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. jak również przepisy o zleceniu. wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. w jakiej występuje taki sprzedawca. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . która nie określa roli. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. Jak słusznie wyjaśnia M. jakiej od niego można oczekiwać. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta. przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. działa na rzecz usługi. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. aby taki pośrednik był świadomy. 10. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. Nesterowicz.4. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki. Należy przy tym dodać.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic.3. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. 10. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. Warto przy­ pomnieć. Ważne jest. ale i tzw. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta.

bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów.. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. Zob. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. na których rzecz działa agent turystyczny. Zob. na rzecz których działa. Za takie okoliczności. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. zawartej we wskazanych. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. szczególnych okolicznościach. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. zlotu.5. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. Zob. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. To organizator turystyki i inni usługodawcy. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. rajdu. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach. 10. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami.c. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. Trzeba uznać. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. że działa ono w charakterze agenta. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. a nie we własnym imieniu. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. Trzeba podkreślić.

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. instruktora rekreacji ruchowej. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. jak i zorganizowanej. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują. Nie może zaś zastrzec. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10. Może to polegać np. Warto zaznaczyć. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny. jak też za działania i zaniechania osób. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. jak rajdy rowerowe. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. Szkoda ta zwykle ma postać majątkową. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania.6. Dotyczy to np. Trzeba podkreślić. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. których . za przypadek). Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. Zob. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. czy spartakiady. że domniemywa się. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. Powoduje to często w praktyce. za którą nie odpowiada (np. np. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. Wydaje się to uzasadnione. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć.

wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. że określona szkoda powstała np. gazu. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. • wyłączna wina poszkodowanego. W tym celu prowadzący może udowodnić. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. na które są narażeni nie tylko pasażerowie. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. 435 k. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych. gapowicze. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy.c. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. a nawet śmierci. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. prze­ woźników komunikacji miejskiej. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. przechodnie. obejmująca działalność m. • wyłączna wina osoby trzeciej. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. Przepisy art. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. 10. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. Należy podkreślić. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. paliw płynnych itp. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. jak i osobom trzecim. Prawo przewozowe z 19S4 r. Jeżeli po- . umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami.7. W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. rozstroju zdrowia. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność.in.. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. spółek PKP. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. elektryczności.

c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. która je poniosła. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. okularów. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. W razie śmierci pasażera. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku. Taką samą odpowiedzialność deliktową. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. specjalnego odżywiania się.c. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. która je poniosła. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą. 435 lub 436 k. ma on zgodnie z art. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. Tej treści przepis art. . Jest to wyjątek od zasady.c. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. aparatu słuchowego. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. 444 k. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). jeżeli nie udowodni. nabycia protezy.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. art. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art. Zgodnie z art. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części. Za laką osobę uważa się tego. 446 k. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.c. Przy tym nie przestaje nią być osoba. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami.c. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. w razie najmu samochodu bez kierowcy. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. Jak już wyżej zasygnalizowano. 435 lub 436 k. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje. Taką inną osobą może być też ktoś. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. jakie występuje np. kto bezprawnie używa statku powietrznego. 436 k. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. co zależy od uzna­ nia sądu. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. Osoby. 435 i 436 k. 442' k. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. Oznacza to. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. chyba że udowodni. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności.c. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne.

zderzeniem. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. zwanych SDR. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego. który spowodował szkody na osobie pasażera. franków Poincarego. Co więcej. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. USD. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. z 2001 r. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana. jego pracowników albo agentów. chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. Ta . którzy nie mając takiego ubezpieczenia. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r. to domniemywa się. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk.Prawo przewozowe z 1984 r.. który to dokument powinien znajdować się na statku. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. 70 tys. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. 8 300 USD. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. ani ustawa . że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. wejściem na mieliznę. co od dawna jest poddawane krytyce. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. czy wypadek. często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera.m. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. czyli kwoty o rów­ nowartości ok. franków złotych. Przy tym warto pokreślić. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. jeśli śmierć. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. czyli kwoty o równowartości ok. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys.. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. 16 600 USD. do Konwencji Ateńskiej. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. bo opartą na zasadzie ryzyka.

W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. USD. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. czyli kwoty o równowartości ok. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane). że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. bądź przez wykazanie. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. zmieniający Konwencję Warszawską. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. Trzeba wspomnieć. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. Tylko trzy z nich weszły w życie.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków.. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. Zależy ono od tego. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin. 150 tys. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania.. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. USD w przypadku śmierci pasażera. a w razie innych szkód osobowych . W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. SDR. 24 tys. tj. ok. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. SDR.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. Trzeba podkreślić. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. których Polska nie podpisała. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu.

ma­ szynisty pociągu. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. USD. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art.c. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. jest takim ewidentnym. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. chociaż nieterminowość . co oznaczało kwotę o równowartości ok. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. SDR. 105 tys. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. podniósł tę granicę do 175 tys. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne.c. Znajduje wtedy zastosowanie art. 262 tys. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego.8. Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia.. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. zmienionej Protokołem z 1999 r. ani Konwencja Ateńska. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. W innych zaś przypadkach udowodnienie. Jednak protokół z 1999 r. Załącznik ten. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. zwany skrótem CIV.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. SDR. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. 415 k. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. Trudności dowodowe powodują. jest bardzo utrudnione. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. 435 k. czyli kwoty ok.

torby. kijki narciarskie. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. jeżeli udowodni. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny. rzeczy osobiste. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. W sprawach przewozu bagażu k.c. 6225 USD. peruka. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje.. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. laska. jakich można było rozsądnie oczekiwać. obejmując: • walizki. gdy np. plecaki itp. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem.m. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. aparat słuchowy. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. okulary. kule do chodzenia. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. oraz przesyłki bagażowe. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. zwany też bagażem ręcznym. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów. dwa dalekopisy. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. czyli ok. Zasadą jest przy . Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. overbookingu. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych. dwa faksy lub c-maile. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. czy turystyczne). Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. proteza). W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera.

Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. kiedy miał być wykonany. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. co w praktyce nie występuje. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. Bardziej przekonujące jest stanowisko M.od dnia. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika. kuszetki służą przecież także do spania. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista. Nesterowicza. a w nauce prawa wyrażono pogląd. Należy uznać. niedostateczność lub wadliwość opakowania. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. czy złote kolczyki. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. radio itp. w tym również cenny zegarek. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. choć w gorszych warunkach. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy. prze- . papierów wartościowych. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. papiery wartościowe i cenne przedmioty. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. nie wywołane winą przewoźnika. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. liczony od dnia wykonania przewozu. ustala.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających. jeśli utrata. W tych kwestiach k. Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. ale również wagony z miejscami do leżenia. gdy szkoda powstała z jego winy. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. aparat fotograficzny. tym. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej.in. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. któremu uległ dany środek transportowy. W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku. kamera filmowa. Trzeba podkreślić. brak. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. co przecież się nie zdarza. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. Trzeba jeszcze do­ dać.m. do jakich zaliczono m. a gdy przewóz nie został wykonany . gdyż te tzw. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. kosztowności. Inna sytuacja występuje. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy.

1280 USD. Zastosowana tutaj zasada domniemania winy jest ograni­ czona przez wskazanie szeroko ujętych okoliczności. umożliwiającego przewoźnikowi lotniczemu zwol­ nienie się od odpowiedzialności przez wykazanie. za której przewóz pobierana jest dodatkowa opłata. tj. których wykazanie przez przewoźnika lotn