Jerzy Gospodarek

Prawo w turystyce i rekreacji

Jerzy Gospodarek

Spis treści
Wykaz skrótów Wstęp 9 11

Rozdział Copyright © by Jerzy Gospodarek Copyright © by Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 r. Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie, przedrukowywanie i rozpowszechnianie całości lub fragmentów niniejszej pracy bez zgody wydawcy zabronione.

1
15

Ogólne wiadomości o prawie 1.1. 1.2. 1.3. 1.4. 1.5. 1.6. 1.7. 1.8. 1.9. 1.10. 1.11. 1.12. 1.13. 1.14. Pojęcie prawa, jego cechy i funkcje Porządek prawny Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Praworządność Normy prawne, ich struktura i rodzaje Źródła prawa Ogłaszanie aktów normatywnych Wykładnia prawa Stosunek prawny i jego elementy Prawo podmiotowe Zdarzenia prawne Domniemania prawne Kolizja norm prawnych System prawa

15 16 16 17 18 20 26 27 28 28 29 30 30 31

Rozdział

2 34 34 37 38 42 46 48 52 54 56 58 59

Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji . ISBN 978-83-7251-790-6 2.1. 2.2. 2.3. 2.4. 2.5. 2.6. 2.7. 2.8. 2.9. 2.10. 2.11. Pojęcie turystyki Pojęcie rekreacji Usługi turystyczne Usługi rekreacyjne Pojęcie działalności gospodarczej Pojęcie przedsiębiorcy Organizator rekreacji Zasady działalności gospodarczej Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej

Printcd in Poland Centrum Doradztwa i Informacji Difin sp. z o.o., Warszawa 2007 00-768 Warstwa, ul. R Kostrzcwskicgo 1, tel. (0-22) 851-45-61. (0-22)851-45-62. fax (0-22)841-98-91 Skład i łamanie: Z. Wasilewski. Warszawa, tel. (0-22) 642-05-20 Wydrukowano w Polsce

6.6. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie 5.14 Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej 5.15 Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich 5. Sposoby zawierania umów 8.10. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki 71 3.2.3. Własność i inne prawa rzeczowe 8.2.2.3. Wymagania prawne dla pensjonatów 5. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej 4. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych 9-2. Zawarcie umowy 9. 136 136 99 99 101 105 108 109 110 111 113 114 116 120 126 128 129 131 134 87 87 89 91 93 95 96 Bezpieczeństwo w lasach 138 Bezpieczeństwo w górach 141 Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego 146 Bezpieczeństwo nad wodą 147 Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa 151 Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania 154 Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej .3. Obowiązek meldunkowy 7. Przedstawicielstwo 8.5. Wymagania prawne dla moteli 5.6 Wymagania prawne dla domów wycieczkowych 5.4.2.4.4.11. wynikające z odrębnych przepisów 5.2.1.9. 6. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich 5. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji 4.8. Wykonanie umowy 9.1.12 Ewidencja obiektów hotelarskich 5.7 Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych 5. Ograniczenia dewizowe w turystyce 7. Zmiana i rozwiązanie umowy 9.13. Podmioty prawa cywilnego 8. Wymagania sanitarne.3. Wzorce umów 8. Zasady wykonywania zobowiązań 8. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez Rozdział D Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. Zasady ochrony zabytków 7. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji 4. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną 2 2 i 221 222 222 225 230 233 236 . Pojęcie zobowiązania 8. Ograniczenia celne w turystyce 7.4.5.6. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski 7. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych 68 3.7.1.7.5. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6.11.8.4.6. 6. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana 62 3.3. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych 5. 6.10. Organizacja polowań jako usługa turystyczna 75 3.5. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hote­ larskich. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej 4.3.1.5.4. Wymagania prawne dla schronisk 5.6.2. Umowa o imprezę turystyczną 9. Charakter prawny umowy 9..13 Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie 5. Czynności prawne 8. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych 8.6. 6. 6. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych.16.1. Przedawnienie roszczeń 8.3.2.2. Zasady udostępniania muzealiów Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 8.2. Ogólne zasady działalności hotelarskiej 5. 6.1. Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych 66 3. Zasady. 156 Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych 158 Rozdział / Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7.7. Źródła prawa cywilnego 8.6 Spis treści Rozdział ó Spis treści 6.9.2. Zasady ochrony przyrody 7. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły 4.12. wymagania prawne dla hoteli 5.8. Źródła zobowiązań 8.5.2. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej 161 161 163 170 174 177 180 188 193 i 9 ? 197 197 199 200 202 205 207 208 210 211 212 214 215 Rozdział:? Umowy w turystyce i rekreacji 9.1.8.9.3. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej 7. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek 80 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4. 7 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 62 3.1.4.

Odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usługi hotelarskiej oraz innych zobowiązań przedsiębiorcy hotelarskiego 364 10.18.14.20. -Centralny Rejestr Zezwoleń. LOT MEN MENiS MSWiA NIP NSA o. k.26. Odpowiedzialność kontraktowa gościa hotelowego 365 10. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za szkody osobowe gości hotelowych 361 10. 9. .8 9. 9.s.13. 9. PKD kodeks postępowania cywilnego kodeks postępowania karnego Krajowy Rejestr Sądowy kodeks spółek handlowych . .9. KRS k.m.Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośred­ ników Turystycznych.8.19.10.c. 9.k. Odpowiedzialność deliktowa gościa hotelowego 367 10.Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji numer identyfikacji podatkowej Naczelny Sąd Administracyjny ogólne warunki ubezpieczenia Polska Klasyfikacja Działalności . 9. 9.3.10.a.Konwencja o międzynarodowym przewozie kolejami z 1980 r.p.4.w..p. 9.Międzynarodowe Stowarzyszenie Hoteli i Restauracji Instytut kodeks kodeks kodeks kodeks kodeks Turystyki cywilny karny karny skarbowy morski postępowania administracyjnego k. 9. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego 330 10. 336 10.6. 9.21.5.Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego .k.. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji 334 10.. 373 . k.13.7.h.Minister Edukacji Narodowej i Sportu .22.u. 371 Wybrana bibliografia .15. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera .Minister Edukacji Narodowej .kodeks wykroczeń .. 9. istniejąca od 2005 r. Odpowiedzialność cywilna związana z ochroną nazw rodzajowych obiektów hotelar­ skich .8. Odpowiedzialność przedsiębiorcy hotelarskiego za rzeczy wniesione przez gości hote­ lowych 354 10. k. 9.4.11. 9.w.9. k.k. k.Główny Urząd Statystyczny .14. 9. 9.przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego prze­ wozu osób kolejami.23.c. stanowiące załącznik A do COTIF . 9.16. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego 331 10.1. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób 344 10. Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy tury­ stycznej 327 10. 9.17.lokalna organizacja turystyczna .12. 9. 9. 9. istniejący w latach 1999-2004 Europejski Obszar Gospodarczy Europejski Trybunał Sprawiedliwości Europejska Wspólnota Gospodarcza Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Rozdział 10 322 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10.s. k. 9. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji 333 10. Spis treści Umowa przewozu osóD Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Umowa leasingu środka transportowego Umowa hotelowa Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej Umowa o korzystanie z kempingu Umowa o korzystanie z pola biwakowego Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa time-sharingu Umowa o usługi gastronomiczne Umowa o usługi bankietowe Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Umowa ubezpieczenia W turystyce i rekreacji Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Umowa agencyjna w turystyce Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich 240 246 251 254 260 261 266 268 272 276 279 283 286 288 290 293 295 297 305 308 311 314 318 Wykaz skrótów Centralna Ewidencja CIV COTIF CRZ EOG ETS EWG GOPR GUS IATA IH&RA IT k. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną 322 10. 9. 9.p.12.25.6.11.24.5.2.7.

ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków .dolar amerykański .10 PKWiU podatek VAT POT PTTK PZŁ ROT RP SA SIS TOPR ustawa o s. Wynikło to głównie z ograniczonej objętości pod­ ręcznika.d. „Prawo turystyczne" lub przedmioty o zbli­ żonych zakresach tematycznych.System Informacji Wizowej . z któ­ rym Polska musiała zharmonizować swoje prawo wewnętrzne.Rzeczpospolita Polska . Podstawowym celem podręcznika jest umożliwienie Czytelnikom poznania licznych i nieraz skomplikowanych norm prawa polskiego w zakresie tury­ styki i rekreacji. Regula­ cje finansowe i karne związane z turystyką i rekreacją są w książce przedstawio­ ne w ograniczonym zakresie. kto zetknął się z problemami prawnymi związa­ nymi z turystyką zorganizowaną lub indywidualną. należące głów­ nie do prawa cywilnego.Sąd Najwyższy . Ten proces har- .Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług . -specjalna jednostka obliczeniowa Międzynarodowego Funduszu Walutowego . SDR SN TWE ubezpieczenie KLZ ubezpieczenie NNW ubezpieczenie OC UE UFTAA ULC UNWTO UOKiK USD VIS WE WOPR zał.regionalna organizacja turystyczna .Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów . może w tej publikacji szukać rozwiązania tych problemów.Światowa Federacja Zrzeszeń Biur Podróży . ale też zwykli turyści i uczestnicy rekreacji. organizatorów rekreacji oraz innych podmiotów świadczących usługi turystyczne lub rekreacyjne.ustawa o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Oczywiście nie zostały pominięte normy prawa europej­ skiego. Publikacja jest również przydatna dla przed­ siębiorców turystycznych. Każdy.System Informacyjny Schengen -Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe . bądź z różnymi formami rekreacji.g.Polska Organizacja Turystyczna . Normy te wydawane przez organy Wspólnot Europejskich tworzą system prawa ponadnarodowego. Książka umożliwia wszyst­ kim uzupełnienie. finansowego i karnego.Traktat o utworzeniu Wspólnoty Europejskiej . w których jest kierunek studiów „turystyka i rekreacja". administracyjnego.ubezpieczenie kosztów leczenia za granicą .Polski Związek Łowiecki . PTTK. których zakres dzia­ łania obejmuje sprawy turystyki i rekreacji. członkowie organizacji społecz­ nych działających w tej dziedzinie.Urząd Lotnictwa Cywilnego . Jej adresatami są więc rów­ nież pracownicy administracji rządowej i samorządowej.Wspólnota Europejska -Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe -załącznik Wstęp Podręcznik jest przeznaczony dla studentów wszystkich uczelni.ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej . Wyka* skrótów . ale też „zarządzanie i marke­ ting" bądź inne kierunki studiów. mające znaczenie dla turystyki i rekreacji. Są to bardzo zróżnicowane regulacje prawne.Unia Europejska . Należą one do systemu prawa międzynarodowego. rozszerzenie lub zaktualizowanie wiedzy w zakresie unormo­ wań prawnych związanych z turystyką i rekreacją.spółka akcyjna . jak np. w których ramach jest wykładany przedmiot „Prawo w turystyce i rekreacji". Książka obejmuje wybrane akty prawa międzynarodowego mające znaczenie dla turystyki. Jej adresatami są także dyrek­ torzy szk<*>! i nauczyciele organizujący wyjazdy w celach turystycznych lub wypoczynkowych dla dzieci i młodzieży szkolnej.Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze .Światowa Organizacja Turystyki .podatek od towarów i usług . w tym zwłaszcza dotyczące transportu międzynarodo­ wego. odrębnego od sys­ temu prawa krajowego.

Rozdział 4 zaś ukazuje podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych. Rozdział 1 krótko omawia podstawowe pojęcia i instytucje prawne. że jest to rekreacyjna wersja „LIGHT". W rezultacie książka jest podzielona na dziesięć rozdziałów. Ważne znaczenie praktyczne ma rozdział 6 podręcznika przybli­ żający regulacje prawne w zakresie bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji. Rozdział 8 przybli­ ża podstawy prawa cywilnego. w tym zwłaszcza na analizach prawnych dokonanych właśnie w książce „Prawo w turystyce". Oczywiście podręcznik ten bazuje na efektach moich dotychczaso­ wych prac badawczych związanych z prawem turystycznym. Dowodzi to bowiem w sposób oczywisty. Jedną z nich jest sfera przemiesz­ czania się osób na terytorium UE. którego tematyka po prostu wymusza odwoływanie się do poszczególnych przepisów prawnych. Stan prawny podręcznika jest przedstawiony na dzień 1 września 2007 r. Tym ostatnim zajmują się sądy i organy admini­ stracji publicznej. których w poprzedniej książce było ponad 1150! Dzięki dodanej do tego pod­ ręcznika tematyce rekreacyjnej chyba można o nim powiedzieć. Na­ tomiast rozdział 5 omawia wymagania prawne w dziedzinie świadczenia usług hotelarskich. a omówienia aktów normatywne z dziedziny turystyki i rekreacji z zasady nie odwołują się do konkretnych artykułów. Przybliża on złożone pojęcia turystyki i re­ kreacji oraz usług turystycznych i rekreacyjnych. Podręcznik len ma zupełnie inny zakres i układ w porównaniu zarówno z moim „Prawem turystycznym". przedsta­ wiający różne aspekty prawne turystyki przyjazdowej i wyjazdowej. wydanym w 2001 r. Zakres tego podręcznika bierze pod uwagę zarówno dotychczasowe stan­ dardy nauczania dla kierunku . Obowiązków i ograniczeń administracyjnych i finansowych zwią­ zanych z turystyką i rekreacją dotyczy z kolei rozdział 7 podręcznika. Książka różni się także zdecydowanie od wydanej przez Centrum Doradztwa i Informacji Difin w 2006 r. w tym prawie 18 stron samej literatury z zakresu prawa w turystyce z ostatnich lat... mojej publikacji „Prawo w turystyce". Tam też jest zawarta bogata literatura przedmiotu. jak też projektowane standardy kształcenia dla tego kierunku studiów. wprowadzających do problematyki prawa obowiązującego w turystyce i rekreacji. nakładem Oficyny Wydawniczej BRANTA. jak i ściśle z tym związanym kwe­ stiom uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. któ­ rymi mają być rzekomo umiejętności i kompetencje w zakresie stosowania prawa w działalności turystycznej i rekreacyjnej.. Po szczegółowe informacje dotyczące dat wydania oraz miejsc opublikowania omawianych aktów normatywnych z dziedziny turystyki i rekreacji odsyłam zainteresowanych do wspomnianego „Prawa w turystyce". ściśle związana z turystyką. a ponadto omawia uwarunko­ wania administracyjne i organizacyjne prowadzenia działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji. chociaż została nazwana pod­ ręcznikiem.. co przy­ pominam w tym podręczniku w ramach ogólnych wiadomości o prawie. kiedy to Polska uzy­ skała członkostwo w UE. Wyjątkiem jest ostatni rozdział poświęcony odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. przez Wydawnictwa Prawnicze PWN. W sposób szczególny została przy tym potraktowana umowa o imprezę turystyczną i jej obszerne omówienie wymagało w celu większej przejrzystości podzielenia tego punktu rozdziału na dodatkowe pod- . aktyw­ nej oraz poznawczej. że w książce tej prawie nie ma dat. jak również drugim moim podręcznikiem „Prawo turystyczne w zarysie".turystyka i rekreacja".uzmysławiają określone w standardach kształcenia jego efekty.. Jak potrzebne są to rozdziały. 90 pozycji wybranej bibliografii prawa w turystyce i rekreacji. dedyku­ jąc to owym anonimowym „tfurcom". nie licząc jeszcze ponad 200 innych publikacji powołanych tylko w przypisach..12 Wstęp Wstęp 13 monizacji wcale nic zakończył się z dniem 1 maja 2004 r. a ten podręcznik zawiera tyl­ ko ok. Oczywiście „Prawo w turystyce i rekreacji" uwzględnia zmiany przepisów prawnych obowiązujących w dziedzinie turystyki i rekreacji oraz nowe publika­ cje z tego zakresu. Rozdział 2 stanowi wprowadzenie do prawa działalności gos­ podarczej w turystyce i rekreacji. a zwłaszcza pojęcia i instytucje prawne jego części ogólnej oraz zasady. Spowodowało to koniecz­ ność dodania dwóch rozdziałów o charakterze ogólnym. Natomiast pozostałe trzy rozdziały są poświęcone bardzo złożonej problematyce cywilnoprawnej turystyki i rekreacji. że jest to podręcznik w wersji „LIGHT" w porówna­ niu z opracowaniem monograficznym sprzed roku. że twórcy tych standardów nie odróżniają przestrzegania prawa od jego stosowania. Rozdział 3 jest poświęcony przedstawieniu podstaw prawnych działalności regulowanej w postaci organizowania imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej. Kwestie prawne turystyki zaś są w nim omówione w innym układzie niż w poprzednich moich publikacjach. Żartobli­ wie można powiedzieć. który ukazał się w 2003 r. dostępne na stronie interne­ towej Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. a nie absolwenci kierunku „turystyka i rekreacja". która w istocie miała charakter monograficzny. wymaga­ jący ciągłego dostosowywania prawa polskiego do prawa wspólnotowego w dziedzinach objętych integracją europejską. Jest to bowiem proces o charakterze stałym. które zwykle zniechę­ cają Czytelników. Rozdział 9 stanowi obszerną analizę prawną różnych typów umów zawieranych w turystyce i rekreacji. Przy tym w dążeniu do większej przejrzy­ stości i przystępności podręcznika jest on celowo pozbawiony wszelkich przy­ pisów. Jest jednak przede wszystkim rozszerzony o zagadnienia prawne rekreacji i w tym zakresie stanowi pionierską próbę kompleksowego przedstawienia tej proble­ matyki. mającym 535 stron. bez których znajomo­ ści nie jest możliwe zrozumienie zagadnień prawnych omawianych w dalszych partiach książki. Warto zaznaczyć.

podobnie jak moralność. Wśród wielu różnych koncepcji rozumienia prawa (prawnonaturalnych. który . Nie ma takiej drugiej na rynku. Dzięki temu książka jest cieńsza i tańsza. wyrażająca się w nakazach. co wpływa stabilizująco na za­ chowania poszczególnych ludzi. czy religijnych oraz norm two­ rzonych przez organizacje społeczne i gospodarcze.. Wśród wielu funkcji spełnianych przez prawo do najważniej­ szych należą niewątpliwie: • funkcja kontroli zachowań ludzkich. co może naslępować w trybie umownym. norm moralnych. grup społecznych i całego społeczeństwa. Wszystkie te systemy są od siebie współzależne i nieraz normy prawne pokrywają się z normami moralnymi czy religijnymi bądź odsyłają do ustalonych zwyczajów. ROZDZIAŁ -L Jerzy Gospodarek Ogólne wiadomości o prawie 1. których studenci najczęściej przecież nie czytają tak samo.14 Wstęp punkty.. Prawo ma charakter sformalizowany. Podręcznik nie zawiera żadnych załączników.1. Takie rozumienie prawa dominuje w prawoznawstwie. zasad współżycia spo- . jest powszechnie obowiązujące i w razie j e g o nieprzestrzegania odpowiednie organy państwowe stosują przewi­ dziane sankcje. jak przypisów. których istnienie w każdym społeczeń­ stwie jest sprawą normalną i konieczne jest wyznaczenie sposobów rozwią­ zywania sytuacji konfliktowych. w tym uprawnień i obowiązków członków danego społeczeństwa. prawo pozytywne.wyznacza zachowania członków danego społeczeństwa. realistycznych) szczególne znaczenie mają sposoby pojmowania prawa jako zespołu norm postępowania ustanowionych lub uznanych przez kom­ petentne organy państwowe i popartych przymusem państwowym. pozytywistycz­ nych. jego cechy i funkcje Prawo jest systemem normatywnym. mediacyjnym. oby­ czaje czy religia . zakazach lub pozwoleniach określonego postępowania. tj. • funkcja rozstrzygania konfliktów. Jest to tzw. Natomiast rozdział 10 książki omawia wyjątkowo ważne i trudne kwe­ stie odpowiedzialności cywilnej w turystyce i rekreacji. Proszę więc jej nic kserować lecz kupować. • funkcja organizatorska w zakresie rozdziału dóbr i ciężarów. Tak rozumiane prawo powinno być odróżnione od innych systemów norma­ tywnych. arbitrażowym lub sądowym. obyczajowych. Pojęcie prawa.

83 każdy ma obowiązek prze­ strzegania prawa RP.wyciągnięcie wniosków i stwierdzenie. W ujęciu Konstytucji RP ma on charakter ogólny i na podstawie jej art. jak obywatele polscy.16 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 17 iecznego lub też norm statutowych takich organizacji. z którym mają być związane konsekwencje prawne (co następuje w ramach postępowania dowodowego i przy odwołaniu się do tzw. Wciąż aktualna jest łacińska paremia „ignorantia iuris nocet" (nieznajomość prawa szkodzi). podobnie jak ustawy. Może to mieć miejsce za­ równo w razie nieprzestrzegania prawa. chociaż prawo musi być prze­ strzegane przez wszystkich obywateli. zmienianie i znoszenie tych stosunków. Naruszanie porządku prawnego jest w praktyce dosyć częste. Inne artykuły Konstytucji RP rozwijają ten obowiązek. Stosowanie prawa przez organy władzy publicznej wymaga przestrzegania przez nic obowiązujących norm prawnych w zakresie podstaw prawnych i fak­ tycznych dokonywanych rozstrzygnięć prawnych w konkretnych sprawach. Stosowaniem prawa zajmują się organy władzy publicznej.3. Na podstawie przyznanych kompetencji organy te ustalają konsekwencje wynikające z obowiązujących norm prawnych i w wyniku tzw. Porządek prawny Prawo wyznacza porządek prawny w każdym państwie. Przestrzeganie prawa w sferze jego stanowienia oznacza konieczność dzia­ łania przez organy tworzące prawo na podstawie formalnego upoważnienia. Rzeczywistość zwykle odbiega w mniejszym lub większym stopniu od tego. w ramach których wymagane postępowania są realizowane. decyzji i innych orzeczeń organów stosujących prawo. czy decyzje administracyjne. Konstytucja RP ustala. dokładnie wyznaczającego prawa i obowiązki jego adresatów. Istnienie obowiązku prze­ strzegania prawa uniemożliwia skuteczne powoływanie się na nieznajomość prawa przez kogokolwiek. Oznacza ono podejmowanie przez kompetentne organy władzy publicznej na podstawie powszechnie obowiązujących norm prawnych konkretnych rozstrzy­ gnięć. Oznacza to konieczność przestrzegania prawa w sferze jego stanowienia przez powołane do lego organy oraz w sferze stosowania prawa. wyznaczającej skutki prawne spowodowane przez dany stan faktyczny. • dokonanie kwalifikacji prawnej zdarzenia prawnego. tj. Podstawy te powinny być przytoczone w uzasadnieniach wydanych wyroków. zdarzeniami prawnymi. Przestrzeganie prawa to tradycyjny. które wiążą się z określonym stanem faktycznym i mogą zostać zastosowane do jego oceny. 1. jak być powinno. ale zarazem przewiduje ono obowiązek władczego działania określonego organu w oznaczonej sytuacji. Zgodnie z art. Przestrzeganie prawa a stosowanie prawa Należy odróżnić przestrzeganie prawa (rozumiane jako postępowanie zgodne z normami prawnymi) od stosowania prawa. domniemań prawnych). Tak rozumiany porządek prawny jako stan faktyczny nie jest stanem wyznaczo­ nym raz na zawsze. którym zostały zlecone zadania z zakresu administracji rządowej. jak również gdy prawo jest przestrzega­ ne. ale czasem także inne podmioty. tj. rozporządzenia i inne źródła powszechnie obowiązującego prawa. że dany stan faktyczny podpada pod oznaczone normy prawne. by akty prawa polskiego były zgodne z systemem prawa międzynarodowego i należy dążyć do tej zgodności także przy wykładni prawa krajowego. jak też struktury organizacyjne (układ organów państwowych i samorządowych oraz różnych instytucji). 1. a zwłaszcza są­ dy i organy administracji rządowej oraz samorządowej. W tych aktach stosowa­ nia prawa następuje ustalanie istnienia określonych stosunków prawnych. subsumpcji. podstawowy obowiązek obywateli w stosunku do państwa. że Rzeczpospolita Polska przestrzega wiążącego ją prawa międzynarodowego.4. będące tzw. • podjęcie decyzji przez organ stosujący prawo. Praworządność Jeśli wszystkie organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach obowiązującego prawa. ratyfikowane umowy międzynarodowe. Dla celów głównie dydaktycznych odróżnia się następujące etapy tego procesu: • ustalenie stanu faktycznego. 7 Konstytucji organy władzy publicznej powinny działać na podstawie i w granicach prawa. W tym szczególnym znaczeniu przestrzeganie prawa oznacza nakaz. jak też tworzenie. osoby prawne i inne jednostki organiza­ cyjne. • dokonanie tzw. czyli zachowania podmiotów prawa oraz procedury rozstrzygania określonych spraw. kwalifikacji prawnej określonego stanu faktycznego wydają wyroki i inne orzeczenia. Wszyscy cudzoziemcy przebywający na terytorium pań­ stwa polskiego są zasadniczo objęci tym obowiązkiem w takim samym zakresie. Przy tym w tworzeniu prawa powinna być przestrzegana zasada jawności oraz zasada stanowienia prawa ścisłego (precyzyjnego). Charakteryzuje go wysokie sformalizowanie.2. jak stowarzyszenia lub spółdzielnie. Stosowanie prawa jest nieraz procesem długotrwałym i skomplikowanym. w trybie i zakresie ustalonym przez Konstytucję RP i oparte na niej ustawy. 1. a przy tym jest to zarazem prawo gwarantujące wszyst- . ustalenie norm prawnych. dotyczących skutków prawnych powodowanych przez określone fakty.

Normy prawne. Ustalone w normach prawnych sankcje są bardzo zróżnicowane i zależą od gałęzi prawa. którymi są poszczególne frag- . jeśli taka jest wola podmiotów prawa. gdyż wskazuje sposób postępowania każdemu. lo taki stan faktyczny daje podstawy do stwierdzenia. dotyczące przeniesienia własności nieruchomości w formie aktu nota­ rialnego).np. gdyż ustawodawca wychodzi z założenia. stanowiące samodzielną całość (artykuły. Klasyczna. że dane państwo jest demokratycznym państwem prawnym oraz uzależnianie praworządności od samego tylko działania organów państwowych zgodnie z prawem i spełniania określonych warunków formalnych. w postaci eksmisji. czyli ta część. • kontrola wykonywana przez NIK oraz różne inspekcje specjalne. Mate­ rialnymi gwarancjami praworządności są mechanizmy działania demokracji. że często jest celowe wyłączenie w zakresie tej gałęzi prawa działania norm prawnych. jak np. czy „jeżeli strony inaczej nic postanowiły"). które zawierają normy indywidualno-konkretne. tworząc określenie prze­ stępstwa danego typu. Charakter imperatywny mają w szczególności normy prawa karnego. które mają na celu zapewnienie konsumentom minimalnego za- 1. czyli aktach tworzenia prawa. że mamy do czynienia z państwem praworządnym. Coraz częściej można spotkać również normy prawne o charakterze semiimperatywnym. jak też wysoki poziom kultury prawnej danego społeczeństwa. • dyspozycja. Jest to dopuszczalne uproszczenie. które pozostawiają pod­ miotom prawa swobodę kształtowania własnego zachowania oraz wzajem­ nych stosunków i mają zastosowanie dopiero w razie braku odmiennego ure­ gulowania w umowie postępowania stron. czyli la część. czyli ta część. gdyż wtedy jest to jedynie formalna pra­ worządność. Jest to zarazem reguła postępowania o charakterze abstrakcyjnym. celem oraz mocą obowiązującą: • normy imperatywne (bezwzględnie obowiązujące). czy przymus bezpośredni np. W szczególności w prawie karnym hipoteza jest połączona z dyspozycją normy prawnej. Jednak ściśle rzecz biorąc. Akty te należy odróżnić od aktów stosowa­ nia prawa. • sankcja. Nato­ miast wśród norm cywilnoprawnych tylko wyraźnie określone mają taki charak­ ter (np. trójelcmcntowa struktura normy prawnej wykazuje pewne od­ mienności w niektórych gałęziach prawa. ustanawiająca określony wzór postępowania. która określa ujemne następstwa zachowania się w sposób niezgodny z wyznaczonym przez dyspozycję danej normy. różniące się swym charakterem. normy prawne są zakodowane w przepisach prawnych. paragra­ fy itp. w prawie cywilnym . ustalona lub uznana przez kompetentny organ państwowy. wskazując jej adresatów oraz okoliczności powodujące obowiązek określo­ nego postępowania. Dopiero włączenie wskazanych wartości z zakresu powszechnie akceptowanych praw człowieka i praw obywatelskich do źródeł powszechnie obowiązującego prawa uzasadnia istnienie materialnej praworządności. W prawie karnym może to być np. W normie prawnej występują trzy zasadnicze elementy: • hipoteza. „w braku odmiennego zastrzeżenia umownego". Można wyróżnić dwa podstawowe rodzaje norm prawnych. Można wtedy mówić o materialnej praworządności. bądź nawet kilka norm prawnych. kultura polityczna elit władzy.np. które nie dopuszczają możliwości odmiennego postępowania od wyznaczonego dyspozycją takiej normy. Znajduje to wyraz w odpowiednim sformułowaniu danego przepisu prawnego (np. ich struktura i rodzaje Norma prawna powinna być rozumiana jako ogólna reguła postępowania. do której należy określona norma prawna. wykonanie zastępcze.5. Pojęcie normy prawnej jest często utożsamiane z pojęciem przepisu praw­ nego.W jednym przepisie prawnym może być wyrażona część lub cała norma prawna. gdy zostały spełnione warunki przewidziane w hipotezie danej normy.). kara pozbawienia wolności lub grzywny. Większość norm prawa cywilnego ma charakter dyspozytywny. Reguła ta ma charakter generalny. Nie wystarcza określenie w konstytucji. • działanie Rzecznika Praw Obywatelskich. Tego rodzaju normy ogólne są zawarte w aktach normatyw­ nych. Inspekcja Handlowa. która wyznacza sposób postępowania w sytuacji. • sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych. • odpowiedzialność Skarbu Państwa za szkody wyrządzone przez funkcjona­ riuszy państwowych przy wykonywaniu powierzonych czynności oraz od­ powiednio jednostek samorządu terytorialnego za ich funkcjonariuszy. • normy dyspozytywne (względnie obowiązujące). która określa warunki zastosowania danej normy. sankcja nieważności umowy lub egzekucja należności z majątku dłużnika. w prawie administracyjnym . egzekucja z rachunku bankowego lub tzw. Natomiast tylko formalnymi gwarancjami praworządności są: • kontrola konstytucyjności prawa. • niezależne sądy i niezawisłość sędziów w sprawowaniu swojego urzędu. • odpowiedzialność konstytucyjna osób sprawujących najwyższe urzędy i sta­ nowiska.18 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 19 kim równość wobec niego oraz uwzględniające podstawowe prawa człowieka i obywatela. kto znajdzie się w sytuacji wyznaczonej przez daną normę. menty aktów normatywnych. • gwarancje procesowe i środki odwoławcze w postępowaniu sądowym i ad­ ministracyjnym. skierowana do abs­ trakcyjnie określonego adresata i poparta przymusem państwowym.

Takie ponowne uchwalenie ustawy większością 3/5 głosów zobowiązuje Prezydenta do jej podpisania i ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. gdyż Naród sprawuje władzę bezpośrednio lub przez przedstawicieli wybranych do Sejmu i Senatu. w odniesieniu do sytuacji prawnej klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne. że przepisy Konstytucji RP stosuje się bezpośrednio. kodeks spółek handlowych z 2000 r. wykonawczą i sądowniczą). czyli wyraże­ nia w specjalnym trybie ostatecznej zgody państwa na związanie się daną umo­ wą. Senatowi. w jakiej zostają ustalone normy prawne.). Orzecze­ nie w tej sprawie wymienionego Trybunału jest ostateczne. Źródłami prawa są więc akty normatywne. Jest to akt normatywny o szczególnej treści. Obywatele mają przy tym zagwarantowa­ ną możliwość skorzystania z tzw. akty prawa miejscowego. wypowiadania oraz zmian zakresu obowiązywania tego typu umów określa ustawa z 2000 r. Tworzą one system źródeł prawa. które je ustanowiły. ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia. W tym podręczniku jest on uży­ wany na oznaczenie formy. ale też w wyjątkowym trybie zmiany Konstytucji i w zapewnionej kontroli zgodności przepisów prawa z Konstytucją. urządzać) i spe­ cjalnym trybie uchwalenia. Żaden akt normatywny nie może być z nią sprzeczny. ale tylko na obszarze działania organów. kodeks cywilny z 1964 r. Zasady i tryb zawierania. odrzucić w całości lub uchwalić poprawki. połączona z zasadą przedstawicielstwa. W Polsce to Prezydent ratyfikuje i wypowiada umowy międzynarodowe. i był już zmieniany. znajdująca wyraz w decentralizacji władzy publicznej. kodeks morski /-2001r. ogłaszania. Źródła prawa Termin „źródło prawa" jest wieloznaczny. Część tych umów wymaga ratyfikacji. Ustawa. Radzie Ministrów oraz grupie co najmniej 100 tys. Są tworzone w różnym trybie i mają odmienny zakres uregulowania. Senat rozpatrując ustawę może przyjąć ją bez zmian.. Takie w części bezwzględnie obowiązujące normy prawne dopuszczają oczywiście korzystniejsze od ich postanowień ustalenia umowne i znajdują zastosowanie np. • zasada społeczeństwa obywatelskiego. Konstytucja stanowi najwyższe prawo RP. kodeks postępowania administracyjnego z 1960 r. Jedynie nieliczne ustawy z uwagi na swoją kompleksowość i usystematyzowanie tematyki są dodatkowo nazywane mianem kodeksu (np. Prezydentowi. y. 1. wykonywania. obywateli mających prawo wybierania do Sejmu. w którym zasady nadrzędności i podrzędności aktów normatywnych są przesądzone przez Konstytucję RP. 93 Konstytucji jedynie charakter wewnętrzny i obowiązują tylko jednostki organizacyjne podlegle organowi wydającemu.6. wykony­ wanej przez Trybunał Konstytucyjny. kodeks pracy z 1974 r. Ustawa jest uchwalana w trzech czytaniach w zasadzie zwykłą większością głosów. Źródła te pozostają w określonej współzależności i powinny być spójne.. przez Zgroma­ dzenie Narodowe (Sejm i Senat obradujące wspólnie) i przyjęta w referendum konstytucyjnym. może być przekazana przez Pre­ zydenta Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. ale oczywiście nic każda ustawa jest kodeksem. Do naczelnych zasad (myśli przewodnich) Konstytucji RP należą: • zasada republikańskiej formy rządu. prawa oraz obowiązki człowieka i obywatela.20 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie kresu ochrony prawnej.. Uchwaloną w ten sposób ustawę Prezydent RP może przesłać do Try­ bunału Konstytucyjnego celem zbadania jej zgodności z Konstytucją. Natomiast inne akty normatywne mają zgodnie z art. ale najważniejsze z nich wymagają wyrażonej w ustawie zgody Sejmu na ratyfika­ cję. Ponadto takimi źródłami są tzw. Zasadniczo może być ona bezpośrednio stosowana. Po Konstytucji najwyższą moc prawną ma ustawa. Prawo inicjatywy ustawo­ dawczej przysługuje posłom (w liczbie co najmniej 15 lub komisji sejmowej).. Ratyfikowana i ogłoszona umowa międzynarodowa stanowi część krajowe­ go porządku prawnego. skargi konstytucyjnej. • zasada społecznej gospodarki rynkowej. o umo­ wach międzynarodowych. bez konieczności rozwinięcia jej ustaleń przez akty normatywne niższego rzędu. Należy podkreślić. • zasada suwerenności Narodu. kodeks karny z 1997 r. łac. ustawy. • zasada podziału władz (na ustawodawczą. Jej najwyższa moc prawna jest wyrażona nie tylko w szczególnej nazwie (z jęz. Obowiązująca Konstytucja RP została uchwalona w 1997 r. Jeśli Sejm bezwzględną większością głosów nie odrzuci takiej uchwały Senatu w sprawie poprawek lub odrzucenia ustawy w całości. • zasada demokratycznego państwa prawnego. Poszczególne źródła prawa pochodzą od rozmaitych organów władzy pu­ blicznej. W Konstytucji poświęcony jest im rozdział III.. Jest to akt normatywny uchwalany przez Sejm przy współudziale Senatu. • zasada autonomii oraz wzajemnej niezależności i współdziałania państwa i kościołów. Po ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw akt ten wszedł w życie z dniem 17 października 1997 r. Umowa międzynarodowa jest porozumieniem zawartym między podmio­ tami prawa międzynarodowego (państwami i organizacjami międzynarodowy­ mi).constiiuere" = ustanawiać. określający podstawowe zasady ustroju państwowego. Jej art. jest ona uważana za przyjętą. wolnościach i prawach człowieka i obywatela oraz w plu­ ralizmie politycznym. która nie była przesłana do Trybunału Konstytucyjnego. jak również wolno­ ści. Każdy kodeks jest ustawą. strukturę oraz zakresy działania organów władzy publicznej. . 87 do źródeł powszechnie obowiązującego prawa RP zalicza: Kon­ stytucję.

• zarządzenia Prezydenta (w odróżnieniu od części innych aktów urzędowych Prezydenta nie wymagają one dla swej ważności podpisu Prezesa Rady Mini­ strów. • zarządzenia Prezesa Rady Ministrów (np. Natomiast rozporządzenie jest aktem normatywnym o charakterze wyko­ nawczym. Poza tym każda rada powiatu może wydawać powiatowe przepisy porządkowe.rozporządzeń przez wojewodów i tzw. • umowy zawierane przez Radę Ministrów z innymi kościołami niż Kościół katolicki. Natomiast aktami normatywnymi o charakterze wewnętrznym. traktowane jak zarządzenia ministrów. które stanowią tzw. Do wydania tego rodzaju aktu jest konieczna delegacja ustawowa. spokoju i bezpieczeństwa publicznego. przewodniczących komi­ tetów powołanych w skład rządu oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji). Ustawa o administracji rządowej w wo­ jewództwie z 1998 r. Zarówno takie uchwały. zawarte w ustawie szczegółowe upoważnienie określające organ właściwy do wydania rozporządzenia. organy administracji niezespolonej (np. Ponadto wo­ jewodowie są upoważnieni do wydawania rozporządzeń porządkowych. zdrowia lub mienia albo zapewnienia porządku. tj. podobnie jak te akty. utrzymany częściowo w mocy aż do 2003 r. obowiązujące na obszarze więcej niż jednej gminy. jak i wskazane zarządzenia podlegają kon­ troli co do ich zgodności z prawem powszechnie obowiązującym. Ustawy zaś o samorządzie województwa i samorządzie powiatowym z 1998 r. Za­ sady tego członkostwa określił Traktat Akcesyjny z 2003 r. Może być ono wydane tylko przez organ wskazany w Konstytucji (Prezydenta RP. które jest sposo­ bem bezpośredniego decydowania w drodze glosowania przez Naród o ważnych sprawach życia państwowego lub przez lokalną społeczność o sprawach doty­ czących danej jednostki samorządu terytorialnego. Takim aktem jest w szczególności statut gminy. przez Radę Państwa). że zarządzenia są wydawane tylko na podstawie ustawy i muszą być zgodne z powszechnie obowiązującym prawem. Można powiedzieć. Osobno należy wspomnieć o źródłach prawa Unii Europejskiej. obejmujący dotychczasowe prawo UE wraz ze sposobami jego rozumienia i stosowania. Zakazana jest przy tym tzw. Wymienione powyżej rodza­ je aktów prawa miejscowego obowiązują na obszarze województwa lub jego części. subdelegacja. dyrektorów urzędów morskich). • dekrety (wydawane w latach 1944-1952 przez Radę Ministrów.22 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 23 Umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą Sejmu ma pierw­ szeństwo przed ustawą.. a wyjątkowo przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta). bądź referendum lokalne. Do tej nader zróżnicowanej grupy aktów normatywnych należą: • rozporządzenia Prezydenta RP z mocą ustawy (jedynie w czasie stanu wo­ jennego mogą być wydane przy spełnieniu konstytucyjnych przesłanek).). skoro Konstytucja nie przesądziła tej kwestii. osób prawnych oraz innych podmio­ tów. jeżeli danej ustawy nie da się pogodzić z taką umową. przewidują stanowienie aktów prawa miej­ scowego przez sejmiki wojewódzkie oraz rady powiatów. bądź tylko w danym powiecie albo w gminie. polityki . (taką formę prawną miał kodeks handlowy z 1934 r. że niektóre z nich nadal zachowują moc obowiązującą. wpro­ wadzające reformę ustrojową państwa. Należy podkreślić. których kilka wciąż obowiązuje. zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. w zakresie koordynacji prac mini­ strów). W konsekwencji Polska przyjęła cały dorobek wspólnotowy (acąuis commimautaire). którego zasady przesądziła ustawa przyjęta w 2000 r. • uchwały Sejmu i Senatu (szczególne znaczenie mają regulaminy Sejmu i Senatu.na podstawie i w granicach upo­ ważnień zawartych w ustawie . obowiązu­ jącymi tylko jednostki organizacyjnie podległe organowi wydającemu. Nie mogą one sta­ nowić podstawy decyzji wobec obywateli. Konstytucja RP nie zawiera ogólnej klauzuli derogacyjnej w stosunku do do­ tychczasowego porządku prawnego. tj. nie­ zbędnych w celu ochrony życia. powodując zwią­ zanie Polski postanowieniami traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez organy Wspólnot Europejskich. W związku z przystąpieniem Polski do UE zaczęły one obowiązywać na terytorium RP z dniem 1 maja 2004 r. są: • uchwały Rady Ministrów (np. tzw. to zmian w tym zakresie dokonały trzy ustawy z 1998 r. tzw. Istnieje więc problem dostosowania do Konstytucji RP starych źródeł prawa. Odrębnego wymienienia wymaga instytucja referendum. Oprócz referendum konsty­ tucyjnego w sprawie zatwierdzenia szczególnie ważnych zmian Konstytucji RP może być przeprowadzone referendum ogólnokrajowe według zasad ustalonych w ustawie z 2003 r. Radę Ministrów. Tak jak dotychczas akty prawa miejscowego może wydawać rada gminy na podstawie ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. gdyż stano­ wią one odrębny system norm prawnych. które są wymienione w Kon­ stytucji poza rozdziałem III o źródłach prawa. w sprawie organizacji i trybu pracy rządu). wewnętrzne prawo izb). że są to akty normatywne o charakterze szczególnym. kontrasygnaty). ministrów. Uchwały Rady Ministrów zaś mogą być podejmowane także na podstawie konstytucyjnych uprawnień kompetencyjnych. Takie przepisy w sprawach nie cierpiących zwłoki może też wydawać zarząd powiatu. • rozporządzenia Prezydenta z mocą ustawy wydane na podstawie Konstytucji Marcowej z 1921 r. Wydanie roz­ porządzenia wymaga uzgodnień międzyresortowych. premiera. • zarządzenia ministrów (wydawane w zakresie działania danego ministra). Należy uznać. a następnie do 1989 r. Jeśli chodzi o akty prawa miejscowego będące źródłami prawa powszechnie obowiązującego. przewiduje wydawanie . Również przepisy porządkowe są zwykle uchwalane przez radę gminy. • uchwały Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. • zarządzenia przewodniczących komitetów powołanych w skład Rady Mini­ strów.

Trzeba stwierdzić. które mogą wtedy odwoływać się bezpośrednio do ustaleń danej dyrektywy. ogólne zasady prawa. traktaty akcesyjne oraz tzw. Ich znaczenie polega głównie na wyrażeniu stanowiska w okre­ ślonej sprawie wraz z postulatami co do postępowania adresatów tego rodzaju aktu. zalecenia (nazywane też czasem re­ komendacjami). Z tej zasady nadrzędności pra­ wa UE wynikają obowiązki organów legislacyjnych państw członkowskich. Konsekwencją jest zakaz uchwalania krajowych aktów normatywnych sprzecznych z prawem UE. Ponadto w prawie pochodnym Unii Europejskiej występują także różne inne akty. pewności prawa. że obywatele państw członkowskich UE mają prawo wnieść powództwo do sądu z odpowiednimi żądaniami odszkodo­ wawczymi. Zalecenia są wydawane w takich sytuacjach. zwyczaje oraz wartości tkwiące u podstaw funkcjonowania Unii. że rozporządzenia wspólnotowe są środkiem ujednolicenia prawa na teryto­ rium całej UE. zawarty w 1957 r. Obowiązują one w całości i są stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE. żeby nie na­ razić się na krytykę innych członków Unii i jej organów. ogólne zasady prawa. Radę Unii oraz Komisję Europejską rozporządzenia.24 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 25 wspólnotowe. deklaracje. Źródła prawa UE dzielą się na źródła prawa pierwotnego i pochodnego. ale również osoby fi­ zyczne i prawne oraz inne podmioty prawa. które porównuje się do ustaw w krajowych systemach prawa. Rozporządzenia mają abstrakcyjny charakter i mogą znaleźć zastosowanie w nieokreślonej liczbie przypadków (ogólne zasto­ sowanie). Zupełnie inny charakter niż rozporządzenia mają dyrektywy. Zalecenia nie mają charakteru normatywnego i są pozbawione mocy wiążącej. zalecenia i opinie. do którego określony daną dyrektywą ceł powinien być zrealizowany. Niekiedy w tych rozporządzeniach są upoważnienia do wydawania aktów normatywnych przez organy Wspólnot Eu­ ropejskich lub organy ustawodawcze państw członkowskich. Szczególne znaczenie mają rozporządzenia. wymagając od nich podjęcia środków koniecznych do osią­ gnięcia określonych w dyrektywach celów. decyzje. W traktatach założycielskich Wspólnot Europejskich tkwią tzw. Wśród traktatów założycielskich wyjątkową rolę spełnia Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską. Najczęściej zalecenia są wydawane przez Komisję Europejską i kierowane do państw członkowskich UE. Adresatami tych aktów mogą być nie tylko państwa członkowskie UE i organy wspólnotowe. Kontrolę wykonania przez państwa dyrektyw sprawuje Komisja Europejska. Do tych pierwszych zalicza się traktaty założycielskie Wspólnot Europejskich i Unii Europejskiej. Organy kra­ jowe mają pozostawioną swobodę wyboru form i środków realizacji tych celów. Takie akty prawne mogą też być wydawane przez Radę UE. Należy stwierdzić. podpisany w pierwotnej wersji w Maastricht w 1992 r. rezolucje. Tego rodzaju akty występują np. że dyrektywy stanowią od lat skuteczny środek realizacji polityki ochrony konsumenta we Wspólnotach Europejskich. w Rzymie i stąd zwany Traktatem Rzymskim. że państwo członkowskie UE nie wypełniło określonych obowiązków wynikających z prawa wspólnotowego. Taką ważną zasadą jest również zasada pierwszeństwa prawa wspól­ notowego wobec prawa państw członkowskich. Toteż występuje znaczne zróżnicowanie środków służących do wykona­ nia dyrektyw. Ich adresatami mogą być państwa członkowskie. Prawo wewnętrzne tych państw musi być dosto­ sowane do rozporządzeń wspólnotowych. demokratyzmu. jak równości. które powinny wziąć je pod uwagę. proporcjonalności. Całkowicie różnią się od dyrektyw tzw. Stanowią one wyraz daleko sięgającej ingerencji prawodawcy wspólnotowego w systemy prawa państw członkowskich. Na ogół w tego rodzaju akcie jest oznaczony termin. przedsiębiorstwa lub inne podmioty prawa. Są one stano­ wione na podstawie upoważnień przez określone organy Wspólnot Europejskich i mają specyficzny charakter. które są formułowane w toku orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości (ETS). Takie akty mogą być wyrazem określonej polityki wspólnotowej Unii. oraz Traktat o Unii Europejskiej. programy itp.. Najczęściej dyrektywy nie są zbyt szczegó­ łowo formułowane. Dyrektywy są skierowane wyłącznie do państw członkowskich UE. a chcą wpłynąć na postępowanie ich adresatów. gdy Rada i Komisja Europejska nie mogą wydać innego rodzaju aktów prawnych. miękkie prawo wspólnoto­ we (soft law) i zwykle nie wiążą adresatów. dyrektywy. Źródła prawa pochodnego (wtórnego) UE są bardzo zróżnicowane. Dyrektywy są wydawane przez Radę lub Komisję Europejską. jak wyznaczone cele zreali­ zować. w tym Polski. przy współ­ udziale Parlamentu Europejskiego w wypadkach określonych Traktatem usta­ nawiającym Wspólnotę Europejską. mające swoisty charakter. jak uchwały. polegające na konieczności usuwania z krajowych systemów pra­ wa norm prawnych sprzecznych z prawem wspólnotowym. Stanowią one tzw. zakaz ponownego postępowania w tej samej sprawie). Zalicza się do nich prawa podstawowe jednostek (w tym wolność gospodarczą) oraz takie zasady. Odrębne miejsce w prawie pochodnym UE zajmują umowy międzynarodowe zawierane przez Wspólnoty. orzecznictwo sądowe. ale jej kom­ petencje w razie opóźnień w ich realizacji ograniczają się do wszczęcia postę­ powania o uznanie. jawności oraz szereg zasad o charakterze proceduralnym (np. często . Natomiast decyzje jako źródła prawa UE zwykle nie mają ogólnego charak­ teru. co pozwala na uwzględnienie cech specyficznych występujących w danym państwie. W razie niewykonania dyrektyw orzecznictwo ETS uznało. Należą do nich wydawane przez Parlament Europejski wspólnie z Radą. Dyrektywy są więc bardzo elastyczną metodą harmoniza­ cji prawa państw członkowskich UE. Każda dyrektywa określa wymagany rezultat bez przesądzania środków oraz sposobów jego osiągnięcia. obej­ mującej także dziedzinę turystyki i powiązanego z nią transportu. w dziedzinach regulowanych przez prawo konkurencji. Poszczególne państwa same więc decydują.

czyli jego interpretacja. który do 1 lutego 2003 r.in. wyróżnia się wykładnię: • gramatyczną (czyli słowną. • legalną (dokonywaną przez specjalnie upoważniony organ państwowy). kto dokonuje wykładni. a w serii S (suplement) m. Publikowane w nim informacje o treści wspólnotowych aktów praw­ nych są dostępne nieodpłatnie na oficjalnych stronach portalu UE pod adresem internetowym: http://europa. jak również z ogólnego charakteru norm prawnych. ale nieraz jest to okres kilkumiesięczny lub nawet dłuższy. • systemową (odwołującą się do miejsca danej normy prawnej w systemie prawa oraz do jej stosunku do innych norm prawnych). Należą. czyli operacyjną (dokonywaną przez organy państwowe w toku stosowania prawa). . • celowościową (opierającą się na celu wydania danej normy prawnej).int/eur-lex/lex/pl/index. o ogłaszaniu aktów norma­ tywnych i niektórych innych aktów prawnych. to zespół czynności zmierzają­ cych do ustalenia zakresu i treści norm prawnych. zawarty przez Polskę w 1991 r. Toteż wejście danego aktu normatywnego w życie następuje z reguły później niż jego ogłoszenie. Przykładem jest Układ Europejski o stowarzyszeniu.htm Wejście aktu normatywnego w życie wymaga uprzedniego dania adresatom pewnego czasu na zapoznanie się z nowymi regulacjami prawnymi. Zasadą jest. Ponadto w serii C (komunikaty) tego dziennika są ogłaszane m. gdy dany fakt nie jest prawnie obojęt­ ny.. to może ona posłużyć organowi stosującemu prawo do wypełnienia luki w prawie dotyczącej podobnej sytuacji faktycznej. Można powiedzieć. a zarazem nie dotyczy go żadna obowiązująca norma prawna. umowy międzynarodowe zawarte przez Wspólnoty Europejskie i tzw.eu.26 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 27 Z równoczesnym uczestnictwem państw członkowskich UE. 1. • prywatną (dokonywaną przez adresatów norm prawnych).7. Monitor Polski. językową). czy przez przeciwieństwo). że organ stosujący prawo może wydedukować regułę postępowania na podstawie ogólnych zasad danego systemu prawa. która uporządkowała zasady i tryb wydawania dzienników urzędowych. • analogia prawa — gdy nie ma żadnych norm prawnych regulujących po­ dobne stany faktyczne. a nieraz są też konieczne przygotowawcze działania organizacyjne organów władzy pu­ blicznej. do nich: Dziennik Ustaw. W tej ostatniej kwestii wymieniona ustawa wyjątkowo dopuściła możliwość nadania aktowi normatyw- 1. który może wy­ woływać wątpliwości co do zastosowania danej normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego. Występują dwa jej rodzaje: • analogia ustawy — gdy istnieje norma prawna regulująca stan faktyczny o zbliżonym charakterze. nosił nazwę Dziennika Urzędowego Wspólnot Europejskich. Należy dodać. Luki w prawie są wypełniane przez wydanie aktu normatyw­ nego lub w drodze analogii. dzienniki urzędowe ministrów i urzędów cen­ tralnych oraz wojewódzkie dzienniki urzędowe. Jest to tzw. jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. • doktrynalną. Wynikiem dokonanej wykładni prawa może być stwierdzenie istnienia luki w prawie. Wskazany dziennik jest wydawany także w języku polskim. Okres oddzielający datę ogłoszenia ustawy od dnia jej wejścia w życie nosi nazwę „vacatio legis". co jednak wymaga znacznej ostrożności. Zagadnienia te reguluje ustawa z 2000 r. że okres ten wynosi 14 dni. że akty prawa miejscowego są ogłaszane w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Dziennik ten jest wydawany w 3 seriach. czemu służy ogłaszanie (publikowanie) aktów norma­ tywnych. przez analo­ gię. zalecenia i opinie.in. Z uwagi zaś na metodę interpretacji. Ogłaszanie aktów normatywnych Warunkiem przestrzegania aktów normatywnych jest oczywiście ich znajo­ mość przez adresatów. decyzje. który wydał dany akt normatywny). Potrzeba takiej interpretacji wynika zwłaszcza z wieloznaczności słów i wadliwości sformułowań przepisów prawnych. • praktyczną.in. Taki stan występuje wówczas. a przepisy porządkowe ogłasza się w drodze obwieszczeń. streszczenia wyroków ETS. przy czym najważniejsza seria L (legislacja) zawiera rozporządzenia. Tylko wyjąt­ kowo dzień ogłoszenia aktu normatywnego może być dniem jego wejścia w życie. jak też w sposób zwyczajowo przyjęty na danym terenie lub w środkach masowego przekazu.8. Wykładnia prawa Wykładnia prawa. wyróżnia się wykładnię: • autentyczną (dokonywaną przez organ. czyli naukową (wyrażaną w publikacjach naukowych). fikcja prawna znajomości prawa. gdyż prowadzi do przejmowania kompetencji organów władzy ustawodawczej. to niekiedy uważa się. Natomiast nie można mówić o lukach w prawie karnym. literalną. • historyczną (uwzględniającą okoliczności powstania normy prawnej).Do tego celu wykorzystuje się przede wszystkim specjalne urzędowe publikacje zwane dziennikami (organami) promulgacyjnymi. że w tym ustale­ niu tkwi pewna sprzeczność. dyrekty­ wy. • logiczną (odwołującą się do zasad logiki i wnioskowania m. nemu wstecznej mocy obowiązującej. umowy użyteczności publicznej. W zależności od tego. Takie sytuacje zdarzają się czasem w prawic cywilnym. Wraz z opublikowaniem we właściwym dzienniku urzędowym aktu normatywnego zakłada się jego znajomość przez adresatów. Akty normatywne UE i niektóre akty prawne niemające normatywnego cha­ rakteru wydawane przez organy wspólnotowe są ogłaszane w Dzienniku Urzę­ dowym Unii Europejskiej. ogłaszania w nich aktów prawnych oraz zasady wchodzenia w życie aktów normatywnych.

wła­ ścicielowi rzeczy przysługuje uprawnienie do korzystania z niej oraz uprawnie­ nie do rozporządzania tą rzeczą. Natomiast stosunki prawne są tworzone przez określone fakty. Tc pierwsze są skuteczne przeciwko każdemu i obowiązek odpowiadający danemu prawu pod­ miotowemu ciąży na wszystkich. inne prawa rzeczowe (np. ale czasem wielostronnymi (np. wyrządzenie komuś szkody ze swej winy). przedmiot stosunku prawnego (tj. Np. Stosunek prawny i jego elementy Każdy pozostaje w rozmaitych stosunkach z innymi ludźmi. rozmaite prawa osobiste (np. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. Drugi rodzaj czynów to czyny dozwolone.10. obowiązek podmiotu rozumiany jako nakazany lub zakazany adresatowi normy prawnej sposób zachowania się. Odpowiadający takiemu prawu obowiązek spoczywa nie na wszystkich. Natomiast prawa podmiotowe względne są skuteczne jedynie wobec oznaczonej osoby lub grupy osób.11. które z reguły są czynnościami prawnymi dwustronnymi (np. postępowanie podmiotów tego stosunku oraz rzeczy. czy upłynął już termin spełnienia świadczenia. do których zaliczamy za­ równo przestępstwa. Zdarzenia prawne są złożoną i niejednolitą kategorią. klę­ ski żywiołowe. w którym wyznaczona przez normy prawne sytuacja prawna jakiegoś podmiotu jest powiązana w pewien sposób z sytuacją prawną innego podmiotu. Zdarzenia prawne To nie normy prawne twor?. czy zaopiekowanie się rzeczą niczyją. Prawo podmiotowe Prawo podmiotowe należy odróżnić od prawa przedmiotowego rozumiane­ go jako zespół obowiązujących norm prawnych. 1. grupy osób. przedsiębiorcami i innymi jednostkami organizacyjnymi. ale w określonych okolicznościach też zaniechania (np. jednostki organizacyjne zwane osobami prawnymi. uprawnienie podmiotu rozumiane jako przyznana przez normy prawne możliwość określonego zachowania się. Oznacza ono możliwość określonego postępowania skuteczną wobec wszystkich (erga omnes). to tym samym stają się stosunkami prawnymi. Zakres tej regulacji jest zmienny. Takie fakty. sferę możliwości postępowania w określony sposób. które rodzą następstwa w postaci powstania. a wynikającą ze stosun­ ku prawnego. Odrębną grupę stanowią zdarzenia prawne zależne od woli ludzkiej. czyli fakty zmierzające do wywołania określonych skutków prawnych. Normy prawne bowiem tylko określają sytuacje. sporządzenie testamentu). nieudzielenic pomocy człowiekowi znajdu­ jącemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia). śmierć człowieka z przyczyn naturalnych. jak również czyny niedozwolone w rozumienia prawa cywilnego (np. Natomiast roszczeniem nazywamy wynikającą z prawa podmiotowego moż­ liwość żądania od oznaczonej osoby określonego postępowania. zmiany lub ustania stosunku prawnego. nazy­ wamy zdarzeniami prawnymi. Występują też czynności prawne jednostronne (np. . których to za­ chowanie dotyczy). Takie prawa podmiotowe wynikają ze stosunków zobowiązaniowych. Gdy określone stosunki społeczne są regulowane przez normy prawne. • akty prawne o charakterze nienormatywnym. Są to z reguły rozmaite działania. Działania i zaniechania można dalej podzielić na dwie grupy: • czyny. lecz wyłącznie na konkretnej osobie lub grupie osób. ulegają zmianom lub wygasają. Roszczenie może przy tym być wymagalne lub niewymagalne. czy upływ czasu. inne przedmioty materialne i dobra niematerialne. umowa sprzedaży). zastaw). w których stosunki prawne powstają. • W każdym stosunku prawnym można wyróżnić cztery elementy: podmioty stosunku prawnego (tj. wykroczenia. Wśród nich najważniejsze znaczenie mają umowy. czyli fakty wywołujące skutki prawne. inne jednostki orga­ nizacyjne). osoby. Uprawnienie jest elementem prawa podmiotowego. organami wła­ dzy publicznej. takie jak np.9. Z kolei wśród aktów prawnych nienormatywych podstawowy rodzaj stanowią czynności prawne. Składają się one na treść stosun­ ku prawnego. prze­ sądzany przez ustawodawcę i ograniczony w zasadzie do spraw istotnych oraz ważnych z punktu widzenia społecznego. chociaż takie następstwa nie były objęte zamiarem działającego. prawo do wizerunku) oraz prawa wynikające ze stosunków zobowiązaniowych i rodzinnych. Uprawnienia i obowiązki podmiotów stosunku prawnego są ze sobą skorelowane. Część stosunków jest krótkotrwałych. przewinienia dyscyplinarne. Mają one charakter naturalny. Do aktów prawnych o charakterze nienormatywnym zaliczamy ponadto akty administracyjne konstytutywne • • • 1. Właśnie do praw podmiotowych jest zaliczane prawo własności. inne trwają cale lata. To pierwsze natomiast oznacza przyznaną i zagwarantowaną przez normy prawne. Stosunek prawny to taki stosunek spo­ łeczny. Przy tym wcale nie wszystkie fakty powodują skutki prawne. organy władzy publicz­ nej.ą stosunki prawne. Takim prawem jest w szczególności prawo własności.28 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 29 1. różnymi instytucjami. umowa spółki). co zależy od tego. Można wśród nich wy­ różnić zdarzenia niezależne bezpośrednio od woli ludzkiej. Zaliczamy do nich np. Prawa podmiotowe dzielą się na bezwzględne oraz względne. Możliwość ta występuje tylko w stosunkach między konkretnymi stronami (inter partes). Wśród czynów można odróżnić czyny bezprawne.

zezwolenia.13. 1. dla czynności prawnych .prawo prywatne międzynarodowe.30 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 31 (np. a więc gdy dyspozycje lub sankcje tych norm nie pokrywają się ze sobą. Aby później wydane normy prawne nie kolidowały z normami wcześniejszymi. mające ustawowe podstawy i tym różniące się od domniemań faktycznych. Należy podkreślić. wysnuwanych często w życiu codziennym na podstawie doświadczenia życiowego. któ­ rego państwa normy prawne są właściwe do stosunków osobistych i majątko­ wych z elementarni międzynarodowymi w zakresie prawa cywilnego. Jeżeli dane orzeczenie sądowe lub akt administracyjny ma charakter deklaratoryjny i nie powoduje powstania.prawo państwa położenia rzeczy. czyli wolny od luk.prawo państwa. Rozwiązaniu tych problemów służy instytucja domnie­ mań prawnych. podlegający ciągłym zmianom. Czasem jednak prawo nie dopuszcza możli­ wości przeprowadzenia dowodu przeciwnego i wówczas mamy do czynienia z domniemaniem nieusuwalnym (np. System prawa System prawa tworzą wszystkie obowiązujące w danym państwie normy prawne. w którym dokonano danej czynności prawnej. Taki zbiór norm ma określony skład i strukturę. Obowiązujące prawo przewiduje w określonych przez siebie sytuacjach przyjęcie wniosku o istnieniu pewnego trudnego do udowodnienia faktu na podstawie innego bezspornego lub udowodnionego faktu. system organów władzy publicznej. zmiany lub ustania stosunku prawnego. w USA). Są to przepisy ustalające. Kolizja norm prawnych Kolizja norm prawnych ma miejsce wówczas. Ustawa ta wskazuje. jak też status jednostki w państwie oraz przysługujące jej prawa. wolności i obowiązki. społecznego oraz gospodarczego państwa. Dla stosunków z udziałem osób prawnych w celu rozstrzy­ gnięcia kolizji norm może znaleźć zastosowanie teoria siedziby osoby prawrnej bądź teoria powstania osoby prawnej albo teoria tzw. dla stosunków rzeczowych . przeważających wpły­ wów. Ponadto normy kolizyjne mogą wskazywać jako prawo właściwe prawo siedziby sądu albo odsyłać do prawa wybranego przez strony umowy. . jak też zasada. s ( P >Jny i w zasadzie zupełny. wyrok orzekający rozwód). co występuje na skalę masową. Ponadto zasadą jest. Jest to więc wnioskowanie o jednych faktach na podstawie innych faktów. zasady two­ rzenia prawa. Rodzaj regulo­ wanych stosunków społecznych jest podstawowym kryterium podziału syste­ mu prawa na gałęzie. 1. Taka kolizja może zachodzić w dwóch płaszczyznach: w czasie lub w przestrzeni. Dla stosunków osobowych właściwe jest prawo państwa. że norma prawna szczególna uchyla normę ogólną. że ojcem dziecka jest mąż jego matki.12. Są to tzw. a także w razie wy­ kraczania stosunków prawnych poza granice jednego państwa. w każdym państwie tworzy się normy kolizyjne. a norma prawna hierarchicznie wyższa uchyla moc normy hierarchicznie niższej. tj. że domniemania prawne najczęściej mogą być obalone dowodem przeciwnym. lecz źró­ dłami prawa. klauzule derogacyjne. to nic jest zdarzeniem praw­ nym. Te stanowiące całość normy prawne danego państwa dają się podzielić na gałęzie prawa. że prawo nie dzia- . domniemanie. gdy norma praw­ na późniejsza jest ogólna. gdy określony stosunek spo­ łeczny jest odmiennie uregulowany przez dwie lub więcej norm prawnych. jak też w wypadku obowiązywania prawa stano­ wego obok prawa federalnego (co występuje np. Aby rozstrzygać kolizje między różnymi ustawodawstwami. ła wstecz. jeżeli dziecko to urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem 300 dni od jego ustania lub unieważnienia. Prawo konstytucyjne (państwowe) reguluje podstawy ustroju politycznego. przepisów dzielnicowych (co miało miejsce w Polsce w okresie międzywojennym). 1. Ta gałąź prawa oparta na Konstytucji RP stanowi punkt wyjścia dla treści norm prawnych innych gałęzi prawa. kompleksy norm prawnych regulujące oznaczoną grupę stosunków społecznych. które dotychczas obowiązujące normy prawne. Kolizje norm prawnych w przestrzeni mogą wystąpić zarówno w sytuacji obowiązywania tzw. Ta ostatnia zasada nie ma jednak zastosowania. nowo wydany akt normatywny powinien zawierać tzw. wynikające z prawa przewozowego do­ mniemanie zaginięcia przesyłki. karna). Z natury rzeczy akty normatywne nie są zdarzeniami prawnymi. określa jego formę. która nie została wydana odbiorcy w ciągu 30 dni od upływu terminu przewozu). Jest to zbiór otwarty. administracyjna.14. domniemania usuwalne. a wcześniejsza ma charakter szczegółowy. którego dana osoba jest obywatelem lub w którym ma miej­ sce zamieszkania. decyzje o zwolnieniu od podatku) oraz orzeczenia sądowe konstytutywne (np. Domniemania prawne Ustalenie stanu faktycznego przez organ stosujący prawo może nieraz natra­ fić na duże trudności. W braku takich klauzul do rozstrzygnięcia kolizji norm prawnych pod względem czasu jest stosowana zasada. W Polsce takie normy zawiera ustawa z 1965 r. ale zarazem hierarchicznie uporządkowany. Domniemania tego jednak nie stosuje się w razie narodzin dziecka po upływie 300 dni od orzeczenia separacji. zasady wyborów organów przedstawicielskich. Przykładem do­ mniemania prawnego może być przewidziane przez kodeks rodzinny i opiekuń­ czy z 1964 r. zgodnie z którą ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. czy wręcz całe akty normatywne tracą moc obowiązującą z chwilą wejścia w życie nowych regulacji prawnych. a uzupełniające kryterium stanowi metoda regulacji tych stosunków (cywilnoprawna. koncesje. rodzinne­ go i opiekuńczego oraz prawa pracy.

tworzony przez akty normatywne organów Wspólnot Europej­ skich. Prawo pracy wywodzi się z prawa cywilnego. prawo dewizowe i prawo bankowe. prawo rzeczowe (własność oraz prawa do rzeczy cudzej). jak np. regulującym stosunki między pań­ stwami oraz organizacjami międzynarodowymi o charakterze międzyrządowym. sądowoadministracyjne. Szeroko rozumiane prawo karne obejmuje nie tylko prawo karne materialne tocznie z prawem karnym skarbowym. Podobnie kompleksową dyscypliną jest prawo turystyczne. powstające między równorzędnymi podmiotami prawa. prawa materialnego i prawa formalnego (proceduralnego). Jest to tzw. ustalających zasady odpowiedzialności karnej oraz system kar za przestępstwa. Zdecydowanie interes państwa dominuje w pozostałych gałęziach prawa. Źródła pra­ wa finansowego można podzielić na ustrojowe. W prawie cywilnym wyróżnia się takie działy prawa. • proceduralnego prawa administracyjnego (ogólnego oraz postępowań szcze­ gólnych. prawo transportowe. regulujące też stosunki zobowiązaniowe zachodzące między nimi oraz innymi przedsiębiorca­ mi. uprawnienia i obowiązki pracowników i pra­ codawców. prawo karne materialne. zawarte w kodeksie postępowania cywilnego z 1964 r„ który określa tryby postępowania sądowego w sprawach cywilnych oraz postę­ powanie przed sądem polubownym (arbitrażowym). czy prawo wyznaniowe. wyrażająca się przysługiwa­ niem uprawnień władczych organowi administracji publicznej albo innemu or­ ganowi lub podmiotowi wykonującemu funkcje zlecone z zakresu administracji. prawo gospodarcze obejmuje zarówno normy prawa cywil­ nego. między rodzicami a dziećmi oraz stosunki wynikające . Prawo karne to zespół norm prawnych określających czyny. własności przemysłowej). Trzeba też wspomnieć o wyróżnianych w nauce prawa w celach badawczych. zapoczątkowany przez rzymskiego prawnika Ulpiana na podstawie kryterium interesu państwa i interesu jednostki. Szczególnie ważną gałęzią prawa jest prawo cywilne. Np. W odróżnieniu jednak od stosun­ ków cywilnoprawnych stosunki rodzinne mają głównie charakter niemajątkowy. Niezależnie od podziału systemu prawa na gałęzie występuje podział prawa na publiczne i prywatne. jak: • • • • • część ogólna (instytucje wspólne dla wszystkich działów). które są prze­ stępstwami. uregulowane przez kodeks postępowania karnego z 1997 r. Normuje ono powstawanie i rozwiązywanie stosunków pracy. Prawo sądowe jest niejednolitą gałęzią prawa. które reguluje stosun­ ki majątkowe i związane z nimi stosunki niemajątkowe. prawo spadkowe. choć niektóre ich normy mają nieraz na celu interes jednostek. prawo wykroczeń łącznie z prawem wykroczeń skarbowych oraz prawo postępowania w sprawach o wykroczenia. ale trzeba podkreślić postępującą publicyzację tych gałęzi prawa. wynalazki oraz inne prawa w zakresie tzw. prawo podatkowe. Obejmuje ona swym zakre­ sem prawo o ustroju sądów i prokuratury. Ta gałąź prawa składa się z trzech części: • prawa o ustroju administracji publicznej. Ta gałąź prawa wiąże się w sposób naturalny z problematyką prawną ubezpieczeń społecznych. prawo handlowe. Z reguły mają one charakter kompleksowy. Prawo rodzinne również wywodzi się z prawa cywilnego. prawo górnicze. Zgodnie z zasadą jedności prawa cywilnego w prawie tym mieści się obecnie z przysposobienia (adopcji). regulujące stosunki społeczne związane z podróżami poza codziennym śro­ dowiskiem i świadczeniem usług na rzecz osób podróżujących oraz zapew­ nianiem im bezpiecznych warunków podróży i pobytu.32 Rozdział 1 Ogólne wiadomości o prawie 33 Prawo administracyjne normuje organizację administracji publicznej oraz jej postępowanie w odniesieniu do organów i jednostek podporządkowanych oraz obywateli i jednostek niepodporządkowanych. jak też zasady rozstrzygania sporów powstających ze stosunków pracy. oraz proce­ sowe prawo cywilne. ale również procedurę karną. prawo budowlane. lecz odrębnym systemem prawa. egzekucyjne. Obejmuje ono zespól norm prawnych dotyczących stosunków finansowych. opieki i kurateli. W jego skład wchodzi prawo sektora finansów publicznych (zwane dawniej budżetowym). jak i prawa administracyjnego oraz finansowego dotyczące stosunków gospodarczych. Prawo finansowe wywodzi się z prawa administracyjnego. porządkowe i dyscy­ plinarne). Natomiast prawo międzynarodowe nie jest gałęzią w systemie prawa kra­ jowego. wspomniane już procesowe prawo karne. takich jak prawo gospodarcze. prawo celne. a także stosunki między przedsiębiorcami a innymi podmiotami w sprawach gospodarczych. dydaktycznych i praktycznych dyscyplinach prawniczych.. Odróżnić też należy wspomniany wyżej w tym rozdziale system prawa ponad­ narodowego. prawo rolne. a według wielu nadal stanowi jego dział. Ta gałąź prawa reguluje stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami. prawo kar­ ne wykonawcze. W znacznym stopniu interes ten występuje obecnie również w regulacjach prawa pracy i prawa rodzinnego. prawo zobowiązaniowe (obligacyjne). Typowa jest tutaj metoda administracyjna regulacji stosunków społecznych. • materialnego prawa administracyjnego. prawo turystyczne. rozumiane jako prawo spółek handlowych. prawo na dobrach niematerialnych (prawo autorskie i prawa pokrewne. które trzeba odróżnić od pra­ wa karnego formalnego (procesowego) oraz prawa karnego wykonawczego. Właśnie interes jednostki tradycyjnie ma na celu prawo cywilne.

Jako zjawisko psychologiczne turystyka jest powiązana z przeżyciami emocjonalnymi i intelektualnymi wyni­ kającymi z planowania i odbywania podróży oraz ich wspominania po powrocie. które nie pokrywa się z pojęciem pasażera w statystyce transportu. Ta ostatnia stanowi odrębną sekcję H. Przy tym kategoria podróżnych jest do celów statystyki w turystyce dzielona na odwiedzających (tj. psychologicznym. Odwiedzającym jest osoba podróżująca do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otocze­ niem na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy. przewoźnikami. Zalecana przez UN WTO definicja tego pojęcia obejmuje ogół czynności osób.. W tym znaczeniu turystyka obejmuje także hotelarstwo. innymi usługodawcami. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD). wielopłaszczyznowym zjawiskiem społecznym. która traktuje turystykę jako jeden z takich działów. Produkt ten jest oferowany na rynku turystycznym. ani podróżnych prze­ wożonych nieodpłatnie lub za niską opłatą. Dla róż­ nych celów i potrzeb są formułowane znacznie różniące się między sobą okre­ ślenia turystyki. Nadawanie podobnie szerokiego znaczenia ter­ minowi „turystyka" wydaje się z reguły najbardziej uzasadnione. Właśnie szerokie rozumie­ nie tego określenia jest używane w ustawie o działach administracji rządowej i |997 r. odróżnia działalność związaną z turystyką od działalności hoteli i restauracji. Właśnie w ta­ kich szerokich ujęciach termin ten jest z zasady używany w tym podręczniku. umożliwiając zbieranie ujednoliconych w skali między­ narodowej danych statystycznych dotyczących podróży związanych z szeroko rozumianym przemieszczaniem się ludności. pośrednikami turystycznymi. jak również w granicach danego państwa (turystyka krajowa). taka osoba podróżująca jest określana mianem podróżnego. jak też z organizatorami podróży. stanowiące działalność gospodarczą zmie­ rzającą do zaspokojenia potrzeb noclegowych osób przebywających poza swoim stałym miejscem zamieszkania. służbowych lub innych nie dłużej niż przez rok bez przerwy poza swoim codziennym otoczeniem. jak też potrzeby statystyki w turystyce. Pojęcie turystyki Turystyka jest trudnym do zdefiniowania. Wskazana złożoność turystyki stwarza nie do przezwyciężenia trudności związane z ustaleniem powszechnie akceptowanej definicji turystyki.obejmującej transport. takich. tworzą­ ce się przy tym więzi społeczne między podróżującymi. Załącznik do tego rozporządzenia. Z kolei jako zjawisko kulturowe turystyka jest nie tylko wyrazem kultury i jej częścią. czy mieszkańca­ mi odwiedzanych miejscowości i terytoriów. przestrzennym i ekonomicznym. Chodzi tutaj o przemieszczanie się osób zarówno pomiędzy państwami (turystyka międzynarodowa).1. których wyjazd wiąże się z turystyką) oraz innych podróżnych. szerokie pojęcie turystyki. Można tutaj wyróżnić zwłaszcza cele naukowe i dydaktyczne. Generalnie należy zauważyć występowanie w obowiązującym prawic szer­ szego oraz węższego rozumienia pojęcia turystyki. co powoduje konieczność patrzenia na turystykę jako na rosnące na znaczeniu zjawisko ekonomiczne. Jest ono używane w różnych aktach normatywnych bez bliższego określenia zakresu pojęciowego tego terminu. wymagające badania procesów ekonomicznych zachodzących tu w skali makro i mikro. Takie wąskie rozumienie turystyki występuje w niektórych aktach normatywnych. sprzedawcami. Zgodnie z tymi ustaleniami UN WTO. gospodarkę magazynową i łączność. ale także jej przekazem oraz źródłem przemian kulturowych. Jako zaś zjawisko przestrzenne turystyka wyraża oddziaływanie podróżujących na śro­ dowisko przyrodnicze. gdyż to ostatnie za­ zwyczaj nie obejmuje członków załogi środka transportu. czego przykładem jest rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Jako zjawisko społeczne ukazuje ona role osób odbywających podróże. podczas gdy działalność związana z turystyką jest zaliczona we wskazanej klasyfikacji do sekcji I . To ogólnikowe określenie wywołuje wiele wąt­ pliwości.Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 35 ROZDZIAŁ £ - Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 2. przedsię­ biorcami hotelarskimi. Natomiast do celów statystycznych w turystyce jest stosowane szczególne. Potrzeby regulacji prawnych proble­ matyki turystycznej również wpływają na rozumienie pojęcia turystyki. Czasem jednak wyraźnie lub z kontekstu wynika konieczność odróżnienia hote­ larstwa od turystyki. kulturowym. jeżeli podstawowym celem podróży nie jest podjęcie działalności zarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miej- . Tworzące tę infrastrukturę dobra i urządzenia turystyczne stanowią wraz z usługami turystycznymi świadczonymi na rzecz podróżujących kategorię ekonomiczną w postaci produktu turystycznego. które podróżują i przebywają w celach wypo­ czynkowych. ale generalnie spełnia swoją rolę związaną z potrzebami w zakresie statystyki w turystyce. restauratorami. zawierający PKD. w tym przez wpływanie na powstawanie infrastruktury turystycznej.

Słowniczek ustawowy zawarty w tym akcie normatywnym określa rekreację ruchową jako formę aktywności fizycznej. Poszczególni autorzy wskazują przy tym na odmienne elementy składowe tego pojęcia. • jako zjawiska społeczno-ekonomicznego związanego ze wzrostem wolnego czasu i dochodów ludności oraz różnicowaniem się form zachowań ludzi. Ta definicja łączy elemen­ ty ujęcia dla potrzeb statystyki w turystyce z klasycznymi określeniami turystyki w literaturze przedmiotu. W tym właśnie kierunku zmierza definicja rekreacji ruchowej ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. że turystyka to przede wszystkim zachowanie człowieka. takich odwiedzających krajowych lub międzynarodo­ wych. którzy zatrzymują się co najmniej na jedną noc. będący realizacją wolności. wymienione au­ torki szeroko analizują funkcje rekreacji. trwający ponad rok). stały pobyt w odwie­ dzanej miejscowości (tj. związanych z dobrowolną. czy po prostu przy­ zwyczajeniami badawczymi. kulturowym. Autorka ta wymienia takie cechy rekreacji. w interesach lub w innych celach. 2. pozostających poza swoim normalnym środowiskiem nie dłużej niż rok. ale czasem również subiektywnymi ocenami. • funkcję korekcyjno-kompensacyjną. gastronomicznych oraz zwiedzaniem atrakcji turystycznych. Warto to tego dodać ekonomiczne określenie turystyki w ujęciu R. wypoczynkowych i innych. bardzo różnie rozumianym. Rekreacja oznacza określoną aktyw­ ność i powinna być rozumiana jako czynny wypoczynek podejmowany w celu regeneracji sił. że występują co najmniej trzy znaczenia rekreacji: • jako zespołu zachowań człowieka w czasie wolnym.2. • funkcję zdrowotną. poznawania i przeży­ wania świata. korzystając w odwiedza­ nej miejscowości w kraju lub w odwiedzanym państwie z publicznych bądź prywatnych miejsc zakwaterowania. Warto przytoczyć krótkie. Natomiast odwiedzający niekorzystający z takich miejsc zakwaterowania są określani mianem odwiedzających jedno­ dniowych i odrębnie ujmowani w statystykach. • jako procesu wypoczynku człowieka. oznaczającego czynność odtwarzania lub przywracania czegoś istniejącego wcześniej.zarówno przyrodniczym. Toczek-Werner zwraca uwagę na pochodzenie tego terminu z języka łacińskiego od czasownika reereo. Pojęcie rekreacji Rekreacja . W literaturze przedmiotu występują zróżnicowane i szerokie definicje rekre­ acji. Kwilecka i Z. których celem jest odpoczynek. którą reprezentują. odnosząc ją do zajęć. Przecławskiego. czasową zmianą miejsca pobytu.in. Nieraz jako określenia bliskoznaczne rekreacji podaje się wakacje lub wczasy. Często jest utożsamiana z wypoczynkiem i czasem wolnym. rozrywka lub rozwój własny.S. wyko­ nywanych w czasie pozostającym wyłącznie do dyspozycji jednostki. a nieraz też mający elementy twórcze. uczestnicy rejsów nocujący na statkach wycieczkowych lub jachtach zacumo­ wanych w porcie. jak aktywność. Bardzo zróżnicowane definicje turystyki występują w literaturze przedmiotu. Zajmując się głównie rekreacją ruchową (fizyczną). jak też wejściem w styczność osobistą ze środowi­ skiem odwiedzanym .ruchliwość fizycz- . tj. do których zaliczają: • funkcję wypoczynkową. Z grona odwiedzających wykluczają więc podróże między miejscem zamieszkania danej osoby a jej miejscem pracy lub nauki. przy czym główny cel ich wizyty jest inny niż wykonywanie czynności wyna­ gradzanych w odwiedzanym kraju lub miejscowości. • funkcję wypełnienia czasu wolnego. prowadzącego do regeneracji sił oraz odnowy produkcyjnych i twórczych jego zdolności. Krawczyka jako „ruchli­ wości somatycznej podejmowanej w celach autotelicznych i instrumentalnych". dążeniami do oryginalności ujęcia. Wskazuje przy tym. W tym socjologicznym ujęciu autor podkreśla. potoczne rozumienie turystyki jako zbiorowych lub indywidualnych wyjazdów poza miejsce stałego zamieszkania oraz wędrówki po z reguły obcym terenie w celach poznawczych. Dalszy podział odwiedzających do celów statystyki w turystyce prowadzi do odróżnienia turystów. choć nie dla wszystkich zrozumiałe z powodu użycia wyrazów obcych. jak również migracje zarobkowe związane z pracą. kierując się nie tylko celami badawczymi dyscypliny naukowej. • funkcję ludyczną (zabawową).podobnie jak turystyka-jest zjawiskiem wielopłaszczyznowym. rytmu i środowiska życia. podejmowaną dla wypoczynku i odnowy sił psychofizycznych. Na szczególną uwagę zasługuje definicja K. jak i społecznym. bezin­ teresowność i przyjemność rozumiana jako uczucie zadowolenia ze spełnienia oczekiwań związanych z wybraną formą aktywności. Przy tym autorki odróżniają rekreację czynną od biernej. dostrzegając umowność tego podziału. dobrowolność. Łazarka jako ogółu stosunków i zjawisk wynikających z podróży i pobytu osób podróżujących w celach wypoczynku. • funkcję socjalizacyjną. Do tej grupy odwiedzających są zaliczani także m. bycia z innymi. to współczesny sposób jego życia. Brożek. uzależnioną od wieku oraz sprawności psychicznej i fizycznej człowieka. chociaż podróże jednodniowe też dotyczą wyjazdu poza codzienne środowisko i niejednokrotnie wiążą się z korzystaniem z usług przewozowych. a zarazem czynność tworzenia. choćby przez kilka lub nawet więcej dni. Wreszcie na koniec można sformułować zdroworoz­ sądkowe. ale w istocie nie są to synonimy. określenie rekreacji przez Z. własnymi upodoba­ niami terminologicznymi. To naukowe określenie oznacza po prostu -jak się wydaje .36 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 37 scowości. że turystyka w szerokim znaczeniu to całokształt zjawisk ruchliwo­ ści przestrzennej. Podobnie szeroko rozumieją rekreację M.

Jest to więc pojęcie zbiorcze. W podsumowaniu powyższych rozważań na lemat pojęcia i zakresu rekreacji trzeba stwierdzić. obok tradycyjnych i nadal ważnych funkcji wypoczynkowych i renowacyj­ nych. motoryzacyjne. rozrywki (zabawy) i rozwoju własnego (samorealizacji). gospodarka maga­ zynowa i łączność. Może występować w formach aktywności podejmowanych sponta­ nicznie i realizowanych we własnym zakresie (samodzielnie) lub w formach zorganizowanych (jako usługi rekreacyjne). sekcji N .in. mających znaczenie tylko dla celów statystyki w turystyce i poza samym słowniczkiem ustawowym nieużywanych w tej ustawie.in. obejmująca: . Również w innych sekcjach PKD występują usługi turystyczne. . która realizuje funkcje wypoczynkowe i zdrowotne. Przy tym działalność związana z turystyką stanowi wraz z działalnością wspomagającą transport dział 63 wy­ mienionej sekcji. jak również orga­ nizowanie i obsługę ruchu turystycznego. Jej cechy charakterystyczne to: • dobrowolność. zdrowia pozytywnego. rozumianego nie jedynie jako brak choro­ by. dzia­ łalność muzeów. w tym wycieczek turystycznych z kompleksowym programem imprez. kowe. Uwagę zwraca podkreślenie przez Z.mieszczącej m. uzdrowiskowe. Przy tym słabością tej definicji jest odwołanie się do pojęć turysty i od­ wiedzającego. zdrowotne.usługi informacji turystycznej.usługi doradztwa turystycznego. miejsc zakwaterowania i wycieczek z kompleksowym programem imprez.3. obejmująca organizowanie imprez tury­ stycznych.in.30. usługi przewozowe. że rekreacja jest generalnie kojarzona z czynnym wypoczyn­ kiem. • 63. że indywidualna turystyka nieraz odznacza się wskaza­ nymi cechami rekreacji. Ta funkcja kreacyjna rekreacji odnosi się jednocześnie i równorzędnie do potrzeb biologicznych. działalność związaną z zapewnieniem prze­ wozu osób środkami transportu lądowego.usługi świadczone przez pilotów wycieczek. Sekcja I tej klasyfikacji. Wskazana ustawa okre­ śla usługi turystyczne jako usługi przewodnickie. usługi wesołych miasteczek. nawet gdy jest określana bez dodatkowego przymiotnika „ruchowa" (fizyczna). • wynikanie z osobistych zainteresowań. transport rekreacyjny. działalność ogrodów botanicznych i zoolo­ gicznych. usługi hotelarskie oraz wszystkie inne usługi świadczone turystom lub odwiedzającym. Bliższe określenie zakresu usług turystycznych wynika z powołanej już wy­ żej PKD. • przynoszone efekty w postaci przede wszystkim odpoczynku (odprężenia). • 63.rezerwację miejsc noclegowych. obejmująca usługi pośrednictwa w sprzedaży biletów. ale także sekcji K .in. świadczoną zwłaszcza przez stacje. czy rozryw- . Dodać do tego można zwłaszcza usługi pocztowe i informacyjne świadczone turystom lub odwiedzającym. społecznych i kulturowych człowieka. Niewątpliwie zwłaszcza turystyka aktywna i kwalifikowana mają wiele związków z rekreacją. usługi gastronomiczne. wodnego i powietrznego. do której wchodzą m. działalność wspierającą przewozy. jak i zakwaterowa­ nie. obejmująca: . usługi organizatorskie biur podróży. obejmuje m. Elementem przesądzającym o zaliczeniu określonej usługi do usług tury­ stycznych jest świadczenie tej usługi turyście lub odwiedzającemu. porty i dworce lot­ nicze w zakresie kontroli ruchu.30 D Pozostała działalność turystyczna. ale jako zdolność człowieka do rozwoju. uwzględniającym zarówno transport. która dzieli się na cztery podklasy: • 6330 A Działalność biur podróży. jak i zakwaterowanie.in. autobusów i przyczep kempingowych. obsługi pasażerów i bagażu. czy finansowe. usługi parków rekreacyjnych i plaż oraz tzw. Pojęcia te zaś są zdefiniowane w ustawie o usługach turystycznych w sposób pozostający 2. będąc w jego ramach odrębną grupą 63. a także sekcji O. psychicznych. wynajem samochodów osobowych bez kie­ rowcy.usługi przewodników turystycznych.30 C Działalność biur turystycznych. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. W tej właśnie gru­ pie jest wyróżniona klasa 63. edukacyjne. Przywołany autor wskazuje na znaczenie rekreacji w świetle współczesnych koncepcji tzw. Wśród tych innych usług mieszczą się m.obejmującej m. • cel główny w postaci własnej satysfakcji oraz regeneracji sił fizycznych i psychicznych.30 B Działalność agencji podróży. usłu­ gi sanatoriów i szpitali uzdrowiskowych. Tak jest nie tylko w odniesieniu do sekcji H.38 Rozdział 2 \Vprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 39 ną podejmowaną w celach samorealizacji i dla osiągania praktycznych korzyści. . W pełni odnosi się to do takiej turystyki. mające szeroki i nie do końca przesądzony zakres. nazwana jako transport. usługi rekreacyjne. ochrona zabytków. Należy podkreślić. Krawczyka funkcji rekreacji. . a w prakty­ ce nawet coraz częściej wiąże się z nimi i opiera się na podstawach umow­ nych.rezerwację i sprzedaż biletów i wycieczek miejscowych. uwzględniającym zarówno transport. przy jednoczesnym braku powiązań z obo­ wiązkami zawodowymi. do której została zaliczona działalność hoteli i innych obiektów noclegowych turystyki oraz działalność gastronomiczna. co nie wyklucza pewnych form zorganizowania. a także usługi agroturystyczne. • 63. . parków rozrywki i zabytkowych kolei. domowymi lub społecznymi. ale także usługi tele­ komunikacyjne. Usługi turystyczne Pojęcie usług turystycznych jest zdefiniowane w słowniczku ustawowym ustalonym w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. jaką jest zaspokajanie potrzeb kreacyjnych lu­ dzi. • związanie z czasem wolnym.3.

co może . Wycieczki powinny być zatem odróż­ nione od imprez turystycznych typu pobytowego. obejmujący w poszczególnych wypadkach bardzo różne usługi. ale również taki. Jej elementem charakterystycznym jest to. Działanie biura podróży w charakterze pośrednika turystycznego jest w ro­ zumieniu ustawy o usługach turystycznych ujęte stosunkowo wąsko. gdyż odno­ si sic tylko do przedsiębiorcy wykonującego na zlecenie klienta czynności fak­ tyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świadczenie usług turystycz­ nych. rozrywkowe i sportowe. Określenie to obejmuje zarówno osobę.40 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 41 w pewnej sprzeczności z zaleceniami UN WTO. Taki agent nie działa więc we własnym imieniu i powinien ujawnić. Przy tym każda z tych trzech faz organizacyjnych jest uwa­ żana za organizowanie danej imprezy turystycznej. jak i osobę. ale znacznie częściej biura podróży pełnią zarazem funkcje pośredników w za­ kresie sprzedaży imprez turystycznych organizowanych przez innych przedsię­ biorców. Przez określenie „turysta" wymieniona usiawa rozumie osobę podróżującą do innej miejscowości poza swoim siałym miejscem pobylu na okres nieprzekraczający 12 miesięcy. a często też w imieniu ubezpieczającego. przez którą należy rozumieć co najmniej dwie usługi turystyczne two­ rzące jednolity program i objęte wspólną ceną. Taki pakiet musi być traktowany w sposób jednolity. rezerwacji pokojów hotelowych. załatwiania formalności paszportowo-wizowych. Jest to więc swoisty pakiet turystyczny. Należy dodać. Ustawowa defi­ nicja takich usług rozumie przez nie krótkotrwałe. sprze­ daży biletów na przejazd różnymi środkami transportu. Nie może on działać zarazem na zlecenie klienta. Przytoczone ustawowe definicje turysty i odwie­ dzającego różnią się od zaleceń UN WTO. Polskie definicje ustawowe turysty i odwiedzającego są zdeformowane i w istocie zbędne wobec stosowania w ustawie o usługach turystycznych szerokiego określenia „klient". ogólnie dostępne wynajmo­ wanie domów. Jest to sytuacja podobna do działania brokera ubezpieczeniowego. Generalnie każda impreza turystyczna ma złożony i zindywidualizowany charakter. aby podstawowym celem podróży takich osób nic było podjęcie działalności zarobkowej wynagra­ dzanej ze środków pochodzących z odwiedzanego miejsca. Przy tym zawarcie tej umowy na swoją rzecz lub na rzecz innej osoby nie może stanowić przedmiotu działalności gospodarczej danej osoby. Wśród usług turystycznych szczególne znaczenie mają usługi hotelarskie. że znowelizowana ustawa o usługach turystycznych uznaje przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny za orga­ nizatora turystyki działającego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Ma to na celu ochronę klientów. na czyją rzecz działa oraz w czyim imieniu. na rzecz której umowa została zawarta. jak i umów o świadczenie innych usług turystycznych. który tylko ją przygo­ towuje albo oferuje ją klientom we własnym imieniu albo jedynie zajmuje się jej realizacją bądź też dokonuje czynności organizacyjnych wchodzących do dwóch z wymienionych faz danej imprezy. sprzedaży biletów na imprezy kultural­ ne. Bez nich z reguły nie są możliwe dłuższe imprezy turystyczne.reprezentowanego przez siebie organizatora turystyki albo działa jako agent organizatora turystyki nieuprawnionego do zawierania umów z klientami na terytorium Polski bądź też działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. ustawowo zdefiniowanym terminem jest określenie imprezy tury­ stycznej. pokoi. Od tak rozumianego pośrednika turystycznego ustawa o usługach turystycz­ nych odróżnia agenta turystycznego. w jego interesie oraz na jego rachunek. jak również świadczenie — w obrębie obiektu — usług z tym związanych.Takie pośredniczenie może dotyczyć zarówno umowy o imprezę tury­ styczną. który zarazem przygotowuje. bądź której prze­ kazano prawo do korzystania z usług turystycznych objętych uprzednio zawartą umową. która zamierza zawrzeć lub zawarła umowę o świadczenie usług tury­ stycznych. Odnosi się to również do odwiedzającego. którzy nieraz nie mieli świadomości. jak i oferuje oraz realizuje określoną imprezę turystyczną. jeżeli usługi te obejmują nocleg lub trwają ponad 24 godziny albo jeżeli program przewiduje zmianę miejsca pobytu. rezerwacji w nich miejsc. jeżeli w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje on jedno­ znacznie właściwego. dla której celem podróży nie jesi podjęcie stałej pracy w odwiedzanej miejscowości i która korzysta z noclegu przynajmniej przez jedną noc. nazywanych z lego tytułu touroperatorami. Podróż zatem do sezo­ nowej pracy nie pozbawia danej osoby charakteru turysty. sprzedaży usług noclegowych. Przygotowywaniem. odwie­ dzających jednodniowych. kto w rzeczywistości jest organizatorem danej imprezy turystycznej. że program takiej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu jej uczestników. jak i tzw. Jest to przedsiębiorca stale pośredniczący w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na rzecz organizatorów turystyki lub na rzecz innych usługodawców mających siedzibę w kraju. Ważnym. sprzedaży usług żywieniowych. który również działa na zle­ cenie klienta. Organizatorem turystyki jest więc nie tylko przedsiębiorca. oferowaniem i realizacją imprez turystycznych zajmują się podmioty określane przez ustawę o usługach turystycznych mianem organi­ zatorów turystyki. Organizacja imprez turystycznych może stanowić jedyny przedmiot działania danego biura podróży. które wymagają. Szczególnym przy tym rodzajem imprezy turystycznej jest wycieczka. zawierania umów ubezpieczenia itp. którego odróżnia od turysty niekorzystanie z noclegu w odwiedzanej miejscowości. Głównym celem tego typu usług jest zatem odpłatne zaspokojenie okresowych potrzeb noclegowych turystów. mieszkań. Pojęcie „odwiedza­ jący" oznacza zgodnie z tymi zaleceniami zarówno turystów. Takie funkcje organizatorskie spełnia wiele biur podróży. miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów lub przyczep samochodowych. ale te ostatnie również mogą obejmować swym zakresem fakultatywne wycieczki.

nauki gry w tenisa lub innych czynności. a w szcze­ gólności: biwaków. innych ćwiczeń. bary. domy studenckie itp. prowadzonych bez lub łącznie z wyżywieniem przez hotele. • innych form aktywnego wypoczynku rekreacyjno-sportowego. tenis stołowy. Usługa rekreacyjna w formie indywidualnej może dotyczyć np. mieszkań. co jest związane z proce­ sami upowszechniania aktywnego ruchowo wypoczynku w społeczeństwie i pro• • • • • . żeglarstwo. Z tego wynika. miejsc noclegowych lub miejsc na kempingach. usługi porządkowe. callanetics). tenis ziemny. że obok usług noclego­ wych usługi hotelarskie mogą obejmować i zwykle obejmują także usługi ga­ stronomiczne. nauka tańca.42 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 43_ następować w bardzo różnych formach. profilaktyczno-usprawniających. piłka nożna). lecz osoby zamieszkałej na stałe w tej samej miejscowości. W tym podręczniku jest używane zbiorcze określenie „przedsiębiorca hotelarski". które można określić jako usługi rekreacyjne. którego program obejmuje zajęcia z zakresu rekreacji. wal). zabaw ruchowych. Z zasady tylko korzystanie z noclegu na polach biwakowych nie wiąże się z równoczesnym świadczeniem innych usług. wiążące się z wynajmowaniem domów. aerobik. stołówki i inne jed­ nostki. jak np. koszykówka. pola kempingowe. Organizator zajęć rekreacyjnych i innych form aktywnego wypoczynku jwiadczy usługi. rozrywkowe. motele. Taki stały zespól oznacza grupę uczestni­ ków zajmujących się w ramach swojego czasu wolnego regularnymi ćwiczenia­ mi o charakterze: • gimnastycznym (np. rajdów. usługi przechowania. • gier zespołowych (np. których opanowanie wymaga indywidualnego podejścia ze strony instruktora. surwi- 2. zespół taneczny). zlotów. Trzeba też podkreślić. rekreacyjnych ćwiczeń w terenie (np. jazda konna). nauki jazdy konnej lub jazdy na nartach.Hotele i restauracje. windsurfing).4. turniejów. obozowisk. sportów zimowych (np. • zespołowej (w parze. bursy. biegi na orientację. Podstawową formą organizacyjną usług rekreacyjnych są rozmaite zespoły ćwiczeniowe o charakterze stałym. na rzecz jednego usługobiorcy). rozmaite usługi rekre­ acyjne. zloty. • gier ruchowych (np. z wyłączeniem sprzedaży w automatach sprzedających.. Z ustaleń ustawy o usługach turystycznych wynika ponadto. jak rajdy. w którym jest realizowana usługa noclegowa. Coraz częściej mamy do czynienia ze zdefiniowaną wyżej imprezą rekre­ acyjną jako formą organizacyjną usług rekreacyjnych. gdyż zainteresowania i potrzeby ludzkie w tym zakresie oraz moż­ liwości uczestników są nader zróżnicowane. Takie dodat­ kowe usługi są świadczone w obrębie obiektu. czy informacyjne. że zorganizowana działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej może być prowadzona w zakresie: • zajęć.c. Konsekwencją zaś zakresu tych praw i obo­ wiązków jest odpowiednie ustalenie odpłatności za tego rodzaju usługę rekre­ acyjną. ani przez oparte na niej rozporządzenie MEN w sprawie szczegółowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekre­ acji ruchowej z 2001 r. zbyt długim i źle brzmiącym mianem utrzymującego zarobkowo hotel lub podobny zakład. pływanie. festy­ nów i zawodów amatorskich. Sekcja ta obejmuje wynajem pomieszczeń przeznaczonych do krótkotrwałego zamieszkania. • • • • siłowym (np. że w powyższy sposób rozumiane usługi hotelarskie mogą być świadczone nie tylko w obiek­ tach hotelarskich. pensjonaty. gier sportowych lub innych konkurencji sportowych. ale również w innych obiektach spełniających minimalne wymagania określone przez obowiązujące prawo. tanecznym (np. Taka usługa wiąże się z potrzebą zindywidualizowanego określenia praw i obowiąz­ ków usługodawcy i usługobiorcy. kulturystyka). snowboard. • imprezy rekreacyjnej rozumianej jako jednorazowe lub cykliczne spotkanie uczestników. których działalność polega na przygotowaniu i dostarczaniu posiłków i napojów odbiorcom zewnętrznym. podczas których są prowadzone różne formy rekreacji ruchowej. kręgle. internaty. Są one bardzo różnorodne. bilard. • sportów wodnych (np. kometka. spływów. Usługi rekreacyjne Pojęcie usług rekreacyjnych nic jest zdefiniowane przez ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. sportów jeździeckich (np. narciarstwo biegowe i zjazdowe). bądź też działania o charakterze imprezy turystycznej. sportów motorowodnych. siatkówka. Taki podmiot jest nazwany w tytule XXIX księgi trzeciej k. w drużynie). domy wycieczkowe. Usługi te mogą być wykonywane w formie: • indywidualnej (tj. że nie każda działalność zali­ czona w ramach PKD do sekcji H ma związek z turystyką. golf). objętej sekcją G. paintball. w grupie rodzinnej lub koleżeńskiej. czy spływy. Ustawa ta jednak nie definiuje podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. pokoi. schroniska. modelarstwo lotnicze). jak również działal­ ność gastronomiczną prowadzoną przez restauracje. lotniarstwo. płetwonurkowanie. Z powyższych usług hotelarskich nic wszystkie są zaliczone w ramach PKD do sekcji H . wschodnich sztuk walki i samodoskonalenia. Charakteru usługi hotelarskiej nie traci przy tym usługa wykonywana nie na rzecz turysty. sportów lotniczych (np. Wskazany akt wykonawczy odróżnia.

• działalność ogrodów botanicznych i zoologicznych. jazdy na rowerze. zmierzające do wyboru w drodze eliminacyjnej najlepszych uczestników o określonej sprawności fizycznej. . a koń­ czące się zwykle spotkaniem w miejscu docelowym. kortów tenisowych. kabin plażowych. która nie wymaga od uczestników specjalistycznych umiejętności technicz­ nych. zloty i spływy jako piesze. • biwaki. • spartakiady. wykonywane w obiektach takich jak łaźnie tureckie. któ­ re jednak nic podlegają formalnemu zweryfikowaniu. gdzie indziej nicsklasyfikowane.Z obejmuje m. Pojęcie usług rekreacyjnych jest ściśle związane z powołaną wyżej PKD i jej sekcją O nazwaną pozostała działalność usługowa komunalna. wymagająca posiadania specjalistycznych umiejętności. sauny i łaźnie parowe. wiążące się z realizacją oznaczonych zadań. organizowane dla stałych zespołów ćwiczeniowych. organizujących np.61. będąca w grupie 92. • turnieje. które są z zasady ogólnodostępne.3 nazwanej: inna działalność artystyczna i rozrywkowa. że wskazana podklasa obejmuje usługi. gdzie indziej niesklasyfikowana. czy rekreacyjnej jazdy konnej. • biegi przełajowe. Takie imprezy mają na celu zachęcenie uczestników do aktywności i zabawy poprzez różne postacie współzawodnictwa i okazania sprawności fizycznej.in. będąca grupą 92. co obejmuje m. w której juko klasa 92. trwające od kilku dni do kilku tygodni. będące postacią rywalizacji w różnych grach zespołowych osób systematycznie w nich uczestniczących w celach rekreacyjnych i mają­ ce charakter zbliżony do rozgrywek sportowych. klubów i świetlic. stanowiąca grupę 92. konne.in.Z obejmuje m.5 klasą 92.Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 45 pagowaniem rekreacji jako elementu stylu życia współczesnego człowieka. lekcje w terenie). a także dzia­ łalność związana z rekreacyjnym wędkowaniem oraz tzw. uzdro­ wiska itp. nazwanej „pozostała działalność usługowa". sekcje tenisa stołowego.62. jak festyn. ale z możliwością modyfi­ kacji zasad tych gier. transport rekre­ acyjny w postaci np. rekreacją i sportem. łącznie z wynaj­ mowaniem m. Są to bowiem usługi mające na celu zapewnienie dobrego samopoczucia fizycznego oraz komfortu. działalność basenów kąpielowych i pływalni sporto­ wych. • imprezy żeglarskie jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w zakresie żeglarstwa jachtowego lub deskowego. stanowiąca w tejże grupie klasę 92. • ligi rekreacyjne. • konkursy. będące krótkoterminową formą rekreacyjnej imprezy terenowej. • działalność związana ze sportem. stanowiące formę urozmaicenia tych ćwiczeń i element ich usportowienia.53. stanowiącą dział 92. w tym działalność parków rekreacyjnych i plaż. obozowiska i kolonie stanowiące formę uczestnictwa dzieci i mło­ dzieży w czynnym wypoczynku. boisk basebal­ lowych. leżaków i koszy plażowych. Sekcja ta obejmuje różne rodzaje działalności.F wyróżniona w grupie 92.7. działal­ ność szkół jazdy konnej i innych szkółek sportowych.Z. Obowiązujące wyjaśnienia do PKD przesą­ dzają. • rajdy. sugeruje to swoją nazwą na pierwszy rzut oka.33. jak też mająca postać wycieczki turystyki kwalifikowanej albo wycieczki przedmiotowej organizowanej dla dzieci i młodzieży szkolnej (tzw.3l. chociaż jej podklasa 93. społeczna i indywidualna. biegi patrolowe i tzw. obejmująca działalność związaną z poprawą kondycji fizycznej. Usługi rekreacji ruchowej w rzeczywistości nie mieszczą się w sekcji 93 PKD. rezerwatów przyrody oraz innych obszarów i obiektów chronionej przyrody. hal do uprawiania gier zespołowych i obiektów do uprawiania spor­ tów zimowych. w tym działalność związaną z kulturą. w której podklasa 92. czy turniej. zgadywanki terenowe. • pozostała działalność rekreacyjna. spartakia­ da. wymagająca posiadania odpowied­ nich umiejętności i uprawnień podlegających sformalizowanej weryfikacji. co często stanowi tylko jeden z elementów składowych takich imprez rekreacyjnych. mają charakter interdyscyplinarny i są nastawione głównie na rozrywkę i zabawę. bądź nawet oddalonych miejsc o uznanych walorach krajoznawczych lub historycznych. rowerowe. organizowanie i przepro­ wadzanie imprez sportowych na powietrzu i w halach dla amatorów. kajakowe lub przy uży­ ciu innego środka transportu wędrówki co najmniej kilku grup uczestników po określonym terenie. W ramach tego działu mieści się: • działalność domów i ośrodków kultury jako podklasa 92. pól golfowych. żeglarstwo i myślistwo rekreacyjne. mająca na celu poznanie rejonu miejsca zamieszkania lub pobytu. pól krykictowych. biegi na orientację. które co najwyżej można by zaliezyć do rekreacji biernej. Dokonywana w literaturze przedmiotu klasyfikacja imprez rekreacyjnych obej­ muje w szczególności: • festyny. • impreza narciarska jako forma rekreacyjnej imprezy terenowej w okresie zimowym w zakresie zwłaszcza narciarstwa zjazdowego i biegowego oraz snowboardingu.72 występuje pozostała działalność rekreacyjna.6. działalność domów kultury.in. a podklasa 92. solaria. łą­ czące się często ze zdobywaniem różnych sprawności przez uczestników.04. salony masażu. będące postacią współzawodnictwa osób o stosunkowo wyso­ kim stopniu sprawności fizycznej i zwykle wcześniej odpowiednio przygo­ towujących się do tego rodzaju rywalizacji.in. • działalność wesołych miasteczek i parków rozrywki. • wycieczki jako krótkoterminowa forma rekreacyjnej imprezy terenowej.

Świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych jest działalnością gospodarczą wtedy. Mamy z tym nieraz do czynienia w dziedzinie turystyki i rekreacji. gdyż na mocy przepisu szczególnego tej ustawy jej przepisów nie stosuje się do wynajmowania przez rolników pokoi. jak też w urzędowych rejestrach i systemach informacyjnych administracji publicz­ nej. Z natury rzeczy każda działalność gospodarcza musi obejmować czynności organizatorskie takie choćby. jeśli jako tzw. wykonywaną: • zarobkowo. a także działal­ ność zawodową. ale również w ewidencji i dokumentacji oraz rachunkowości. Imprezy turystyczne organizowane przez tego typu podmioty w celach wychowawczych.46 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 47 Bardziej szczegółowe omówienie różnych form organizacyjnych usług rekre­ acyjnych można znaleźć w literaturze przedmiotu. wprowadzona rozporządzeniem Rady Ministrów z 2004 r. wykonywanie i zakończenie działalności gospodarczej na teryto­ rium RP oraz zadania organów administracji publicznej w tym zakresie. Ustawa ta reguluje podejmowanie. Obejmuje ono działalność wytwórczą.5. czynności zaspokajające potrzeby fizyczne i psy­ chiczne człowieka w zakresie kultury. Również organizowanie imprez rekreacyjnych i stałych zajęć rekre­ acyjnych w celach niezarobkowych pozbawia taką działalność charakteru dzia­ łalności gospodarczej.d. działalność non profit nie jest prowadzona w celu zarobkowym. • ciągle. Wszystkie wymienione cechy działalności gospodarczej muszą występować łącznie.d. Także wszelkie przypadkowo podejmowane czynności nie mogą oznaczać podjęcia działalności gospodarczej. wolne zawody. szczególne formy organizacyjne . jaką zapewnia wskaza­ na ustawa. W pojęciu organizacji mieści się dokonanie wyboru formy prawnej prowadzenia działalności gospodarczej. Taka działalność rolników nie wiąże się z koniecz­ nością przestrzegania ustaleń ustawy o s. wypoczynku i sportu. podatkowego.in. działalność agrotury­ styczna jest wykonywana przez rolnika poza gospodarstwem rolnym. Pozostałe dwa elementy pojęcia działalności gospodarczej. Także działalność odpłatna. Cechami wolnego zawodu są m. Jednak nie każda taka działalność podlega przepisom ustawy o s. zwanej dalej ustawą o s. Jeśli jednak okre­ ślona działalność następuje w ramach pomocy sąsiedzkiej lub koleżeńskiej albo jako tzw. że uczestnicy tych imprez są pozbawieni ochrony prawnej. a więc właśnie określające istotę usług turystycznych i rekreacyjnych. choćby nawet przyniosła danemu podmiotowi jakiś dochód. to nie pod­ lega wskazanemu wyłączeniu.d. Wymaga bowiem ona względnej stałości oraz zasad­ niczo wiążącej się z tym cechy powtarzalności. przynosząca stałe lub jednorazowe dochody nic jest działalnością gospodarczą. szkoły oraz inne jednostki organizacyjne. Taka działalność usłu­ gowa wykonywana we własnym imieniu i na własny rachunek jest działalno­ ścią przedsiębiorcy. kwalifikowane wykształcenie. Nie wyklucza to oczywiście prowadzenia działalności gospodarczej tylko sezonowo. w sposób zarobkowy i ciągły. rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż. Na mocy ustaleń omawianej ustawy oraz przepisów ją wprowadzających do działalności gospodarczej są kwalifikowane tzw. czy w za­ kresie ubezpieczeń społecznych. nie są ujęte w powołanej ustawie w sposób jednoznaczny. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związa­ nych z pobytem turystów. jak również stworzenie struktur zarządzania i nadzoru w tym zakresie. tj. budowlaną i usługową oraz poszukiwanie. regulowany charakter. religijnych lub innych celach niezarobkowych nie podlegają ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. Powoduje to w konsekwencji.g. aby były one podejmowane w celu zarobkowym. Nie jest to więc działalność Gospodarcza. stowarzyszenia. Przy tym pojęcie działalności gospodarczej jest w tej ustawie rozumiane szeroko. dydaktycznych. • w sposób zorganizowany. ma ona charakter powszechnie obowiązujący i jest stosowana nie tylko w statystyce. gastronomiczne.. osobiste wykonywanie. zalicza do działalności gospodarczej działalność zawodową wykonywaną zarobkowo. handlową. gdyż jest zasadniczo ograniczone do zaspokajania własnych po­ trzeb.d. jak też czynno­ ści z zakresu transportu.g. Bez wątpienia nie jest działalnością gospodarczą organizowanie w celach niezarobkowych wycieczek i innych imprez turystycznych przez związki wy­ znaniowe.in. 2.. jak uzyskanie wpisu do rejestru przed­ siębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. Nie zawsze jest ono zgodne z ustaleniami PKD. to nie ma ona charakteru zor­ ganizowanego w rozumieniu omawianej ustawy. dokonanie wymaganego przez obowiązujące prawo zgłoszenia statystycznego. gdy jest to działalność zarobkowa. Właśnie tylko w sezonie wakacyj­ nym niektóre podmioty świadczą usługi noclegowe. Warunkiem jest jednak. Ustawa o s. Działalność usługowa mieści w sobie wiele zróżnicowanych czynności. któ­ rych normatywną podstawę stanowi Polska Klasyfikacja Wyrobów i Usług (PKWiU). wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły.g. przewóz z grzeczności). Zwykłe więc wędkowanie nie może być uznane za działalność gospodarczą. Pojęcie działalności gospodarczej Zarobkowe świadczenie usług turystycznych lub rekreacyjnych stanowi ro­ dzaj działalności gospodarczej i podlega regulacjom ustawy o swobodzie dzia­ łalności gospodarczej z 2004 r. Do tych czynności zalicza się m. Jeśli ta tzw. grzeczność (np.g. czy rekre­ acyjne. wykonywanie jej w sposób zorganizowany i ciągły. chociaż jako załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów 2 1997 r.

że znowelizowany w 2003 r. co wynika z przepisów k. Wskazana jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną. że ma się do czynienia z samodziel­ nym podmiotem zarobkowo trudniącym się świadczeniem dla innych. nie ma możli­ wości zweryfikowania faktu występowania przedmiotowych cech tej działalno­ ści. Natomiast pojęcie to nie obejmie spółek cywilnych. W nauce pra­ wa postuluje się. przy ponoszeniu odpo­ wiedzialności cywilnej oraz publicznoprawnej za wyniki finansowe określonej działalności gospodarczej. 2. Ta interesująca propozycja powinna być brana pod uwagę w zakresie rozumienia pojęcia działalności gospodarczej na gruncie prawa cywilnego. Trzeba zaznaczyć. Przy tym nowelizacja kodeksu cywilnego z 2003 r. Jak wykazuje J. której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną. nakazuje odpowiednio stosować przepisy o osobach prawnych. Zgodnie z ustawą o s. mianem przedsiębiorcy. ale również inne podmioty.d.h. związanie tajemnicą zawodową. przyznających takim spółkom możliwość naby­ wania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i by­ cia pozywanymi. a także zawierająca inne określenia dowolne obra­ ne. Powołany autor uważa te ele­ menty omawianej definicji za zbędne tak samo. skoro ustawa nic przyznaje im zdolności prawnej. jak np. Zgod­ nie z k. czyli moż­ ność bycia podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego.s. Do tej kategorii jednostek organizacyjnych znowelizowany k. zwłaszcza zorganizowania i ciągłości. jak też osoba prawna oraz jednostka organizacyjna niebędąca osobą praw­ ną. W dodanych przepisach kodeksowych o przedsiębiorcach i ich oznaczaniu przedsiębiorca jest zdefiniowany jako osoba fizyczna.s. Nieraz świad­ czenie usług przewodnickich ma właśnie zarazem charakter działalności zawo­ dowej. Powyższa ustawowa definicja działalności gospodarczej jest poddawana kry­ tyce przez przedstawicieli nauki prawa. że określonej działalności nie można uznać za działalność gospodarczą. jak również istnienie samorządu zawodowego. osoba prawna lub jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną.Nie bez racji zarzuca też tej definicji. Wskazany prze­ pis bowiem przyznaje spółkom akcyjnym w organizacji oraz spółkom z ograni­ czoną odpowiedzialnością w organizacji możliwość nabywania we własnym imieniu praw i zaciągania zobowiązań oraz pozywania i bycia pozywanymi. które samo nie definiuje tego pojęcia. Nie ma jednolitej interpretacji zakresu znaczeniowego tych cech. ale wspól­ ników takiej spółki za przedsiębiorców W świetle szczególnych ustaleń k. należy do kategorii określanej mianem niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Natomiast firmą osoby . pod którym działają. Oznacza to podejmowanie decyzji gospodar­ czych na własne ryzyko i z reguły na własny rachunek. niezależność i etyka zawodowa. że kodeksowe określenie przedsiębiorcy odwołuje się do rozumienia terminu „działalność gospodarcza" ustalonego przez akt o charakterze publicznoprawnym.d. jak też działalności gospodarczej. Należą do niej nie tylko wymienione osobowe spółki handlowe. przedsiębiorcami są ponadto spółki kapitałowe w organizacji. W konsekwencji J. gdyż wykonywana we własnym imieniu przez osobę fizyczną działal­ ność gospodarcza mieści w sobie pojęcie działalności zawodowej. Może nim być osoba fizyczna. zgodnie z którą oznacza ona uczestniczenie w obrocie gospodarczym w sposób uzasadniający przekonanie. że dany podmiot nie prowadzi działalności gospodarczej pomimo wpisu do rejestru przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej. szczególne sposoby wynagradzania oraz ponoszenia odpowiedzial­ ności zawodowej.h. stowarzyszenia niezarejestrowane. takimi spółkami są spółki jawne. jak ustawowe odwołanie się do ekonomicznej klasyfikacji działalności. Przeciwstawienie działalności gospodarczej i działalności zawodowej doko­ nane w kodeksowej definicji przedsiębiorcy jest nielogiczne i wprowadzające w błąd. Warunkiem posiadania statusu prawnego przedsiębiorcy jest.48 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 49 wykonywania zawodu.d.s. kodeks cywilny wprowadza częściowo inne pojęcie przedsiębiorcy.g. spółki partnerskie. brak zamiaru ciągłego prowa­ dzenia działalności) powoduje. spółki ko­ mandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne.g. Chodzi tutaj wyłącznie o zdolność prawną polegającą na możliwości korzystania z uprawnień przedsię­ biorcy i wykonywania jego obowiązków. Przedsiębiorca może posługiwać się skrótem firmy.c. że nie ma w niej instrumentów chroniących kontrahentów przed zarzutem. a trudno bez zastrzeżeń przyjąć. Takimi jednostkami są spółki osobowe. aby w przyszłości status wolnego zawodu uzyskali przewodni­ cy turystyczni. wprowadziła w odniesieniu do przedsiębiorców pojęcie firmy jako ich oznacze­ nia. prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową.g. której ustawa przyznaje zdolność prawną. której ustawa przyznaje zdolność prawną. jakim jest ustawa o s. aby dany pod­ miot we własnym imieniu podejmował i wykonywał działalność gospodarczą w wyżej podanym rozumieniu. Ustawowa definicja przedsiębiorcy uznaje zatem nie spółkę cywilną. Grykiel. Pojęcie przedsiębiorcy Podmiot podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą jest określany przez ustawę o s. a także prowadzenia przedsiębiorstwa pod własną firmą. określająca formę prawną danej osoby prawnej.6. za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Grykiel proponuje własną definicję działalności gospo­ darczej. Brak choćby jednej z ustawowych cech (np.. Firmą osoby prawnej jest jej nazwa.h. Kodeksowa definicja przedsiębiorcy znajduje zastosowanie do wszelkich sto­ sunków cywilnoprawnych z udziałem podmiotów profesjonalnie prowadzących działalność gospodarczą.

g.d. czy przedmiotu lub miejsca działalności. prowadzonego przez ministra właściwego do spraw gospodarki. podległego organizacyjnie danemu przed­ siębiorcy zagranicznemu.. Trzeba podkreślić. krajowego) i przedsiębiorcy zagranicznego mają podstawowe znaczenie dla świadczenia usług turystycznych na terytorium RP. w szczególności co do osoby przedsiębiorcy. a więc także na terytorium Polski. należy odróżnić pojęcie przedsiębiorcy zagranicznego.50 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 51_ fizycznej prowadzącej we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawo­ dową jest jej imię i nazwisko. jeżeli nie wpro­ wadza to w błąd. Warto wspomnieć o ustaleniu ustawy o s.d. która generalnie powtarza uprzednio obowiązujące w tych kwestiach regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r. Zasady tworzenia w Polsce oddziałów i przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych określa ustawa o s. mogą podejmować i wykonywać działalność go­ spodarczą na terytorium Polski na takich samych zasadach. co nie wyklucza włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy.d. Prawo to wynika bezpośrednio z art. Generalnie w odniesieniu do firmy ważna jest zasada ujawniania firmy i jej zmiany we właściwym reje­ strze. Przy tym to pojęcie przedsiębiorcy jest obecnie używane w ustawie o usługach turystycznych w szerokim znaczeniu. utworzenie przedstawicielstwa wymaga tylko wpisu do reje­ stru przedstawicielstw przedsiębiorców zagranicznych. obejmującej prawo do bezpośredniego podejmowania przez oby­ wateli państw członkowskich UE tzw. któ­ rzy mogą korzystać ze swobody przedsiębiorczości na podstawie umów zawar­ tych przez te państwa ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi. będącego formalnie samo­ dzielnym przedsiębiorcą. ale po­ siadające zdolność prawną z siedzibą za granicą. Taki oddział ma obowiązek używać nazwy przedsiębiorcy zagranicznego w języku państwa jego siedziby wraz z przetłumaczoną na język polski nazwą formy prawnej przedsię­ biorcy. Obecnie zatem tylko przedsiębiorcy spoza UE oraz EOG muszą utworzyć oddział z siedzibą na terytorium RP. które zawarły ze Wspólnotą Europejską i jej państwami członkowskimi umowy o korzystaniu ze swobody przedsiębiorczości. 2 tej ustawy utracił moc w stosunku do państw członkowskich UE i dniem przyjęcia Polski do Unii.g. Omówione pojęcia przedsiębiorcy (w domyśle. osoby zagraniczne z państw członkowskich UE. pierwotnej swobody przed­ siębiorczości. Od omówionego pojęcia przedsiębiorcy w rozumieniu ustawy o s. osoby prawne z siedzibą za granicą oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi. Liechtensteinu oraz Norwegii. a także prowadzić oddzielną rachunkowość w języku polskim zgodnie z przepisami o rachunkowości. 43 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską wymaga to spełnienia warun­ ków określonych przez prawo państwa przyjmującego dla własnych obywateli.d. chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej.. Ustawa ta określa wa­ runki świadczenia usług turystycznych przez przedsiębiorców na terytorium RP i za granicą. Zasadą jest po­ nadto konieczność dostatecznego odróżniania się firmy przedsiębiorcy od firm innych przedsiębiorców prowadzących działalność na tym samym rynku. Konieczne jest odwołanie się do pojęcia tzw. Z kolei w kwe­ stii tworzenia przez przedsiębiorców zagranicznych przedstawicielstw z siedzibą na terytorium RP omawiana ustawa ogranicza zakres działania takiego przedsiawicielstwa wyłącznie do prowadzenia działalności w zakresie reklamy i pro­ mocji przedsiębiorcy zagranicznego. czyli tzw. jak obywatele polscy. W świetle ustaleń tej ustawy takimi osobami zagranicznymi są osoby fizyczne mające stałe miejsce zamiesz­ kania za granicą (ale z wyjątkiem obywateli polskich). . że art. wtórną swobodę przedsiębiorczości. osoby zagranicznej wykonującej działalność gospodarczą za granicą. państw EOG nienależących do UE oraz innych państw. Takie szczególne potraktowanie obejmuje zarazem przed­ siębiorców zagranicznych z państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) nienależących do UE.d. bądź w sposób bezpośredni przez utworzenie w RP niesamodzielnego prawnie oddziału.d.g. a przedsiębiorca może jedynie upoważnić innego przedsiębiorcę do korzystania ze swej firmy. że oddział może wykonywać działalność gospodarczą wyłącznie w za­ kresie przedmiotu działalności przedsiębiorcy zagranicznego. Tak rozumiani przedsiębiorcy zagraniczni mogą w Polsce prowadzić działalność gospodarczą w sposób po­ średni przez utworzenie powiązanego (kapitałowo oraz ewentualnie także per­ sonalnie) z danym przedsiębiorcą podmiotu prawa.g. Stosu­ je się to odpowiednio do przedsiębiorców zagranicznych z innych państw. że firma nie może być zbyta. 43 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej i jego powtórzenie w ustawie o s. jak też nabywania udziałów w przedsiębiorstwach na obszarze całej Wspólnoty. że firma nie może wprowadzać w błąd. W odróżnieniu od oddziałów przedsiębior­ ców zagranicznych. Zgodnie z art. jeżeli umowy z klientami o świadczenie tych usług są zawierane w Polsce. jest w istocie zbędne. gdyż obejmuje przedsiębiorcę i przedsiębiorcę zagranicznego w rozumieniu ustawy o s. dla których wymagane jest uzyskanie wpisu do rejestru przedsiębiorców.g. Prawo do tworzenia oddziałów i agencji przez przedsiębiorców wspólnoto­ wych na terytoriach innych państw członkowskich UE oznacza tzw. miejsce jej prowadzenia oraz innych dowolnie obranych określeń. Musi być także ustanowiona w oddziale osoba upoważniona do reprezentowania przedsiębiorcy zagranicznego. Trzeba także podkreślić. z Islandii. aby w Polsce było dopuszczalne zawieranie w ich imieniu umów z klientami o świadczenie usług turystycznych. tj. Kodeks cywilny ustala też istotny warunek. Zgodnie z ustawą o s.g. Nowe regulacje prawne ograniczyły jednak niektóre wymagania for­ malne oraz ujednoliciły terminologię. samozatrudnienia oraz zakładania i pro­ wadzenia przedsiębiorstw. Do takiego bowiem rozumienia tych pojęć odwołuje się w obecnym brzmieniu ustawa o usługach turystycznych.

g. z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. Australią i Argentyną. wieku prawie 3 tys.d. jak i wszelkie inne podmioty organi­ zujące odpłatnie lub nieodpłatnie działalność w dziedzinie rekreacji ruchowej. czy parafialne kluby sportowe. regulujące zasady takiego wypoczynku wyraźnie nie odróżnia takiej sytuacji od działania w celach niezarobkowych szkół i placówek oświatowych oraz innych organiza­ torów wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. jak zwłaszcza tzw. podmiotów.in. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadąjące osobowości prawnej. którym odrębne przepisy ustawowe przyznały zdolność prawną. • organizowanie zajęć. takie podmioty. jakimi są jednostki organizacyjne. • tworzenie. Są to m. Od dawna jednak organizowaniem zajęć. zawodów i imprez sportowo-rekreacyjnych.g. Polskiego Związku Sportu Niepełnosprawnych „Start". są obecnie zharmo­ nizowane z ustaleniami k. Kanadą. oraz prawem UE. Generalnie można stwierdzić. Tacy organizatorzy turystyki nie mogą być oczywiście uważani za przedsiębior­ ców. prowa­ dzącymi działalność w dziedzinie rekreacji mogą być osoby fizyczne.52 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 53 Z kolei cudzoziemcy będący obywatelami innych państw niż wyżej wy­ mienione mogą podejmować i wykonywać działalność gospodarczą na teryto­ rium RP na takich samych zasadach jak obywatele polscy pod warunkiem. • szkolenie kadry instruktorów i kierowanie ich do prowadzenia zajęć rekre­ acyjnych. podmiotów i wzrósł na początku obecnego wie­ ku do ponad 10 tys. • korzystają z ochrony czasowej w RP. Podobnie wyglądają liczby przedsiębiorców będących organizatorami rekre­ acji. i obecnie utrzymuje się na tym po­ ziomie. Inne for­ my organizacyjne są w tym zakresie rzadziej wykorzystywane. Organy administracji rządowej i samorządowej mają za zadanie w szczegól­ ności tworzenie odpowiednich warunków materialno-technicznych dla rozwoju rekreacji ruchowej. zadania własne. ośrodki sportu i rekreacji. wieku z ok. do obowiązków organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego oraz klubów sportowych. zajmują się bezpośrednio organizacją działalności rekreacyjnej. jak spółdzielnie. rozwijając się nadal w szybkim tempie. a także kilkadziesiąt spółek akcyjnych. Ponadto w dziedzinie rekreacji prowadzą działalność dosyć liczne spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i fundacje.in. jak kluby i inne jednostki organizacyjne Zrzeszenia Ludowe Zespoły Sportowe. Przez te ostatnie jednostki należy rozumieć wspomniane już wyżej niepełne osoby prawne. że obecne regulacje ustawy o s. • statusu uchodźcy. Obejmuje on zarówno przedsiębiorców świadczących usługi rekreacyjne w celach zarobkowych.s. komandytowo-akcyjnej.h. z USA. . związki zawodowe. Ich liczba wzrosła w lalach dziewięćdziesią­ tych ub. Niektóre komunalne jednostki organizacyjne. Natomiast wszystkie inne osoby zagraniczne mają prawo do podejmowania i wykonywania w Polsce działalności gospodarczej wyłącznie w formie spółki komandytowej. zawodów i imprez spor­ towo-rekreacyjnych zajmowały się przede wszystkim jednostki organizacyjne działające na zasadzie non profit. Zamiast zbyt długiego określenia „prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji" w tym podręczniku jest używany termin „organizator rekreacji". jednostki organizacyjne Towarzystwa Krzewienia Kultury Fizycznej. 4 tys. • szczególnego zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w okolicznościach określonych w ustawie o cudzoziemcach z 2003 r • zgody na pobyt tolerowany. Akademickiego Związku Sportowego. Są nimi głównie osoby fizyczne mające status prawny przedsiębiorcy. Przy tym wskazane przepisy ustawy o s. Ja­ ponią. czyli ich niedyskryminacji w porównaniu z przedsiębior­ cami polskimi. 2. Zadania w tym zakresie są wykonywane zwłaszcza przez: • popularyzację walorów rekreacji ruchowej. Jednakże umowa międzynarodowa może w tych sprawach stanowić inaczej. Ten sektor prywatny w rekreacji obejmował na początku lat dziewięćdzie­ siątych ub. czy wspólnoty wyznaniowe.d. utrzymywanie i udostępnianie bazy sportowo-rekreacyjnej. ale usługi rekre­ acyjne występują też w działalności takich podmiotów. uczniowskie kluby sportowe. jak też przystępowania do takich spółek oraz obejmowania bądź nabywania ich udziałów lub akcji. utrzymały w odniesieniu do działalności zagranicznych inwestorów w Polsce zasadę trak­ towania narodowego. Takie umowy międzynarodowe o wzajem­ nym popieraniu i ochronie inwestycji Polska zawarła m. Organizowanie działalności w dziedzinie rekreacji należy zgodnie z ustawą o kulturze fizycznej z 1996 r. że mają kwalifikowany status prawny w jednej z poniższych postaci: • zezwolenia na osiedlenie się. Organizator rekreacji Zgodnie z rozporządzeniem MEN w sprawie szczegółowych zasad i warun­ ków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej z 2001 r. chociaż rozporządzenie MEN z 1997 r. Dla jednostek samorządu terytorialnego są to tzw. przy czym niektó­ re z nich działają na podstawie zawartych umów spółki cywilnej. Chinami. Część tych podmiotów działa na zasadzie non profit i pobierane przez nich opła­ ty za świadczone usługi rekreacyjne pokrywają jedynie koszty świadczenia tych usług albo też część tych kosztów pokrywają rozmaite dotacje lub sponsorzy. do prawic 12 tys. • zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego WE. Jednak właśnie przedsiębiorcami są często organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej.7.

Także uregulowana w różnych ustawach kwestia zakazu zajmowania się interesami konkurencyjnymi nie odnosi się do zagadnień konkurencji od strony pozytywnej.g. Trzeba też wspomnieć o obowiązku nało­ żonym na przedsiębiorców przez ustawę o s. Znajduje to zastosowanie także do sytuacji oferowania towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub sprzedaży na odległość za pośrednictwem środ­ ków masowego przekazu. zgodnie z którymi podejmowanie. Kwestie te są umówione bliżej w następnych punktach tego roz­ działu podręcznika. która ustanowiła zasadę wolności działalności gospodarczej... że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się daną cechą istotną w równym stopniu powinny być trak­ towane równo. dokonane przez przepisy zakazujące organowi administracji publicznej żądania od przedsiębiorcy spełnienia dodatkowych warunków. Taki charakter mają ustalenia Konstytucji RP z 1997 r. Wolność gospodarcza jest jednym z praw podstawowych.g. przeciwpożarowe oraz sanitarne. pojęcia wolności w zakresie podejmowania. aby płatności przez przedsiębiorców od innych przedsiębiorców były dokonywane lub przyjmowane za pośrednictwem rachunku bankowego. których nie wymagają obowiązujące przepisy prawne. jak również zakazuje praktyk naruszających zbioro­ we interesy konsumentów. nakazującym zapewnienie. Zasada równości praw w sferze działalności gospodarczej oznacza zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego.d. aby działalność gospodarcza była wykonywana bezpośrednio przez osobę legitymu­ jącą się posiadaniem uprawnień zawodowych wymaganych przez przepisy szczególne. oraz Uzależniania od takich warunków swojej decyzji w sprawie podjęcia. proklamowanym w orzecznictwie ETS.. która zalicza do tych praw wol­ ność gospodarczą.8. przejęła z prawa działalności gospodarczej z 1999 r. 50 min euro. definiuje jedynie czyny nieuczciwej konkurencji. ściśle związana z zasadą równości praw oraz zasadą legal­ ności podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. Ustawa o s. nieprzewi­ dzianych przepisami prawa. Zasada legalności znajduje poza tym wyraz w obowiązku ustalonym przez usta­ wę o s.d. a przy tym nie stanowią nieproporcjonalnego i niedopuszczalnego wkroczenia w prawa przedsiębiorców oraz nie naruszają istoty prawa podstawowego.. Takie prawo nic ma charakteru absolutnego i jego ograni­ czenia są dopuszczalne. Tę zasadę równości wynikającą z Konstytucji RP dodatkowo podkreślają ustalenia ustawy o s. odsyłając przy tym do szczegółowych regulacji ustawodawstw państw członkowskich oraz panujących w tych państwach zwyczajów. w której muszą być ściśle przestrzegane przepisy budowlane. Zakazane jest wprowadzanie przez prawo zarówno ustaleń o charakterze dyskryminacyjnym.d.54 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacj 55 2..d.d. wyko­ nywanie i zakończenie działalności gospodarczej jest wolne dla każdego na równych prawach. omówione w dalszych punktach tego rozdziału podręcznika. W literaturze przedmiotu zostało wyrażone stanowisko.g. Muszą być zatem stosowane takie same kryteria prawne wobec wszystkich przedsiębiorców będących w podobnej sytuacji. a także odnoszące się do stwarza­ nych przez państwo korzystnych warunków dla funkcjonowania i rozwoju mi-f kroprzedsiębiorców.d. małych i średnich przedsiębiorców. dotyczące udzielania przedsię­ biorcom przez państwo pomocy publicznej. Dalsze sprecyzowanie zasady legalności nastąpiło w przepi­ sach ustawy o s.d. wykonywania i zakończenia działalności gospodar­ czej. że przedsiębiorca może podjąć działalność gospodarczą po uzyska- niir wpisu do rejestru przedsiębiorców w KRS albo do ewidencji działalności gospodarczej.g.d. przyzwoitym przedsiębiorcy. ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. poddaje podejmowanie i wykonywanie działalności gospo­ darczej kilku ważnym zasadom.. Pierwszą z nich jest zasada wolności działal­ ności gospodarczej. Tym związkom dają wyraz przepisy ustawy o s. wyraźne odwołanie się do zasady uczciwej konkurencji w działalności gospodarczej. która zakazuje praktyk ograniczających konkuren­ cję. zdrowia ludz­ kiego i moralności publicznej. Ma to szczególne znaczenie w działalności hotelarskiej. Niestety nie ma ustawowego sprecyzowania pojęcia uczciwej konkurencji jako wzorca postępowania przedsiębiorców.. zobowiązujących przedsiębiorców do spełnienia określonvch przepisami prawa warunków wykonywania działalności gospodarczej.g. bądź światowy obrót przekraczający rów­ nowartość 1 miliarda euro. jeśli wiążą się z ogólnym interesem Wspólnoty. a także ochrony środowiska. Uzasadnione jest też nałożenie na przedsiębiorców przez ustawę o s. Również od strony negatywnej podchodzi do tego problemu ustawa o ochronie konkuren­ cji i konsumentów z 2007 r. z zachowaniem warunków określonych przepisami prawa. Podkreślenia wymaga doprecyzowanie w ustawie o s. wykonywania lub zakończenia działalności gospo­ darczej. w odniesieniu do wykonywania zadań przewodnika turystycznego i pilota wycieczek.g. Daje temu wy­ raz Karta Praw Podstawowych UE z 2000 r. gdy jednorazowa wartość transakcji przekracza równowartość 15 tysięcy euro. Zasady działalności gospodarczej Ustawa o s.g. jak też uprzywilejowującym.d. obowiązków w zakresie oznaczania oferowanych towarów lub usług. Takich uprawnień wymaga np. W szczególności nie można żądać przedstawienia dokumentów lub ujawnienia danych. że uczciwa konkurencja to zwiększone wymagania wobec przedsię­ biorcy w porównaniu z wynikającymi z ustawy o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r. dotyczących w szczególności ochrony przed zagrożeniem życia. dopuszczając jej ograniczenie jedynie w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. .g. Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej kon­ kurencji z 1993 r.g. sieci teleinformatycznych lub druków bezadresowych.d. Uczciwość w konkurowaniu oznacza odwołanie się do prze­ ciętnego wyobrażenia o porządnym.. Z kolei zasada legalności wymaga spełnienia warunku określonego w usta­ wie o s. poddaje kontroli koncentrację przedsiębiorców mających łączny obrót na terytorium RP powyżej.g.

mającej swoje oddziały przy saldach rejestrowych. jak zwłaszcza zapewnianie wglądu do PKD oraz urzędowych formularzy wniosków rejestrowych dla spółek jawnych. Centralna Informacja KRS wydaje odpłatnie odpisy. Bezpłatnie zaś są udostępniane przez Inter­ net podstawowe informacje o podmiotach wpisanych do rejestru przedsiębior­ ców i do rejestru stowarzyszeń. wyciągi i zaświadczenia oraz udziela informacji z rejestru.. w szczególności w zakresie kontroli i nadzoru. które są poświadczane za zgodność z dokumentami znajdującymi się w aktach rejestrowych podmiotu. W obecnym brzmieniu jej ustalenia prze­ widują. z 2000 r. w tym spółki osobowe i kapitałowe.h. Wpisowi do rejestru przedsiębiorców podlega obecnie 17 rodzajów podmio­ tów. Powołana ustawa ()vła już wielokrotnie nowelizowana. gdyż to mający odmienne interesy przedsiębiorca ma dokonywać oceny słuszno­ ści interesów konsumentów. innych organiza­ cji społecznych i zawodowych. co dotyczy także organi­ zacji i podmiotów o statusie organizacji pożytku publicznego. odwołuje się ponadto do zasady poszanowania dobrych obyczajów w działalności gospodarczej.g. jak również wyjątków od ograniczenia maksymalnego czasu trwania kontroli.9. ustalona w ustawie o s.. ale szczególne znaczenie mają właśnie stosunki związane z czynnościami kontrol­ nymi i nadzorczymi. jeżeli zostały wydane w formie papierowej. W razie rozbieżności między wpisem do KRS i\ ogłoszeniem we wskazanym dzienniku obowiązuje wpis w rejestrze. jak też z rejestru dłużników niewypłacalnych.56 Rozdział 2 yyprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 57 Ustawa o s. Przy tym gminy wykonują jako zadania zlecone niektóre czynności pomocnicze związane z prowadzenie reje­ stru.g. które podejmują działalność gospodarczą. zgodnie z którą KRS składa się nic tylko z reje- .g. Obecnie do dobrych obyczajów odwołuje się ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkuren­ cji z 1993 r.s. w zakresie działalności reklamowej. a także do sprzeczności z dobrymi oby­ czajami postanowień umowy zawieranej z konsumentem. Jednakże znaczenie tych po raz pierwszy w polskim prawie ujętych zasad ogólnych zmniejsza znaczna liczba ustawowych wyjątków od zakazu równoczesnego prowadzenia więcej niż jednej kontroli działalności przedsiębiorcy. zasa­ dach ogólnych wykonywania kontroli przedsiębiorców przez organy admini­ stracji publicznej. przedsiębiorstwa pań­ stwowe.d. Zasady prowadzenia Krajowego Rejestru Sądowego Zasady wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego określa ustawa o Krajowym Rejestrze Sądowym z 1997 r. Znalazło to wyraz w ustalonych w ustawie o s. Ma istotne znaczenie. Również znowelizowane przepisy kodeksu cywilnego odwołują się do dobrych obyczajów naruszonych przy roz­ poczęciu lub prowadzeniu negocjacji. oddziały przedsiębiorców za­ granicznych działające na terytorium RP. Odnosi się ona do wszelkich stosunków wskazanych organów z przedsiębiorcami. Zupełnie nową zasadą wprowadzoną przez ustawę o s. W tej ostatniej kwestii ustawa o s. • utworzenie i eksploatacja połączeń KRS i wskazanego katalogu w systemie informatycznym. KRS jest jawny i każdy ma prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze za pośrednictwem Centralnej Informacji KRS. które mają moc dokumentów urzędowych. jest zasada po­ szanowania uzasadnionych interesów przedsiębiorcy przez organy admini­ stracji publicznej. Nowe podejście do wykonywania zobowiązań przez przedsiębiorców wyraża zasada poszanowania słusznych interesów konsumentów.8 tygodni. stru przedsiębiorców. ustaliła. To niezbyt precyzyjne sformułowanie nawiązuje do zwyczajów uczciwego obrotu. a w odniesieniu do pozostałych przedsiębiorców . fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. Od dnia ogłoszenia w tym dzienniku urzędowym nikt nie może zasłaniać się niezna­ jomością ogłoszonych wpisów.g.g.d. Należy 2. główne oddziały zagranicznych zakła­ dów ubezpieczeń oraz europejskie spółki akcyjne. innych organizacji społecznych i zawodowych.d. do których kiedyś odsyłał kodeksu zobowiązań z 1933 r. ale również z rejestru stowarzyszeń. oraz przepisy k. Dopiero w razie sporu sądowego wskazana zasada może realnie wpływać na postępowanie przedsiębiorcy. Realizacja tej zasady jest w praktyce jednak z natury rzeczy utrudniona. Niektóre organizacje samorządu gospodarczego podejmują próby ustalania kodeksu etyki przedsię­ biorców. fundacje i inne organizacje społeczne. Jednostka ta wydaje też za odpłatno­ ścią z katalogu dokumentów spółek drogą elektroniczną kopie oznaczonych dokumentów. Do wymienionego rejestru podlegają dodatkowo wpisowi te stowarzyszenia.d. że wpisy do rejestru przedsiębiorców generalnie pod­ legają obowiązkowi ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym. europejskie zgrupowania interesów gospodarczych i spółdzielnie europejskie. że czas trwania wszystkich kontroli u mikroprzedsiębiorcy. Zadaniem tej Centralnej Informacji jest obecnie: • prowadzenie zbioru informacji KRS oraz elektronicznego katalogu dokumen­ tów spółek. że omawiany rejestr prowadzą w systemie informatycznym właściwe miejscowo sądy rejonowe (sądy gospodarcze). oraz do dobrych obyczajów kupieckich stanowiących wzorzec postępowania przewidziany w kodeksie handlowym z 1934 r. • udzielanie informacji z tego rejestru oraz przechowywanie i udostępnianie kopii dokumentów ze wskazanego katalogu. fundacji oraz publicznych zakładów opieki zdrowotnej. jako że wówczas organ niezależny w postaci sądu dokonuje oceny zachowania danego przedsiębiorcy w świetle omawianej zasady. spółdzielnie. towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych.d. małego i średniego przedsiębiorcy nie może przekraczać 4 tygodni w jednym roku kalendarzowym. np.

które kompetencje w zakresie udzielania koncesji na przewozy lotnicze przyznaje Prezesowi Urzę­ du Lotnictwa Cywilnego. Należy podkreślić.. mających znaczenie zwłaszcza w hotelarstwie. Zapewni to spójność danych i szybkość rejestracji oraz zmniejszy uciążliwość związaną z konieczno­ ścią odrębnego załatwiania spraw w poszczególnych rejestrach. . które znajduje bezpośrednie zastosowanie na terytorium RP jako państwa człon­ kowskiego UE. Są do niej wpisywani przedsiębiorcy będący oso­ bami fizycznymi.d. Tego rodzaju reglamen­ tacja prawna ma miejsce jedynie w sytuacji. jak leż zgłoszenia płatnika składek (zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych). odpowiednio zweryfikowanym zgodnie •i ustaleniami ustawy o podpisie elektronicznym z 2001 r. że dana działalność nie może być wykonywana jako wolna lub po uzyskaniu wpisu do rejestru działalności regulowanej albo za zezwoleniem. Omawiana ustawa ograniczyła zakres koncesjonowania. ewidencji działalności gospodarczej. ostatecznie zdecydowano o utrzymaniu istniejącej od 1988 r. ustalonych przez ustawę o s. licencji przewozowych i innych form reglamentacji działalności gospodarczej. umożliwi przy składaniu wniosku o pierwszy wpis do rejestru przedsiębiorców albo do ewidencji działalności gospodarczej jednoczesne złożenie wniosku o wpis do krajowego rejestru urzędowego podmiotów gospodarki narodowej (REGON).g. Dotychczas wymienioną ewidencję prowadzą gminy jako zadanie zlecone z zakresu administracji rządowej. Rozwiązania te powinny sprzyjać liberalizacji polskiej gospodarki. w tym wprowadzonej przez ustawę o s. następuje na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia z 1997 r..d.g.g. ale z po­ wodu niestworzenia specjalnego systemu informatycznego oraz zmiany rządo­ wych koncepcji w tym zakresie odsunięto w czasie aż do 1 października 2008 r. że do istoty koncesji należy uznaniowość organu koncesyjnego.10. Szczegółowy zakres i warunki wykonywania działalności gospodarczej pod­ legającej koncesjonowaniu określają przepisy odrębnych ustaw.58 Rozdział 2 Wprowadzenie do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 59 podkreślić istnienie domniemania prawnego. gdy określona dziedzina działalno­ ści gospodarczej ma szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa państwa lub oby­ wateli albo przemawia za tym inny ważny interes publiczny. Zasady prowadzenia ewidencji działalności gospodarczej Dla osób fizycznych podejmujących działalność gospodarczą planowane pierwotnie wpisy do KRS zostały najpierw dwukrotnie odroczone. Rządowe plany przewidują zmiany ustawy o s.d.g. obejmując nim jedynie sześć dziedzin. oraz wykazania. Jawność tej ewidencji ulegnie w przyszłości poszerzeniu dzięki jej prowadzeniu w systemie informatycznym i utworzeniu Centralnej Informacji o Działalności Gospodarczej.11. ma zrealizować postulaty przedsię­ biorców dotyczące uproszczenia procedur rejestracji jako warunku rozpoczęcia działalności gospodarczej. zgłoszenia identyfikacyjnego w celu nadania przez urząd skarbowy numeru identyfikacji podatkowej (NIP). że dane wpisane do KRS są praw­ dziwe. Formy prawne reglamentacji działalności gospodarczej Ustawowym ograniczeniem zasady wolności działalności gospodarczej są ustalenia dotyczące koncesji. Wprowadzając wreszcie w życic zasadę pełnej reje­ stracji przedsiębiorcy w pierwszym organie rejestrowym. tzw. działalności regulowanej.d. Organ ten wyraża­ jąc w postaci koncesji zgpdę na podjęcie i wykonywanie oznaczonej działalności gospodarczej przez danego przedsiębiorcę. Warto też wspomnieć o pla­ nowanych zmianach ustawy o s. zezwoleń.d. ustawa o s. Organ ten działa na podstawie ustaleń rozporządze­ nia 2407/92/EWG w sprawie koncesjonowania przewoźników lotniczych. Zadaniem tej Centralnej Informacji będzie prowadzenie zbioru informacji o danych zawar­ tych w omawianej ewidencji oraz udzielanie każdemu informacji o wpisach i wydawanie za odpłatnością stosownych zaświadczeń. Ewentualne wprowadzenie koncesji w innych dziedzinach ze względu na ważny interes publiczny wymagałoby zmiany ustawy o s. ustala warunki lej działalności przy zapewnieniu jej względnej stałości. Natomiast udzielanie koncesji dotyczących ochrony osób i mie­ nia. Nadal więc obowiązują wskazane regulacje prawa działalności gospodarczej z 1999 r.g. w tym mające zna­ czenie dla turystyki przewozy lotnicze oraz usługi ochrony osób i mienia.d. a organem ewidencyj­ nym jest wójt (burmistrz lub prezydent miasta). gdyż zasadą jest udzielanie koncesji na czas oznaczony. nie krótszy niż 5 lat i nic dłuższy niż 50 lat. prowadzące do przeniesienia ewidencji działalności gospodarczej z gmin do urzędów skarbowych. Ustawa la wyznaczyła jako organ koncesyjny Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wnioski o wpis będą mogły być składane w formie elektronicznej i opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym znakowanym czasem. 2. Takie dodatkowe wnioski sąd rejestrowy lub or­ gan ewidencyjny będą z urzędu przesyłać do właściwych organów urzędowych rejestrów wraz z dokumentami potwierdzającymi dokonanie wpisu do rejestru1 przedsiębiorców lub ewidencji działalności gospodarczej.d.g. oraz kilku innych ustaw.. wejście w życic przepisów dotyczących omawianej ewidencji. które umożliwią przedsiębiorcom zawie­ szanie wykonywania działalności gospodarczej na oznaczony okres w danym roku kalendarzowym.g. prowadzona na za­ sadach określonych przez prawo działalności gospodarczej z 1999 r. 2. Dopiero w przyszłości ustawa o s. a w końcu 2003 r. W odniesieniu do przewozów lotniczych czyni to prawo lotnicze z 2002 r. Ta ewidencja miała być do końca 2006 r.

Natomiast działalność organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych jest obecnie uznana przez ustawę o usługach turystycznych za tzw. nie zawiera żadnych przepisów ogólnych dotyczących ze­ zwoleń.d.d. prowadzenie stacji kontroli pojazdów oraz prowadzenie ośrodka szkolenia kierowców. Nadal nie wymaga też zezwo­ lenia działalność agentów turystycznych. W dzie­ dzinach związanych z turystyką takie zezwolenia są obecnie wymagane przez ustawę o transporcie drogowym z 2001 r.g.d. Jest to defi­ nicja nieprecyzyjna. 7aodnie z przepisami ustawy o s. oraz ustawę o lasach z 1991 r. działalność kantorową. Mianowicie przepisy tej ustawy uza- iPtniaią wykonywanie działalności regulowanej od zaliczenia danego rodzaju ^Tałalności gospodarczej do działalności regulowanej przez przepis odrębnej 7stawv oraz od spełnienia przez przedsiębiorcę nie tylko szczególnych warun­ ków olcreślonych przepisami tej odrębnej ustawy.d. usługi detektywistyczne. lokalowe. które wymagają uzyskania ze­ zwolenia. będącą nową formą reglamentacji działalności gospodarczej w Polsce. działalności wolnej. jako działalność gospodarcza.g. Nie ma tutaj miejsca na uznaniowość organu zezwalającego. wprowadzoną przez ustawę o s. Dopiero w połączeniu z innymi ustaleniami ustawy o s. w tym oprócz organizowania imprez turystycz­ nych i pośrednictwa turystycznego m.. ale również od uzyskania wpi­ su do rejestru działalności regulowanej. wystarcza pisemny wniosek przedsiębior­ cy o wpis do rejestru działalności regulowanej oraz złożenie przez przedsiębior­ cę oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych do wykonywania tej działalności. określonych przepisami prawa. ustawą o usługach turystycznych działalność gospodarcza polegająca na organizowaniu imprez turystycznych oraz pośredni­ czeniu na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycz­ nych nie wymaga obecnie uzyskania zezwolenia. jak przygotowanie kapitałowe. technologiczne.g.in. organi­ zowanie profesjonalnego współzawodnictwa sportowego.d. Objęło to ponad 20 dzie­ dzin działalności gospodarczej. ograniczając się do wymienienia ustaw. słowniczku ustawowym ustawy o s. objętej obo­ wiązkiem uzyskania zezwolenia. licencji lub zgody na wykonywanie działalności gospodarczej.g.g. wymagają uzyskania licencji wspólnotowej równo­ ważnej w istocie zezwoleniu. także organizowanie polowań dla cu­ dzoziemców oraz polowań za granicą jako usług turystycznych. Miało to na celu poszerzenie zakresu wolności gospodarczej przez zastąpienie części zezwoleń warunkiem wpisu do rejestru działalności regulowanej. Chodzi bowiem o dopusz­ czenie przedsiębiorcy do wykonywania określonej działalności. że spełnia on ustalone usta­ wowo warunki takie. W porównaniu z zezwoleniami działalność regulowana jest znacznie łagod­ niejszą i odbiurokratyzowaną formą reglamentacji działalności gospodarczej. Zgodnie ze zmienioną w 2004 r. Taką właśnie działalnością wolną są wszelkie zarobkowo świadczone usługi rekreacyjne.60 Rozdział 2 w p r o s z e n i e do prawa działalności gospodarczej w turystyce i rekreacji 61 Uslawa o s. gdyż działalność objęta koncesją lub zezwoleniem także wymaga spełnienia szczególnych warunków określonych przez odrębne ustawy.t a ponadto wspomniana ustawa o transporcie drogowym oraz ustawa o transpor­ cie kolejowym z 2003 r. kadrowe oraz inne. Taki wniosek oraz wskazane oświadczenie składa się do organu prowadzącego rejestr określonej działalności regulowanej na podstawie przepi­ sów regulujących daną działalność gospodarczą. organizowanie wyścigów konnych. zaliczająca się do tzw. działalność regulowaną.. po stwierdzeniu. ustawę o systemie tachografów cy­ frowych z 2005 r. Działalność regulowana została zdefiniowana w tzw. Tego rodzaju akty mają zasadniczo charakter związany i ich wydanie jest uzależnione jedynie od spełnienia ustawowo okre­ ślonych warunków wykonywania określonej działalności gospodarczej. prawo lotnicze z 2002 r. pojęcie działalności regulowanej można właściwie rozumieć. L . której wykonywanie wymaga speinienia szczególnych warunków.

1. jak też ze względu na to. • innych państw oraz Wysp Kanaryjskich. Powołana ustawa wymaga ponadto dołączenia do wniosku oryginału umo­ wy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów.d. Jest to konieczne z uwagi na pobieranie z góry opłat za usługi świadczone przez organizatorów turystyki oraz ich podwykonawców. • określenie zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności. Wyjątkowo przedsiębiorca będący osobą fizyczną może złożyć wnio­ sek o wpis do rejestru działalności regulowanej również we właściwym organie ewidencyjnym. bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. • państw europejskich wymienionych we wskazanych rozporządzeniach z wy­ łączeniem Wysp Kanaryjskich oraz Obwodu Kaliningradzkiego. Ustawa o1 usługach turystycznych ustala więc dwa warunki wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego: • zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. wskazując organ prowadzący rejestr danej działalności regulo­ wanej. Na­ tomiast regulacje prawne dotyczące świadczenia innych usług turystycznych są omówione w innych partiach podręcznika. Zgodnie z tą ustawą organem właściwym do prowadzenia wskazanego rejestru działalności regulowanej jest obecnie marszałek województwa właściwy ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub siedzibę oddziału przedsiębiorcy zagra­ nicznego. Jest tam też dostępny wzór oświadczenia przedsiębiorcy. Oprócz zapewnienia spełnienia warunków określonych przez ustawę o usługach turystycznych takie oświadczenie przedsiębiorcy obejmuje też zaręczenie kompletności i zgodności z prawdą danych zawartych we wniosku o wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. wymagającej uzyskania wpisu w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. • określenie przedmiotu działalności. a także pokrycia zwrotu wpłat wniesionych przez klientów w przypadku niewykonania zobowiązań umownych. które powinno być dołączone do wniosku o wpis.. co ściśle wiąże się ze sobą. Taki wniosek o wpis powinien zawierać: • firmę przedsiębiorcy oraz jego siedzibę i adres. Taka umowa ma na celu zabezpieczenie pokrycia kosztów po­ wrotu klientów do Polski w razie niezapewnienia przez organizatora turystyki powrotu z wycieczki zagranicznej. t wskazanie głównego miejsca wykonywania działalności objętej wpisem do rejestru oraz oddziałów.g. omówionych w rozdziale 9 podręcznika. . że usługi te są z reguły wy­ konywane daleko od miejsc zamieszkania klientów. « • numer identyfikacji podatkowej (NIP). • państw sąsiadujących z Polską. a w przypadku osoby fizycz­ nej będącej przedsiębiorcą-jej adres zamieszkania. • imiona i nazwiska osób upoważnionych do kierowania działalnością przed­ siębiorcy oraz działalnością jego oddziałów. w tym z Federacji Rosyjskiej tylko Obwód Kaliningradzki. stwierdzają­ cego spełnienie warunków wykonywania działalności w zakresie organizowa­ nia imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. obejmujące terytoria: • wyłącznie Polski.podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 63^ ROZDZIAŁ *J Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 3. Odróżniają one cztery okresy terytorialne działalności organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. • złożenie marszałkowi województwa oryginałów dokumentów potwierdzają­ cych zawarcie kolejnych umów gwarancji lub ubezpieczenia na rzecz klien­ tów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej Minimalną wysokość wskazanych zabezpieczeń finansowych określają obec­ nie dwa rozporządzenia Ministra Finansów z 2005 r. Ustawa o usługach turystycznych zaliczyła działalność gospodarczą w zakre­ sie organizowania imprez^turystycznych i pośrednictwa turystycznego do dzia­ łalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. Organizowanie imprez turystycznych i pośrednictwo turystyczne jako działalność regulowana Spośród omówionych w poprzednim rozdziale rodzajów usług turystycznych w tym rozdziale są bliżej przedstawione tylko podstawy prawne organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego oraz uzyskiwania uprawnień przewodnika turystycznego i pilota wycieczek. co czasem stawia tych ostatnich w trudnym położeniu. W szczególności odrębny rozdział 5 dotyczy wyjątkowo ważnych i rozbudowanych unormowań prawnych poświę­ conych świadczeniu usług hotelarskich. powstałych z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych. Wzory tego wniosku są zamieszczane na stronach internetowych poszczeoólnych samorządów województw.

Wszystkie te kwoty wyrażone w euro są przeliczane na złotówki według średniego kursu tej waluty ogłoszonego przez NBP po raz pierwszy w roku. • niekarane za przestępstwa przeciwko zdrowiu i życiu. w któfym umowa ubez­ pieczenia została zawarta. Drugi element brany pod uwagę przy określeniu minimalnej wysokości sumy tego rodzaju gwarancji. Z kolei minimalna wysokość sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta z tytułu zawartej umowy ubezpieczenia przez organizatora turystyki lub pośred­ nika turystycznego dla imprez organizowanych za granicą przez przedsiębiorcę nieprowadzącego działalności w Polsce to równowartość ceny danej imprezy turystycznej. jak rów­ nież w zakresie pośrednictwa turystycznego. to zawarta przez tego pośrednika umowa ubezpieczenia musi przewidywać na rzecz jednego klienta sumę gwarancyjną stanowiącą równowartość minimum 50 euro. euro. Najwięcej organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych wykonuje działalność zarazem na terytorium Polski i państw sąsiadujących oraz państw pozaeuropejskich. wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania. euro. z wyjątkiem państw sąsiadujących z Polską. Gwarantuje to przede wszystkim praktyka w obsłudze turystów. W tym bowiem ostatnim przypadku to minimum wynosi tylko 120 euro. który na zlecenie klienta pośredniczy w zawarciu umowy o świad- czenie usług turystycznych wyłącznie w Polsce. euro. 6% rocznych przychodów z tytułu wykonywanej działalności. samodzielne przygotowywanie programów imprez turystycznych oraz wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. że obowiązek posiadania gwarancji bankowej lub ubez­ pieczeniowej bądź umowy ubezpieczenia na rzecz klientów dotyczy całego okresu wykonywania działalności przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego.5 tys. Wymaganie wykształcenia i praktyki ma na celu zapewnienie koniecznego profesjonalizmu w kierowaniu przedsiębiorstwem organizującym imprezy tury­ styczne oraz jego oddziałami i innymi jednostkami organizacyjnymi. Pośrednicy turystyczni zaś pośredniczący na zlecenie klientów wyłącznie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych na terytorium Polski oraz umów z organizatorami turystyki wpisanymi do rejestru działalności regulowanej mu­ szą posiadać gwarancje nic niższą niż równowartość 4. Natomiast organizatorzy oferujący imprezy tury­ styczne na całym świecie są objęci warunkiem sumy gwarancyjnej nie niższej niż równowartość 30 tys.64 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 65 Warto zaznaczyć. rośnie wraz z odległością od Polski obszarów. Sześć lat wskazanej praktyki uznaje obecnie ustawa o usłu- . euro. a jeśli działalnością przedsiębiorcy są objęte terytoria innych państw europejskich . a 200 euro w odniesieniu do turystyki wyjazdowej do państw europejskich. kierowanie jednostkami organizującymi imprezy turystyczne. W zależności od zasięgu terytorialnego wykonywanej działalności ustalana jest minimalna wysokość sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. • posiadające odpowiednią praktykę. Przy tym dla organizatorów turystyki oferujących imprezy turystyczne wyłącznie w Polsce nie może to być suma niższa niż równowartość 4. mieniu oraz przeciwko obrotowi gospodarczemu. Oprócz dwóch omówionych warunków o charakterze gwarancyjno-finansowym wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego wymaga też spełnienia trzeciego warunku o charakterze personalno-organizacyjnym. Podobnie są ustalone minimalne wymagania w tym zakresie dla przedsiębiorców pośredniczących na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych za granicą przez przed­ siębiorców zagranicznych nieprowadzących działalności w Polsce. Bardzo znaczna jest też liczba przedsiębiorców tego rodzaju wykonujących działalność wyłącznie na obszarze Polski. Treść takiej gwarancji lub umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów musi obejmować upoważnienie dla marszałka województwa lub wskazanej przez niego jednostki do wydawania dyspozycji wypłaty zaliczki na pokrycie kosztów powrotu klienta do kraju. że przedsiębiorcy z reguły obejmują swoim zakresem dzia­ łania więcej niż jeden wyżej określony zakres terytorialny. Nie może jednak to być suma niższa niż równowartość 500 euro w przypadku imprez zagranicznych organizowanych w ramach turystyki wyjaz­ dowej do państw pozaeuropejskich i na Wyspy Kanaryjskie. po których przebiega trasa imprezy turystycznej.5 tys.5 tys. Przedsiębiorca bowiem powinien zapewnić kierowanie działalnością przedsiębiorstwa oraz działalno­ ścią jego jednostek organizacyjnych samodzielnie dokonujących czynności prawnych przez osoby: • z odpowiednim wykształceniem. Dla oferujących takie imprezy w Polsce oraz w państwach sąsiadujących to minimum wynosi 6 tys. euro. Natomiast w przypadku imprezy turystycznej organizo­ wanej w Polsce ta minimalna suma gwarancyjna na rzecz jednego klienta nie może być niższa od równowartości 20 euro. Należy podkreślić. gdyż ryzyko roszczeń klientów. Równowartość również 20 euro wyznacza minimalną sumę gwarancyjną w odniesieniu do takiego pośrednika turystycznego.to 7. Za taką praktykę omawiana ustawa uznaje samodzielne prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Potwierdzeniem tej praktyki jest zaświadczenie o wpisie oso­ by fizycznej do ewidencji działalności gospodarczej albo zaświadczenie wydane przez jednostkę organizacyjną powierzającą zainteresowanemu czynności przy obsłudze turystów. wiarygodności doku­ mentów. to obecnie . Gdy zaś działalność danego pośrednika turystycznego odnosi sic do imprezy organizowanej przez przedsię­ biorcę wpisanego do rejestru działalności organizowanej. pracę na stanowiskach związanych z przygotowywaniem i zawieraniem umów 0 świadczenie usług turystycznych.

Organ prowadzący rejestr działalności regulowanej nie bada przed dokona­ niem wpisu do tego rejestru kwestii rzeczywistego spełnienia przez przedsię­ biorcę ustawowych warunków wykonywania działalności gospodarczej podlega­ jącej wpisowi. że rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych ma inne cele niż uprzednio prowadzona przez wojewodów ewidencja wydanych na terenie województwa zezwoleń i związanych z nimi umów gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. gdyż w obecnych. ustala.66 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 67 gach turystycznych za spełnienie omawianego warunku niezależnie od posiada­ nego przez daną osobę wykształcenia lub jego braku. Rejestr ten powinien odznaczać się aktualnością danych. zarządzania i marketingu. Wyrazem tej funkcji jest wydawane z urzędu zaświadczenie o dokonaniu lakiego wpisu. Równie oczywista jest zasada jawności rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych. Z takim bowiem wykształceniem wystarcza 1 rok praktyki w obsłudze turystów. to nie podlega wpisowi do omawianego rejestru. Jednak sam wpis do rejestru może być wykreślony wyłącznie w przypadkach przewidzianych przez ustawę. Oczywiście posiadane wykształcenie trzeba udokumentować odpowiednim dyplomem lub świadectwem szkolnym. jest nazwany przez ustawę o usługach turystycznych mianem rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. gdyż gwaran­ tuje każdemu prawo dostępu do danych zawartych w rejestrze działalności regu­ lowanej za pośrednictwem organu prowadzącego rejestr.aż 4 lal takiej prak­ tyki. przy czym prefe­ rowane jest ukończenie studiów wyższych z zakresu turystyki i rekreacji. Takie wykreślenie może nastąpić na wniosek przedsiębiorcy lub z urzędu w razie wydania przez marszałka woje­ wództwa decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności obję­ tej wpisem. W sprawach nieuregulowanych w tej ustawie do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosuje się ogólne przepisy o rejestrze działalności regulowanej. Rejestr ten spełnia obecnie kilka istotnych funkcji. że niedokonanie w tym terminie wpisu przez organ właściwy upoważnia przedsiębiorcę do rozpoczęcia działalności po uprzednim zawiadomieniu o tym na piśmie tego organu. Ponadto odmowa wpisu jest konsekwencją wykreślenia z rejestru przedsiębiorcy w związku z wydaniem decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Z funkcją ewidencyjną ściśle wiąże się funkcja dowodowa 'ego rejestru.d. prowadzonych przez poszcze­ gólnych marszałków województw. Analizowany rejestr może być prowadzony w systemie informatycznym. a ukończenie innego typu szkoły średniej . Rejestr organizatorów turystyki i pośredników turystycznych Rejestr działalności regulowanej. W istocie jest aż 16 takich rejestrów. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna związana z omó­ wionym wyżej obowiązkiem uzyskania wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. Znaczenie ma również uprawnienie organu prowadzącego rejestr do sprostowania z urzę­ du wpisu do rejestru zawierającego oczywiste błędy lub niezgodności ze stanem faktycznym. prawa. Omawiany rejestr obejmuje wszystkich przedsiębiorców będą­ cych organizatorami turystyki i pośrednikami turystycznymi w poszczególnych województwach. które spowodowało zmianę danych. co ustala zarówno ustawa o usługach turystycznych. 3. informacji o osobie. Jedyny wyjątek dotyczy adresu zamieszkania przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. Ta ostatnia idzie zresztą dalej. ekonomii. Jednak nie dotyczy to sytuacji.g.d. Podobnie trzeba poświadczyć wskazaną wyżej niekaralność. jeśli upłynęło 14 dni od dnia wpływu wniosku.g. zobowiązuje przed­ siębiorców do zgłaszania zmian danych wpisanych do tego rejestru w terminie 14 dni od dnia zajścia zdarzenia. skompute­ ryzowanych czasach trudno zaakceptować tradycyjne metody prowadzenia reje­ strów publicznych. Taki wpis powinien być dokonany w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku o wpis wraz z wymaganymi załącznikami. Toteż ustawa o s. Ukończenie innych studiów wyższych lub tylko szkoły średniej z zakresu obsługi turystów wymaga 2 lat praktyki w ob­ słudze turystów. gdyż jeżeli ten adres jest inny niż adres siedziby tego przedsię­ biorcy. Ustawa o usługach turystycznych zawiera tylko kilka podstawowych ustaleń o zasadach prowadzenia omawianego rejestru. Podstawą prawną może być wydanie prawomoc­ nego orzeczenia zakazującego przedsiębiorcy wykonywania działalności objętej wpisem. jak i ustawa o s. gdyż dokonanie wpisu jest uwarunkowane złożeniem przez przed- . Następuje to w postaci tzw. do którego są wpisywani przedsiębiorcy podejmujący i wykonujący działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośredniczenia na zlecenie klientów w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. gdy organ ten wezwał przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku.d. Odmowa wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych następuje w drodze decyzji. Generalnie należy stwierdzić. Wtedy ten 7-dniowy termin biegnie od dnia uzupełnienia wniosku o wpis. sporzą­ dzonej na wniosek zainteresowanego przez Biuro Informacyjne Krajowego Re­ jestru Karnego w trybie ustalonym przez ustawę o Krajowym Rejestrze Karnym z 2000 r.g. Zasadą jest jednak posia­ danie przez osobę wskazaną do kierowania działalnością organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego odpowiedniego wykształcenia. Ustawa o s.g. zawarte w ustawie o s.d.d. Tę ustawową możliwość trzeba rozumieć jako zasadę. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych obejmuje dane zawarte we wniosku o wpis.2. Może ona nastąpić tylko w przypadkach określonych w ustawie o s.g.

sposób prowadzenia Centralnej Ewidencji oraz tryb udzielania informacji o zawartych w niej danych. Z kolei funkcja kontrolna rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych jest powiązana z obowiązkiem organu prowadzącego rejestr poddania kontroli spełnienie przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania danej działalności regulowanej. Ponadto Centralna Ewidencja ma obecnie do spełnienia dwa dodat­ kowe cele: umożliwić zainteresowanym dowiedzenie się o przedsiębiorcach wykreślo­ nych z rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Po zmianach tej ustawy w 2004 r. Na tej podstawie Minister Sportu i Turystyki jako organ ewiden­ cyjny prowadzi Centralną Ewidencję w postaci ksiąg ewidencyjnych również w formie elektronicznej. przekształcając je we wpisy do ksiąg rejestrowych Centralnej Ewidencji. Centralna Ewidencja zmierza do ochrony konsumentów korzystających z usług turystycznych świadczonych przez organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Jedną z nich jest funkcja ewidencyjna realizowana w skali ogólnokrajowej. 280 rejestrów publicznych w Polsce jest Centralna Ewidencj Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych przewidziana prze ustawę o usługach turystycznych. Taka księga składa się z czterech działów. Dalszym celem jest stworzenie możliwości poznania zabezpie­ czeń finansowych w postaci zawartej przez danego przedsiębiorcę umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. spełniających ustawowo okre­ ślone warunki. Centralna Ewidencja Organizatorów Turystyki i Pośredników Turystycznych Jednym z ok. że Centralna Ewidencja ma częściowo inne cele niż dotychczasowy CRZ.68 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych # 69 siębiorcę na piśmie oświadczenia o spełnieniu warunków wymaganych przez ustawę o usługach turystycznych. To właśnie akta rejestrowe prowadzone dla każdego przedsiębiorcy wpisanego do omawianego rejestru obejmują dokumen­ ty stanowiące podstawę wpisu W aktach tych przechowywane są również decy­ zje dotyczące wykreślenia wpisu. Wreszcie funkcja informacyjna omawianego rejestru wynika ze wspomnianej wyżej zasady jego jawności. Zadania związane z funkcjonowaniem Centralnej Ewidencji należą obecnie do Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki.. którzy wykonywali działalność go­ spodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowa­ nej. które zachowało ważność wpisów do CRZ.3. do których mogą dotrzeć konsumenci zainteresowani usługami organizacji imprez tury­ stycznych oraz zlecaniem czynności faktycznych i prawnych związanych z po­ średnictwem przy zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych. Zgodnie ze wskazanym wyżej rozporządzeniem z 2005 r. centralny rejestr zezwoleń na działal­ ność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych (CRZ). określającego organizację.. jak też zaintere­ sowanemu przedsiębiorcy. omawiana ewidencja zastąpiła istniejący od 1999 r. Funk­ cjonowanie tej ewidencji stanowi realizację szeroko rozumianego programu informacji konsumenckiej. choć co innego wynika z rozporządzenia z 2005 r. Trzeba dodać. a także wykaz przedsiębiorców. Realizacja tej funkcji jest ułatwiona w razie prowa­ dzenia rejestru w systemie informatycznym. którzy wykonywali działalność gospodarczą w zakresie organizacji imprez tury­ stycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru. Zastąpienie zezwoleń na działalność organizatorów turystyki i pośredników turystycznych wpisem do rejestru działalności regulowanej spowodowało. 3. Podstawą tej ochrony jest system informacji. Umożliwia to sprostowanie ewentualnych błędnych wpisów w tej ewidencji. Jednak ewi­ dencja ta nie jest prostą kontynuacją wskazanego centralnego rejestru. że zasady udzie lania informacji o danych zawartych we wskazanym rejestrze zostały przesądzo ne w sposób pośredni przez odesłanie zawarte w ustawie o usługach turystyc nych do zasad ustalonych dla Centralnej Ewidencji Organizatorów Turysty i Pośredników Turystycznych. Warto podkreślić.Rozporządzenie to jest wzorowane na analogicznym rozporzą­ dzeniu z 2004 r. Jej pod­ stawowy cel to zapewnienie możliwości uzyskania informacji o przedsiębior­ cach wykonujących działalność gospodarczą w zakresie organizowania imprez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. działających jako organy prowadzące rejestr organizatorów turystyki i pośredni­ ków turystycznych. Jej wyrazem jest objęcie ••nalizowaną ewidencją wszystkich organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych wpisanych do rejestru działalności regulowanej przez właściwego . że dokumenty stanowiące podstawę wpi­ sów do Centralnej Ewidencji są gromadzone w aktach ewidencyjnych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy podlegającego wpisowi i nie mogą być udostępniane osobom trzecim. Dokonane w ten sposób wpisy do Centralnej Ewidencji potwierdza się odpisem księgi ewidencyjnej w formie wy­ druku komputerowego. sporządzanych odrębnie dla każdego przedsiębiorcy. W ramach tej ewidencji jest ponadto prowadzony wykaz przedsiębiorców wykreślonych z rejestru. • poinformować o tych przedsiębiorcach. Minister ten dokonuje z urzędu odpowiednich wpisów do Centralnej Ewidencji na podstawie kopii dokumentów przesyłanych przez marszałków województw. Na podstawie wyżej wymienionych celów utworzenia Centralnej Ewidencji niożna wskazać główne funkcje przez nią spełniane. informacje te są przesyłane w formie elektronicznej i dodatkowo w formie kopii dokumentów. przesyłanego właściwemu marszałkowi województwa jako organowi prowadzącemu rejestr działalności regulowanej.

do któ­ rych są uprawnione osoby upoważnione przez organ prowadzący rejestr działal­ ności regulowanej. w dniach i w god?. że tylko marszałkowie województw mają prawo dostępu do pełnych danych omawianej Centralnej Ewidencji. gdzie jest wy­ konywana działalność regulowana. w Centralnej Ewidencji było wpi­ sanych 2789 podmiotów turystycznych. W konsekwencji organ prowadzący rejestr działalności regulowanej jest uprawniony do kontroli w zakresie: • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru dzia­ łalności regulowanej. lokalu lub ich części. doty­ czących legalności funkcjonowania określonych organizatorów turystyki i po­ średników turystycznych oraz wysokości posiadanych przez nich zabezpieczeń finansowych. Tak samo jak wcześniej CRZ. ale została ona zahamowana.turystyka.5 roku przybyło ok. gwarantującym prawo obywatela do uzyski­ wania informacji o działalności organów władzy publicznej. Zakres i skutki prawne kontroli działalności regulowanej w dziedzinie turystyki Przewidziany w ustawie o s. Szczególnie ważna jest niewątpliwie funkcja informacyjna Centralnej Ewi­ dencji.gov.przyczynia się znacząco do budowania zaufania do przedsiębiorców działających na rynku usług turystycznych w Polsce. co niewątpliwie obejmuje również zbadanie zgodności ze stanem faktycznym złożonego przez przedsiębiorcę oświadczenia o speł­ nieniu wymaganych ustawowych warunków. pisemna lub elektroniczna. Może to być forma telefoniczna.pl Właśnie formy zautomaty­ zowane. Codziennie wpływa do tej ewidencji wiele zapytań od potencjalnych klientów i kontrahentów.podobnie jak poprzednio CRZ .g. w których ta działalność jest lub powinna być wykonywana. ale w istocie jest to tylko ograniczona jawność formalna. chociaż termin ten nie występuje w ustawie o usługach turystycznych. Wciąż jest utrzymy­ wane ograniczenie w postaci anonimowości informacji zbiorczych z tej ewi- dencji udzielanych do celów naukowo-badawczych. okazania dokumentów lub innych nośników informacji oraz udostępnienia danych mających zwią­ zek z przedmiotem kontroli. wykorzystujące dostęp do Internetu. ogólny obowiązek kontroli spełniania przez przedsiębiorcę warunków wymaganych do wykonywania działalności regulo­ wanej jest realizowany w szczególności przez organ prowadzący rejestr danej działalności. • możliwość żądania ustnych lub pisemnych wyjaśnień. Wynika ona z uznania danych wpisanych do tej ewidencji za ważne z punktu widzenia potencjalnych klientów i kontrahentów przedsiębiorców. co pozostaje w sprzecz­ ności z ustaleniem Konstytucji RP. obiektu. gdyż podmiotów działających w tej postaci było na wskazany dzień 523.d. oraz z przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej 2001 r.. chociaż niecałe trzy lata wcześniej było ich o prawie 700 więcej. Prawie 71% tych podmiotów turystycznych to osoby fizyczne prowadzące dzia­ łalność gospodarczą. Można więc mówić o tendencji spadkowej. Deklaruje ono jawność tej ewidencji. którzy uzyskali wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych. wyznacza rodzaje czynności kontrolnych. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej.d. Funkcjonowanie Centralnej Ewidencji jest jednym z najbardziej dostrzegal­ nych efektów działania ustawy o usługach turystycznych.. . które mogą być udostępniane jednostkom turystycznego samorządu gospodarczego i organizacjom konsumenckim.o. Z omówioną funkcją Centralnej Ewidencji wiąże się spełniana przez tę ewi­ dencję funkcja kontrolna. Generalnie należy oczekiwać. Każdy może żądać udzielenia informacji objętych wpisem do Centralnej Ewidencji przez złożenie zapytania w dowolnej formie w odniesieniu do konkretnych przedsiębiorców. omawiana Centralna Ewidencja posługuje się terminem „podmioty turystyczne" na oznaczenie przed­ siębiorców wpisanych do tej ewidencji. że liczba przedsiębiorców wpisanych do Centralnej Ewidencji będzie nadal stopniowo maleć w zawiązku z procesami konsolidacyjnymi na rynku turystycznym oraz z powodu zaostrzonych wymagań zakładów ubezpieczeń i banków przy udzielaniu zabezpieczeń finansowych. Rezultatem działań kontrolnych ministra właściwego do spraw turystyki oraz marszałków województw są odpowiednie zmiany w Cen­ tralnej Ewidencji wynikające z wykreślenia z urzędu niektórych przedsiębior­ ców z tej ewidencji. Uprawnienie to obejmuje w szczególności: • wstęp na teren nieruchomości. Ta ostatnia była dotychczas realizowa­ na poprzez powszechny dostęp do strony internetowej Departamentu Turystyki Ministerstwa Gospodarki: www. Niestety w ustawie o usługach turystycznych nie ma ustalenia o jaw­ ności omawianej ewidencji i kwestie te reguluje jedynie wskazane wyżej rozpo­ rządzenie z 2005 r.crz. gdyż w ciągu ostatniego 1. Z innych zaś form prawnych w znaczącym zakresie jest wykorzystywana tylko forma spółki z o. 200 takich podmiotów.inach. Przy tym należy odpowiednio stosować przepisy tej ustawy doty­ czące kontroli koncesjonowanej działalności gospodarczej. przyznającymi każdemu prawo wglądu do dokumentów urzędowych. Nie jest wyraźnie określo­ ny zakres tych danych.4. • obronności lub bezpieczeństwa państwa oraz ochrony bezpieczeństwa lub dóbr osobistych obywateli.70 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 71 marszałka województwa. Warto podkreślić.g. W konsekwencji Centralna Ewidencja . mają w tej dziedzinie największą przyszłość. Ponadto ustawa o s. czyli prawie 19%. 3. Według danych na dzień 1 sierpnia 2007 r.

że uzasadniają wniosek o objęciu przez wskazane organy działaniami kontrolnymi nie tylko organizatorów turystyki oraz pośredników turystycznych.g. że tzw. identyfikuje osoby upoważnione do kierowania działal­ nością tego przedsiębiorcy oraz określa datę stwierdzenia wykonywania działal­ ności bez wymaganego wpisu do rejestru. szara strefa w tej dziedzi­ nie występuje na szerszą skalę i w przeszłości stwierdzano więcej podobnych sytuacji. Podję­ cie przezeń w tym okresie działalności gospodarczej oznaczonej w decyzji sta­ nowi wykroczenie zagrożone w k. ale także agentów turystycznych. Następuje to dopiero na podstawie ostatecznej decyzji wskazanego organu. Taki przedsiębiorca jest obowiązany: • wykonywać działalność tylko na rzecz organizatorów turystyki wpisanych do rejestru.Niewątpliwie organ ten ma również inne możli­ wości oddziaływania pokontrolnego na przedsiębiorcę. występuje on do właściwego marszałka województwa o podjęcie stosownych działań. że uzupełniająco powinny być wówczas stosowane ogólne przepisy o kontroli przedsiębiorcy ustalone w ustawie o s. Wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej nie występuje zbyt często w świetle statystyk. którego zakaz dotyczy. • przestrzegania przez przedsiębiorców. którego reprezentuje. którzy wykonywali działalność bez wymaganego wpisu do rejestru organiza­ torów turystyki i pośredników turystycznych. karą ograniczenia wolności lub grzywny. bądź • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub przekracza jej zakres. którego reprezentuje. że w minionych trzech latach takich podmiotów ustalono tylko 25. Określony przez tę decyzję przedsię­ biorca jest umieszczany w Centralnej Ewidencji w wykazie przedsiębiorców. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych uznają w oznaczonych przypad­ kach agenta turystycznego za organizatora turystyki wykonującego działalność bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej. Taka decyzja określa w szczególności firmę przedsiębiorcy.72 Rozdział 3 podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 73 Należy dodać. jeśli spełnia ustawowe warunki. wynikające z odrębnych przepisów. którzy wykonywali taką działalność bez wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. głównie w województwie śląskim. w którym upływają trzy lata od dnia uprawomocnienia się danej decyzji i po upływie tego terminu określony przedsiębiorca jest z urzędu wykreślany. Trzeba też pod­ kreślić uprawnienie organu prowadzącego rejestr działalności regulowanej do wezwania przedsiębiorcy do usunięcia w wyznaczonym terminie uchybień stwierdzonych w toku kontroli. Przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące kontroli stanowią lex specialis i w konsekwencji uchylają ogólne postanowienia w tym zakresie usta­ wy o S-d. Jednakże ob­ serwacja rynku usług turystycznych dowodzi.w.. dopiero po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o stwierdzeniu wykony­ wania działalności gospodarczej bez wymaganego wpisu do rejestru organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych dany przedsiębiorca może uzyskać wpis do tego rejestru. • zgodności wykonywanej działalności z uzyskanym wpisem do rejestru. • w umowie zawieranej z klientem wskazywać jednoznacznie właściwego organizatora turystyki. • przestrzegania warunków wykonywania działalności gospodarczej określo­ nych ustawą. Ustawa o usługach turystycznych nakłada kilka obowiązków na przedsię­ biorcę będącego organizatorem turystyki lub pośrednikiem turystycznym i dzia­ łającego jednocześnie jako agent turystyczny w ramach wykonywanej działal­ ności. • zgodności wykonywanej działalności gospodarczej z zawartymi umowami agencyjnymi. Kontrola działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę w za­ kresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego może . wynika według danych zawartych w Centralnej Ewidencji Organizatorów Turystyki i Pośredników Tu­ rystycznych na dzień 1 sierpnia 2007 r. W razie stwierdzenia wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospo­ darczej w zakresie organizowania imprez turystycznych lub pośrednictwa tury­ stycznego bez wymaganego wpisu do rejestru działalności regulowanej marsza­ łek województwa wydaje decyzję o stwierdzeniu tego faktu oraz o zakazie wykonywania działalności gospodarczej objętej wpisem do rejestru przez okres trzech lat.d. gdy przedsiębiorca wy­ stępuje wobec klientów jako agent turystyczny. Z wykazu przedsiębiorców. W wykazie tym wskazuje się termin. Ustawodawca czyni tak w celu ochrony konsumentów w sytuacjach. który: • w umowach zawieranych z klientami nie wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych określają organy upo­ ważnione do wykonywania kontroli działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorcę. lub • działa jako agent organizatora turystyki. dotyczącej: • zgodności ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu o speł­ nieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania im­ prez turystycznych oraz pośrednictwa turystycznego. • działać na podstawie ważnej umowy agencyjnej. Wyznaczone w powyższym zakresie działania kontrolne znajdują się obec­ nie w kompetencjach Ministra Sportu i Turystyki jako ministra właściwego do spraw turystyki oraz poszczególnych marszałków województw. dających zlecenie agentom. Omawiane prze­ pisy są sformułowane na tyle szeroko. który nie jest uprawniony do zawie­ rania umów z klientami na terytorium RP. warunków wykonywania działalności gospodarczej określonych ustawą.g. W razie stwierdzenia przez ministra właściwego do spraw turystyki w wyniku kontroli uchybień w sposobie wykonywania działalności gospodarczej.

Tej treści przepis ustawy o s.oznacza ich rażące naruszenie. wydanego zgodnie z prze­ pisami o badaniach lekarskich pracowników.prawo łowieckie. Przy tym organ ten z urzędu wykreśla wpis przedsiębiorcy w rejestrze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych.zwłaszcza gdy są one okre­ ślone w sposób ogólny . Obejmuje ono: • zawieranie umów z kliencami bez uprzedniego zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. nieprzestrzeganie ustawowych warunków wykonywania działal­ ności gospodarczej. Taki przedsiębiorca wykreślony z wy­ mienionych przyczyn może uzyskać ponowny wpis do tego rejestru nie wcze­ śniej niż po upływie trzech lat od dnia wydania decyzji o wykreśleniu.5. decyzja o zakazie wykonywania dzia­ łalności regulowanej wydana przez marszałka województwa we wskazanych wyżej trzech sytuacjach podlega natychmiastowemu wykonaniu. mający na celu ochronę zwierząt łownych i gospodarowanie ich zasobami w zgodzie z zasadami ekologii oraz zasadami racjonalnej gospodarki rolnej. w celu wprowadzenia w błąd klientów co do rzeczywistego charak- teru wykonywanej przez siebie działalności. • używanie i powoływanie się na aktualny wpis do rejestru działalności regu­ lowanej. W takich przypadkach właściwy marszałek województwa działa­ jący z własnej inicjatywy lub na wniosek ministra właściwego do spraw turysty­ ki występującego o podjęcie stosownych działań pokontrolnych powinien we­ zwać danego przedsiębiorcę do usunięcia naruszeń w wyznaczonym terminie. Ten rodzaj ak­ tywności turystycznej podlega ustawie z 1995 r. • nicprzedłożenic marszałkowi województwa oryginału kolejnej umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów przed upływem terminu obowiązywania umowy poprzedniej.g. • powierzenie przez organizatora turystyki wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek osobie nieuprawnionej lub nieznającej języka powszechnie znanego w państwie odwiedzanym lub języka uzgodnio­ nego z kontrahentem zagranicznym. Toteż marszałek woje­ wództwa jako organ prowadzący rejestr działalności regulowanej powinien w takich sytuacjach najpierw wystąpić do przedsiębiorcy z żądaniem wyjaśnień i usunięcia stwierdzonych naruszeń w wyznaczonym terminie. niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z za­ wartymi umowami agencyjnymi. Organizacja polowań jako usługa turystyczna Turystyka myśliwska (łowiecka) jest aktywną formą turystyki. Po upływie tego terminu wykreślenie przedsię­ biorcy z wymienionego wykazu następuje z urzędu. . specjalnych urządzeń oraz odpowiednich terenów.M Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 75 wykazać niezgodność wykonywanej działalności gospodarczej z wpisem do rejestru działalności regulowanej. Nie dotyczy to jednak przypadku stwierdzenia złożenia niezgodnego ze stanem faktycznym oświadczenia przedsiębiorcy o spełnieniu wymaganych warun­ ków wykonywania działalności regulowanej. Wyraźnie stwierdzają to przepisy ustawy o usługach turystycznych. Jest to tury­ styka specjalistyczna. że decyzja o zakazie wykonywania określonej działalności gospodarczej zostanie uchylona i w rezultacie po takim skutecznym jej wzrusze­ niu dany przedsiębiorca będzie ponownie wpisany do rejestru działalności regu­ lowanej.d. związanych z ochroną klienta zawierającego umowę o świadczenie usług turystycznych.g. . specjalnego sprzętu. których wykreślono z rejestru. Wtedy marszałek województwa od razu wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalno­ ści objętej wpisem. Taką decyzję organ ten wydaje lakże w razie nicusunięcia naruszeń wymaganych warunków przez przedsiębiorcę w wyznaczonym ter­ minie. wniosku. przy prowadzeniu sprzedaży prawa do korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w ozna­ czonym czasie w każdym roku. • niedopełnienie obowiązków przedsiębiorcy określonych w rozdziale 3 usta­ wy o usługach turystycznych. jako że walory specjalistyczne tkwią też w środowisku przyrodniczym.d. niezgodność ze stanem faktycznym danych zawartych w oświadczeniu przedsiębiorcy o spełnieniu warunków wykonywania działalności w zakresie organizowania imprez turystycznych i pośrednictwa turystycznego. Ponadto marszałek województwa wydaje decyzję o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem do rejestru organizatorów tury­ styki i pośredników turystycznych w przypadku stwierdzenia rażącego naru­ szenia warunków wymaganych do wykonywania działalności regulowanej. • wykonywania działalności poza zakresem terytorialnym określonym we Nie każde naruszenie powyższych obowiązków . Zgodnie z przepisami ustawy o s. Może jednak okazać się. bądź osobie nieposiadającej aktualnego zaświadczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. stanowi dodatkową sankcję dla przedsiębiorcy. 3. czy naruszanie bezpieczeństwa lub dóbr osobi­ stych klientów. Pojęcie rażącego naruszenia warunków zosiało ustawowo sprecyzowane w usta­ wie o usługach turystycznych. Dopiero ostateczna decyzja marszałka województwa o zakazie wyko­ nywania działalności gospodarczej z przyczyn wyżej omówionych jest podstawą umieszczenia danego przedsiębiorcy w wykazie przedsiębiorców. wymagające wskazania w tym wykazie terminu. w którym upły­ wają trzy lata od dnia wykreślenia wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Wskazana ustawa rozumie łowiectwo jako element ochrony środowiska przyrodniczego. gdyż wymaga ona specjalnych umiejętności i odpowied­ niej wiedzy podlegającej sprawdzeniu przed nadaniem uprawnień do polowania.

euro w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. oryginały dokumentów potwierdzających zawarcie kolejnych umów. Natomiast określone przez prawo łowieckie warunki podjęcia przez przed­ siębiorcę omawianej działalności gospodarczej nie podlegają ocenie w świetle przepisów ustawy o usługach turystycznych. że obecnie ustawa o usługach turystycznych nie znajduje zasto­ sowania do określenia warunków. • łowiecka turystyka przyjazdowa. róż­ nica jest taka. Może ono polegać w szczególności na zawarciu umowy gwa­ rancji bankowej lub ubezpieczeniowej. • złożyć z wynikiem pozytywnym egzamin ze znajomości zasad wykonywa­ nia polowania i zasad ochrony przyrody lub zatrudniać osobę spełniającą ten warunek.d. aby sami myśliwi dewizowi byli ubezpieczeni od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone podczas polowania. jak też w odniesieniu do ustawy o usługach turystycznych. Podstawową konsekwencją tych zmian jest to. którym obecnie jest marszałek woje­ wództwa. Przy tym zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów z 2005 r. Wejście w życie ustawy o s. w sprawie minimalnej wysokości sumy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej wymaganej w związku z wykonywaną przez przedsiębiorcę działalnością gospodarczą w zakresie łowiectwa wskazana mini­ malna suma gwarancji wynosi 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywanej przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej.d. • łowiecka turystyka wyjazdowa.g. albo dokonania kolejnej blokady środków finansowych.g. euro. Tylko dwa ostatnie rodzaje turystyki myśliwskiej wiążą się ze świadczeniem usług turystycznych. jest obowiązkowe. że świadczenie usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium RP oraz polowania za granicą wymaga jedynie spełnienia warunków określonych przez prawo łowieckie oraz uzyskania wpisu do rejestru działal­ ności regulowanej. które mogą ponieść szkodę podczas polowania. Ważne znaczenie ma tradycja i kultura łowiecka oraz etyka myśliwska.d. Natomiast dla przedsię­ biorcy świadczącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wyko­ nywane przez cudzoziemców w Polsce. Jednak skoro są to usługi turystyczne. świadczącego omawiane usługi turystyczne. • . Jeszcze kilka lat temu świadczenie tych usług wymagało uzyskania aż dwóch koncesji. Niewątpliwie świadczenie usług turystycznych obejmujących polowania w kraju dla cudzoziemców oraz polowania za granicą wymaga szczególnych zabezpieczeń ze względu na bezpieczeństwo uczestników polowań. • składać organowi rejestrowemu. Z przepisów prawa łowieckiego wynika. Wskazany rejestr podlega wy­ żej omówionym przepisom ustawy o s. będących formami obowiązkowego zabezpieczenia majątkowego. od których spełnienia zależy podjęcie przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług tury­ stycznych obejmujących polowania wykonywane przez cudzoziemców na tery­ torium Rp oraz polowania za granicą. polegająca na sprzedaży cudzoziemcom usług turystycznych obejmujących polowania w Polsce. Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 77 leśnej i rybackiej. a potem dwóch zezwoleń. że wspomniane wyżej zabezpieczenie majątkowe rosz­ czeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobo­ wiązania przez przedsiębiorcę. Przecież prawo łowieckie tych kwestii w ogóle nie reguluje. a 15 tys. że przedsiębiorca jest wtedy obowiązany spełnić aż cztery warunki: • ustanowić obowiązkowe zabezpieczenie majątkowe roszczeń osób trzecich z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez przedsiębiorcę. w tym zwłaszcza przepisy dotyczące ochrony klienta..to do świadczenia tego rodzaju usług znajdują w konse­ kwencji zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych.'° . jak również osób postronnych.g.d. Jednak w porównaniu ze stanem prawnym sprzed wejścia w życie ustawy o s.g.g. zredukowało te przesadne wymagania w zakresie reglamentacji prawnej świadczenia wskazanych usług turystycznych. uzyskanego w po­ przednim roku obrotowym. Prawo łowieckie stanowi lex specialis w stosunku do przepisów ustawy o s.d. z 2004 r. co należy odróżnić od wymagań stawianych przez Polski Związek Łowiecki (PZŁ). niekaralność przedsiębiorcy i osób kierujących jego działalnością za prze­ stępstwa określone w prawie łowieckim i przestępstwo przeciwko obrotowi gospodarczemu. bez których uwzględnienia zatraca się istotę łowiectwa. Suma ta nie może jednak być mniejsza niż równo­ wartość 10 tys euro w przypadku usług turystycznych obejmujących wyłącznie polowania wykonywane przez cudzoziemców na terytorium RP. Przepisy wprowadzające tę ustawę dokonały zmiany prawa łowieckiego. polegająca na sprzedaży polskim myśli­ wym usług turystycznych obejmujących polowania za granicą. które obecnie zalicza omawiany rodzaj działalności gospodarczej do działalności regulowanej w rozumieniu ustawy o s. jak również polowania za granicą mini­ malna wysokość sumy gwarancji nie może wynosić mniej niż równowartość 20 tys. Prawo łowieckie nazywa ten rejestr prowadzony przez mar­ szałka województwa mianem rejestru polowań. W tym i tylko w tym zakresie nie ma podstaw do stosowania przepisów ustawy o usługach turystycznych do dzia­ łalności przedsiębiorcy będącego organizatorem imprez obejmujących polowa­ nia dla cudzoziemców w Polsce lub polowania za granicą. Turystyka myśliwska oznacza migracje ludności związane z udziałem w po­ lowaniach w kraju lub za granicą. Można odróżnić trzy rodzaje takich migracji: • udział myśliwych zamieszkałych w Polsce w polowaniach organizowanych w obwodach łowieckich w różnych częściach kraju. Toteż prawo łowieckie przewiduje.

Dokumenty te nic podlegają ocenie przez mar­ szałka województwa jako organ rejestrowy.formę zabezpieczenia majątkowego w postaci blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. Skład tej komisji. Z zakresu tego ubezpieczenia OC są jednak wyłączone m. to zgodnie z ustaleniami omawianego rozporządzenia w odniesie­ niu do jednego zdarzenia. jak też polegające na za­ płacie kar umownych. jak i polowania za granicą. bądź oryginał dokumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych. Wskazany egzamin przepro­ wadza komisja egzaminacyjna powołana przez ministra właściwego do spraw środowiska. to w szczególności odnosi się to do określonych przez omawianą ustawę typów przestępstw stanowiących tzw. Należało się spodziewać. Zapewnienie o spełnieniu powyższych warunków musi się znaleźć w oświad­ czeniu przedsiębiorcy składanym wraz z pisemnym wnioskiem o wpis do reje­ stru polowań. ani kierować tego rodzaju działalnością gospodarczą. do takiego przedsiębiorcy znajdują zastosowanie przepisy rozpo­ rządzenia Ministra Finansów z 2005 r.h. ubezpieczenie OC). Organ ten może jedynie wezwać przedsiębiorcę do uzupełnienia wniosku o wpis i jeżeli ten wniosek jest kom­ pletny i zawiera wymagane załączniki.nieznaną ustawie o usługach turystycznych . Przepisy powołanego rozporządzenia wykluczają przy tym możliwość umownego ograniczenia wypłaty odszkodowań przez ubezpie­ czyciela. ani niedokonania blokady środków finansowych na rachunku bankowym przedsiębiorcy. i W przypadku niezawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczenio­ wej. Zastanawiają różnice w zakresie ustawowych wymagań co do treści powyż­ szego wniosku w porównaniu z analogicznym wnioskiem o wpis do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. że osoba skazana za takie przestępstwo nic powinna być organizatorem imprez turystycznych obejmujących polowania.k. wynosi ona równowartość 10 tys. w prawie bankowym z 1997 r.. euro .in. Jest ona dokonywana na rzecz właści­ wego zarządu województwa w wysokości 4% rocznego przychodu z tytułu wykonywania przez przedsiębiorcę omawianej działalności gospodarczej. spo­ sób przeprowadzenia egzaminu oraz wzór zaświadczenia stwierdzającego złoże­ nie egzaminu z wynikiem pozytywnym określa obecnie rozporządzenie Ministra Środowiska z 2005 r. ale również podobne przestępstwa przewidziane w innych ustawach. zdawanego przed komisją egzaminacyjną powołaną przez PZŁ. Zgodnie z prawem łowieckim wskazany wniosek powinien za­ wierać: • firmę przedsiębiorcy oraz numer identyfikacji podatkowej (NIP).. oraz ustawy o broni i amunicji z 1999 r. wymagane od egzaminowanych dokumenty. Jednak tak nie jest z powo­ dów trudnych do zrozumienia. 15 tys. którego skutki są objęte umową ubezpieczenia OC. a ma on sprawdzić znajomość przepisów prawa łowieckiego z 1995 r. Ta kategoria przestępstw powinna być rozumiana szeroko.w razie polowań organizowanych wyłącznie za granicą. a w przypadku osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą. z 2000 r. Spełnienie warunku złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu ze znajo­ mości zasad wykonywania polowania oraz zasad ochrony przyrody oznacza posiadanie wymaganej fachowości w tej dziedzinie.. Wskazany przedsiębiorca ma obowiązek zawarcia umowy ubez­ pieczenia odpowiedzialności cywilnej (t/w.. Do wniosku o wpis do rejestru polowań przedsiębiorca powinien też dołą­ czyć oryginał umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej. • określenie zakresu działalności. szko­ dy powstałe w związku z używaniem broni palnej. która ma być objęta wpisem do rejestru. Wskazany egzamin składa się z części pisem­ nej i ustnej. to w terminie 7 dni od dnia wpływu wniosku marszałek województwa jest obowiązany dokonać wpisu do rejestru . ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. że wymagania te będą w obu wypadkach takie same. ustawie o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Osoba taka jest przez my­ śliwych nazywana mianem pilota myśliwskiego. Z kolei jeśli chodzi o warunek niekaralności przedsiębiorcy i osób kierują­ cych jego działalnością za wskazane przez prawo łowieckie przestępstwa. Ubezpieczenie to obejmuje odpowiedzialność cywilną przedsiębiorcy za szkody wyrządzone w następstwie działania lub zaniechania ubezpieczonego. Podobnie ze zrozumiałych względów dyskwalifikuje w tym zakresie taką osobę popełnienie przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu.. obejmując nie tylko przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu określone w k. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wysokość zablokowanej kwoty nie może być niższa niż równowartość 20 tys. w sprawie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności cywilnej przedsiębiorcy wykonującego działalność gospodarczą w zakre­ sie łowiectwa.s. Egzamin ten trzeba odróżnić od egzaminu będącego jednym z warunków uzy­ skania uprawnień do wykonywania polowania. • wskazanie siedziby przedsiębiorcy i jego adresu. kłusownictwo.również jej adresu zamieszkania. jak np.w odniesieniu do przedsiębiorcy świad­ czącego usługi turystyczne obejmujące zarówno polowania wykonywane przez cudzoziemców w Polsce. euro. a także aktów wykonawczych wydanych na podstawie wymienionych ustaw.78 Rozdział 3 Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych 79 Prawo łowieckie przewiduje t e ż . Jest oczywiste. wyrządzone w związku z wykonywaną przez niego działalnością gospodarczą. euro . euro w przypadku przedsiębiorcy świadczące­ go usługi turystyczne obejmujące wyłącznie polowania wykonywane przez cu­ dzoziemców na terytorium RP. uzy­ skanego w poprzednim roku obrotowym. a 20 tys. w okresie trwania ochrony ubezpie­ czeniowej. Z kolei co do wysokości minimalnej sumy gwarancyjnej tego ubez­ pieczenia OC. w sprawie egzaminu ze znajomości wykonywania polowa- nia oraz zasad ochrony przyrody. czy k. • numer w rejestrze przedsiębiorców albo'w ewidencji działalności gospodar­ czej. powstający w dniu złożenia wniosku o wpis do rejestru polowań.

Rozdział 3 polowań. Przy tym zgodnie z prawem łowieckim wpisowi do rejestru podlegają dane podane we wniosku o wpis, z wyjątkiem adresu zamieszkania osoby fi­ zycznej będącej przedsiębiorcą, jeżeli jest on inny niż adres siedziby. Należy podkreślić, że do tego rejestru działalności regulowanej znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o s.d.g. Warto zauważyć, że prawo łowieckie zupełnie zbędnie powtarza ustalenia ustawy o s.d.g., określające podstawy prawne wydania przez organ rejestrowy decyzji o zakazie wykonywania przez przedsiębiorcę działalności objętej wpisem. Taką podstawą może być w szcze­ gólności stwierdzenie rażącego naruszenia warunków wykonywania działal­ ności przez przedsiębiorcę objętej wpisem do rejestru polowań. Sprecyzowanie pojęcia rażącego naruszenie warunków nastąpiło w prawie łowieckim. Obejmuje ono: nieprzedłożenie organowi rejestrowemu oryginału umowy ubezpieczenia OC albo umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej, bądź oryginału do­ kumentu potwierdzającego dokonanie blokady środków finansowych; * wykonywanie działalności poza zakresem określonym we wniosku. Należy wspomnieć o szczególnych przepisach prawa łowieckiego przyznają­ cych uprawnienia do wykonywania polowania na terytorium RP. Poza członkami PZL takie uprawnienia są przyznane przez szczególne przepisy oma­ wianej ustawy obywatelom państw członkowskich UE, jeżeli posiadają oni uprawnienia do wykonywania polowania w państwie członkowskim i złożą egzamin uzupełniający w języku polskim przed komisją egzaminacyjną PZŁ. W razie nieposiadania uprawnienia do polowania w państwie członkowskim UE lub niezłożenia wskazanego egzaminu taki obywatel państwa członkowskiego UE może wykonywać polowanie w Polsce tylko po wykupieniu polowania u przedsiębiorcy wpisanego do rejestru polowań albo na podstawie zgody ministra właściwego do spraw środowiska. Tej treści przepis szczególny prawa łowieckiego odnosi się ponadto do wszystkich innych cudzoziemców oraz obywateli polskich, przebywających z zamiarem stałego pobytu za granicą, niebędących członkami PZŁ. To tzw. wykupienie polowania oznacza zawarcie odpowiedniej umowy o świadczenie usług turystycznych obejmujących po­ lowanie na terytorium RP. Dodatkowym warunkiem dotyczącym wówczas tylko cudzoziemców jest wymóg obecności podczas polowania przedstawiciela dzier­ żawcy lub zarządcy obwodu łowieckiego, będącego członkiem PZŁ. Ma to za­ pewnić przestrzeganie przepisów prawa łowieckiego podczas polowania •

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

81

wania, umiejętności przekazania informacji i nawiązania kontaktu z grupą zale­ ży w dużej mierze to, co uczestnicy wycieczki zobaczą w zwiedzanej miejsco­ wości czy obiekcie turystycznym oraz jakie ciekawe informacje uzyskają. Rów­ nież pilot wycieczki, chociaż zasadniczo ma spełniać funkcje opiekuńcze w sto­ sunku do uczestników imprezy turystycznej, często wychodzi poza te podsta­ wowe swoje obowiązki i jcsl wartościowym źródłem wiedzy o odwiedzanych krajach, miejscowościach i obiektach. Taki stan rzeczy wynika ze stawiania kandydatom na przewodników turystycznych i pilotów wycieczek wysokich wymagań przez obowiązujące prawo. Uzyskanie uprawnień w tym zakresie wiąże się ze spełnieniem szeregu warunków ustalonych przez ustawę o usługach turystycznych oraz wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze. Uprawnienia te stanowią dowód posiadania odpowiednich kwalifikacji do wykonywania określonego zawodu lub czynności, czyli uzyskania tzw. licencji zawodowej. W pierwotnej wersji ustawy o usługach turystycznych nie definiowała ona przewodnika turystycznego ani pilota wycieczek, które to pojęcia wydawały się powszechnie zrozumiałe. Dopiero nowelizacja tej ustawy w 2000 r. dodała ustawowe określenia wskazanych pojęć. Zgodnie z obecnie obowiązującymi ustaleniami ustawowymi przewodnik turystyczny to osoba zawodowo oprowa­ dzająca turystów lub odwiedzających po wybranych obszarach, miejscowo­ ściach i obiektach oraz udzielająca o nich informacji. Zmiany powołanej ustawy dokonane w 2004 r. ograniczyły zadania przewodnika turystycznego do opro­ wadzania wycieczek oraz fachowego udzielania ich uczestnikom określonych informacji. Natomiast obowiązek sprawowania opieki nad uczestnikami wycie­ czek nie ciąży obecnie na przewodnikach turystycznych, co jest oczywistym nieporozumieniem zwłaszcza w przypadku przewodników górskich. Nic tylko zresztą na obszarach górskich, ale również na niektórych trasach turystycznych dbanie przez przewodnika turystycznego o bezpieczeństwo uczestników wy­ cieczki jest wręcz koniecznością. Z kolei termin „pilot wycieczek" oznacza zgodnie z ustawą o usługach tury­ stycznych osobę towarzyszącą, w imieniu organizatora turystyki, uczestnikom imprezy turystycznej, sprawującą opiekę nad nimi i czuwającą nad sposobem wykonania na ich rzecz usług. Pilot wycieczek działa zatem jako przedstawiciel organizatora turystyki i powinien posiadać w tym zakresie formalne umocowa­ nie. Dane publikowane na temat liczby przewodników turystycznych i pilotów wycieczek działających w Polsce są bardzo rozbieżne i mylące. Wynika to m.in. ze zmian stanu prawnego w tym zakresie oraz utraty tego rodzaju uprawnień z powodu ich niepotwierdzenia w ustawowym terminie. Wiele osób. które uzy­ skały uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek, nigdy nie podjęło się wykonywania tych czynności. Wiarygodne wydają się dane. według których w latach 1999-2004 uprawnienia przewodnika turystycznego zostały

3.6. Uprawnienia przewodników turystycznych i pilotów wycieczek
Przewodnictwo turystyczne jest niemal tak stare, jak turystyka. Od wiedzy ogólnej i specjalistycznej przewodnika turystycznego, jego postawy, zaangażo-

82

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

83

nadane lub potwierdzone 14 640 osobom (w tym 4582 - przewodnika górskiego, 3850 - przewodnika miejskiego. 6208 - przewodnika terenowego), a upraw­ nienia pilota wycieczek uzyskały lub potwierdziły we wskazanym okresie 29 804 osoby. Przy tym w ostatnich latach uprawnienia przewodnika turystycz­ nego uzyskuje co roku kilkaset osób, a uprawnienia pilota wycieczek - ponad 2 tys. osób. Zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych można otrzymać uprawnienia przewodników turystycznych następujących rodzajów: • przewodnika górskiego dla określonych obszarów górskich, przy czym od­ różnia się trzy klasy takiego przewodnictwa w zależności od stopnia trudno­ ści tras oraz wycieczek, nadawane na jeden lub więcej obszarów górskich Beskidów, Sudetów lub Tatr. co prowadzi do wyróżnienia przewodników be­ skidzkich, sudeckich i tatrzańskich; • przewodnika miejskiego dla poszczególnych miast, przy czym z przepisów wykonawczych wynika, że takie uprawnienia są wymagane w wypadku Ka­ towic (łącznic z Górnośląskim Okręgiem Przemysłowym) Krakowa. Lubli­ na. Łodzi, Poznania, Szczecina, Torunia, Trójmiasta (Gdańska, Gdyni i Sopotu łącznie), Warszawy i Wrocławia; • przewodnika terenowego dla poszczególnych województw, regionów lub tras turystycznych, przy czym takie uprawnienia obejmują również miasta położone w obrębie województwa lub regionu. Przy tym przewodnicy turystyczni mogą oprowadzać obsługiwane wycieczki po muzeach, wystawach i zabytkach znajdujących się na obszarze ich upraw­ nień, jeżeli zadania tego nic wykonuje uprawniony etatowy pracownik. Regula­ min dla zwiedzających ustalony przez dyrektora muzeum, organizatora wystawy lub właściciela zabytku powinien określić sposób oprowadzania wycieczek przez przewodników turystycznych w tego rodzaju szczególnych sytuacjach. Uprawnienia pilota wycieczek nie są obecnie ustawowo dzielone na rodzaje, ale dawniej odróżniano pilota wycieczek zagranicznych od pilota wycieczek krajowych. W rzeczywistości taki podział następuje. Przepisy ustawy o usłu­ gach turystycznych wyznaczają przecież zadania pilotów wycieczek w ścisłym związku z charakterem danej imprezy turystycznej. Do ich zadań należy przede wszystkim sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy turystycznej w niezbędnym zakresie wynikającym wła­ śnie z charakteru danej imprezy. Niewątpliwie zakres tej opieki w przypadku imprez wyjazdowych musi być znacznie większy, co wynika m.in. z rozmaitych niebezpieczeństw zagrażających uczestnikom takiej wycieczki w środowisku z reguły im nie znanym, jak też z często występującej bariery językowej. Do bardzo istotnych zadań pilota wycieczek należy też czuwanie nad sposo­ bem wykonywania usług świadczonych na rzecz uczestników podczas imprezy turystycznej. 'Należyte wykonanie tych usług wymaga podejmowania różnych

czynności przez pilota wycieczki i w to w odpowiednim czasie. Wiąże się z tym kolejne zadanie pilota wycieczek, jakim jest reprezentowanie przezeń organi­ zatora turystyki wobec kontrahentów świadczących usługi w trakcie trwania imprezy. Wymaga to w szczególności składania w. charakterze pełnomocnika tego organizatora odpowiednich oświadczeń woli. Ponadto nader ważne w prak­ tyce zadanie pilota wycieczek polega na przyjmowaniu od uczestników impre­ zy turystycznej podczas jej trwania reklamacji dotyczących świadczonych im usług. Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu przyznaje marszał­ kom województw kompetencje związane z uzyskiwaniem uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Właśnie marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania obywatela polskiego występującego o przy­ znanie takich uprawnień jest organem, który nadaje wskazane uprawnienia, odmawia nadania, zawiesza i przywraca je oraz cofa. Natomiast osoby niebędące obywatelami RP, nieposiadające miejsca zamieszkania w Polsce, a spełnia­ jące warunki nadania uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek, występują z wnioskiem o nadanie tych uprawnień do wybranego przez siebie marszałka województwa. Również obywatele państw członkowskich UE, nieposiadający miejsca zamieszkania na terytorium Polski, którzy nabyli kwalifikacje do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek w tych państwach, składają wniosek o nadanie omawianych upraw­ nień do wybranego marszałka województwa. Podstawę do nadania tych upraw­ nień stanowi w takiej sytuacji decyzja ministra właściwego do spraw turystyki o uznaniu kwalifikacji do wykonywania zawodu przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na terytorium RP, wydana na podstawie odrębnych przepi­ sów. Przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. określiły treść wniosku o nadanie omawianych uprawnień oraz wymagane załączniki. Osoba występująca z takim wnioskiem powinna spełniać następujące wymagania ustalone przez ustawę o usługach turystycz­ nych: • ukończenie 18 lat; • posiadanie co najmniej wykształcenia średniego; • odpowiedni stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniem lekarskim; • niekaralność za przestępstwa umyślne lub inne popełnione w związku z wy­ konywaniem zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek; • odbycie szkolenia przeprowadzonego przez jednostkę organizacyjną lub oso­ bę upoważnioną na podstawie decyzji administracyjnej marszałka wojewódz­ twa; • odbycie praktyki w zakresie wymaganym dla danego rodzaju uprawnień; • zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa.

zZ

.

,

Rozdział 3

Podstawy prawne świadczenia usług turystycznych

85

Dokonana w 2004 r. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych częściowo zmodyfikowała warunek dotyczący posiadania stanu zdrowia umożliwiającego wykonywanie zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Obecnie nieprzedłożenie właściwemu marszałkowi województwa aktualnego zaświad­ czenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do wykonywania tego rodzaju zadań powoduje skutek w postaci niemożności wykonywania wskazanych uprawnień. Natomiast już nic następuje w takiej sytuacji automatyczna utrata tych uprawnień. Szczegółowe wymagania w zakresie organizowania szkoleń, odbywania za­ jęć praktycznych oraz przeprowadzania egzaminów dla kandydatów na prze­ wodników turystycznych i pilotów wycieczek określają przepisy rozporządzenia w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Załączni­ ki do tego rozporządzenia określają wymagany program podstawowego szko­ lenia ogólnego i specjalistycznego oraz szkolenia uzupełniającego dla po­ szczególnych rodzajów uprawnień przewodnickich, jak też program szkole­ nia dla kandydatów na pilotów wycieczek. Ten akt wykonawczy określa też sprawy związane z właściwością terytorialną marszałków województw powołu­ jących komisje egzaminacyjne dla przewodników górskich. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. zwiększy­ ła obowiązki organizatorów szkoleń dla osób starających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek. Wzrosły wymagania co do dysponowania odpowiednią kadrą wykładowców z wyższym wykształceniem oraz kadrą instruktorów prowadzących zajęcia praktyczne, posiadających udo­ kumentowaną praktykę w zakresie wykonywania zadań odpowiednio przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek. Upoważnienie do prowadzenia tego rodzaju szkoleń - wydawane przez marszałka województwa - określa szczegó­ łowe warunki tych szkoleń, co przy tym podlega kontroli przez osoby upoważ­ nione przez wskazany organ. W drodze decyzji administracyjnej może nastąpić cofnięcie takiego upoważnienia wskutek prowadzenia szkolenia niezgodnie z upoważnieniem albo z powodu niespełnienia wymaganych warunków do jego uzyskania. Dalszą konsekwencją cofnięcia upoważnienia jest wtedy niemożność uzyskania przez 3 lata upoważnienia do organizowania tego rodzaju szkoleń. Taki sam skutek powoduje stwierdzenie w decyzji marszałka województwa prowadzenia bez upoważnienia szkolenia dla przewodników turystycznych lub pilotów wycieczek. Przyznanie uprawnień przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek na­ stępuje w drodze decyzji administracyjnej właściwego marszałka wojewódz­ twa. Również formę decyzji ma odmowa wydania takich uprawnień, odmowa dopuszczenia do egzaminu, zawieszenie uprawnień, ich przywrócenie oraz cof­ nięcie. Marszałkowie województw są przy lym zobowiązani do prowadzenia ewidencji nadanych uprawnień.

Osoby wykonujące zadania przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek podlegają kontroli. Kontrola ta obejmuje posiadanie uprawnień co do ich obsza­ ru oraz ważności, a także poprawność wykonywania zadań przewodnika tury­ stycznego i pilota wycieczek. Ponadto kontroli podlega również zapewnienie przez organizatora turystyki opieki przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek nad uczestnikami imprezy turystycznej. Zastanawia użyte w tym kontekście przez przepisy ustawy o usługach turystycznych określenie o „opiece przewodnika turystycznego", mimo że obowiązek zapewnienia takiej opieki został wykreślony z zadań przewodnika turystycznego. Wskazanej kontroli dokonują osoby imiennie upoważnione przez marszał­ ków województw. Osoby te mają obowiązek powiadomienia o stwierdzonych uchybieniach marszałka województwa właściwego ze względu na miejsce doko­ nanej kontroli. Z kolei ten organ jest zobowiązany do przekazania otrzymanych wyników kontroli marszałkowi województwa, który nadał uprawnienia danemu przewodnikowi turystycznemu lub pilotowi wycieczek. Rezultatem takiej kon­ troli może być zawieszenie lub cofnięcie posiadanych uprawnień. W razie zaś stwierdzenia wykonywania zadań przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek bez uprawnień jest to podstawą ukarania za wykroczenie karą ogranicze­ nia wolności lub grzywny zgodnie z przepisami k.w. W świetle przepisów przejściowych ustawy o usługach turystycznych uprzednio uzyskane uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wycie­ czek mogły zostać zachowane pod warunkiem wystąpienia przez zainteresowane osoby z wnioskiem o potwierdzenie posiadanych uprawnień. Zgłoszenie takie­ go wniosku oraz jego udokumentowanie mogło nastąpić w terminie dwóch lat od wejścia w życie wskazanej ustawy, tj. do 1 lipca 2000 r. W sprawach tych potwierdzeń wojewodowie wydawali decyzje administracyjne, stosując sposób i tryb zaliczania uprawnień określony uprzednio przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 1999 r. Osoby, które nie wystąpiły o takie potwierdzenie, straciły nabyte uprawnienia. Można to uznać za naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz i związanej z nią zasady ochrony praw słusznie nabytych. Sam ustawodawca w istocie przyznał się do nieprawidłowości w tym zakre­ sie, nowelizując w 2004 r. ustawę o usługach turystycznych. Obecnie osoby, które nie potwierdziły w ustawowym terminie posiadanych uprawnień przewod­ nika turystycznego lub pilota wycieczek, są dopuszczane do odpowiednio egza­ minu na przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. W konsekwencji takie osoby mogą teraz odzyskać krótszą i nie tak kosztowną drogą posiadane wcześniej uprawnienia, ale zapewne nie jest to dla nich całkowicie satysfakcjonujące roz­ wiązanie. Podobnie słuszne jest nowe ustalenie ustawy o usługach turystycz­ nych, że osoby posiadające uprawnienia przewodnika turystycznego są dopusz-

szkoły i placówki krajoznawstwa i tury­ styki z 2001 r. Takim dokumentem ze stosownymi wpisami jest legitymacja przewodnika turystycznego. nauczycielskiego kolegium języków obcych lub świa­ dectwo ukończenia szkoły z obcym językiem wykładowym.1. Gdy tego rodzaju działalność dotyczy organizacji wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Działalność w dziedzinie rekreacji powinna być prowadzona zgodnie z usta­ leniami powołanego już w rozdziale 2 rozporządzenia MEN w sprawie szczegó­ łowych zasad i warunków prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ru­ chowej z 2001 r. które spełniły wymagania dla uzyskania uprawnień przewodnika tu­ rystycznego lub pilota wycieczek. Jest to racjonalne rozwiązanie. Organizator rekreacji jest uprawniony do organizowania zajęć oraz organizowania i prowadzenia klubów.Trzeba tutaj odwołać się do bardzo ogólnych i nielicznych ustaleń ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. Za sprawdzenie znajo­ mości języka obcego przez przewodnika turystycznego lub pilota wycieczek są pobierane wcale nie tak niskie opłaty. Wzory tych legitymacji oraz identyfika­ torów określają załączniki do rozporządzenia w sprawie przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. Prowadzenie działalności w dziedzinie rekreacji Świadczenie usług rekreacyjnych nic doczekało się jeszcze tak rozbudowa­ nych unormowań prawnych. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. nazywana w wypadku przewodnictwa górskiego . jak i w środowisku otwartym. sekcji i stałych zespołów. Taki egza­ min jest zdawany przed komisją egzaminacyjną powołaną przez właściwego marszałka województwa spośród osób znajdujących się na specjalnej liście ogło­ szonej przez ministra właściwego do spraw turystyki. Akt ten ustala także wysokość opłat za sprawdzenie kwalifikacji osób ubiegających się o uprawnienia przewodnika turystycznego lub pilota wy­ cieczek. przy czym może ona mieć charakter odpłaty lub nieodpłatny. na terenach zamkniętych. jak to jest w przypadku usług turystycznych. jak również identyfikator noszony w widocznym miejscu podczas pełnienia obowiązków. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. oraz ustawy o systemie oświaty z 1991 r. których wysokość jest ustalona przez rozporządzenie w sprawie przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2006 r. oraz legity­ macja pilota wycieczek. Ponadto tego ro­ dzaju uznanie znajomości języka obcego może nastąpić również w wypadkach określonych przez rozporządzenie MEN w sprawie dokumentowania znajomości języka obcego przez przewodników turystycznych i pilotów wycieczek z 2000 r. Osoby. gdyż takie osoby tego rodzaju szkolenia już wcześniej przecież odbyły. Odrębne zagadnienie sianowi dokumentowanie przez przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek znajomości języków obcych. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje.. Zwłaszcza podstawy ustawowe podejmowania i prowadzenia tego rodzaju dzia­ łalności są zdecydowanie zbyt skromne. Najważniejsze znaczenie praktyczne mają regulacje prawne dotyczące rekreacji ustalone w aktach wykonawczych do wymienionych ustaw. Pierwszy z wymienionych aktów wykonawczych znajduje zastosowanie do prowadzenia zorganizowanej działalności w dziedzinie rekreacji zarówno w obiektach. otrzymują od właściwego marszałka woje­ wództwa dokumenty to potwierdzające. to musi uwzględniać regulacje rozporządzenia MEN w sprawie warunków. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 4.86 Rozdział 3 czane do egzaminu umożliwiającego uzyskanie uprawnień obejmujących do­ datkowy zakres terytorialny bez konieczności odbycia szkolenia teoretycznego i praktycznego. że takim dokumentem może być dyplom ukończenia studiów filologicznych. jak również sezonową. Obecnie wpływy z tytułu wskazanych opłat stanowią dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów organizacji i przeprowadzenia egzaminów na przewodników turystycznych i pilotów wycie­ czek oraz egzaminów ze znajomości języków obcych przewodników turystycz­ nych i pilotów wycieczek. . oraz rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organi­ zowania przez publiczne przedszkola. Obej­ muje to zarówno działalność stałą.legitymacją przewodnika górskiego. Przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek nielegitymujący się wymagany­ mi dokumentami muszą w celu wykazania się znajomością języka obcego przy­ stąpić na ogólnie ustalonych zasadach do odpowiedniego egzaminu.

• określić reguły zachowania się uczestników w czasie realizacji zajęć. • określić cenę zajęć i zakres usług nią objętych. Organizator rekreacji powinien dostarczyć uczestnikom zajęć rekreacyjnych regulamin uczestnictwa w tych zajęciach oraz ich program. Podczas prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji ruchowej powinny być spełnione warunki bezpieczeństwa. Są to tzw. Taki regulamin powinien określać prawa i obowiązki uczestników zajęć oraz organizatora rekreacji. • ustalić warunki zakwaterowania i wyżywienia. podmiot udostępniający takie urządzenie lub sprzęt powinien za­ poznać osoby korzystające z nich z instrukcją prawidłowego i bezpiecznego ich używania albo zapewnić korzystanie z danego urządzenia lub sprzętu pod nad­ zorem osób posiadających odpowiednie kwalifikacje. wczasy w mieście). Taki wypoczynek dla dzieci i młodzieży szkolnej może być organizowany w formach wypoczynku wyjazdowego (np. Dalszemu zmniejszeniu podlega liczba uczestników pozostających pod opieką jednego wychowawcy. W widocznym miejscu po­ winien być umieszczony regulamin określający sposób korzystania z obiektu rekreacyjno-sportowego i znajdujących się w nim urządzeń. zobo­ wiązuje organizatorów rekreacji. • określić termin lub terminy zajęć oraz miejsce ich realizacji. to na jednego wychowawcę nie może przypadać więcej niż piętnaścioro. Uczestnicy zajęć powinni zostać ubezpieczeni od na­ stępstw nieszczęśliwych wypadków. która musi posiadać kwalifikacje zawodowe wymagane przez obowiązujące prawo. określone w odrębnych przepisach. W razie organizacji imprezy rekreacyjnej jej organizator jest zobowiązany do zapewnienia widzom i uczestnikom regulaminu imprezy. jeżeli przepisy w sprawie ogólnych warunków bezpieczeństwa i higieny nie stanowią inaczej. • oznaczyć maksymalną liczbę osób uczestniczących w zajęciach oraz liczbę osób przypadających na jednego prowadzącego zajęcia. Wiąże się to z obowiązkiem tych organizatorów zatrudniania odpowiednio przygotowanej kadry pedagogicznej. Obowiązek ten obejmuje również sytuacje udzielania takiej pomocy w miejscu prowadzenia zajęć rekreacyjnych. 4. Ponadto na organizato­ rze ciąży obowiązek udzielania świadczeń zdrowotnych w ramach pierwszej pomocy medycznej.2. bądź w oznaczonych dyscyplinach lub dziedzinach sportu. Pod opieką jednego wychowawcy nie może być więcej niż 20 uczestników wypoczynku. • oznaczyć urządzenia i sprzęt rekreacyjno-sportowy udostępniany uczestni­ kom oraz wyposażenie uczestników w sprzęt zabezpieczający i ochronny lub ratunkowy. Organizator rekreacji jest zobowiązany zapewnić uczestnikom rekreacji ruchowej warunki bezpieczeństwa oraz warunki sanitarnohigie­ niczne. jak też w przypadkach jej wykonywania na drogach publicznych. W przypadku osoby niepeł­ noletniej takie oświadczenie powinno być podpisane przez przedstawiciela usta­ wowego tej osoby. półkolonie. Sprawność techniczna oraz kompletność tych urządzeń i sprzę­ tu podlegają sprawdzeniu przez osobę prowadzącą zajęcia każdorazowo przed ich udostępnieniem uczestnikom zajęć rekreacyjnych. Organizacja wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej W razie prowadzenia działalności w dziedzinie rekreacji na rzecz dzieci i młodzieży szkolnej wspomniane wyżej rozporządzenie MEN z 1997 r. do zapewnienia nic tylko bezpiecznych warunków wypoczynku. obozy. Taki program powinien w szczególności: • identyfikować organizatora rekreacji. określającego reguły zachowania się osób obecnych na imprezie. Jeśli korzystanie z urzą­ dzenia lub sprzętu rekreacyjno-sportowego może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia. w górach lub nad wodą. Liczba ta zależy od rodzaju i stopnia niepełno­ sprawności uczestników. Jeśli są to dzieci do 10 lat.88 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 89 Jednym z podstawowych obowiązków organizatora rekreacji jest opracowa­ nie regulaminu zajęć rekreacyjnych oraz zapoznanie z nim uczestników tych zajęć. Organizator rekreacji ma obowiązek wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za przebieg zajęć. zwanych przez ten akt organizatorami wypo­ czynku. • identyfikować prowadzącego zajęcia i jego kwalifikacje zawodowe. kolonie. co ma ścisły związek z charakterem zajęć rekreacyjnych. pla­ cówki wypoczynku. instruktora rekreacji ruchowej prowadzącego zajęcia oraz ewentualnie innych osób związanych z organizacją danych zajęć rekreacyj­ nych. ale również właściwej opieki wychowawczej. Powinno to nastą­ pić jeszcze przed ich rozpoczęciem. Organizator rekre­ acji ma obowiązek zapewnienia widzom i uczestnikom zaplecza sanitarno-higienicznego. Należy dodać. zimowiska) lub w miejscu zamieszkania (np. . • ustalić zasady kwalifikowania osób do udziału w zajęciach. ustalone przez odrębne przepisy dla sytuacji prowadzenia takiej działalności przez szkoły i placówki oświatowe. jeżeli dotyczy to dzieci i młodzieży niepełnosprawnej wymaga­ jącej stałej opieki lub pomocy. Ciąży na nim też obowiązek zapew­ nienia uczestnikom bazy rekreacyjno-sportowej odpowiedniej dla formy pro­ wadzonych zajęć. Są one przed­ stawione w rozdziale 6 podręcznika. Przy tym obiekty rekreacyjno-sportowe oraz sprzęt i urzą­ dzenia rekreacyjno-sportowe powinny spełniać wymagania określone w odręb­ nych przepisach. w tym osobno oznakowanych toalet dla kobiet i mężczyzn w licz­ bie uzgodnionej z powiatowym inspektorem sanitarnym. że do uczestnictwa w zajęciach powinny być dopuszczenc wy­ łącznie osoby posiadające zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań do udziału w zajęciach lub które złożą podpisane własnoręcznie oświadczenie o zdolności do udziału w zajęciach rekreacyjnych.

W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawnymi. Gdy zostały spełnione wszystkie wyżej wymienione wymagania. liczby turnusów. Wszystkie te warunki funkcjonowania placówki wypoczyn­ ku podlegają nadzorowi kuratora oświaty właściwego ze względu na lokaliza­ cję danej placówki. Ten warunek zatwierdzenia obiektu powinien być wyraźnie sformułowany w treści wskazanego rozporzą­ dzenia. wymaga podania przez organizatora wypoczynku takich danych. co nie dotyczy obozów wędrownych oraz form wypoczynku organizowanych za granicą. W przypadku organizacji obozów wędrownych konieczne jest podanie kura­ torowi oświaty przebiegu trasy danego obozu. Formy krajoznawstwa i turystyki realizowane przez szkoły Powołane wyżej rozporządzenie MENiS w sprawie warunków i sposobu or­ ganizowania przez publiczne przedszkola. Użytkowanie takich obiektów szkolnych oraz urządzeń i tere­ nów następuje na podstawie umowy zawartej między ich dysponentem a organi­ zatorem wypoczynku. określenie wyposażenia sypialni. charakterystyka okolicy pod względem przydat­ ności na cele wypoczynku. charakterystyka budynków i poszczególnych po­ mieszczeń. to powinien być dostosowany do potrzeb wynikają­ cych 7. jest zobowiązany powiadomić o tym fakcie kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku. czasu ich trwa­ nia oraz liczby uczestników. 43. określonymi w od­ rębnych przepisach. przyznaje to prawo również dzieciom będącym sierotami. Jeśli zaś dany obiekt ma być wykorzystywany do organizacji wypoczynku dla dzieci i mło­ dzieży niepełnosprawnej. istniejących urządzeń sanitarnohi­ gienicznych oraz urządzeń sportowych. pod warunkiem uzyskania zgody właściwego miejscowo wójta (burmistrza) oraz pozytywnej opinii państwowego inspektora sanitarnego i wła­ ściwej komendy Państwowej Straży Pożarnej. • informacji na temat formy wypoczynku. W takim wypadku organizator wypoczynku jest obowiązany przenieść uczestników do innego obiektu spełniającego wymagane warunki. co nieraz następuje w wy­ niku skarg zgłaszanych przez rodziców dzieci i młodzieży szkolnej przebywają­ cej w danej placówce. Obiekt przeznaczony na placówkę wypoczynku musi ponadto spełniać wy­ mogi bezpieczeństwa i higieny określone odrębnymi przepisami. a nie wynikać z ustaleń formularza. C2ęsto na potrzeby placówek wypoczynku są udostępniane obiekty szkolne oraz urządzenia i tereny podlegające dyrektorom szkół lub organom prowadzą­ cym szkoły. O takiej sytuacji organ nadzorujący zawiadamia kuratora oświaty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania lub siedziby organizatora wypoczynku.. Wymagane dokumenty i informacje powinny być złożone nie później niż na 14 dni przed terminem rozpoczęcia działalności placówki wypoczynku. jakim jest karta kwalifikacyjna obiektu. a także z rodzin zastępczych oraz z rodzin wielodzietnych żyjących w trudnych warunkach materialnych. • programu pracy z dziećmi i młodzieżą. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. Wiążą się one z koniecznością przedstawienia kuratorowi oświaty właściwemu ze wzglę­ du na lokalizację danej placówki następujących dokumentów i informacji: • karty kwalifikacyjnej obiektu. W terminie 14 dni od zgłoszenia danej placówki wypoczynku kurator. rodzaju i stopnia niepełnosprawności uczestników wypoczynku. bądź zapewnić uczestnikom nie­ zwłoczny powrót do miejsca zamieszkania. że to organizator wypoczynku ustala wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników. który wydał wskazane zaświadczenie. którzy mają być zatrudnieni. jest wyrazem spełniania przez publiczne placówki oświato- . Jeśli podane warunki funkcjonowania placówki wypoczynku zostaną zaakceptowane przez kuratora oświaty. jak lokalizacja obiektu (terenu). Poza tymi formami wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej finansowanymi przez państwo obowiązuje zasada. Organi­ zator wypoczynku ma zapewnić uczestnikom bezpieczne i higieniczne warunki w czasie ich pobytu w placówce. Organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej może podjąć dzia­ łalność w placówce wypoczynku po spełnieniu szeregu obowiązków. Omawiane rozporządzenie MEN z 1997 r. to za- twierdza on dany obiekt do użytkowania na cele wypoczynku dzieci i młodzie­ ży szkolnej. Wzór karty kwalifikacyjnej obiektu. stanowiący załącznik do rozporządzenia MEN z 1997 r. wychowankom domów dziecka i innych placówek Opiekuńczo-Wychowawczych. Ciąży też na nim obowiązek żywienia uczest­ ników zgodnie z zasadami higieny i racjonalnego żywienia. W razie organizacji wypoczynku poza granicami RP wskazane dokumenty i informacje powinny być złożone kuratorowi oświaty właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub sie­ dziby organizatora. finansowanych z budżetu państwa. organ nadzorujący może zawiesić funkcjonowanie takiej placówki wypoczynku lub nawet spowodować jej zlikwidowanie. • danych dotyczących kwalifikacji pracowników pedagogicznych i kierow­ nika placówki wypoczynku oraz informacji o kwalifikacjach pracowników medycznych. Zapewnia to z reguły odpowiednie warunki wymagane dla placó­ wek wypoczynku. kurator oświaty wydaje organizatorowi wypoczynku zaświadczenie o zgłosze­ niu placówki wypoczynku. W szczegól­ ności może to nastąpić w przypadku stwierdzenia warunków zagrażających zdrowiu lub bezpieczeństwu uczestników wypoczynku.90 Rozdział 4 Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych 91 Dzieci z zaburzeniami somatycznymi potwierdzonymi zaświadczeniem le­ karskim oraz zamieszkujące w środowisku ekologicznie zagrożonym mają pierwszeństwo w korzystaniu z różnych form wypoczynku.

92

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

ao

we oprócz funkcji dydaktyczno-wychowawczych również m.in. funkcji rekrcacyno-zdrowotnych, realizowanych na rzecz uczniów i wychowanków w ra­ mach różnych form krajoznawstwa i turystyki. Placówki te. zwane dalej szko­ łami, są szczególnymi organizatorami takich form działalności i mogą w tym zakresie działać samodzielnie lub współdziałać ze stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których przedmiotem działania jest krajoznawstwo i turystyka, jak np. PTTK, ZHP i inne organizacje harcerskie. Realizowane przez szkoły formy krajoznawstwa i turystyki sprowadzają się do następujących rodzajów: • wycieczki przedmiotowe (w celu uzupełnienia obowiązującego programu nauczania); • wycieczki krajoznawczo-turystyczne, niewymagające od uczestników przy­ gotowania kondycyjnego i specjalistycznych umiejętności; • imprezy krajoznawczo-turystyczne, mające stacjonarny charakter, jak np. biwaki, turnieje, konkursy; • imprezy turystyki kwalifikowanej i obozy wędrowne, w których udział wymaga od uczestników przygotowania kondycyjnego i umiejętności specja­ listycznych, w tym posługiwania się specjalistycznym sprzętem; • imprezy wyjazdowe, realizujące program nauczania, jak tzw. zielone szkoły, szkoły zimowe, czy szkoły ekologiczne. Wymienione rodzaje wycieczek i imprez mogą być organizowane w ramach zajęć lekcyjnych, pozalekcyjnych lub pozaszkolnych, przy czym mogą to być także wycieczki i imprezy zagraniczne. Mają one na celu różne funkcje po­ znawcze, wychowawcze, wypoczynkowe i zdrowotne, w ty ni m.in. zmierzają do podnoszenia sprawności dzieci i młodzieży szkolnej, upowszechniania form aktywnego wypoczynku i umiejętności korzystania z zasobów przyrody oraz poznawania zasad bezpiecznego zachowania się w różnych sytuacjach. Organi­ zacja i program takich wycieczek i imprez powinny być dostosowane do wieku, zainteresowań i potrzeb uczniów oraz ich stanu zdrowia, sprawności fizycznej, stopnia przygotowania i umiejętności specjalistycznych. Powołane rozporządzenie MENiS 2001 r. wymaga, aby obozy wędrowne dla młodzieży szkolnej były organizowane po trasach przygotowanych przez pod­ mioty działające w zakresie turystyki kwalifikowanej. Należy to rozumieć jako konieczność korzystania w tym zakresie z usług profesjonalistów: przedsiębior­ ców działających w charakterze organizatorów turystyki lub organizatorów rekreacji, bądź podmiotów prowadzących tego rodzaju działalność non profit. Przy organizacji wycieczek i imprez dla dzieci i młodzieży szkolnej zalecane jest korzystanie z istniejącej bazy szkolnych schronisk młodzieżowych. W razie zaś wycieczek i imprez zagranicznych konieczne jest uzyskanie zgody dyrek­ tora szkoły po zawiadomieniu organu prowadzącego oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny. Generalnie jest również wymagana zgoda przedstawicie \

Ii ustawowych uczniów niepełnoletnich na ich udział w wycieczkach i impre­ zach, co nie odnosi się tylko do wycieczek przedmiotowych odbywających się w ramach zajęć lekcyjnych. Zgodnie z omawianym rozporządzeniem z 2001 r. program wycieczki lub imprezy organizowanej przez szkołę, lista uczestników, liczba opiekunów oraz kto ma być kierownikiem powinna zawierać karta wycieczki lub imprezy, wy­ magająca zatwierdzenia przez dyrektora szkoły. Wzór takiej karty zawiera załącznik do omawianego aktu wykonawczego. To właśnie dyrektor szkoły wy­ znacza kierownika wycieczki lub imprezy spośród pracowników pedagogicz­ nych danej szkoły mających kwalifikacje odpowiednie do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki. Ponadto warto dodać, że wskazany aki wymaga ubezpieczenia uczestników wycieczek i imprez od następstw nieszczęśliwych wypadków, a w odniesieniu do wycieczek i imprez zagranicznych - dodatkowo ubezpieczenia kosztów leczenia. Omówiona powyżej działalność szkoły w zakresie krajoznawstwa i turystyki może być finansowana z różnych środków pozabudżetowych. Odnosi się to także do pokrywania kosztów przejazdu, zakwaterowania i wyżywienia kierow­ ników i opiekunów wycieczek i imprez. Tego rodzaju środki pochodzą w szcze­ gólności z: • opłat wnoszonych przez uczniów biorących udział w wycieczce lub imprezie; • działalności samorządu uczniowskiego i organizacji młodzieżowych działa­ jących na terenie szkoły; • dochodów wypracowanych przez uczniów; • kwot przekazanych przez radę rodziców lub radę szkoły, bądź stanowiących darowiznę dokonaną przez osoby fizyczne lub prawne.

4.4. Kwalifikacje zawodowe wymagane w dziedzinie rekreacji

Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r, ustala, że zorganizowane zajęcia w za­ kresie rekreacji ruchowej mogą prowadzić osoby posiadające kwalifikacje za­ wodowe nauczyciela wychowania fizycznego lub uprawnienia w tym zakresie określone odrębnymi przepisami, jak też osoby posiadające kwalifikacje in­ struktora i trenera. Kształcenie wskazanych osób następuje zasadniczo przez szkoły wyższe, a inne jednostki organizacyjne mogą to czynić wyłącznie za zgodą ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Taka zgoda jest udzielana w razie stwierdzenia, że dana jednostka posiada warunki kadrowe i organizacyjne dla prawidłowego przeprowadzenia kształcenia. Szczegółowe regulacje w tym zakresie zawiera rozporządzenie MEN z 2001 r. w sprawie kwalifikacji, stopni i tytułów zawodowych w dziedzinie kultury fizycznej oraz szczegółowych zasad i trybu ich uzyskiwania. Warto zaznaczyć, że akt ten został znacząco zmieniony w 2006 r.

94

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych

95

Zgodnie z powołanym wyżej rozporządzeniem tytułami zawodowymi w dziedzinie kultury fizycznej są tytuły: trenera, instruktora i menedżera. Przy tym jedną ze specjalizacji instruktorskich jest instruktor rekreacji ru­ chowej, a wspomnieć też warto o instruktorze odnowy biologicznej. Aby uzy­ skać uprawnienia instruktora rekreacji ruchowej, konieczne jest ukończenie stu­ diów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „turystyka i rekre­ acja" ze specjalnością instruktorską, w wymiarze co najmniej 80 godz. w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej, bądź trzeba posiadać co najmniej śred­ nie wykształcenie oraz ukończyć specjalistyczny kurs instruktorów w danej dyscyplinie rekreacji ruchowej i zdać egzamin końcowy. Przy tym kształcenie takich instruktorów może odbywać się w 36 specjalnościach określonych w załączniku do omawianego rozporządzenia. Natomiast warunkiem uzyskania uprawnień instruktora odnowy biologicznej jest ukończenie studiów wyższych na kierunku „wychowanie fizyczne" lub „fizjoterapia" ze specjalnością in­ struktorską w zakresie odnowy biologicznej w wymiarze określonym progra­ mem studiów albo w przypadku innej specjalności ukończenie ponadto specja­ listycznego kursu instruktorów odnowy biologicznej prowadzonego przez szko­ łę wyższą i zdanie egzaminu końcowego. Instruktorem odnowy biologicznej może też być absolwent średniej szkoły zawodowej kształcącej w zakresie fizjoterapii lub fizykoterapii po ukończeniu wskazanego kursu oraz zdaniu egzaminu końcowego. Kursy specjalistyczne wymienionych rodzajów są prowadzone w wymiarze co najmniej 150 godz. na nie mniej niż dwóch sesjach szkoleniowych. Mogą je prowadzić szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli- kształcące na kierunkach: „wychowanie fizyczne", „fizjoterapia" lub „turystyka i rekre­ acja". Natomiast inne jednostki mogą prowadzić specjalistyczne kursy rekre­ acji ruchowej po uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw kultury fi­ zycznej i sportu. Organ wydający taką zgodę jest zobowiązany do zasięgnięcia opinii właściwych polskich związków sportowych lub właściwych stowarzyszeń o zasięgu ogólnokrajowym. W razie uzyskania zgody dana jednostka powinna przedstawić wskazanemu ministrowi wniosek o zatwierdzenie ramowego pro­ gramu kursu i wymagań, jakie powinny spełniać osoby, które będą prowadzić zajęcia. Taki wniosek powinien być przedstawiony na formularzu zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik do omawianego rozporządzenia, nie później niż na trzy tygodnie przed rozpoczęciem danego kursu. Wymaga to podania we wniosku m.in. lokalizacji i czasu trwania kursu, jego podziału na sesje szkole­ niowe, przewidywanej liczby uczestników, kompetencji wykładowców, jak również listy uczestników oraz harmonogramu zajęć dydaktycznych. Legitymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej wydają rektorzy szkół wyższych dla osób kończących organizowane przez nie kształ­ cenie. W pozostałych przypadkach takie legitymacje są wydawane przez mini-

stra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Wymaga to dołączenia do wniosku o wydanie legitymacji odpowiednio potwierdzonych urzędowo odpi­ sów dokumentów stwierdzających posiadane wykształcenie oraz świadectwa ukończenia kursu specjalistycznego i zdania egzaminu. Wszystkie wydane legi­ tymacje instruktora rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej są objęte ewi­ dencją prowadzoną przez ministra właściwego do spraw kultur)' fizycznej i sportu. Rektorzy szkół wyższych wydający takie legitymacje są zobowiązani do przesłania informacji o tym wskazanemu ministrowi w terminie 30 dni od wydania legitymacji. Aktualne wzory wskazanych legitymacji zawierają załącz­ niki do omawianego rozporządzenia w wersji zmienionej w 2006 r. Takie legi­ tymacje mogą otrzymać również osoby, które uzyskały kwalifikacje zawodowe w zakresie rekreacji ruchowej lub odnowy biologicznej na podstawie uprzednio obowiązujących przepisów. Należy dodać, że osoby, które nabyły kwalifikacje zawodowe instruktora re­ kreacji ruchowej lub odnowy biologicznej w innym państwie członkowskim UE mogą wystąpić o uznanie tych kwalifikacji w trybie ustalonym przez roz­ porządzenie MEN z 2005 r. w sprawie stażu adaptacyjnego i testu umiejętności w toku postępowania o uznanie kwalifikacji do wykonywania zawodów regulo­ wanych w dziedzinie kultury fizycznej i sportu. Wymaga to odbycia stażu ad­ aptacyjnego we wskazanych ogniskach TKKF-u dla zawodu instruktor rekreacji ruchowej, a gdy chodzi o specjalność „hipoterapia", to we wskazanych ośrod­ kach Polskiego Towarzystwa Hipotcrapeutycznego. Natomiast dla zawodu in­ struktor odnowy biologicznej taki staż jest odbywany w akademiach wychowa­ nia fizycznego. Konieczność odbycia tego rodzaju stażu, jego program i długość określa minister właściwy do spraw kultury fizycznej i sportu w drodze posta­ nowienia. Minister ten ustala terminy przeprowadzania testu umiejętności, o czym informacje są podawane w Biuletynie Informacji Publicznej na stro­ nach internetowych ministerstwa obsługującego wskazanego ministra. Zasady przeprowadzania i oceny testu umiejętności oraz pokrywania kosztów jego zor­ ganizowania i kosztów odbywania stażu adaptacyjnego ustala wskazane rozpo­ rządzenie MEN z 2005 r.

4.5. Kwalifikacje pedagogiczne wymagane w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej
Jeśli chodzi o kwalifikacje zawodowe wymagane od osób zatrudnionych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej, to wyżej powołane rozporządzenie MEN z 1997 r. ustala, że kierownikiem takiej placówki może być nauczyciel, czynny instruktor harcerski od stopnia podharcmistrza lub inna osoba, która ukończyła 18 lat, posiada co najmniej średnie wykształcenie, od­ powiednie warunki zdrowotne potwierdzone zaświadczeniem lekarskim oraz

(

96

Rozdział 4

Podstawy prawne świadczenia usług rekreacyjnych •

97

predyspozycje do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą, a ponadto posia­ da co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktycznowychowawczej. Z wyjątkiem osób zajmujących stanowiska kierownicze w pu­ blicznych szkołach i placówkach wymagane jest ponadto posiadanie zaświad­ czenia o ukończeniu kursu dla kierowników placówek wypoczynku. Natomiast wychowawcami w placówkach wypoczynku mogą być: • • nauczyciele; studenci szkół wyższych kierunków i specjalności, których program obejmu­ je przygotowanie pedagogiczne, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • słuchacze kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów językowych, po odbyciu odpowiedniego przeszkolenia; • osoby posiadające zaświadczenie o odbyciu kursu dla wychowawców kolo­ nijnych; • instruktorzy harcerscy od stopnia przewodnika; • przodownicy turystyki kwalifikowanej oraz instruktorzy PTTK; • trenerzy oraz instruktorzy sportowi. Ponadto od wychowawców generalnie także jest wymagane ukończenie 18 lat, posiadanie co najmniej średniego wykształcenia, odpowiednich warunków zdrowotnych potwierdzonych zaświadczeniem lekarskim oraz predyspozycji do pracy wychowawczej z dziećmi i młodzieżą. W przypadku organizacji placówki wypoczynku za granicą konieczne też jest, aby przynajmniej jeden wychowawca lub kierownik takiej placówki znał język obcy w stopniu umożliwiającym poro­ zumiewanie się w państwie pobytu. Wskazane kursy dla kierowników placówek wypoczynku oraz kursy dla wychowawców kolonijnych są zazwyczaj organizowane przez kuratoria oświa­ ty oraz placówki doskonalenia nauczycieli. Za zgodą i pod nadzorem kuratora oświaty takie kursy mogą być organizowane również przez osoby fizyczne i osoby prawne.

posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instrukto­ ra turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Szczególne wymagania są stawiane wobec kierowników obozów wędrow­ nych. Obowiązki te może pełnić tylko osoba, która ukończyła specjalny kurs dla kierowników obozów wędrownych, bądź posiada uprawnienia przewodnika turystycznego, przodownika lub instruktora turystyki kwalifikowanej albo pilota wycieczek. Takie właśnie uprawnienia są też wymagane od kierownika impre­ zy turystyki kwalifikowanej, bądź posiadanie przezeń stopnia trenera lub in­ struktora odpowiedniej dyscypliny sportu. Powyższe wymagania są stawiane kierownikom wycieczek i imprez organi­ zowanych przez szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, gdyż omawiane rozporządzenie MENiS z 2001 r. nakłada na nich szereg obowiązków ważnych dla sprawnego i bezpiecznego zorganizowania wycieczki lub imprezy szkolnej. Mianowicie taki kierownik ma w szczególności obowiązki w zakresie: • przygotowania wycieczki lub imprezy (opracowanie programu i harmono­ gramu wycieczki lub imprezy oraz ich regulaminu i zapoznanie z nim wszystkich uczestników, jak też zapewnienie warunków do pełnej realizacji ustalonego programu i regulaminu oraz sprawowanie nadzoru w tym zakre­ sie; zorganizowanie transportu, wyżywienia i noclegów dla uczestników; do­ konanie podziału zadań wśród uczestników); realizacji wycieczki lub imprezy (zapoznanie uczestników z zasadami bez­ pieczeństwa i zapewnienie warunków ich przestrzegania; określenie zadań opiekunów w zakresie realizacji programu wycieczki lub imprezy oraz za­ pewnienia opieki i bezpieczeństwa uczestnikom; nadzorowanie zaopatrzenia uczestników w sprawny sprzęt i ekwipunek oraz apteczkę pierwszej pomocy; dysponowanie środkami finansowymi przeznaczonymi na organizację wy­ cieczki lub imprezy);

4.6. Szczególne kwalifikacje kierowników szkolnych wycieczek i imprez
Jeśli chodzi o kwalifikacje wymagane od kierowników wycieczek i imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki, to wyżej powołane rozporządzenie MENiS z 2001 r. ustala, że funkcje te może pełnić nie tylko pracownik pedagogiczny szkoły o kwalifikacjach odpowied­ nich do realizacji określonych form krajoznawstwa i turystyki, ale również inna pełnoletnia osoba wyznaczona przez dyrektora szkoły, która spełnia jeden z następujących warunków: • ukończyła kurs kierowników wycieczek szkolnych; • jest instruktorem harcerskim;

zamknięcia wycieczki lub imprezy (dokonanie podsumowania, oceny i roz­ liczenia finansowego wycieczki lub imprezy jej zakończeniu). Warto dodać, że funkcje opiekuna podczas szkolnej wycieczki lub imprezy może pełnić w zasadzie tylko nauczyciel, a inna osoba pełnoletnia jedynie po uzyskaniu zgody dyrektora szkoły. Są to funkcje nader ważne dla bezpieczeń­ stwa uczestników, gdyż zadaniem takiej osoby jest sprawowanie opieki nad powierzonymi jej uczniami, nadzorowanie wykonywania przez nich przydzielo­ nych zadań oraz przestrzegania regulaminu, w tym w szczególności zasad bez­ pieczeństwa, jak też współdziałanie z kierownikiem wycieczki lub imprezy w zakresie realizacji jej programu i harmonogramu oraz wykonywanie innych zadań zleconych przez kierownika. • Dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizo­ wanych za granicą ważne znaczenie ma wymaganie, że kierownikiem lub opiekunem może być osoba znająca język obcy w stopniu umożliwiającym

(

g. Czasem taka działalność usługowa ma wręcz niewiele wspólnego z rolnic­ twem poza tym. Przy tym ze sformułowań omawianego rozporządzenia MENiS z 2001 r. czyli w gospodarstwie służącym do prowadzenia działalności rolniczej. staje się przedsiębiorcą. prowadzenie pola biwa- .1. którego stanowi pod­ stawową formę działalności. bądź docelowe miejsce pobytu uczestników.g. wynika.g. Ogólne zasady działalności hotelarskiej Świadczenie usług hotelarskich jest działalnością gospodarczą i w pełni podlega zasadom podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej. w lym urządzeń stanowiących część tej zorganizowanej całości gospodarczej. ROZDZIAŁ Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 5. że jest prowadzona na wsi i wiąże się np. Aby tak nie było. omówionym w rozdziale 2 podręcznika. to do tego rodzaju działalności usługowej są stosowane przepisy ustawy o usługach turystycznych. przepisów ustawy o s.d. Chociaż świadczenie przez rolników usług hotelar­ skich w gospodarstwach rolnych oraz innych usług z nimi związanych nie pod­ lega przepisom ustawy o s. Tego rodzaju działalność określana mia­ nem agroturystyki nie jest działalnością rolniczą w ścisłym tego słowa znacze­ niu. co ma negatywne skutki dla bezpieczeństwa uczestników szkolnych wycieczek i imprez organizowanych za granicą. Wyklucza to zmianę charakteru tych składników gospodarstwa rolnego. przy uwzględnieniu innych jego zasobów.d.d.g.. wynajmowanie całych domków turystycznych. że wszyscy opiekunowie łącznie z kierownikiem wycieczki lub imprezy zagranicznej powinni znać w odpowied­ nim stopniu język obcy przydatny ze względu na trasę wycieczki lub imprezy. nie stosuje się jednak do wynajmowania przez rolników pokoi. prowadzącą do naru­ szenia podstawowej jego funkcji w postaci zdolności do produkcji rolnej. z hodowlą koni wynajmowanych turystom w gospodarstwie hodowlanym.d. jak też w państwach znajdujących się na trasie danej wycieczki lub imprezy. sprzedaży posiłków domowych i świadczenia w gospodarstwach rolnych innych usług związanych z pobytem turystów. W konsekwencji wykracza poza wyłączenia dokonane przez przepisy ustawy o s. W praktyce często nie jest to nie­ stety przestrzegane. Oznacza to wykonywanie tych usług w zabudowaniach oraz na gruntach rolnych i leśnych stanowiących dane gospodarstwo rolne. Rolnik świadczący usługi turystyczne poza zakresem wyłączonym przez przepisy ustawy o s.98 Rozdział 4 porozumienie się w państwie docelowym. rolnik musi świadczyć tego rodzaju usługi w gospodarstwie rolnym. Jak już tamże wspomniano.

Jej podstawy ustaliła ustawa o usługach turystycz­ nych. Jest to więc metoda utrzy­ mania określonego poziomu świadczeń i realizacji celów jakościowych usług hotelarskich. spółki akcyjne. spółki osobowe. Świadczenie usług hotelarskich w innych obiektach niż hotelarskie wcale nie oznacza wykonywania ich na niższym poziomie niż w obiektach hotelarskich. która wyróżnia osiem rodzajów obiektów hotelarskich: hotele. pensjonaty. Są to obiekty standardowe. ale tego nic gwarantuje z góry sam charakter obiektu innego niż hotelarski. przeciwpożarowe i inne określone odrębny­ mi przepisami. To wła­ śnie dany przedsiębiorca lub rolnik samodzielnie ocenia. Obiekty hotelarskie to obiekty spełniające wymagania z reguły dosyć wysoko określone. zakłady uzdrowiskowe. Chociaż nie ma tutaj administracyjnoprawnej reglamentacji dzia­ łalności. domy wycieczkowe. Wskazany obowiązek obejmuje także rolników zamierzających świad­ czyć usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. W ostatnich latach przybyło wła­ śnie tych innych obiektów kosztem zmniejszenia liczby obiektów hotelarskich. które powinny odpowiadać wymaga­ niom przyjętym w tym zakresie na rynku międzynarodowym. obiektów zbiorowego zakwatero­ wania tylko ok. domy pracy twórczej. W razie pozytywnego wyniku tej samooceny przedsiębiorca lub rolnik może zgłosić taki obiekt do wspomnianej ewidencji prowadzonej przez wójta. przedsiębiorstwa państwowe i niektóre stowarzyszenia. kempingi. 5. Ustawa o usługach turystycznych nie wymaga dla prowadzenia działalności hotelarskiej uzyskania koncesji. Natomiast osoba fizyczna podejmująca świadczenie usług hotelarskich powinna uzyskać wpis do ewidencji działalności gospodarczej. schroniska młodzieżowe. Taka zasada nie wynika z ustawy o usługach turystycznych. nauczycielom. Podjęcie i wykony­ wanie tego rodzaju działalności usługowej jest wolne dla każdego na równych prawach. Nieraz zdarza się. ośrodki wczasowe. gdyż umożliwia utrzymanie istniejącej bazy noclegowej. ani nie potwierdza jej praktyka. ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe. która w wielu przypad­ kach nie byłaby w stanie spełnić wymagań ustalonych dla obiektów hotelar­ skich. wykraczają­ cym poza minimalne wymagania ustalone przez obowiązujące prawo.100 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 1 U 1 kowego na terenie gospodarstwa rolnego. To sam przedsiębiorca lub rolnik prowadzący działalność w tego rodzaju obiek­ cie przesądza o zakresie świadczonych w nim usług hotelarskich. które nie zostały zaszeregowane do określonego rodzaju obiektów hotelarskich. to nie oznacza to braku ustawowych warunków i wymagań stawianych przedsiębiorcy. Mają oni również obowiązek poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia usług hotelarskich w danym obiekcie innym niż hotelarski. na ogólną liczbę 6694 tzw. uczniom. Przed rozpoczęciem świadczenia w nich usług hotelarskich jest wymagane zgłoszenie danego obiektu do ewidencji prowadzonej przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) właściwego ze względu na miejsce położenia obiektu. W 2006 r. 1/3 stanowiły obiekty hotelarskie w rozumieniu ustawy o usłu­ gach turystycznych. co nie dotyczy rolników świad­ czących usługi agroturystyczne w gospodarstwie rolnym. Przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich w obiekcie hotelarskim konieczne jest uzyskanie zaszeregowania danego obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. czy określony obiekt nie będący obiektem hotelarskim. Jest to tzw. Potocznie jest to określane mianem kategory­ zacji obiektów hotelarskich. które ciążą na każdym uczestni­ ku obrotu gospodarczego.. zezwolenia.2. Podjęcie takiej działalności przez podmioty inne niż osoby fi­ zyczne wymaga więc uzyskania wpisu do rejestru przedsiębiorców. że świadczenie usług hotelarskich na­ stępuje w obiektach hotelarskich. pokoje gościnne oraz wszelkie inne obiekty. Dopuszczenie innych obiektów do świadczenia w nich usług hotelarskich wiąże się ze spełnieniem tylko minimalnych wymagań co do wyposażenia oraz sanitarnych i przeciwpożarowych. Standardy bowiem spełniają ważną rolę w procesach podnoszenia jakości usług hotelarskich i dąże­ niu do poprawy ochrony interesów gości hotelowych. czy wynajmowanie pokoi i miejsc na ustawienie namiotów innym osobom niż turyści. Taki obiekt nie podlega szczególnym wymaganiom co do wielkości i wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. osoby fizyczne. w tym obowiązek rejestrowy. pracownikom sezonowym. Wbrew pozorom wcale nie jest regułą. wolna działalność gospodarcza.o. Standaryzacja w hotelar­ stwie oznacza określenie. motele. że jest wręcz odwrotnie. spełnia minimalne wymagania co do wyposa­ żenia oraz wymagania sanitarne. Tc obowiązki nie dotyczą przedsiębiorców i rolników zamierzających świadczyć usługi hote­ larskie w innych obiektach niż hotelarskie. W razie rozpoczęcia świadczenia tego rodzaju usług w obiekcie już posiadającym zaszeregowanie przedsiębiorca powinien wystąpić o potwierdzenie lub zmianę dotychczasowego zaszeregowania. W praktyce świadcze­ niem usług hotelarskich zajmują się głównie spółki z o. czy osobom przebywającym na delegacji. wybór i przestrzeganie norm określających parametry i elementy procesu świadczenia usług hotelarskich. ani wpisu do rejestru działalności regulowanej. jak np. schroniska oraz pola biwakowe. Ma on wszystkie te obowiązki. Jest to katalog zamknięty i bez zmiany wskazanego prze- . ale z zachowaniem warunków określonych przepisami obowiązu­ jącego prawa. Takimi właśnie obiektami są kwate­ ry agroturystyczne. spółdzielnie. Istnienie tej kategorii obiektów jest konieczne ze względu na zasadę swobody działalności gospodarczej Jest to też celowe. Podstawy prawne kategoryzacji obiektów hotelarskich Świadczenie usług hotelarskich w obiektach hotelarskich wymaga uzyskania zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju oraz nadania mu stosownej kategorii.

przeciwpożarowych i sanitarnych. Odrębny załącznik ustala minimalne wymagania w zakre­ sie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. opinia właściwej miejscowo komendy powiatowej lub miejskiej Państwowej Straży Pożarnej bądź równorzędny protokół okre­ sowej kontroli Państwowej Straży Pożarnej). • przeciwpożarowych (tj. Wymagania standaryzacyjne dla obiektów hotelarskich określone przez ustawę o usługach turystycznych obejmują zarówno ustalenia co do wielkości obiektu. Do wniosku powinny być załączone dokumenty potwierdzające spełnienie wymagań: • budowlanych (tj. że wskazane rozporządzenie upoważnia po­ szczególnych marszałków województw do ustalenia wzoru ankiety dołączanej do wniosku. wnioskodawca powinien dołączyć do wniosku zaświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON wydane przez właściwy urząd statystyczny. W razie utraty wymienionych dokumentów jest wtedy możliwe przedstawienie opinii rzeczo­ znawcy budowlanego. decyzja o pozwoleniu na budowę lub użytkowanie obiektu albo decyzja pozwalająca na zmianę sposobu użytkowania obiektu. dopuszcza odstępstwa od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług. opis obiektu potwierdzający stopień spełnienia przez dany obiekt wymagań dla rodzaju i kategorii. Taki wzór ankiety powinien być zatem w samym rozporządzeniu. a także dowód wniesienia . Wymagane jest przedstawienie opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. • sanitarnych (tj. Następuje to w formie decyzji administracyj­ nej wydawanej na wniosek przedsiębiorcy podejmującego świadczenie usług hotelarskich w danym obiekcie. Rozporządzenie to zostało zmienione w 2005 r. odpis z KRS albo zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wszystkie te kategorie są oznaczane gwiazdkami. zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących tego obiektu. opinia właściwego miejscowo państwowego powiatowego inspektora sanitarnego. • wskazanie osoby upoważnionej do reprezentowania wnioskodawcy w postę­ powaniu o ustalenie rodzaju i nadanie kategorii. przeciwpożarowe oraz inne wynikające z odrębnych przepisów. jego wyposażenia oraz zakresu świadczonych usług. Oprócz wyżej wskazanych dokumentów potwierdzających spełnienie wyma­ gań budowlanych.102 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich • • • 103 pisu nie może być wprowadzony inny rodzaj obiektów hotelarskich. a przy tym odstępstwo to powinno być zrekompensowane spełnieniem w wyższym stopniu innych wymagań. o które ubiega się wnioskodawca. moteli i pensjonatów oraz czterech kategorii kempingów. jak też dokumenty potwierdzające przeprowadzenie okresowych kontroli wymaga­ nych przez prawo budowlane). zawarte w załącznikach do tego rozporządzenia. Zastrzeżenia wywołuje fakt. stwierdzającej bezpieczeństwo użytkowania danego budynku. że bez naruszenia zabytkowego cha­ rakteru obiektu nie jest możliwe spełnienie określonych wymagań. Te pierwsze wymagania są obecnie ujęte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. o które wystę­ puje wnioskodawca. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. jeśli chodzi o obiekty hotelarskie o zabytkowym charakterze. jak i wymagania sanitarne. dopuszcza ułatwienia w zakresie dokumentowania spełnienia wymagań budowlanych w przypadku obiektów wzniesionych przed 1 kwietnia 1995 r. jeżeli ma być używana przy świadczeniu usług hote­ larskich: określenie położenia obiektu wraz z jego adresem. Ustawowo zostało przesądzone występowanie pięciu kategorii hoteli. w których są świadczone usługi hotelarskie. Konieczna też jest informacja o odstęp­ stwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze wzglę­ du na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. Właściwy miejscowo marszałek województwa dokonuje obecnie zaszerego­ wania obiektu hotelarskiego do jednego z wyżej omówionych rodzajów oraz nadania odpowiedniej kategorii. w związku z przejęciem przez marszałka województwa dotychczasowych uprawnień wojewody związanych z kategoryzacją obiektów hotelarskich. Konieczne jest jednak łączne spełnienie aż czterech warunków. Jednak wskazana delegacja dla marszałków województw pozostaje w sprzeczności z konstytucyjnym zakazem przekazywania kompetencji innemu organowi przez organ upoważniony do wydania rozporządzenia. Ponadto w osobnym załączniku są wyznaczone minimalne wymagania co do wyposażenia dla innych obiektów. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Taki wniosek powinien zawierać: • nazwę i siedzibę lub nazwisko i imię oraz adres przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie w obiekcie objętym wnioskiem. bądź równorzędny protokół okresowej kontroli Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej). Wska­ zany akt wykonawczy określa szczegółowe wymagania standaryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. nazwę własną obiektu. Taka ankieta czyni zbędnym odrębny opis obiektu we wniosku o jego zaszeregowanie. • wskazanie zaszeregowania do określonego rodzaju i kategorii. Natomiast odróżnione w tej ustawie trzy kategorie domów wy­ cieczkowych i schronisk młodzieżowych są oznaczane cyframi rzymskimi. Obiekt hotelarski powinien być wpisany do rejestru zabytków lub wykazu zabytków architektury i budownictwa bądź też charakter zabytkowy danego obiektu powinien być oczywisty. Ponadto określone odstępstwo może tylko w niewielkim stopniu obniżać wymagania ustalone w odpowiednim załączniku dla danego rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego. mającej stwierdzać stopień spełnienia przez obiekt hotelarski wy­ magań dla rodzaju i kategorii. o które występuje wnioskodawca.

Jest to uzasad- . które zostały dokonane na pod­ stawie uprzednio obowiązujących rozporządzeń z 1999 r. Za dokonanie oceny spełnienia przez obiekt wymagań niezbędnych do zaszeregowania do określonego rodzaju i na­ danie odpowiedniej kategorii pobierana jest opłata. Wymagania prawne dla hoteli Ustawowa definicja hoteli określa je jako obiekty posiadające co najmniej 10 pokoi. chociaż od kilku lat są one krytyko­ wane w nauce prawa. W tym czasie przedsiębiorca nie może świadczyć usług hotelarskich w danym obiekcie. akceptacja kart płatniczych. jakimi są kem­ pingi i pola biwakowe. Ten wymóg został w 2002 r. gdyż jest to uzasadnione powiązaniem ze szczególnymi typami umów. czyli tzw. w tym większość miejsc w pokojach jedno.i dwuosobowych. Zgodnie z przepisami ustawy o usługach turystycznych zachowały ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich do poszczególnych rodzajów i kategorii na podstawie dotychczasowych przepisów. tj. budzenie. 5. chociaż generalnie rosną trudności z wykorzystaniem miejsc noclegowych. na podstawie prawomoc­ nego pozwolenia na budowę lub zmianę sposobu użytkowania obiektu. złagodzony w odniesie­ niu do hotelu trzygwiazdkowego. Omawiany załącznik wymaga jako absolutnego minimum w tym zakresie podawania gościom śniadań. oraz z 2001 r. Chociaż powołany załącznik wymienia w ramach oferty usług podstawowych i uzupeł­ niających hoteli udzielanie pierwszej pomocy w nagłych wypadkach. a kolejnych 115 było w trakcie kategoryza­ cji.in. to w szczególno­ ści m.104 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 105 opłaty za dokonanie oceny spełnienia wymagań przez obiekt hotelarski. Wpływy z tego tytułu stanowią obecnie dochód budżetu samorządu województwa i są przeznaczane na pokrycie kosztów związanych z dokonywaniem ocen w ramach kategoryzacji obiektów hote­ larskich. wprowa­ dziła możliwość uzyskania przyrzeczenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Takich ocen dokonują powołane przez marszał­ ków województw zespoły oceniające. Jeśli chodzi o wymagania kategoryzacyjne dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. jego wyposażania i przygotowywania do eksploatacji. Wydana przez marszałka województwa decyzja o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu stosownej kategorii. to przecież nie jest to żadna usługa lecz po prostu obowiązek. Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie za pośrednictwem organu. Natomiast bar kawowy lub aperitif-bar jest wymagany poczynając od hoteli z dwoma gwiazdkami. chyba że marszałek województwa w drodze postanowienia zezwoli na to po złożeniu przez przedsiębiorcę kompletnego wniosku o zaszeregowanie obiektu hotelarskiego do odpowiedniego rodzaju i kategorii. Takie przyrzeczenie jest obecnie wydawane przez marszałka województwa w formie decyzji admi­ nistracyjnej na czas określony. ale nic może być wyższa niż 150% minimalnego wynagrodzenia za pracę. obecnie Ministra Sportu i Turystyki. sprzedaż gorących napojów przez całą dobę. Trudno zrozumieć. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dokonana w 2004 r. Szczególnie ważne znaczenie w hotelach ma świadczenie usług gastrono­ micznych. gdyż nie musi on mieć restauracji. W powyższej definicji pojęcie usług jest rozumiane nader szeroko. Takich obiektów hotelar­ skich w 2006 r. nie dłuższy niż 2 lata. jak też ewentualna decyzja odmow­ na powinna zawierać elementy określone przez k. Wyjątek stanowią wpływy z zaszeregowania pól biwakowych. W okresie ważności prome­ sy dopuszczalne jest używanie nazwy rodzajowej oraz oznaczenia kategorii dla celów informacyjnych i promocyjnych obiektu hotelarskiego. promesy. wom sernice). które stanowią dochód budżetu gminy. Zakres ten obejmuje obowiązkowe świadczenie usług gastronomicznych. jeśli rodzaj i kategoria danego obiektu odpowiada wymaganiom ustalonym w tej ustawie. to poniżej jest przedstawiona ogólna charakterystyka standardowych cech poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich w świetle obowiązujących przepisów prawnych. zniosło wymagania dotyczące wymiany wałut albo działania kantoru lub bankomatu w hotelach mających co najmniej trzy gwiazdki. dlaczego twórcy tych ustaleń tak kurczowo się ich trzymają. Od takiej decyzji stronie przysługuje prawo wniesienia odwołania do ministra właściwego do spraw tury­ styki. jakie są wówczas zawierane. Właśnie poddanie danego obiektu ocenie co do spełnienia ustalonych przez prawo wy­ magań jest konieczne przed wydaniem decyzji o zaszeregowaniu obiektu i nada­ niu mu odpowiedniej kategorii. Zachowały również ważność zaszeregowania obiektów hotelarskich. To rozwiązanie prawne spełnia postulaty przedsiębiorców inwestujących w nowe obiekty hote­ larskie.a. pragnących prowadzić działania promocyjne już w okresie budowy obiektu hotelarskiego. Usługi te w rozumieniu załącznika nr 1 do analizo­ wanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. obejmując też działalność handlową. czyli właściwego marszałka województwa. świadczące szeroki zakres usług związanych z pobytem klientów. Co do innych usług trzeba wspomnieć. było w Polsce 1295. Tak samo wymagana często­ tliwość zmiany pościeli i ręczników nie oznacza w istocie spełniania odrębnej usługi podstawowej ani tym bardziej uzupełniającej lecz konieczny element realizacji usługi noclegowej. który wy­ dał decyzję. że analizowane rozporządzenie z 2004 r. Nie jest też żadną usługą wymieniona w tym za­ łączniku tzw.p. przechowy­ wanie bagażu oraz pieniędzy i przedmiotów wartościowych gości. jeśli w od­ ległości do 200 m znajduje się jakaś restauracja. Przy tym odrębnie w rozdziale 9 pod­ ręcznika są omówione dwa szczególne rodzaje tych obiektów. W hotelach wyższych kategorii niż dwugwiazdkowe musi być restauracja oraz zapewnienie podawania posiłków do pokoi (tzw. Wysokość tej opłaty zależy od rodzaju i kategorii obiektu hotelarskiego.3.

Także świadczenie usług w zakresie tzw. cztero. Odrębnie trzeba podkreślić wymaganie. W hotelach wyższych kategorii te usługi są obowiązkowe. że konieczność akceptacji kart płatniczych nie dotyczy hoteli dwóch najniższych kategorii. Rezultat byl taki. Z ustawy o usługach turystycznych wykreślono upoważnienie dla ministra właściwego do spraw tury­ styki dotyczące określenia w drodze rozporządzenia zakresu wymagań dla per- . których było już 21 na początku 2006 r. że hotel jest obiektem. Przy tym wymaga się jako minimum dwóch rodzajów wskazanych usług. Trzeba też wspomnieć o wymaganiach w zakresie sprzedaży lub udostępniania prasy codziennej. przy czym w hotelach nowo budowanych bez względu na ich kategorię wszystkie pokoje muszą być z pełnym węzłem higieniczno-sanitarnym. Obecnie jedynie w hotelach dwóch najwyższych kategorii jest wymagane istnienie zespołu sal wielofunkcyjnych. klubowe. a hotel dwugwiazdkowy powinien spełnić ten warunek przynajmniej w połowie pokoi. ale także infrastruktura towarzysząca. z wymogu posiadania przez hotel z pięcioma gwiazdkami basenu kąpielowego. że w hotelach trzy-. Spowodowało to szybki wzrost liczby hoteli pięciogwiazd­ kowych. co było często warunkiem trudnym do spełnienia z przy­ czyn technicznych. odnowy biologicz­ nej (basen. Już wtedy narzucało się retoryczne pytanie: czy warto uczyć się w szkołach hotelar­ skich? W świetle rozporządzenia z 2001 r. obowiązek ten obejmował hotele wszystkich kategorii. instalacji i urządzeń technicznych w hotelach (np. ale odnosi się to tylko do obiektów hotelarskich zlokalizowanych w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych i rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. Nowością jest rezy­ gnacja od 2004 r. nie występuje warunek zapewnienia przez hotele wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. pokojowych. Wówczas dotyczyły one personelu recepcyjnego jedynie hoteli z co najmniej trzema gwiazdkami. pra­ sowania oraz czyszczenia bielizny i odzieży gości powinien zapewnić już hotel trzygwiazdkowy. Analizowany załącznik do tego aktu określa ponadto wiele szczegółowych wymagań dotyczących zewnętrznych elementów zagospodarowania i urządzenia hoteli (np.oraz pięciogwiazdko­ wych wszystkie pokoje muszą posiadać tzw. Natomiast usługi prania. istnienie bezpośredniego wejścia do holu recepcyjnego. pamiątek. gdyż wymóg wykształcenia wyższego lub średniego hotelarskiego bądź uznanych za równoważne takiemu wykształceniu . ale instalacja radiowo-telewizyjna przystosowana do odbioru programów lokalnych i satelitarnych oraz dostęp do Internetu w pokojach lub na odrębnych stanowiskach powinny zapewniać tylko hotele poczynając od trzygwiazdkowych). gdyż wyma­ gano od nich jedynie wykształcenia zawodowego lub kursu specjalistycznego oraz znajomości w podstawowym zakresie jednego języka obcego. Co więcej. Chodzi tutaj o sale konferencyjne. wyposażenia ogólnodostępnych pomieszczeń higienicznosanitarnych. Dotyczy ich również wymóg prowadzenia kwiaciarni lub przy­ najmniej zapewnienia możliwości dostarczenia kwiatów.ukończenia kursu specjalistycznego albo posiadania 3-letniej praktyki hotelarskiej . Sprzedaż zaś kosmety­ ków oraz środków higieny osobistej należy do obowiązków także hoteli z trzema gwiazdkami. Omawiane rozporządzenie z 2004 r. kursem specjalistycznym. co powinny zapewniać hotele dwóch najwyż­ szych kategorii.które mogą być wynajmowane na potrzeby gości hotelowych. zmienionego w 2002 r. które przy tym winno być chronione przed nadmiernym na­ pływem powietrza z zewnątrz). a radioodbiornik lub możliwość odbioru programu radiowego także już w hotelu dwugwiazdkowym). telefon i faks dostępne dla gości w recepcji muszą być w hotelach wszyst­ kich kategorii. że kel­ nerem w restauracji nawet hotelu trzygwiazdkowego mógł być człowiek wzięty prosto z ulicy. W analizowanym rozporządzeniu z 2004 r.. poszło jeszcze dalej w tej liberalizacji wymagań dotyczących kwalifikacji zawodowych personelu hotelowego. pełny węzeł higienicznosanitarny. portierów i bagażowych. Oznaczało to konieczność wykazania się wykształceniem wyższym lub średnim hotelarskim oraz znajomością przynajmniej jednego języ­ ka obcego. jak też wielkości i wyposażenia pokoi hotelowych (telefon i telewizor w każdym po­ koju. dwa lata praktyki w obiekcie hotelarskim mogło zastąpić wymóg wykształcenia. sauna. Trzeba wyrazić zdziwienie.. Obec­ nie żadne wymagania w tym zakresie nie są stawiane. chociaż do 2001 r.106 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 107 nione powszechnie spełnianym w tego rodzaju hotelach warunkiem akceptacji kart płatniczych. Z kolei przechowywanie sprzętu rekreacyjnego jest wymagane poczynając już od hoteli dwugwiazdkowych. kierownik hotelu nie musiał mieć żadnego wykształcenia ani praktyki hotelarskiej. Istniejące wcześniej niezbyt wygórowane wymagania w zakresie kwalifika­ cji zawodowych personelu hotelowego zostały w 2002 r. precyzuje w porównaniu % regulacjami poprzednio obowiązującymi. jeśli znajduje się w miejscowości wypoczyn­ kowej. masaże i inne usługi rekreacyjne) musi zagwarantować hotel tej kategorii. ale dotyczyło to wyłącznie hoteli z czterema i pięcioma gwiazdkami. Nie jest to właściwa ten­ dencja zmian.odnosił się wyłącznie do hoteli z pięcioma gwiazdkami. Znowu stawało retoryczne pytanie: czy w tej sytuacji można było mówić o istnieniu wymagań zawodowych w odniesieniu do personelu hotelo­ wego? Analizowane rozporządzenie z 2004 r. również w odniesieniu do kelnerów. wielkości holu recepcyjnego (ale zrezygnowano z warunku posiadania holu przez zespół gastronomiczny w hotelach pięciogwiazdkowych). znacznie złagodzone. szkole­ niowe i inne dostosowane do charakteru obiektu. siłownia. solarium. poczynając od hotelu trzygwiazdkowego. Z tych obowiązków wyłączona jest sprzedaż tzw. Podobnie daleko idące złagodzenie wymagań nastąpiło w 2002 r. przy czym za równoważne było uznawane wykształcenie średnie w połączeniu z minimum 60-godz. który stanowi nie tylko odrębny budynek lub wydzielona jego część albo zespół budynków.

a w 2006 r. Jednak nawet złagodzenie tych wymagań. ich uela­ stycznienie i dostosowanie w znacznym stopniu do potrzeb i możliwości życio­ wych wcale nie zahamowało wskazanej tendencji spadkowej. wymagania prawne dla tego rodzaju obiektów hotelarskich zostały zliberalizowane i ta tendencja jest utrzymana w obecnie obowiązujących przepi­ sach. Natomiast z natury rzeczy motelom nie jest stawiane wymaganie przechowywania w nich sprzętu rekreacyjnego ani wynajmowania sal wielofunkcyjnych na potrzeby gości. Nie ma żadnych ustawowych ograniczeń co do liczby pokoi wieloosobowych w pensjonacie. czy gościńców kosztem pensjonatów. było ich jeszcze 409. Tę malejącą tendencję liczby moteli w Polsce miały zmienić zliberalizowane w 2002 r. Istotnym argumentem jest też fakt. wy­ magania standaryzacyjne dla pensjonatów są ujęte w odrębnym załączniku nr 2. Trudno to wytłumaczyć. kelnerów i kucharzy oraz dyplomy dla dysponentów recepcji. ale na krótko. całkowicie pomija sprawę tego rodzaju wymagań. Zastanawia przy tym. dlaczego jest ograniczony wymóg akceptacji kart kredytowych. Różnice są jednak na tyle istotne. którego certyfikaty i dyplo­ my są uznawane we wszystkich państwach UE. tylko 116. podczas gdy rok wcześniej było ich jeszcze 130. Wynikają one z nastawienia tego ostatniego rodzaju obiektów hotelarskich na potrzeby gości zmotoryzowanych. Warto przypomnieć.i pięcio­ gwiazdkowych ta norma objęła również portierów. kierowników sali. że już w 1977 r. Problem jednak pozostał i w literaturze przed­ miotu jest dostrzegany. gdyż grozi obniżeniem . Zgodnie z ustawową definicją pensjonaty są to obiekty posiadające co naj­ mniej 7 pokoi i świadczące dla swoich klientów całodzienne wyżywienie. Nie jest tak zapewne z powodu stosunkowo krótkich odległości na drogach krajowych. We wszystkich kategoriach moteli muszą być świadczone szeroko rozumiane usługi motoryzacyjne. ich liczba znowu spadła do 116. zaledwie 242. W konsekwencji rozporządzenie z 2004 r..5. 5. Rzeczywiście tak się stało. to można by oczekiwać podobnego wzrostu liczby moteli. Wymagania prawne dla pensjonatów Pensjonaty chociaż bardziej różnią się od hoteli niż motele. aby każdy pokój posiadał pełny węzeł higieniczno-sanitarny. Wymagania prawne dla moteli Motele mają w zakresie wymagań bardzo wiele wspólnego z hotelami. Generalnie trzeba stwierdzić. . Konsekwencją specyficznych cech moteli jest wymóg zapewnienia strzeżo­ nego garażu lub strzeżonego parkingu dla wszystkich gości motelu trzy. do 109. że wyżej omówione wymagania kategoryzacyjne dla hoteli znajdują zastosowanie także do moteli. to również wie­ le wymagań ich dotyczących jest podobnie sformułowanych. gdyż różnice dotyczące szczegółowych wymagań dla hoteli i moteli są niewielkie. których liczba stale rośnie. podczas gdy w 2000 r. Skoro od lat kilkunastu stale przybywa w Polsce samochodów. Ta­ kich obiektów hotelarskich było w Polsce w 2006 r. wymagania prawne dla mote­ li. który obecnie nie odnosi się do moteli zjedna i dwiema gwiazdkami. to teoretycznie może nie być ani jednego pokoju z osobną łazienką i WC. Komisja Europejska UN WTO przyjęła jako normę minimum w zakresie klasyfikacji hoteli niezależnie od kategorii zapewnienie w recepcji obsługi dwujęzycznej. Aktualne są więc także przedstawione powyżej krytyczne uwagi w tym zakresie dotyczące rezygnacji z wymagań kwalifikacji zawodowych personelu moteli. a także zmniejsze­ niem konkurencyjności na rynku pracy osób posiadających wykształcenie kie­ runkowe w zakresie hotelarstwa. Cechą najbardziej charakterystycz­ ną tego rodzaju obiektu jest specjalna organizacja jego części gastronomicznej. Już w 2001 r. Zgodnie z ustawowym określeniem są to hotele położone przy drogach. W hotelach cztero. W praktyce jednak w pensjonatach dąży się do zrealizowania zasady współczesnego hotelarstwa. Od kilku lat działa w Polsce Akredytowane Centrum Egza­ minacyjne City & Guilds oraz Consultus Sp. Różni to motele od hoteli.o. która musi zapewniać gościom wydawanie przynajmniej dwóch posiłków: śnią- 5. że w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. O tenden­ cjach europejskich w tym zakresie przekonuje działalność Londyńskiego Insty­ tutu City & Guilds. czte­ ro. Zbyt restrykcyjne wymagania kategoryzacyjne dla tego rodzaju obiektów były główną przyczyną zmniejszania się liczby pen­ sjonatów w ostatnich latach. że pol­ skie społeczeństwo nie jest zamożne i często występuje oszczędzanie na kosz­ tach noclegu w motelach. gdyż tego rodzaju po­ trzeby klientów zmotoryzowanych występują raczej rzadko. który od ponad 125 lat przeprowadza międzynarodowe egzaminy i wydaje certyfikaty dla recepcjonistów.standardu usług hotelarskich i niższą jakością obsługi klientów w obiektach hotelarskich.4.108 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 109 sonclu hotelowego. Tego rodzaju obiektów hotelarskich było w 2000 r. W motelach niższych kategorii muszą być zapewnio­ ne tylko parkingi niestrzeżone lub miejsca postojowe przy obiekcie dla wszystkich gości. z o. Wciąż przybywa różnych zajazdów. Tym samym Polska wyłącza się z udziału w tworzeniu jednolitego systemu kształcenia zawodowego w państwach UE. szefów kuchni i osób pracujących na innych kierowniczych stanowiskach w obsłudze recepcyjnej i gastronomicznej.i pięciogwiazdkowego. chociaż jest jej członkiem. zapew­ niające możliwość korzystania z usług motoryzacyjnych i dysponujące par­ kingiem. O tych minimalnych wyma­ ganiach w odniesieniu do obiektów hotelarskich w Polsce zapomniano. gdyż w 2004 r. które można przejechać samochodem w ciągu jednego dnia. Jeśli ma on tylko jedną gwiazdkę.

rzeczy wartościowych.nie więcej niż 8 miejsc. Już od 2002 r. Tendencja spadkowa jest więc tutaj zdecydowana i trud­ no zresztą się temu dziwić. Warto podkreślić. jak też istnienia świetlicy oraz punktu sprzedaży drobnych artykułów. nie ma wymogu zapew­ nienia trzech posiłków dziennie w pensjonacie. Wymagania prawne dla schronisk młodzieżowych Jeszcze mniejsze wymagania niż w stosunku do domów wycieczkowych są stawiane schroniskom młodzieżowym. W pokojach domu wycieczkowego nie zapewnia się telefonu i musi być tylko dostępny dla gości telefon w holu recepcyjnym. wydają się właśnie te ostatnie obowiązki domów wycieczkowych wszystkich kategorii. 5. We wszystkich też domach wycieczkowych musi być zapewniona sprzedaż gorących napojów. gdyż właśnie takie są coraz częściej potrzeby i oczekiwa­ nia gości. które są w miejscowościach wypoczyn­ kowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przy­ rodniczych. Dodatkowo taki dom I kategorii powinien też dysponować kabiną telefoniczną. jaki i gastronomicznych.7. wymagania dotyczące kwalifikacji zawodowych perso­ nelu zatrudnionego w tego rodzaju obiektach obecnie obowiązujące rozporzą­ dzenie z 2004 r. Chociaż od 2002 r. 5. że z racji wspomnianego nastawienia domów wycieczkowych na samoobsługę klientów wymaga się zapewnienia w tego ro­ dzaju obiektach 1 oraz II kategorii stanowisk do prasowania oraz do drobnych napraw sprzętu sportowego i turystycznego (takie naprawy powinien gościom umożliwiać nawet obiekt III kategorii). to powinien zapewniać tylko zwykłą jadłodajnię lub bar szybkiej obsługi. Oczywiście w tego rodzaju obiekcie hotelarskim bywają też pokoje jednoosobowe. W rezultacie w praktyce częste są sytuacje. jeśli są to obiekty w miejscowościach wypoczynkowo-turystycznych lub rejonach niezurbanizowanych o dużych walorach przyrodniczych. pokazów itp. całkowicie zniosło. Do niedawna wymaganiem dla pensjonatów wszystkich kategorii była akceptacja kart płatniczych. dostosowane do samoobsługi klientów oraz świadczące minimalny zakres usług związanych z pobytem klientów. ale sta­ nowią one wyjątek od zasady. nic ma już wymogu zapewnienia wypożyczalni sprzętu rekreacyjnego. że drastycznie ograniczone w 2002 r. Przy tym standard znacznie obniża fakt. kosmetyków.110 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 111 dania. choć jeszcze w 2000 r. ani istnienia sal wielofunkcyjnych przystosowanych do orga­ nizacji konferencji.Warto podkreślić. a jeśli jest to dom II kategorii. Pod tym pojęciem ustawa o usługach turystycznych rozumie obiekty po­ siadające przynajmniej 30 miejsc noclegowych. Jedynie pensjonaty dwóch najwyż­ szych kategorii powinny zapewnić dostarczanie prasy na życzenie gości. Co najmniej dwa rodzaje usługi w ramach zespołu odnowy biolo­ gicznej (basen. pamiątki. Trzeba też podkreślić. było ich 179. siłownia. sauna. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. a I kategorii . udzielanie informacji o imprezach turystycznych i kultural­ nych. Zasadniczo nie odnosi się do pensjonatów warunek zapewnienia sprzedaży prasy. Jedynie taki obiekt I kategorii musi gwarantować świad­ czenie usług gastronomicznych w restauracji. ale od 2002 r. udostępnianie rozkładów jazdy środków transportowych. Szczególnie ważne. Tego rodzaju obiekty hotelarskie są nastawione na obsługę dużych grup wycieczkowych. Ponadto daje się zauważyć tendencja do tworzenia w pensjonatach zespołów odnowy biologicznej. Ustawowa definicja takich obiektów hotelarskich odnosi to pojęcie do obiektów przeznaczonych do indywidualnej . że ma być w nich wydzielo­ na sala do przygotowywania posiłków we własnym zakresie i spożywania ich przez gości. że domy wycieczkowe wszystkich kategorii mają obowią­ zek przyjmowania na przechowanie pieniędzy. obiadu. Zgodnie z ustaleniami wymienionego załącznika pokoje wieloosobowe do­ mu wycieczkowego III kategorii mogą mieć nawet do 20 miejsc noclegowych.do 12 miejsc. Niski standard domów wycieczkowych i ich dekapi­ talizacja nie zachęcają do korzystania z nich. a zasadą jest korzystanie z ogólnodostępnych takich urządzeń. że w tego rodzaju obiektach hotelarskich (z wy­ jątkiem jednogwiazdkowych) powinny być przechowalnie sprzętu rekreacyj­ nego. Szczegółowe wymagania stawiane takim obiektom określa załącznik nr 4 do roz­ porządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.6. solarium. Regułą jest bowiem w tego rodzaju obiektach hotelarskich. przy czym jest to obecnie uelastycznione przez dopuszczenie ich sprzedaży także z automatów lub przez recepcję. planów miast. czy środków higieny osobistej. Wymagania prawne dla domów wycieczkowych Zupełnie inny charakter niż hotele.) powinny być zapewnione we wskazanych kategoriach pensjonatów. wydawnictwa tury­ styczne itp. to w praktyce pensjonaty zwykle użyczają lub wynajmują gościom taki sprzęt. nie obejmuje to obiektów z jedną i dwiema gwiazdkami. choć nie zawsze doceniane. skoro obowiązujące prawo nie stawia żadnych wymagań w tym zakresie. map regionów. masaże itp. JI kategorii . bankietów. kolacji lub obiadokolacji. które nie mają wyso­ kich wymagań zarówno co do usług noclegowych. sprowadzające się do świadczenia usług informacji tury­ stycznej. że urzą­ dzenia higicnicznosanitarnc występują tylko w pokojach 1-2-osobowych i to nie wszystkich. motele i pensjonaty mają domy wyciecz­ kowe. Z innych typów usług świadczonych obowiązkowo przez domy wycieczkowe należy wy­ mienić budzenie. Należy też podkreślić. tylko 70. jak kosmetyki. że osoby pracujące w recepcji pensjonatów nie znają w podstawowym stopniu żadnego języka obcego i trudno oczekiwać poprawy tego stanu w najbliższym czasie. bagażu i sprzętu turystycznego. Obecnie jest to obowiązek pensjonatów pięciogwiazdkowych oraz tych z czterema i trzema gwiazdkami. książek telefonicznych itp.

dostosowanych do samoobsługi klientów. a także cudzoziem­ com należącym do macierzystych stowarzyszeń schronisk młodzieżowych. że skoro szkolne schroniska młodzieżowe stano­ wią rodzaj placówek publicznych w ramach systemu oświaty. są bardzo ogólne i generalnie odsyłają do statutu danego schroniska oraz do jego regulaminu. Na świecie działa ok. żeby w schronisku młodzieżowym III kategorii nic było prysznica. W tego rodzaju obiektach hotelarskich urządzenia sanitarne są ogólnodostępne i dopuszcza się nawet. że wskazany załącznik nie przewiduje uprzednio występującego obowiązku. Przy tym zdecydowaną większość stanowią obiekty sezonowe. Zdaniem twórców wymagań prawnych dla obiektów hotelarskich wszelkie kwalifikacje osób za­ trudnionych w tych obiektach są zbędne. że tylko w schroniskach młodzieżowych I kategorii przynajmniej połowa miejsc noclegowych powinna być w pokojach mniejszych niż 8-osobowe. to podlega jej ustaleniom oraz przepisom wykonaw­ czym wydanym na podstawie tej ustawy. W konsekwencji występuje tutaj koli­ zja norm prawnych. zaledwie 56. że wystarczy. rozporządzenie MEN z 2005 r. przedmioty wartościowe. Generalnie zasady korzy­ stanie z wszystkich schronisk młodzieżowych są dalece zbliżone i w praktyce problem wskazanej kolizji norm prawnych nie jest zbyt wielki. W literaturze przedmiotu podkreśla się. nastawionej na zaspokajanie podstawowych potrzeb za możliwie niską cenę. było ich 457 łącznie ze szkolnymi schroniskami młodzieżowymi. W obiekcie. Zgodnie z regulaminem schronisk młodzieżowych prawo do korzystania z tego rodzaju obiektów hotelarskich przysługuje młodzieży szkolnej i studenc­ kiej. w którym jadalnia jest. jakie są wymagane od kie­ rownika placówki wypoczynku dzieci i młodzieży szkolnej. że obowiązujące przepisy akceptują stan.112 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 113 i grupowej turystyki młodzieżowej. że zarazem w odnie­ sieniu do schronisk młodzieżowych obowiązuje wydane na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r. schronisk młodzieżowych w ponad sie­ demdziesięciu państwach. wymaga. że iluzoryczna staje się definicja schroniska młodzie­ żowego jako obiektu przystosowanego do samoobsługi klientów. ukształtowaniem się międzynarodowych standar­ dów w tym zakresie. było 1226 schronisk młodzieżowych. jeśli zapewniają one ciepłą wodę tylko o usta­ lonych porach rano i wieczorem. Generalnie jest dopuszczalne stosowanie łóżek piętrowych. Nie jest to jednak najlepsze rozwiązanie. z czym nie można się zgodzić. które są prowadzone przez przedsiębiorców i nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. w sprawie ramo­ wych statutów placówek publicznych. Taki regulamin opra­ cowany przez dyrektora szkolnego schroniska młodzieżowego określa szczegó­ łowe zasady organizacji i korzystania ze schroniska. aby wszystkie schroniska młodzieżowe niezależnie od kate­ gorii przyjmowały na przechowanie pieniądze. Trzeba podkreślić. Część tych schronisk należy do PTTK i trzeba zaznaczyć. 5. Trzeba raczej uznać. Wymagania prawne dla schronisk Od schronisk młodzieżowych trzeba odróżnić schroniska. Zasady tego korzystania są szczególne i wynikają ze specy­ ficznego przeznaczenia omawianego rodzaju obiektów. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Omawiany załącznik nr 5 do rozporządzenia z 2004 r. To ostatnie rozwiązanie wprowa­ dzałoby jednak dualizm regulacji prawnych o skutkach zbliżonych do występu­ jących obecnie. Jeśli takie szkol­ ne schronisko młodzieżowe świadczy usługi hotelarskie w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. tylko 395. O niskich wymaganiach stawianych schroniskom młodzieżowym III kategorii przekonuje poza tym ustalenie. Organizacją i prowadzeniem schronisk młodzieżo­ wych zajmuje się Polskie Towarzystwo Schronisk Młodzieżowych (PTSM). świadczące minimalny zakres usług związa­ nych z pobytem klientów. to należy podkreślić. nauczycielom i wychowawcom oraz członkom PTSM.5 tys. przy szlakach turystycznych. Jeśli chodzi o wymagania ustalone przez powołany załącznik nr 5. Zastrzeżenia wywołuje. że ustawa późniejsza uchyla ustawę wcześniejszą. chociaż w 2000 r. to ustawa o usłu­ gach turystycznych i jej przepisy wykonawcze nic powinny w ogóle normować problematyki schronisk młodzieżowych albo co najwyżej uregulować funkcjo­ nowanie jedynie tych obiektów. Takich obiektów było w Polsce w 2006 r. Szczegółowe wymagania dotyczące wyposażenia schronisk młodzieżowych oraz zakresu świadczonych w nich usług ustala załącznik nr 5 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2(X)4 r. 5. Warto zauważyć. Na szczęście wymagania stawiane szkolnym schroniskom mło­ dzieżowym w rozporządzeniu z 2005 r. dane statystyczne obejmowały jeszcze 83 schroniska.8. jak też specyficznymi potrzebami turystyki młodzieżowej. które ustawowo są zdefiniowane jako obiekty zlokalizowane poza obszarami zabudowanymi. co powoduje. która powinna być rozstrzygnięta zgodnie z regułą. do którego załącznik nr 2 zawiera Ramo­ wy Statut Publicznego Szkolnego Schroniska Młodzieżowego. Ta tendencja malejąca trwa od ponad 20 lat i warto dla porównania podać. gdyż nie uwzględnia ono specyficznych cech szkolnych schronisk młodzieżowych oraz celowości ich podlegania nadzorowi właściwego kuratora oświaty. że dla własnych potrzeb wskazane stowarzyszenie posługuje się szerszym określeniem „schronisko tury- . które należy do Międzynarodowej Federacji Schronisk Młodzieżowych (IYHF). Z noclegu w schronisku młodzieżowym mogą korzystać również inne osoby w miarę wolnych miejsc i pod warunkiem przestrzegania postanowień wskaza­ nego regulaminu. iż wyodręb­ nienie tego rodzaju obiektów jest podyktowane długą już tradycją funkcjonowa­ nia schronisk młodzieżowych. aby w schro­ niskach młodzieżowych najniższej kategorii nie było samoobsługowej kuchni ani jadalni. bagaż oraz sprzęt turystyczny. chociaż jeszcze w roku 2000 r. może ona pełnić dodatkowo funkcję świetlicy. że w 1980 r. aby kierownik tego rodzaju obiektu hote­ larskiego kategorii I lub II miał kwalifikacje takie.

motele. w tym natrysk. gdyż są one w zasadzie niedostępne dla tych osób. Jedną z podstawowych przyczyn tej izolacji są bariery architektoniczne. a ponadto stanowisko do przyrządza­ nia i spożywania posiłków oraz do zmywania naczyń. słodyczy oraz pamiątek. a dla każdej kolejnej setki jednostek mieszkalnych powyżej stu . Niepełnosprawnym jest osoba. W 2004 r. Nie wymagają też takiego dostosowania schroniska młodzieżowe i domy wycieczkowe mające mniej niż 150 miejsc noclegowych. było 99 schronisk turystycznych PTTK i nie należy ich mylić ze schroniskami w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Chodzi tutaj o wyposażenie węzłów higienicznosanitarnych w poręcze i uchwyty ułatwiające korzystanie z urządzeń higie- 5. Odrębnie załącznik ten ustala dalsze wymagania dodatkowe w tym zakresie dla kempingów. zmienione istotnie w 2004 r. hotele. Minimalne wymagania w zakresie dostosowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych W ramach kategoryzacji obiektów hotelarskich mieści się bardzo ważna pro­ blematyka dostosowania tych obiektów do potrzeb osób niepełnosprawnych. określający minimalne wymagania w zakresie dosto­ sowania obiektów hotelarskich do potrzeb osób niepełnosprawnych. udzielanie informacji tury­ stycznej (poprzez tablice z opisem szlaków prowadzących do sąsiednich schro­ nisk i miejscowości. której stan fizyczny lub/i psychiczny trwale lub czasowo utrudnia.in. jak ośrodki wczasowe. W każdym schronisku muszą być ogólnodo­ stępne urządzenia higicnicznosanitame. nów. sprzedaż podstawowych drobnych artykułów higienicznych i kosmetycznych. nie powinny wprowadzać w błąd i za dopuszczalne trzeba uznać tylko stosowanie innych symboli na oznaczenie kategorii niż stosowane w tej ustawie dla odróż­ nianych przez nią rodzajów obiektów hotelarskich. które są określone w powołanym załączniku nr 8.jest bardzo trudna.9. W tym rozumieniu niepełnosprawnych żyje obecnie w Polsce ok. Próbą przełamywania tych barier jest załącznik nr 8 do rozporządzenia Ministra Go­ spodarki i Pracy z 2004 r. Nie wymagają żadnego dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych schroniska górskie pozbawione dojazdu drogą publiczną. nieprzewidziane przez ustawę o usługach turystycznych. gdyż obiekty te nie podlegają podziałowi na kategorie. Wskazane wymagania dodatkowe przewidują. które muszą być zapewnione w ramach wspomnianego minimum. pięciu milio- . W literaturze przedmiotu wy­ sunięto uzasadnioną wątpliwość co do oznaczania schronisk cyframi rzymskimi w ramach dobrowolnej kategoryzacji prowadzonej przez PTTK. kiedy zostało wydane pozwolenie na ich budowę Obecnie wszystkie obiekty hotelarskie powinny spełniać wymagania w zakre­ sie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. Ustalenia te są takie same dla wszystkich schronisk.często niestety izolowanych od reszty społeczeństwa . czy domy pracy twórczej. Sytuacja tych osób .. Ważne znaczenie praktyczne ma też obowiązek zapewnienia w schronisku możliwości suszenia i czyszczenia odzieży we wskazanym miej­ scu oraz dokonania drobnych napraw sprzętu turystycznego i jego czyszcze­ nia. Pojęcie domów wypo­ czynkowych obejmuje tutaj różne rodzaje obiektów innych niż hotelarskie. przechowywanie pieniędzy.114 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 115 styczne". bę­ dące budynkami przeznaczonymi do okresowego pobytu ludzi poza stałym miej­ scem zamieszkania. jak też ostrzeżenia o grożących niebezpieczeństwach oraz wskazówki co do zasad wzywania pomocy). domy wycieczkowe. trzeba wy­ mienić telefon dostępny dla gości. Do tych rodzajów domów wypoczynkowych stosuje się ogólne przepisy prawa budowlanego ustalające wymagania odnoszą­ ce się do potrzeb osób niepełnosprawnych. Występują one również w działalności hotelarskiej. domy wypoczynkowe.jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. że w obiektach hotelarskich mających powyżej 50 jednostek mieszkalnych powinna być co najmniej jed­ na taka jednostka dostosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych.również co najmniej jedna wymaga takiego dostosowania. pensjonaty.. Generalnie wymagania prawne dla schronisk są wyraźnie wyższe niż ustalo­ ne dla schronisk młodzieżowych. w sprawie prowadzenia schronisk PTTK. bagażu i sprzętu turystycznego. Takie obiekty funkcjonują według zasad przyjętych uchwałą Zarządu Głównego PTTK z 1997 r. Takie dodatko­ we oznaczenia. schroniska młodzieżowe i schroniska. Powinna być jadło­ dajnia oferująca posiłki typu barowego. przedmiotów wartościowych. przy czym zakres ten jest przesądzony przez warunki techniczne ustalone dla budynków zamieszkania zbiorowego rozporządzeniem Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. Wymagania dotyczące wyposażenia schronisk oraz zakresu świadczonych w nich usług są zawarte w załączniku nr 6 do rozporządzenia Ministra Gospo­ darki i Pracy z 2004 r. ogranicza lub uniemożliwia wypełnianie zadań życiowych i ról społecznych zgodnie z przyjętymi normami prawnymi i społecznymi. Można to tłumaczyć nastawieniem tego rodzaju obiektów hotelarskich na zaspo­ kajanie jedynie podstawowych potrzeb turystów oraz nadmiernie wysokimi kosztami ewentualnego dostosowania takich obiektów do potrzeb osób niepeł­ nosprawnych. Natomiast obiekty hotelarskie powinny ponadto spełniać wymagania dodat­ kowe w zakresie dostosowania do potrzeb osób niepełnosprawnych. informacje o rozkładzie jazdy komunikacji publicznej z najbliższej miejscowości. Ustalenia omawianego załącznika odnoszą się do wszystkich obiektów hote­ larskich i nie ma znaczenia. szkoleniowo-wypoczynkowe i kolo­ nijne. Spośród innych usług. Do takich budynków wymieniony akt wykonawczy zalicza właśnie m. co jest omówione w punk­ cie 9 rozdziału 9 podręcznika. stacji lub przystanku.

5 m2 na osobę. Co najmniej jedno stanowisko recepcyjne powinno mieć ladę na wysokości do 90 cm z podjaz­ dem o wysokości min. W celu wyeliminowania sprzeczności między wymaganiami minimalnymi dla obiektów innych niż hotelarskie a wymaganiami ustalonymi dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich. dojścia te i obiekty higienicznosanitarne muszą być oświetlone. schronisk i schronisk młodzieżowych. odpowiednie oświetlenie i wyposażenie meblowe oraz pościel. Poza tym przyciski wind powinny być oznaczone w taki sposób. żeby umożliwić swobodne korzystanie z nich przez osoby poruszające się na wózkach. któ­ rych dotyczą omawiane wymagania minimalne. Na tejże wysokości powinien też być zamontowany co najmniej jeden telefon ogólnodostępny przystosowany do korzystania przez osoby niepełnosprawne. Omawiane ustalenia określają jedynie minimalną wielkość wynajmowanych pokojów oraz minimalne wymagania co do ich wyposażenia meblowego. przeciwpożarowym oraz innym określonym przez odrębne przepisy. jeden węzeł higienicznosanitarny może przypadać również na nie więcej niż 15 osób). przyciski i wyłączniki) po­ winny być umieszczone na wysokości 90-110 cm. 5. dla domów wycieczkowych. umieszczenie wyłączników światła. Windy zaś muszą być wyposażone w sygnalizację dźwię­ kową. jak też różne minimalne wymagania dla wynajmowanych miejsc noclegowych oraz miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodowych. Biorąc za kryterium podziału przedmiot najmu. są ustalone minimalne wymagania co do wyposażenia lego rodzaju obiektów. Dla takich osób muszą być odpowiednio przystosowane miejsca w salach gastronomicznych i wielofunkcyjnych. Określa je załącznik nr 7 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. W odniesieniu do kwater agroturystycznych takie działania podjęła Polska Federacja Turystyki Wiejskiej . ustawione w odpowiedniej odległości). odrębnie ustalono wymagania dla: • wynajmowania miejsc na ustawienie namiotów i przyczep samochodo­ wych (teren obozowiska powinien być odpowiednio przygotowany. rano i wieczorem o ustalonych porach. Z powodu znacznego zróżnicowania obiektów innych niż hotelarskie i za­ pewniania przez nie trudnych do porównania warunków pobytu są podejmowane nieformalne próby kategoryzowania takich obiektów. które umożliwia korzy­ stanie z niego osobom poruszającym się na wózkach.in. oddzielne zamykane szafki i wieszaki. Może to świadczyć o względności wskazanych wymagań minimalnych.zwłaszcza hotelach wyż­ szych kategorii . pojemnik na śmieci i odpady stale oraz WC utrzymywany w czystości). • wynajmowania miejsc noclegowych we wspólnych pomieszczeniach (po­ wierzchnia takich sal powinna zapewniać nie mniej niż 2. punkt poboru wody. zapewnienie pilota do telewizora. co obejmuje odpowiednią wysokość podjazdu pod płytę stołu.oprócz spełnienia minimalnych wymagań co do wyposażenia . że ogólnodostępne elementy wyposażenia obiektu hotelarskiego (np. Dotyczy to porów- nania z niektórymi wymaganiami ustalonymi dla stałej bazy noclegowej na kempingach. sale sypialne muszą być odpowiednio wyposażone m. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie wymaga . węzłów higienicznosanitarnych. a ciepłą minimum przez 2 godz. W praktyce funkcjonowania tego rodzaju obiektów przedsiębiorcy świadczący w nich usługi hotelarskie często zapewniają warunki znacznie przewyższające te minimalne wymagania. z bieżącą zimną wodą. musi być m.również pod­ porządkowania się wymaganiom sanitarnym. powinny też być oddzielne łóżka lub łóżka polowe dla każdego gościa. biurka i umywalki. przyczepach mieszkalnych. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. • wynajmowania miejsc w budynkach stałych (budynki powinny być odpo­ wiednio ogrzewane od października do kwietnia. jeden węzeł higienicznosanitarny odpowiednio wyposażony powinien przypadać na nie więcej niż 15 osób). oświetlenia.10. Powoduje to w konsekwencji dosyć duże zróżnicowa­ nie warunków świadczenia usług hotelarskich w obiektach nie będących obiek­ tami hotelarskimi. ogrzewania oraz wyposażenia tzw. łóż­ ka mogą być piętrowe. Omawiane minimalne wymagania co do wyposażenia obiektów innych niż hotelarskie są w porównaniu z wymaganiami ustalonymi dla niektórych rodza­ jów obiektów hotelarskich niekiedy mimo wszystko wyższe. sygnalizacji przywo­ ławczej i telefonu w taki sposób. jak również takiego umeblowania.in. • wynajmowania miejsc w namiotach. Oczywiście w wielu obiektach hotelarskich . Ten warunek wynikający z ustaleń ustawy o usługach turystycznych jest omówiony w następnym punkcie tego rozdziału podręcznika. żeby były czytelne dla niewidzących.116 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 117 niczno-sanitarnych. Świadczenie usług hotelarskich w obiektach innych niż hotelarskie Dla obiektów innych niż hotelarskie. ustalenia załącznika nr 7 odróżniają pięć sytuacji. Ponadto omawiane wymagania dodatkowe przesądzają. • wynajmowania samodzielnych pokoi (pokoje powinny mieć nie mniej niż 6 m". jeden węzeł higieniczno-sanitarny na nie więcej niż 15 osób powinien przypadać). dom­ kach turystycznych i obiektach prowizorycznych (stanowiska dla namio­ tów i przyczep oraz dojścia powinny być utwardzone.rzeczywiste dostosowanie tych obiektów do potrzeb osób nie­ pełnosprawnych znacznie przekracza omówione powyżej minimalne wymaga­ nia w tym zakresie. żeby były dostępne z łóżka. w stół. 67 cm albo powinno być osobne stanowisko obsługi osób poruszających się na wózkach.

Trzeba zgodzić się. Przecież takie przyzagrodowe pole namiotowe można objąć ogólnym terminem „przyzagrodowe obozowisko". • dla osób starszych.118 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 119 „Gospodarstwa Gościnne". Jednak niezrzeszeni ponoszą wyższe o 100% koszty oceny kwater przez inspektorów PFTW „GG". z odrębnym węzłem higienicznosanitarnym lub częściej tylko dostępem do łazienki i WC oraz pomieszczeń wspólnych. • przyzagrodowe pola namiotowe i miejsca na ustawienie przyczep miesz­ kalnych oraz miejsca do spania w przygotowanych przez gospodarzy namiotach. Wymagania te są ustalone w formie „Wskazówek dla kwaterodawcy". znajdujące się na ogrodzonym i oświetlonym terenie. • samodzielne jednostki mieszkalne w postaci domków turystycznych. • w postaci wczasów z medycyną naturalną. wiejską bazę noclegową. do­ mów całorocznych lub mieszkań wakacyjnych. Na tej podstawie są też odpowiednio znakowane pokoje gościnne.agroturystyka. • stanowiącego plener artystyczny. Tylko ta kategoria jest przy tym przyznawana pokojom grupowym oraz przyzagrodowym polom na- miolowym w szerokim. Ma ona cha­ rakter dobrowolny i jest stosowana tylko wobec tych rolników prowadzących gospodarstwa agroturystyczne. pojemnikami na śmieci. • dla ekologów. wyżej przytoczonym rozumieniu tego terminu. • dla miłośników przyrody.. zarówno zrzeszone poprzez któreś ze stowarzyszeń tworzą­ cych PFTW „GG". Ponadto zamiast urzędniczego określenia „samodzielna jednostka miesz­ kalna" można używać ogólnego pojęcia „wiejskie mieszkanie wakacyjne". PFTW „GG" jest związkiem stowarzyszeń mającym charakter non profit. szczególnych programów pobytu. WC oraz recep­ cją w oddzielnym pomieszczeniu. mające na celu rozwój turystyki i agroturystyki na terenach swojego działania. • dla osób niepełnosprawnych. którymi są pomieszczenia sypialne dla więcej niż 4 osób. proponując własną ich kategoryzację. „puszyste" itp. WC i pomieszczeń wspólnych. jak i różne miejsca do spania przygotowane we wszelkich postaciach przez gospo­ darzy. Proponowane przy tym specjali­ zacje świadczonych usług mogą dotyczyć w szczególności pobytu: • dla gości z niemowlętami i małymi dziećmi. wyposażeniu i urządzeniu. z punktem poboru wo­ dy pitnej i do celów gospodarczych. Wyrazem przyznania rekomendacji przez PFTW „GG" określonej kwaterze agroturystycznej jest certyfikat nadania rekomendacji oraz wywieszana na ze­ wnątrz budynku tablica rekomendacyjna z logo tej federacji. • obejmującego spływ kajakowy. o odpowiedniej wielkości. oceniających standard świadczo­ nych usług hotelarskich. jak niepalące. • dla myśliwych. co wyraża liczba przyznanych słoneczek od 1 do 3. • dla innych kategorii osób. z możliwością stosowania łóżek piętrowych oraz z dostępem do łazienki. • obejmującego jazdę konną. że jest to system oznaczeń wystarczająco różnią­ cy się od oznaczeń kategorii ustalonych dla poszczególnych rodzajów obiektów hotelarskich i wcale nie wprowadza w błąd. Spełnienie tych wymagań w podstawowym zakresie powo­ duje przyznanie danemu obiektowi kategorii standard. Są to: • pokoje gościnne w postaci odpowiednio wyposażonych i urządzonych po­ mieszczeń. którzy wyrażą na to zgodę. to zarazem przewiduje się możliwość zaoferowania przez kwaterodawcę rozmaitych innych usług w ra­ mach tzw. mogącym pomieścić w sobie także miejsca na ustawienie przyczep mieszkalnych. że chociaż wymagania ogólne PFTW „GG" w zakresie usług podstawowych i uzupełniających ograniczają się właściwie do budzenia oraz umożliwienia dostępu do telewizora i pralki. gdyż w przeciwnym wypadku zostanie wyłączona z systemu dobrowolnej kategoryzacji. Działa od 10 lat na podstawie statutu dostępnego na stronic internetowej PFTW „GG": www. Skupia 53 lokalne i regionalne stowarzyszenia. • pokoje grupowe. Omawiany system fakultatywnej kategoryzacji obejmuje cztery rodzaje kwa­ ter tworzących tzw. . mogą poddać swoje kwatery oce­ nie w ramach tego systemu. charakterze. przeznaczonych do spania dla nie więcej niż 4 osób.pl Są tam też dostępne wymagania dla dobrowolnego systemu kategoryzacji kwater wiejskich stworzonego przez tę organizację. Ważność tej rekomentacji PFTW „GG" trwa dwa lata i po tym okresie dana kwatera powinna być poddana po­ nownej ocenie. Niewąt­ pliwie terminologia nic jest najmocniejszą stroną systemu kategoryzacji stwo­ rzonego przez PFTW „GG". akceptując zarazem kontrole inspektorów wymienionej federacji. które dobrze oddaje samodzielność takiej kwatery w odróżnieniu od pokoju gościnne­ go oraz pokoju grupowego. • dla osób samotnych. Wymienione rodzaje kwater agroturystycznych są poddawane ocenom z punk­ tu widzenia zarówno minimalnych wymagań ustalonych w omówionym za­ łączniku nr 7 do rozporządzenia z 2004 r. Osoby fizyczne będące właściciela­ mi takich kwater. Samodzielne jednostki mieszkalne oraz pokoje gościnne mogą mieć przyzna­ ną wyższą kategorię niż standardowa. jak i osoby niezrzeszone. Warto zaznaczyć. jak i określonych przez PFTW „GG" wymagań ogólnych oraz wymagań szczegółowych dla poszczególnych rodza­ jów tych obiektów. przyczepach mieszkalnych lub obiektach prowizorycznych. • dla wędkarzy.

wyznaczyły drogę postępowania w celu rozwiania wątpliwości. jakie są wyma­ cane w odniesieniu do obiektów hotelarskich. PFTW . Kwe­ stii tej dotyczy rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2006 r.in. że w przypadku innych niż hotelarskie obiektów.in. oraz sposoby postępowania mające na celu zapobieganie zakażeniom i chorobom zakaźnym. w sprawie szczegółowych wymagań sanitarnych. określającego szczegółowe wymagania sanitarne.in. wynikające z odrębnych przepisów Jak wyżej już wspomniano. „Karta jakości EUROGITES" ma w przyszłości obejmować wszystkie organi­ zacje krajowe będące członkami wymienionej federacji europejskiej. Warunkiem jego mocy wiążącej jest oczywiście doręczenie go turyście przy przyjęciu na kwaterę. przeciwpożarowe oraz inne określone odrębnymi przepisami. Wskazany organ może wezwać danego przedsiębiorcę lub rolnika do udokumentowania spełnienia wymagań budowlanych. Przykładowy regulamin pobytu na kwaterze objętej systemem kategoryzacji PFTW „GG" jest dostępny na stronie internetowej tej federacji. Warto podkreślić rozliczne korzyści. przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. kosme­ tyczne. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie Ministra Zdrowia z 2004 r. naświetlanie. zarówno obiekty hotelarskie. Rolnicy zaś świadczą­ cy usługi agroturystyczne dzięki systemowi kategoryzacji PFTW „GG" zyskują możliwość umieszczania swoich ofert w materiałach promocyjnych wydawa­ nych i rozpowszechnianych przez federację. w podmiotach świadczących . jak też warunki typowego pobytu tury­ stów na kwaterze agroturystycznej mogą być określane postanowieniami regu­ laminu ustalonego przez kwaterodawcę. tatuażu i odnowy biologicznej. Jest to kwestia niezmiernie ważna przede wszystkim dla bezpieczeństwa osób korzy­ stających z usług hotelarskich. w których są świadczone usługi hotelarskie. dezynfekcji narzędzi i urządzeń używanych do świadczenia usług. a także prezentowania tych ofert w systemach informacji turystycznej przy korzystaniu ze znanej. przeciwpożarowych i sanitarnych przez przedstawienie takich samych dokumentów. w sprawie wykazu prac. Omawiana ustawa o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. przeciwpożarowe oraz inne dotyczące świadczenia usług hotelarskich. Taki regulamin musi odpowiadać wy­ maganiom ustalonym dla wzorców umów przez przepisy kodeksu cywilnego. w tym zwłaszcza niestwarzającym zagrożenia przeniesienia chorób zakaźnych i zaka­ żeń.GG" jest człon­ kiem Europejskiej Federacji Stowarzyszeń ds. nakłada obowiązek poddania się badaniom mającym na celu wykrywanie zakażeń i cho­ rób zakaźnych na osoby podejmujące lub wykonujące prace. Tzw. przygotowującej ujednolice­ nie kryteriów oceny jakościowej oraz charakterystyki produktu turystycznego nazywanego „urlop w gospodarstwie" oraz „urlop na terenie wiejskim". kiedy to następuje zwykle w sposób niesformalizowany zawarcie umowy o ko­ rzystanie z danej kwatery. Jeśli chodzi o wymagania sanitarne. podno­ szenia jakości wiejskiej bazy noclegowej oraz zbliżenia kategoryzacji tej bazy do zasad przyjętych w innych państwach europejskich. to wynikają one przede wszystkim z ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. przy wykonywaniu których istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. jak również inne obiekty. jakie przynosi omówiony system do­ browolnej kategoryzacji kwater agroturystycznych. daje możliwość wybrania najbardziej atrakcyjnej oferty oraz stwarza poczucie bezpieczeństwa. jakim powinny odpowiadać zakłady fryzjerskie.. cenionej i wia­ rygodnej marki PFTW „GG". Turyslom bowiem dostarcza on dokładnej i wiarygodnej informacji. Ponadto omówiony system dobrowolnej kategoryzacji ma też niewątpliwie ogólnie korzystne następstwa dla rozwoju turystyki wiejskiej wf Polsce. w których są świadczone usługi hotelarskie. jakim powinny odpowiadać m. Wykaz ten obejmuje prace związane z ciągłym kontaktem z ludź­ mi. ale zakłady już działające w tym dniu otrzyma­ ły dwa lata na dostosowanie warunków świadczenia usług do wymagań określo­ nych w tym akcie. pomieszczeń do wypoczynku oraz sanitarnych. organ ewi­ dencyjny nie ma możliwości dokonania oceny spełnienia wskazanych warunków przed rozpoczęciem świadczenia tych usług przez przedsiębiorcę. Przy tym omawiane przepisy zawierają delegację ustawową do wydania przez ministra właściwego do spraw zdrowia fakultatywnego rozporządzenia. Obecnie wszystkie wskazane zakłady powinny więc spełniać ustalone wymagania sanitarne. Zgodnie z jej ustale­ niami użytkownicy nieruchomości są obowiązani utrzymywać je w stanie sanitarnym nienaruszającym wymagań higienicznych i zdrowotnych. muszą spełniać wymagania sanitarne. masaż.. 5. jak również mają motywację do podwyższania jakości swoich usług. Powołane rozporządzenie weszło w życie z dniem 28 maja 2004 r. wymagania w zakresie wentylacji mechanicz­ nej lub klimatyzacji pomieszczeń do ćwiczeń fizycznych. gorącym powietrzem oraz zabiegi relak­ sujące. przebieralni. Przepisy te określają m. jakie mogą powstać w tym zakresie. Dotyczy to w pełni tego rodzaju zakła­ dów znajdujących się w obiektach hotelarskich. przy których wy­ konywaniu istnieje możliwość przeniesienia zakażenia na inne osoby. zapewnienia szatni. Urlopu w Wiejskiej Zagrodzie i Turystyki na Terenie Wiejskim „EUROGITES". niektóre obiekty usługowe. Wymagania sanitarne. wykonywane przez osoby zatrudnione m.11. Szczególne znaczenie dla dzia­ łalności hotelarskiej mają zwłaszcza przepisy tego aktu wykonawczego odno­ szące się do zakładów odnowy biologicznej świadczących usługi w zakresie regeneracji ciała poprzez ćwiczenia fizyczne. W związku z tym. oddziaływanie suchym łub wilgotnym.120 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 121 Warunki pobytu specjalistycznego. opalanie.

dystrybucją lub przechowywaniem nicopakowanej żywności. że zmieniona w 2001 r. przygotowania budynku. będącego postępowaniem mającym na celu zapewnienie bezpieczeństwa żywności poprzez identyfikację i oszacowanie skali zagrożeń oraz oznaczenie metod ich ograniczenia i ustalenie działań naprawczych. klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem Właściciel budynku. Protokół okresowej kontroli danego obiektu dokonanej przez wskazany organ jest również wyrazem zakresu spełnienia wymagań sanitarnych. W zakresie świadczenia usług gastronomicznych odnosi się to do wszystkich obiektów hotelarskich i innych obiektów. przygotowywaniem i wydawaniem posiłków oraz myciem na­ czyń. którą musi posiadać każdy pracownik hotelu lub innego obiektu hotelarskiego przed do­ puszczeniem do prac wymagających bezpośredniego stykania się z żywnością. innych obiektów budowlanych i terenów . jak też prace na stanowiskach związanych z wytwarzaniem. Oznacza to konieczność przestrzegania ustaleń rozporządzeń wspólnotowych. Straciło już moc obowiązującą rozporządzenie Ministra Zdrowia w sprawie wymagań higieniczno-sanitarnych w zakładach produkujących lub wprowadzających do obrotu środki spożywcze z 2<X)4 r. rozporządzenie Mi­ nistra Zdrowia z 2006 r. wymagania zdrowotne żywno­ ści oraz dotyczące przestrzegania zasad higieny w procesie produkcji żywności i obrocie artykułami żywnościowymi w zakresie nieuregulowanym przez rozpo­ rządzenia wspólnotowe. a tak­ że do zapoznania pracowników z przepisami przeciwpożarowymi. a w tym do przestrzegania przeciwpożarowych wymagań technicznobudowlanych. a również prace na stanowiskach związanych z kontaktem z wodą ( m i n . a także osoby prowadzące kwatery agroturystyczne oraz osoby zatrudnione przy tego rodzaju pracach w innych obiektach. Z powyższym rozporządzeniem jest powiązane wydane również na podsta­ wie ustawy o chorobach zakaźnych i zakażeniach z 2001 r. instalacyjnych i technologicznych. Ma to istotne znaczenie dla świadczenia usług gastro­ nomicznych w obiektach hotelarskich i innych obiektach.in. w za­ kresie swojej regulacji wykonuje 25 rozporządzeń wspólnotowych oraz doko­ nuje transpozycji 57 dyrektyw. ustanawiające Europejski Urząd do Spraw Bezpieczeństwa Żywności oraz procedury w spra- wie bezpieczeństwa żywnościowego. Ustawa ta zobowiązuje osoby fizyczne i prawne oraz organizacje i instytucje korzystające ze środowiska. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. pakowaniem. Określa ono zasady wydawania przez lekarzy orzeczeń lekarskich o braku przeciwwskazań. obiektu lub terenu do zabezpieczenia ich przed zagrożeniem pożarowym. oraz rozporządzenie nr 853/2004/WE w sprawie higieny w odniesieniu do produktów pochodzenia zwierzęcego. Analizowane zagadnienia reguluje również ustawa o bezpieczeństwie żywno­ ści i żywienia z 2006 r. W świetle przepisów analizowanej ustawy każde miejsce prowadzenia dzia­ łalności w zakresie zorganizowanego żywienia konsumentów jest zakładem żywienia zbiorowego i w konsekwencji podlega kontroli wewnętrznej co do właściwej jakości zdrowotnej żywności oraz zasad higieny w procesie produkcji i obrotu żywnością. a także rozporządzenie nr 85272004/WE w sprawie higieny środków spożywczych. podlega ocenie organów Pań­ stwowej Inspekcji Sanitarnej. w których są świadczone usługi hotelarskie.122 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 123 usługi turystyczne i hotelarskie. ustawa o służbie medycyny pracy z 1997 r. zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w budynku. Wyniki tych badań oraz treść orzeczenia lekarskiego jest wpisywana do książeczki zdrowia dla celów sanitarno-epidemiologicznych. Obecnie obowiązujące w Polsce prawo żywnościowe jest prawem państwa członkowskiego UE i obejmuje szeroki zakres problematyki żywnościowej z tym związanej. jak również ustalenia sposobów postępo­ wania na wypadek powstania pożaru lub innego miejscowego zagrożenia. obiektu budowlanego lub tere­ nu do prowadzenia akcji ratowniczej. w których są świadczone usługi hote­ larskie obejmujące usługi gastronomiczne. przewiduje obowiązek objęcia badaniami lekarskimi do celów sanitarno-epidemiologicznych osób wykonujących prace w procesie produkcji i obrocie żywnością. Oznacza to konieczność stosowania tzw. Trzeba zaznaczyć. Ustawa ta określa m. Mają one na celu ochronę zdrowia publicznego i ochronę konsumenta w sprawach związanych z bezpieczeństwem żywności. w sprawie badań do celów sanitarno-epidemiologicznych. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wydane na podstawie powyższej ustawy rozporządzenie MSWiA w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. w saunach i basenach kąpielowych). mającymi bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich UE. wyposażenia budynku. Dwa ostatnie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady weszły w życie z dniem 1 stycznia 2006 r. obiekcie budowlanym lub na terenie oraz możliwości ewakuacji. obiektu budowlanego lub terenu jest zaś zobowiązany do zapewnienia ich ochrony przeciwpożaro­ wej. na podstawie badania lekarskiego oraz wyników badań laboratoryjnych wykonywanych do celów sanitarno-epidemiologicznych. Z kolei podstawy wymagań przeciwpożarowych określa ustawa o ochronie przeciwpożarowej z 1991 r. Wyraża to opinia właściwego miejscowo pań­ stwowego powiatowego inspektora sanitarnego. obiektu budowlanego lub terenu w urządzenia przeciwpożarowe i gaśnice oraz zapew­ nienia odpowiedniej ich konserwacji i naprawy. Wymieniona ustawa o bezpieczeństwie żywności i żywienia z 2006 r. Spełnienie wymagań sanitarnych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Należy zwłaszcza wymienić rozporządzenie nr 178/2002/WE ustalające ogólne zasady i wymagania prawa żywnościowego. wykonywane w zakładach żywienia zbiorowego i kwaterach agrotury­ stycznych. czasowym albo trwałym przeciwwskazaniu do wy­ konywania prac lub odbywania nauki. budynku. Przy tym coraz więcej tych zagadnień jest regulowanych rozporzą­ dzeniami wspólnotowymi. systemu HACCP (analizy zagrożeń i krytycznego punktu kontroli).

Taka instrukcja powinna być aktualizowana co najmniej raz na dwa lata. Natomiast powołane rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków. Najwyższą klasę takiej odporności. Szczególne wymagania w odniesieniu do obiektów hotelarskich i innych obiektów. odkryte base­ ny i zjeżdżalnie) do kategorii V. gdy obiekt jest wyposażony właśnie we wspomniane stałe urządzenia gaśnicze. pensjonaty. to stanowią kategorię zagrożenia ludzi ZL I. a obiekty rekreacji (jak wyciągi narciarskie. oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie Mini­ stra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych. jakim powinny odpowia­ dać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. sale konferencyjne). Wymaga się też zastosowania technicznych środków zabez­ pieczenia przeciwpożarowego. jeśli miejsc noclegowych jest powyżej 200.. podczas gdy budynki gastronomii ( j a ^ restauracje i bary) do kategorii XVII. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. jakim powinny odpowiadać budyn­ ki i ich usytuowanie z 2002 r. kategorie zagrożenia ludzi. w których są świadczone usługi hotelarskie. zali­ cza się zasadniczo do kategorii zagrożenia ludzi ZL V. zobowiązują właścicieli. aby z każdego miejsca prze­ znaczonego na pobyt ludzi we wszelkich obiektach budowlanych.Jeśli jednak takie budyn­ ki zawierają pomieszczenia przeznaczone do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób (np. motele. że omawiane przepisy wymagają stosowania systemu instalacji sygnalizacji pożarowej m. dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w danym obiekcie oraz jego funkcji. przy jednoczesnym doprecyzowaniu i rozszerzeniu przepisów dotyczących kontroli obiektów budowlanych przez organy nadzoru budowlanego. Ten ostatni akt normatywny zawiera przepisy dotyczące bezpieczeństwa pożarowego i dokonuje zaliczenia budynków oraz ich części. określoną literą „A". w budynkach zamieszkania zbiorowego.in. w których jest on konieczny. stanowiących odrębne strefy pożarowe określane mianem Z L . zarządców lub użytkow­ ników wszelkich budynków . schroniska młodzieżowe i inne budynki przeznaczone do okresowego pobytu ludzi. Powołane rozporządzenie określa 5 klas odporności pożarowej budynków lub ich części. Można zrezygnować z takiej instalacji w wypadku. a więc także we wszystkich obiektach. jak odpowiednie wyjścia. powinny mieć obiekty hotelarskie będące budynkami wysokościowymi. w których przewidywany okres pobytu tych samych osób przekra­ cza 3 doby. zawierają­ ce m. jakimi są obiekty hotelarskie. warunki ochrony przeciwpożarowej. jak też zobowiązuje do wyznaczenia dróg ewakuacyjnych z pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. stanowiąc w tym zakresie przepisy odrębne. do ustaleń rozporządzenia Ministra Infra­ struktury w sprawie warunków technicznych. gdyż w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym zobowią- . przejścia i dojścia ewakuacyjne. Znalazło to wyraz w zmianach prawa budowlanego dokonanych w 2003 r. innych obiektów budowlanych i terenów z 2006 r. Przy tym hotele. sposoby zaznajamiania użytkowników obiektu z treścią tej instrukcji oraz przepisami przeciwpożarowymi. Poza tym trzeba podkreślić.do umieszczenia w widocznych miejscach instrukcji postępowania na wypadek pożaru oraz wykazu telefonów alarmowych.124 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 125 z 2006 r. wymaga. domy wypoczynkowe. domy wycieczkowe. zgodnego z Polskimi Normami oznakowania dróg ewakuacyjnych (co nie dotyczy tylko budynków mieszkalnych). stałe urządzenia gaśnicze wodne. W dodanym do tej ustawy załączniku budynki zakwaterowania turystycznego i rekreacyjnego (jak hotele. jak budynki. Przepisy tego specjalistycznego aktu wykonawczego z 2006 r. zawartych w wyżej omówionym rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych. jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie z 2002 r. Ponadto każdy budynek powinien być wyposażony w instalację wodociągową przeciwpożarową o od­ powiednich parametrach. zmienionego istotnie w 2004 r. a budynek zamieszkania zbiorowego wysokościowego oraz budynek o liczbie miejsc służących celom gastronomicznym powyżej 600 musi mieć tzw. konstruk­ cji i wymiarów.in. miejsc usytuowania urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic. Ma ona istotne znaczenie dla turystyki. zabezpieczenie przed zadymieniem. określające wiele szczegółowych zagadnień wynikających z ustaleń co do bezpieczeństwa pożarowego budynków. odwołuje się co do znaczenia takich określeń. sposoby postępowania na wypadek pożaru i innego zagrożenia. Inne wymagania określone odrębnymi przepisami znajdujące zastosowanie do obiektów hotelarskich i innych obiektów. schro­ niska.jeśli liczba miejsc noclegowych przekracza 50. w których są świadczone usługi hotelarskie. do jednej lub więcej kategorii zagrożenia ludzi. wynikają z ustawy o pla­ nowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym z 2003 r. elementów sterujących takimi urządzeniami oraz lokalizacji przeciwpożarowych wyłączników prądu i głównych zaworów gazu. Generalnie wskazana nowelizacja prawa bu­ dowlanego spowodowała uproszczenie i złagodzenie wymagań w zakresie uzy­ skiwania pozwolenia na budowę oraz pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. czy strefy pożarowe. jak też do odpo­ wiedniego. czy dźwiękowy system ostrze­ gawczy w budynkach. Dla niskich bu­ dynków zamieszkania zbiorowego jest wymagana tylko klasa „ C " odporności pożarowej.z wyjątkiem jednorodzinnych budynków miesz­ kalnych . motele. w których są świadczone usługi hotelarskie. zawierają w szczególności takie akty normatywne. a w innych budynkach zamieszkania zbiorowego . były za­ pewnione odpowiednie warunki ewakuacji. Ponadto rozporządzenie to ustala dopuszczalne powierzchnie stref pożarowych i wymagane oddzielenia przeciwpożarowe. oświetlenie awaryjne (bez­ pieczeństwa i ewakuacyjne) oraz przeszkodowe. pensjonaty. Muszą też być opracowane instrukcje bezpieczeństwa pożarowego. określane ogólnie jako budynki zamieszkania zbiorowego. określa sposoby i warunki ochrony przeciwpożarowej budynków. jak ustawa prawo budowlane z 1994 r. które zostało już wyżej częściowo omówione. Te wymagania budowlane są szczególnie ważne dla hotelarstwa. domy wypoczynkowe i szeroko rozumiane schroniska turystyczne) zostały zaliczone do kategorii XIV obiek­ tów budowlanych.

Przy tym zadania te są obecnie zadaniami własnymi gmi­ ny. w których są świadczone usługi hotelarskie. określonych odrębnymi przepisa­ mi.12. Podstawą założenia karty ewidencyjnej obiektu hotelarskiego jest przyrze­ czenie zaszeregowania obiektu do odpowiedniego rodzaju i kategorii. zaprzestania spełniania wymagań sanitarnych. decyzjach dotyczących rodzaju i kategorii obiektu oraz o dopuszczonych odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakre­ su świadczonych usług. W tej ostatniej kwestii rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Zasady prowadzenia ewidencji obiektów hotelarskich określają przepisy po­ woływanego już wielokrotnie w tym rozdziale podręcznika rozporządzenia Mi­ nistra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Ponadto szczególne wymagania wynikają z obowiązującego prawa w odnie­ sieniu do mających charakter zabytków obiektów hotelarskich i innych obiek­ tów. zwane promesą. Odrębnie trzeba też wspomnieć o wymaganiach prawnych wynikających z ustawy . jak również prowadzi ich odrębną ewidencję. jak też ochrony przed hałasem. Ustawa ta określa m. w któ­ rych są świadczone usługi hotelarskie. Poszczególne karty ewidencyjne mogą być udostępniane do wglądu w obecności osoby uprawnionej do prowadzenia ewidencji. warunki ochrony powietrza. prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych obiektów. Oprócz informacji o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich przedsiębiorca jest też zobowiązany do zgłoszenia zmiany liczby miejsc noclegowych i prze­ kształcenia działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie.126 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 127 żuje do uwzględnienia m. Te zadania marszałka województwa są zadaniami z zakresu administracji rządowej. • nazwę i adres obiektu.in. jeżeli przedsiębiorca zaprzestał na dłużej niż rok prowadzenia działalności w tym obiekcie i nie zgłosił tego do ewidencji. Przedsiębiorca powi­ nien też informować organ prowadzący ewidencję o zdarzeniach powodujących przejściowo wstrzymanie lub istotne ograniczenie zakresu świadczonych usług. • określenie rodzaju i kategorii obiektu. Zgodnie z jego przepisami ewidencja ta jest . Natomiast zaszeregowania pól biwako­ wych dokonuje wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia tego rodzaju obiektu hotelarskiego. w których jest podejmowana i wykonywana działalność gospodarcza. Ewidencja obiektów hotelarskich Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych marszałek województwa wła­ ściwy ze względu na miejsce położenia obiektu hotelarskiego po wydaniu decy­ zji o zaszeregowaniu obiektu hotelarskiego i nadaniu kategorii powinien z urzę­ du dokonać wpisu danego obiektu do prowadzonej przez siebie ewidencji obiektów hotelarskich. wymagań ochrony śro­ dowiska oraz wymagań ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Z ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek przedsiębiorców świadczących usługi hotelarskie zgłaszania zmian danych wpisanych do takiej ewidencji. żeby hotele i inne budynki zamieszkania zbiorowego były lokalizowane w bezpiecznej odległości od zakładów stwarza­ jących zagrożenie wystąpienia poważnych awarii. przewi­ duje wykreślenie z ewidencji obiektu. gdy były to zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.. gdyż ustala zasady planowania przestrzennego w gminach. ale również w przypadku nicrozpoczęcia świadczeniu usług hotelarskich po upływie ważności promesy. zakresie świadczonych usług oraz położeniu danego obiektu. O założeniu takiej karty jest wpisywana informacja do wykazu kart ewidencyjnych. bądź decyzja w sprawie zaszeregowania obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania kategorii. Omawiana ewidencja jest jawna w części objętej wpisem do kart ewiden­ cyjnych obiektów. Należy podkreślić. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. zmierzających do ochrony zabytków nieruchomych. • opis obiektu zawierający informacje o liczbie miejsc noclegowych. co nieraz odnosi się do działalności hotelarskiej wykonywanej w obiektach hotelarskich i innych obiektach. • informacje o przeprowadzonej kontroli i ponownej ocenie spełnienia wyma­ gań dla rodzaju i kategorii obiektu.in. przeciwpożarowych lub innych. W kierunku zaostrzenia tych wymagań zmierza nowelizacja powołanej ustawy dokonana w 2006 r. w tym zasady sporządzania miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. walorów krajobrazowych. w tym świadczenie usług hotelarskich. Organ prowadzący omawianą ewidencję dokonuje 2 urzędu wykreślenia obiektu z ewidencji nic tylko w razie zaprzestania na ponad 1 rok świadczenia usług hotelarskich. której na- 5. wód i powierzchni ziemi. W konsekwencji nie są one już finansowane ze środków będących w dyspo­ zycji właściwego wojewody. a także w razie śmierci przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną. • informacje o promesie. w tym poinformowania o zaprzestaniu świadczenia usług hotelarskich. że dla każdego rodzaju obiektu hotelarskiego prowadzi się odrębną kartotekę. Zainteresowanie odpoczyn­ kiem w obiektach zabytkowych wzrasta w ostatnich latach.Prawo ochrony środowiska z 2001 r. który zobowiązuje. Ustawa ta ma leż bezpośrednio odczuwalne znaczenie dla hotelarstwa. czego konsekwencją jest rosnące znaczenie ustaleń ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabyt­ kami z 2003 r. co miało miejsce uprzednio. Karta ewidencyjna każdego obiektu hotelarskiego zawiera następujące dane: • określenie przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. przeciwdziałania zanieczysz­ czeniom. Przykładem jest dodany przepis.

Podstawą takiej odmowy jest decyzja o odmowie zaszeregowa­ nia lub odmowie potwierdzenia zaszeregowania obiektu hotelarskiego do okre­ ślonego rodzaju i kategorii.w. że prowadzenie ewidencji innych obiektów. Interpretacja celowościowa prowadzi ponadto do wniosku. Należy podkreślić. Również wykreślenie obiektu z ewidencji obiektów hotelarskich następuje w formie decyzji administracyjnej. Omawiana ewidencja obiektów innych niż hotelarskie. Niestety tej treści przepisy nie zostały dodane do ustawy o usługach turystycznych. w którym są świadczone usługi hote­ larskie. • informację o liczbie miejsc noclegowych. w których są świadczone usługi hotelarskie. w którym są świadczone usługi hotelarskie. ma miejsce według tych samych zasad.Należy pod­ kreślić. Konsekwencje prawne nie­ zastosowania się do obowiązku zgłoszenia obiektu innego niż hotelarski do tej ewidencji określają przepisy k. w wyniku czego powinien on być wykreślony z ewidencji obiektów innych niż hotelarskie. • nazwę i adres obiektu. powinna zawierać: • określenie przedsiębiorcy lub rolnika świadczącego usługi hotelarskie. że jest to całkowicie odrębna ewidencja prowadzona przez wskazany organ. jak również domagać się okazania dokumentów potwierdzających spełnię- . zmiany działalności sezonowej na stałą lub odwrotnie. zmiany liczby miejsc noclegowych. jak również uzyskania decyzji o zaszeregowaniu obiektu innego niż hotelarski do rodzaju i kategorii podlegających wpisaniu do wyżej omówio­ nej ewidencji obiektów hotelarskich. Zgodnie bowiem z wyraźnym brzmieniem przepisów ustawy o usługach turystycznych rolnik również jest obowiązany przed rozpoczęciem świadczenia usług hotelarskich zgłosić daną kwaterę agroturystyczną do ewidencji prowadzonej przez wójta. że odmowa wpisu do ewidencji obiektu innego niż hotelarski.14. w którym są świadczone usługi hotelar­ skie. zmiany ustawy o usługach tu­ rystycznych przewidywały dodanie przepisów określających. Ewidencja obiektów innych niż hotelarskie Na podstawie przepisów ustawy o usługach turystycznych wójt (burmistrz lub prezydent miasta) właściwy ze względu na miejsce położenia obiektów in­ nych niż hotelarskie. Wskazane organy mogą poddawać czynnościom kontrolnym wszystkie po­ mieszczenia i urządzenia wchodzące w skład kontrolowanych obiektów. prowadzi ich ewidencję. które są w tym obiekcie zatrudnione. jest prowadzona w formie kartoteki składającej się z kart ewidencyjnych poszczególnych obiektów. Odnosi się to także do rolnika świadczące­ go usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym. W tym ostatnim wypadku mamy do czy­ nienia z przeklasyfikowaniem obiektu. bądź likwidacji przedsiębiorcy będącego osobą prawną lub jednostką organizacyjną bez osobowości prawnej ale mającą zdolność prawną. Podstawą założenia takiej karty jest zgłoszenie przedsiębiorcy lub rolnika zamierzającego świadczyć usłu­ gi hotelarskie w tego rodzaju obiekcie. Jest to obecnie zadanie własne gminy. że projektowane w 2003 r. są marszałkowie woje­ wództw i wójtowie (oraz odpowiednio burmistrzowie i prezydenci miast).128 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 129 stępcy prawni nie zgłosili zamiaru kontynuowania działalności hotelarskiej w danym obiekcie. Na potwierdzenie zaś wpisu obiek­ tu innego niż hotelarski do ewidencji przewidywano wydawanie przez wójta (burmistrza lub prezydenta miasta) zaświadczenia o wpisie takiego obiektu do ewidencji. w których są świadczone usługi hotelarskie. żądać od kierownika kontrolowanego obiektu oraz od wszystkich osób. co wywołuje liczne wątpliwości w tym zakresie. 5. Przedsiębiorca jest zobowiązany do zgłoszenia do tej ewidencji informacji dotyczącej zaprzestania świadczenia usług hotelarskich. 5. w których są świadczone usługi hotelarskie. które są stosowane w odniesieniu do ewidencji obiektów hotelarskich. Zgodnie z ustawą o usługach turystycznych organ prowadzący ewidencje obiektów hotelarskich odmawia wpisu do tej ewidencji w formie decyzji ad­ ministracyjnej. Ta ewidencja również jest jawna w części objętej wpisem do kart ewidencyjnych obiektów innych niż hotelarskie. że na rolniku świadczącym wskazane usługi spoczywają także obowiązki w zakresie zgłasza­ nia zmian co do prowadzonej działalności. Zgodnie Z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. jest w pełni uzasadniona ratio legis tych przepisów prawnych. nie mająca nic wspólnego z ewidencją działalności gospodarczej. Taka rozszerzająca wykładnia przepisów analizowanego rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. że organami uprawnionymi w zakresie swojej właściwości miejscowej do kontrolowania przestrzegania wymagań ustalonych dla obiektów hotelarskich oraz innych obiektów. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Traktują one świadczenie usług hotelarskich w obiekcie niezgłoszonym do ewidencji jako wykroczenie podlegające karze ograniczenia wolności lub grzywny. karta ewidencyjna innego obiektu.13. podobnie jak to jest w przypadku przedsiębiorcy świadczącego usługi hotelarskie. Należy zaznaczyć. Formy prawne kontroli działalności hotelarskiej Ustawa o usługach turystycznych w obecnym brzmieniu ustala. • informację o stałym lub sezonowym charakterze świadczonych usług oraz o czasie trwania sezonu. pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kon­ trolą. Bezpośrednio z przepisów ustawy o usługach turystycznych wynika obowiązek rolnika świadczącego usługi hotelarskie w gospodarstwie rolnym poinformowania właściwego organu o zakończeniu świadczenia tych usług. jak również wykreślenie takiego obiektu z ewidencji powinny być do­ konane w formie decyzji administracyjnej.

nie jest należyty. bądź minimalnych wymagań co do wyposa­ żenia odnoszących się do innych obiektów niż hotelarskie. Wskazane przepisy stworzyły jedynie możliwość. W razie stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli obiektu hotelar­ skiego. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych przewiduje. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. że nie uważa się za spełnione wymagań co do wyposażenia. przewiduje. przy czym można zgłosić do protokołu swoje uwagi. W razie stwierdzenia w wyniku takiej kontroli. minister właściwy do spraw turystyki będzie występował do właściwego organu o dokonanie zmiany rodzaju lub kategorii tego obiektu hote­ larskiego. są niesprawne. przeciwpożarowych oraz innych określonych odrębnymi przepisami. że nie spełnia on wymagań prze­ widzianych dla rodzaju lub kategorii. 5.15. niedostępne lub nad­ miernie zużyte. jak też na wniosek przedsiębiorcy. jeśli jest to uzasadnione informacjami o zmianie warunków działania lub naruszeniach wymagań. Natomiast z obowiązujących przepisów nie wynika obowiązek dokonywania okresowych kontroli obiektów innych niż hotelarskie. a nie obowiązek dokonywania omawianej kontroli uprzednio przez Ministra Gospodarki jako ministra właściwego do spraw turystyki. że taka kontrola obiektu hotelarskiego może mieć miejsce w każdym czasie z urzędu. nie spełnia wymagań sanitarnych. o których terminie przeprowa­ dzenia kierownik obiektu zosta! uprzednio powiadomiony. wynikających z odrębnych przepisów. Odpis protokołu powinien być przekazany przez organ kontrolujący do organu prowadzącego ewidencję obiek­ tu. Warunkiem przeprowadzenia omawianej kontroli jest wylegitymowanie się przez osobę kontrolującą pisemnym upoważnieniem organu uprawnionego do kontroli. w których są świadczone usługi hotelarskie. Jeżeli zaś obiekt. Podobnie niemożliwość skorzystania z określonych usług w chwili ich oceny lub kontroli będzie uznawana za brak dostępności danych usług w ocenianym lub kontrolowanym obiekcie. albo minimalnych wymagań ustalonych dla innych obiektów. Wówczas do kontroli wykonywanej przez wskazanego ministra znajdą odpo­ wiednie zastosowanie wyżej omówione przepisy ustawy o usługach turystycz­ nych. odpowiedzialność za wykroczenie. bądź uchyla decyzję o zaszeregowaniu obiektu do określonego rodzaju. w których świadczone są usługi hotelarskie. jeśli usługi hotelarskie są nadal świadczone wbrew decyzji nakazującej wstrzymanie ich świadczenia. że nazwy rodzajów oraz oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich podlegają ochronie prawnej i mogą . przeciwpożarowych lub innych określonych odrębnymi przepisami. oraz nie narusza uprawnień innych organów. wskazana regulacja ustawowa miała na celu stworzenie „instrumentu zapewnienia jednolitego systemu ocen i standaryzacji usług hotelarskich oraz poziomu kategoryzacji niezależnego od lokalnych uwa­ runkowań". Przepis len dotyczy wszyst- kich obiektów. Kompetencje te nie obejmują kontrolowania innych obiektów niż hotelarskie. a obecnie przez Ministra Sportu i Turystyki. w których są świad­ czone usługi hotelarskie. Następuje to w formie decyzji administracyjnej. Przewiduje ono. jeśli elementy wy­ posażenia danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. gdy stan techniczny elementów wyposażenia obiektów. w którym są świadczone usłu­ gi hotelarskie. że dany obiekt hotelarski nie spełnia wymagań przewidzianych dla rodzaju lub kategorii. a wymagana dostępność określonych usług pod­ stawowych lub uzupełniających jest tylko teoretyczna. żeby w wypadku pozostawania skon­ trolowanego obiektu poza ewidencją organu dokonującego kontroli zawiadomić organ prowadzący ewidencję danego obiektu. właściwy organ dokonuje z urzędu zmiany rodzaju lub kategorii obiektu. Z przebiegu kontroli powinien być sporządzony protokół podpisany zarówno przez osobę kontrolu­ jącą.w. stowarzyszenia działającego w zakresie turystyki i hotelarstwa lub stowarzyszenia reprezentują­ cego interesy konsumentów. uszkodzone. Wynika to z ustawowego obowiązku nałożonego w ustawie o usługach tury­ stycznych na wskazane organy kontrolne. wynika np. to organ ewidencyjny może nakazać wstrzymanie świadczenia wskazanych usług do czasu usunięcia stwierdzonych uchybień. w wyniku zmian ustawy o usługach turystycznych kompetencje kontrolne w zakresie spełniania przez obiekty hotelarskie wymagań przewi­ dzianych dla rodzaju i kategorii otrzymał minister właściwy do spraw turysty­ ki. do których został zaszeregowany. w których są świadczone usługi hotelarskie. jego wyposażenia lub zakresu świadczonych usług. Właśnie z odrębnych przepisów k. w których są świadczone usługi hotelarskie. Wykorzystanie tego instrumentu ma mieć charakter wyjątkowy. jak i kierownika kontrolowanego obiektu lub osobę zastępującą go. Omawiane rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r.130 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 131 nie przez dany obiekt wymagań sanitarnych. W razie nieobecności tych osób mogą być wy­ konywane wyłącznie takie czynności kontrolne. Te ustawowe ustalenia są rozwinięte w po­ stanowieniach rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z 2004 r. Tej treści przepisy mają za­ pobiegać fikcji w zakresie uznania za spełnione wymagań w sytuacji. Od 2001 r. do których został zaszeregowany. iż przestał on spełniać wymagania prawne co do wielkości obiektu. Jak zostało to wyjaśnione w uzasadnieniu rządowego projektu tych zmian. Samo zaś wykonanie czynności kontrolnych powinno odbywać się w obecności kierownika kontrolowanego obiektu hotelarskiego lub osoby upo­ ważnionej do zastępowania go. Przy tym okresowe kontrole obiektów hotelar­ skich dokonywane z urzędu przez marszałka województwa powinny być doko­ nywane nie rzadziej niż raz na trzy lata.

dom wypoczynkowy. Hotel Górski na oznaczenie schroniska). Obecnie takie dodatkowe określenie „camping" jest nawet używane w ustawo­ wej definicji kempingu. Poddane omówionej ochronie prawnej nazwy rodzajów i oznaczenia kategorii obiektów hotelarskich powinny być należycie wyeksponowane w tego typu obiektach. w których są świadczone usługi hotelar­ skie. gospoda. pensjonacik). nazw obcojęzycznych. W celu wyeliminowania wskazanych sposobów ob­ chodzenia przepisów dotyczących używania nazw rodzajowych obiektów hote­ larskich dokonano w 2004 r. Omawiana ochrona nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hote­ larskich ma z jednej strony na celu zapewnienie klientom rzetelnej informacji o wielkości i wyposażeniu obiektu hotelarskiego oraz zakresie świadczonych usług. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie stwierdza. że obiekty te nie są obiek­ tami hotelarskimi w rozumieniu wymienionej ustawy. Niestety orzecznictwo sądowe w tego rodzaju sprawach nie jest jednolite. co jest zagrożone karą grzywny. Mogą oni zawierać stypizowane umowy hotelowe. Przedsiębiorcy hotelarscy używają nierzadko w swej działalności również innych nazw niż wyżej wymienione rodzaje obiektów hotelarskich. dom gościnny. nazw własnych (np. gdyż przedsiębiorca pominął polską wersję językową. gość hotelowy może domagać się. które to określenie jest francuskim odpowiednikiem pensjonatu. Jest to całkowicie dopuszczalne w świetle prawa postępowanie. których zasady tworzenia i prowadzenia zostały określone rozporządzeniem MON w sprawie zakwaterowania tymczasowego oraz hoteli garnizonowych z 1999 r. Tego typu wykroczenie występuje także w razie używania określenia kategorii obiektu hotelarskiego bez nadania jej w drodze decyzji marszałka województwa. hotelik. trzeba uznać za naruszenie zakazu ustalonego przez ustawę o usługach turystycznych. wyróżnień gra­ ficznych i innych oznaczeń. Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje przedsiębiorcę. które mogą wprowa­ dzać klientów w błąd co do rodzaju lub kategorii obiektu hotelarskiego. Ponadto są wówczas podstawy prawne zwalczania nieuczci­ wej konkurencji ze strony innych przedsiębiorców. a także adres przedsiębiorcy świad­ czącego usługi hotelarskie w danym obiekcie. takie określenia. . Po­ dobnie nazwa „hotel garnizonowy" odnosi się do zupełnie innego rodzaju obiek­ tów. aby zakres oraz jakość świadczonych usług odpowiadały rodzajowi i katego­ rii danego obiektu hotelarskiego. jakiego poziomu usług hotelarskich może oczekiwać w danym obiekcie. Każdy bowiem klient poinformowany o rodzaju i kategorii obiektu hote­ larskiego tym samym w zasadzie już wie. rezydencja turystyczna. znaków towarowych. Nie mogą więc znajdować zastosowania w stosunku do wszel­ kich innych obiektów. jak zajazd. motcłik. Dodatkowa obca wersja językowa jest więc nawet wskazana w sytuacji. jak ważne znaczenie mają takie określenia. jak hotel czy pensjonat. że z drugiej strony ist­ nienie ochrony nazw rodzajowych i oznaczeń kategorii obiektów hotelarskich leży w najlepiej pojętym interesie przedsiębiorców świadczących usługi hote­ larskie w takich obiektach. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie mogą do oznaczania obiektów hotelarskich stosować inne nazwy obok nazw rodzajów określonych w tej ustawie. Użycie tego określenia w odniesieniu do obiektu. bacówka. Jednakże jeśli usługi hotelarskie są świadczone w obiekcie innym niż hote­ larski w rozumieniu ustawy o usługach turystycznych. Spotykane są nierzadko obiekty określane mia­ nem „pension". jak również w sytuacji posługi­ wania się nazwą rodzajową lub kategorią obiektu hotelarskiego w sposób nie­ zgodny z decyzją o zaszeregowaniu i nadaniu kategorii. bungalow. jak WOTEL czy OTEL itp. gdy z usług świadczonych w danym obiekcie hotelarskim korzystają głównie czy w znacznym stopniu goście zagraniczni. to mamy zarazem do czy- nienia z naruszeniem przepisów powołanej ustawy o języku polskim. Nie stoją temu na prze­ szkodzie wymagania ustawy o języku polskim z 1999 r. skoro ustawodawca zdecydował się na tak wyjątkową ich ochronę. Należy też zauważyć. W rezultacie obecnie używanie przy świadczeniu usług hotelarskich zdrobnień (np. Jeśli w danej sytuacji taka wyrażona w języku obcym nazwa obiektu i świadczonych w nim usług to jedyne ich nazewnictwo. Omawiana ochrona prawna nazw rodzajowych i oznaczeń obiektów hotelarskich wykazuje.132 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 133 być stosowane wyłącznie w odniesieniu do obiektów hotelarskich w rozumie­ niu tej ustawy. czy domek tury­ styczny. Również używanie nazwy rodzajowej obiektu hotelarskiego przez przed­ siębiorcę świadczącego usługi hotelarskie bez decyzji marszałka województwa o zaszeregowaniu stanowi wykroczenie. Co więcej. nazwa „hotel dla psów" czy „schronisko dla zwierząt". Ta dodatkowa nazwa obiektu hotelarskiego może być użyta w języku obcym. gościniec. karczma.. to nazwa takiego obiektu nie powinna być wyrażona w języku obcym i stanowić odpowiednika polskiej nazwy objętej ochroną prawną. Toteż nie narusza wymie­ nionego zakazu np. odwołujące się do standardowych warunków wyznaczanych przez zaszerego­ wanie danego obiektu hotelarskiego do oznaczonego rodzaju i nadanie mu sto­ sownej kategorii. Przecież przepisy tej ustawy zakazują w obrocie prawnym na terytorium RP posługiwania się wy­ łącznie obcojęzycznymi określeniami. stacja tury­ styczna. ustalonej w słowniczku ustawy o usługach turystycz­ nych. stanowi obecnie wykroczenie. Jednak zakaz ten nie odnosi się do nazw rodzajów obiektów używanych w takim kontekście. nowelizacji ustawy o usługach turystycznych. z którego jednoznacznie wynika. oberża. Dosyć czę­ sto występują np. który nie uzyskał zaszerego­ wania do pensjonatów. aby w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim były podane następujące infor­ macje: • nazwa oraz siedziba lub imię i nazwisko. w tym takich. Tego rodzaju postępo­ wania są zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywny. dom turysty. stanica wodna.

134 Rozdział 5 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 135 • tablica określająca rodzaj i kategorię obiektu. jak przepisów porządkowych ustalanych przez upoważnione organy administracji publicznej. a także pełny cennik świadczonych usług powinny być udostępnione na żądanie klienta. Taki regulamin w sposób automatyczny oddziałuje na stosunki przedsiębiorcy hotelarskiego z klientami. które znajdą się na terenie danego obiektu hotelarskiego. Należy zauważyć. Regulaminy porządkowe w obiektach hotelarskich Ustawa o usługach turystycznych ustala. Ponadto wszystkie inne informacje co do wykazu wy­ magań ustalonych dla rodzaju i kategorii. rezerwacji pokoju. Warto przypomnieć omówiony już wcześniej obowiązek podania informacji o odstępstwach od wymagań co do wyposażenia i zakresu świadczonych usług ze względu na zabytkowy charakter obiektu hotelarskiego. Natomiast regulamin porządkowy wydany przez przedsiębiorcę hotelarskiego odnosi się do stosun­ ków pozaumownych. Taki regulamin upoważnia do oznaczonych w nim władczych działań przedsiębiorcę świadczącego usługi hotelarskie w danym obiekcie hotelarskim oraz osoby upełnomocnione przez przedsiębiorcę. osobami towarzyszącymi gościom hotelowym oraz odwiedzającymi ich. Usta­ lenia te bowiem odnoszą się do regulaminów stanowiących wzorzec umowy i tym samym kształtujących treść zobowiązań umownych.16. wynikających na tle potrzeby zapewnienia porządku i bezpieczeństwa na terenie obiektu hotelarskiego. . że w celu oceny ich charakteru prawnego nie należy odwoływać do ustaleń kodeksu cywilnego o wzorcach umownych. zasady liczenia doby hotelowej. Po wejściu w życie ustawy o usługach turystycznych nie straciły racji bytu dotychczas ustalane regulaminy hotelowe. Pod tym względem znaczenie hotelowego regulaminu porządkowego jest podobne. gdyż mamy tutaj do czynienia z ustaleniami regulaminowymi o różnym charakterze. określające m. że w dotychczas wydawanych regulaminach hotelowych z reguły były umieszczane także postanowienia porządkowe. Moc wiążąca tego rodzaju nienormatywnyeh aktów prawnych wynika bezpo­ średnio z powołanej ustawy. Taka informacja powinna być zamieszczona w materiałach informacyjnych dotyczących określo­ nego obiektu i nic wymaga się dodatkowego jej podania w widocznym miejscu w obiekcie hotelarskim. Powołany przepis ustawy o usługach turystycznych określa zakres regulami­ nów porządkowych w taki sposób. że przedsiębiorcy świadczący usługi hotelarskie w obiektach hotelarskich mogą wydawać regulaminy porządkowe wiążące wszystkie osoby przebywające na terenie obiektu. zakresie obowiązywania oraz mocy wiążącej. Celem tych regula­ minów jest zapewnienie porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. • określenie o przystosowaniu obiektu do obsługi osób niepełnosprawnych. a zwłaszcza osoby zatrudnione w recepcji oraz służbie ochrony. do których dany obiekt hotelarski został zaszeregowany. Obecnie jednak tego rodzaju ustalenia powin­ ny być przeniesione do regulaminu porządkowego. jak również z wszystkimi innymi osobami.in. wcześniejszego zajęcia pokoju hotelowego. Podstawą prawną tego rodzaju regulaminów są przepisy kodeksu cywilnego dotyczące wzorców umownych. przedłużenia pobytu itp. • dane o zakresie świadczonych usług wraz z podstawowymi cenami. Przy tym informacje wskazujące rodzaj i kategorię obiektu hotelarskiego oraz jego przystosowanie do obsługi osób niepełnosprawnych powinny być umieszczone również na zewnątrz danego obiektu. Nie jest wskazane łączenie w jednym regulaminie tych kwestii. 5.

• gminnych dróg. Gmina będąc gospodarzem danego terenu. Właśnie gmina jako gospodarz terenu jest obowiązana zapewnić bezpie­ czeństwo pobytu w miejscach ogólnie dostępnych dla publiczności. Nie można o niej mówić w sytuacji. który uznał przybrzeżny pas morski położony w rejonie uzdrowiska morskiego za miejsce użytku publicznego. ulic. place. oblodzenie chodników. parki. Tak jest w przypadku wyroku Sądu Najwyższego z 4 marca 1965 r. Takie przypadki mają miejsce. Oczywiście ta odpowiedzialność gminy ma swoje granice. Podstawowym zadaniem własnym gminy jest zaspokajanie zbiorowych potrzeb wspólnoty. • ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej. co obejmu­ je m. dotyczący odpowiedzialności za niezapewnicnie bezpiecz- .in.Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 137 ROZDZIAŁ \>J Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 6. szlaki i trasy tury­ styczne. nie może tolerować złego stanu dróg gminnych. Zadania gminy związane z turystyką i rekreacją wynikają również z innych ustaw. traktując je jako zadania własne tych jednostek. co jest omówione w punktach 3 i 5 tego rozdziału podręcznika. gdy np. (sygn. (sygn. 18/2000). doty­ czącego zgodności z Konstytucją RP art. • kultury fizycznej i turystyki. 417 k. czystości i po­ rządku na terenie gminy. gminne obiekty turystyczne i rekreacyjne itp. ale do dzisiaj nie straciły aktualności. • utrzymania czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych. to powinien odpowiednio je oznakować. jeśli osoby zobowiązane do ich usunięcia nie wykonują swoich obowiązków i można zarzucić winę funkcjonariuszom komunalnym. sprawy: • ładu przestrzennego i gospodarki nieruchomościami. trzeba uznać. w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń spor­ towych. rekreacji ruchowej. Wymienić należy zwłaszcza ustawę o drogach publicznych z 1985 r. Zakres odpowiedzialności gminy za szkody spowodowane brakiem zapew­ nienia bezpieczeństwa turystom i uczestnikom rekreacji daje się bliżej określić dzięki dosyć licznym orzeczeniom sądowym dotyczącym tego rodzaju spraw. bądź wyrusza na wędrówkę w góry pomimo ostrzeżeń o grożą­ cych lawinach. akt SK. nieczystości lub inne niebezpieczne rzeczy pozostawione w miejscach ogólnie dostępnych. (sygn. powodujące szkodę u turysty. plaże. jakim jest organ gminy. że niezgodne z prawem działanie (w tym bezprawne zaniechanie) organu władzy publicz­ nej. Kąpiel na własne ryzyko" nie wystarcza do zwolnienia od odpowiedzialności za szkodę w wyniku zranienia się osoby kąpiącej się w morzu o znajdujący się w dnie mor­ skim ostry przedmiot. Ponosi ona odpowiedzialność za skutki spowodo­ wane przez dziury w jezdni lub chodnikach. Przy tym ustawienie tablicy o treści „Plaża niestrzeżona.. prawo ochrony środowiska z 2001 r. • lokalnego transportu zbiorowego. Ta ostatnia ustawa nakłada na jednostki samorządu terytorialnego obowiązki w zakresie m. akt III PRN 66/67). oraz ustawę o kulturze fizycznej z 1996 r. • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej.c. • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpo­ żarowej. • zieleni gminnej i zadrzewień. w tym ulic. Mieści się w tym obowią­ zek nadzoru i kontroli nad innymi osobami zobowiązanymi przez obowiązujące prawo do podejmowania czynności w zakresie bezpieczeństwa. gdy turysta lub uczestnik rekreacji działa na własne ryzyko.. placów oraz organizacji ruchu drogowego. • ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. rodzi odpowiedzial­ ność gminy niezależną od winy. Obowiązek gminy zapewnienia bezpieczeństwa w miejscach ogólnie dostępnych Gmina ma liczne zadania związane z turystyką i rekreacją.in. akt III Cr 9/65). ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. mostów. Takimi miejscami ogólnie do­ stępnymi są ulice i inne drogi publiczne. Zgodnie z tą ustawą do zakresu dzia­ łania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym nie za­ strzeżone przez ustawy na rzecz innych podmiotów. a gdy to nie jest możliwe. które musi być porządkowane i gospodarz terenu powinien usuwać z niego nie­ bezpieczne przedmioty.1. Wła­ śnie na gminach ciążą obowiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa oso­ bom przebywającym w górach oraz nad wodą. które wynikają z ustawy o samorządzie gminnym z 1990 r. Niektóre z tych wyroków zostały wydane nawet kilkadziesiąt lat temu. ktoś kąpie się w miejscu niedozwolonym albo przy wywieszonej czarnej Hadze na plaży strzeżonej. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 4 grudnia 2001 r. w tym bez­ pieczeństwo turystów i uczestników rekreacji. Duże znaczenie ma też wyrok Sądu Najwyższego z 31 stycznia 1968 r.

że zgodnie z tą ustawą prowadzi się trwale zrównoważoną gospodarkę leśną mającą na celu m. kat.duże zagrożenie.4% wszyst­ kich lasów w Polsce. że lasy będące własnością S k a r b u Państwa są udostępniane dla • • • • 6. który oberwał się spod nóg innej osoby zwiedza­ jącej. Ok. że gmina ma obowiązek wykonywania nadzoru i kontroli nad utrzymaniem bezpieczeństwa. w tym oczywiście turystów.5%. l. akt III CKN 82/97) prze­ słanką tej odpowiedzialności deliktowej gminy jest wykazanie winy funkcjona­ riusza komunalnego. Rozporządzenie to ustala trzy kategorie zagrożenia pożarowe­ go lasów (kat. przy jednoczesnym wykazaniu zaniedbań w tym zakre­ sie użytkownika danej nieruchomości. bo aż 82. I . B r a k należytego nadzoru nad wykonaniem tego rodzaju usta­ wowych obowiązków. związana z niewykonaniem obowiązków przez gminę. W ujęciu wyroku Sądu Najwyższego z 28 maja 1997 r.1 ha. ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów. Przy trze­ cim stopniu zagrożenia pożarowego wprowadza się zakaz wstępu do lasu. Nie można zakładać. powiększania zasobów leśnych. Przy tym zdecydowana większość lasów to lasy publiczne. tereny pod liniami energetycznymi. stopień . powietrze. 2% powierzchni leśnej zajmują parki narodowe. ha zaliczo­ nych do wskazanych kategorii zagrożenia stosuje się cztery kategorie pasów przeciwpożarowych. Sprawa dotyczyła śmiertelnego wypadku turysty zwiedzającego grotę przy szlaku turystycznym w wyniku zranienia przez głaz.6% powierzchni Polski. Same lasy państwowe zaś to aż 78. Zasady zachowania się w lasach i ich ochrony oraz gospodarki leśnej określa ustawa o lasach z 1991 r. Przy tym ze względu na masowy ruch rekreacyjny i turystyczny las może być zaliczony do wyższej kategorii o większym zagrożeniu pożarowym. przy parkingach). jeże­ li przez kolejnych 5 dni wilgotność ściółki mierzona o godz. 2. Dotyczyć to może każdego poszkodowanego. glebę. Bezczynność zarządcy danego terenu w zakresie odpowiedniego zabezpieczenia groty i umieszczenia odpowiednich ostrzeżeń przed grożącymi niebezpieczeństwami. że każdy wchodzący do takiej groty czyni to na wła­ sne ryzyko. Gospodarka ta jest oparta na zasadach: powszechnej ochrony lasów. akt II Cr 572/71) odpowiedzialność deliktową gminy w razie wypadku na nieodśnieżonym. co stanowi 28. 9 0 0 jest niższa od 10%. Lasem jest też grunt związany z gospodarką leśną. trwałości utrzymania lasów.małe zagrożenie. stopień . linie podziału przestrzennego lasu. Mają one na celu ochronę i zachowanie lasów oraz zapewnienie bezpiecznego w nich pobytu. k. 9 min ha. parku narodowego. 3.brak zagrożenia. (sygn.średnie. stopień . urządzenia melioracji wodnych. Pojęcie lasu jest więc szerokie i warto pamiętać.. Powszechna ochrona lasów wymaga przestrzegania zasad ich zabezpieczenia przeciwpożarowego. pokryty roślinnością leśną lub przejściowo jej pozbawiony. Ponadto omawiane rozporządzenie określiło zasady prowadzenia obser­ wacji w celu wczesnego wykrycia pożaru. co nie wymaga ustalenia winy kon­ kretnego funkcjonariusza. zajęty dla jej potrzeb pod budynki i budowle.małe). drogi leśne. wodę. W lasach zaś o powierzchni powyżej 10 tys. która definiuje las jako grunt o powierzchni zwartej co najmniej 0. kat. Zarazem są ustalone cztery stopnie zagrożenia pożarowego lasów (0. szkółki leśne. przeznaczony do produkcji leśnej albo stanowiący rezerwat przyrody lub część . Pod względem powierzchni lasów Polska znajduje się w regionie na dobrym czwartym miejscu po Francji. w tym oczywiście również turysty.in. Taką właśnie odpowiedzialność z tytułu czynu niedozwolonego ponosi gmi­ na w razie niepodjęcia koniecznych działań w celu usunięcia z drogi gminnej zagrożeń bezpieczeństwa przechodniów. którym mogą ulec zwiedzający. powoduje jego odpowiedzialność za wypadki. powiadomienia o nim i podjęcia akcji ratowniczych w lasach o powierzchni powyżej 300 ha zaliczonych do I lub II kategorii zagrożenia. które służą zabezpieczeniu przeciwpożarowemu zwartych obszarów leśnych położonych przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasów (np. wina organizacyjna (anonimowa). II . warunki życia i zdrowia człowieka i na równowagę przyrodniczą. Niemczech oraz Ukrainie. nie ma potrzeby w przypadkach odpowiedzialności gminy za zaniechanie odwoły­ wania się do koncepcji tego rodzaju winy opracowanej w nauce prawa. Bezpieczeństwo w lasach Turystyka i rekreacja bardzo często mają miejsce na terenie lasów. oraz nowych regulacji art. Ustalone są też zasady organizowa­ nia baz sprzętu do gaszenia pożarów lasów i co najmniej jedna taka baza musi być w każdym parku narodowym. 111 . które zostały określone w rozporządzeniu Ministra Środo­ wiska z 2006 r.średnie. Jest to tżw. co ma istotne znaczenie dla turystyki i rekreacji. czystości i porządku przez użytkowników nieruchomości. miejsca składowania drewna.2. jak również wykorzystywany na parkingi leśne oraz urządzenia turystyczne. bądź wpisany do rejestru zabytków. walory krajo­ brazowe oraz zachowanie lasów i korzystnego ich wpływu na klimat. rodzi w świetle wyroku Sądu Najwyż­ szego z 2 lutego 1972 r. że będąc na parkingu leśnym lub drodze leśnej-jesteśmy w lesie! Powołana ustawa o lasach jest stosowana do wszystkich lasów bez względu na formę ich własności. Trzeba podkreślić.duże).138 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 139 nych w a r u n k ó w poruszania się na szlaku turystycznym. które zajmują ok. 417 i nast.c. stopień . Warto zaznaczyć. (sygn. Obecnie jednak w świetle powołanego wyroku Try­ bunału Konstytucyjnego z 2001 r. Ważne znaczenie dla turystyki i rekreacji ma zasada ustalona przez ustawę O lasach. oblodzonym chodniku. Realizacja wymienionych zasad gospodarki leśnej wymaga przestrzegania zasad udostępniania lasów ustalonych przez ustawę o lasach.

o których nie wolno zapominać. zdarza się najwięcej wypadków w górach. kto chociaż raz był w górach. Gdy zamiast rozsądku do głosu dochodzi brawura. wędrówki na rakietach śnieżnych oraz oczywiście tradycyjne piesze wędrówki po górach. rozkopywania gruntu. Szcze­ gółowe ustalenia w zakresie warunków bezpieczeństwa przebywania w górach oraz obowiązków podmiotów prowadzących wskazaną działalność zawiera • rozniecania ognia i korzystania z otwartego płomienia w lasach oraz w odle­ głości do 100 m od granicy lasu poza miejscami wyznaczonymi do tego celu przez właściciela lasu lub nadleśniczego. puszczania psów luzem. Nie ma natomiast ograniczeń w poruszaniu się po lesie rowerami i wózkami inwalidzkimi. Takie sankcje związane z naruszeniem zakazów obowiązu­ jących w lasach zawarte są jednak w niektórych przypadkach wykroczeń prze­ widzianych w kodeksie wykroczeń z 1971 r. jak również do podejmowania innych czynności określo­ nych przez ustawę o lasach. jak też zachowanie zdrowego rozsądku. ale także zwykłe wycieczki nawet w niezbyt wysokie góry wiążą się z rozmaitymi niebezpieczeństwami. Ruch pojazdów silnikowych.140 Rozdział 6 podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 141 wszystkich.in.Ważnym ograniczeniem w zakresie organi­ zowania w lesie imprez sportowych lub innych o masowym charakterze jest warunek uzyskania zgody właściciela lasu. dyrekcje parków narodowych. że gwałtowane zmiany pogody są w nich sprawą całkiem normalną i zawsze trzeba liczyć się z tzw. Każdy. Wśród wyjątków są stałe zakazy wstępu do lasów będących m. w razie dużego zagrożenia pożarowego albo znacz­ nego uszkodzenia drzewostanu lub degradacji runa leśnego. Zwalczaniem wyżej omówionych wykroczeń w zakresie szkodnictwa leśne­ go i ochrony przyrody w Lasach Państwowych zajmuje się Służba Leśna. Także jazda konna w lesie dopuszczalna jest jedynie drogami leśnymi wyznaczonymi przez nadleśniczego. załamaniem się pogody zwłaszcza w wyższych partiach gór. chwytania i zabijania dziko żyjących zwierząt. snowboarding. jak również na osoby prawne i fizyczne prowadzące działalność w górach zakresie kultury fizycznej. co dopiero łącznie wła­ ściwie charakteryzuje turystykę kwalifikowaną.in. Góry świetnie nadają się zarówno do zwykłej aktywności rekreacyjnej. ścigania. o • • • • • • • • • Dla turystyki i rekreacji w lasach znaczące są wprowadzone przez ustawę lasach zakazy. Dla ochrony lasu i bezpiecznego w nim przebywania ustawa o lasach wpro­ wadziła szereg ograniczeń i zakazów. . nałożyła obo­ wiązki w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym w górach na organy administracji rządowej i organy jednostek samorządu terytorialnego. Sport kwalifikowany uprawia­ ny w górach stwarza największe zagrożenia dla życia i zdrowia ludzkiego. zachowania dobrego zdrowia. nakładania oraz pobiera­ nia grzywien w drodze mandatu karnego w sprawach i w zakresie określonych odrębnymi przepisami. co stanowi istotę turystyki aktywnej. Bezpieczeństwo w górach Turystyka górska jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej.in. zaliczająca do wskazanych zasobów m. W ramach turystyki górskiej występują różne formy uprawiania narciar­ stwa. odbywane niezależnie od pory roku. Powyższe zakazy o charakterze ochronnym oraz dotyczące bezpieczeństwa przeciwpożarowego nie zostały powiązane w ustawie o lasach z konkretnymi sankcjami karnymi. Natomiast właści­ ciel lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa może zakazać wstępu do lasu przez umieszczenie tablicy z odpowiednim napisem. właśnie lasy państwowe. hałasowania oraz używania sygnałów dźwiękowych (co nie dotyczy sytuacji wymagających wszczęcia alarmu). Konieczna jest przede wszystkim elementarna wiedza osób przeby­ wających w górach o zagrożeniach występujących na terenach górskich. jak również do podejmowania w sposób systema­ tyczny oraz ze znawstwem i zamiłowaniem działań łączących w sobie rekreację. a po drogach leśnych tylko w przypadku oznakowania ich drogowskazami dopuszczającymi taki ruch. Przy tym postój wskazanych pojazdów na drogach leśnych jest dozwolony wyłącznie w miejscach oznakowanych. płoszenia. ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. ale również realizujących funkcje poznawcze. W celu ograniczenia negatywnych skutków niebezpieczeństw. które zabraniają m. Strażnicy leśni są uprawnieni do legitymowania osób podejrzanych o popełnie­ nie wykroczeń w celu ustalenia tożsamości tych osób. Zasadę wolnego wstępu do lasów państwowych potwierdza ustawa o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. biwakowania poza miejscami wyznaczonymi przez właściciela lasu lub nad­ leśniczego. wie. Okresowym zaś zakazem wstępu są objęte lasy publiczne m i n . ostojami zwierząt lub źródliskami rzek i potoków.3.: zaśmiecania lasów. Tę ostatnią odróżniają od sportu kwalifikowanego właśnie funkcje poznawcze oraz brak dążenia do mak­ symalizacji wyników w toku współzawodnictwa. skiboby. niszczenia lub uszkadzania drzew. Żadne przepisy ustalające zasady bezpieczeństwa w górach nie zapobiegną wypadkom. niszczenia grzybów i grzybni. 6.. krzewów lub innych roślin. zaprzęgo­ wych i motorowerów w lesie jest dozwolony jedynie po drogach publicznych. niszczenia urządzeń i obiektów turystycznych oraz znaków i tablic. dążenie do poprawy sprawności i wydolności organizmu. z jakimi wiąże się przebywanie w górach.

użytkowaniu i utrzymaniu terenów górskich. ale także poniżej tej wysokości. którego projekt z marca 2007 r. organami jednostek samorządu terytorialnego. a od kierowników wskazanych obiektów . Projektowane nowe rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. Ponadto w wyjątkowych sytuacjach stanowiących zagrożenie dla zdrowia i życia osób GOPR lub TOPR m o ż e zażądać od organizatorów wskazanych wyżej imprez zaniechania danej imprezy lub zaniechania wyjścia w góry. materii ustawowej dotyczy ustalenie wskazanego projektu z 2007 r. w tym z wyżej przy­ toczoną zasadą dotyczącą górskich szlaków turystycznych. rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dzie­ dzinie kultury fizycznej. urządzeń lub obszarów. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na terenach górskich. pływających. Niestety sformułowanie tych projektowanych przepisów jest nieprzejrzyste i niejednoznaczne.. Także tzw. którego zagospodarowanie rekreacyjnosportowe kwalifikuje do uprawiania turystyki. których zagospodarowanie rekre­ acyjno-sportowe kwalifikuje do uprawiania narciarstwa oraz których rzeźba kwalifikuje do uprawiania alpinizmu. kąpiących się i uprawiają­ cych sporty wodne z 1997 r.p. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub . że gminy oraz pod­ mioty prowadzące w górach działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę górską. że w zakresie nie­ uregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. bądź jest to teren. czy rzeźba danego terenu stwarza zagrożenie dla zdrowia i życia osób na nich przebywających. a nie w jej akcie wykonawczym. że osoby fizyczne uprawiają sport. a także osobami prawnymi i fizycznymi oraz niepełnymi osobami prawnymi prowadzącymi dzia­ łalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki.. Omawiane rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. rozumie to szerzej jako współpracę z podmiotami uczestniczącymi w zintegrowanych systemach ratowniczych. Posłużono się tutaj przejętym z języka potocznego określeniem „na własną odpowiedzialność". Niewątpliwie powyższe ustalenia projektowanego aktu wykonawczego wykraczają poza zakres delegacji ustawowej zawartej w ustawie o kulturze fizyczne z 1996 r. rekreację ruchową i turystykę górską na własne ryzyko i własną odpowie­ dzialność. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknię- cie określonych obiektów.. przewiduje wykonywa­ nie zadań z zakresu ratownictwa górskiego przez Górskie Ochotnicze Pogoto­ wie Ratunkowe (GOPR). Ma to polegać w szczególności na: • zagospodarowaniu. Są one również uprawnione do występowania do organów administra­ cji samorządowej oraz do dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe (TOPR) oraz inne upoważnione organizacje ratownicze. ustala w od­ niesieniu do bezpieczeństwa w górach zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie gór­ skich szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków.142 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 143 rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeń­ stwa osób przebywających w górach. gdyż decydujące jest to.zamknięcia tych obiektów lub oznaczonych urządzeń. trudne do pogo­ dzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. rekreację ruchową i sport w górach". zwłaszcza poprzez oznakowanie tych terenów. jest dostępny na stronie inter­ netowej MSWiA. Przy tym jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte.m. działającymi w zakresie określonym w swych statutach na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz rozporządzenia MSWiA w sprawie szczegółowego zakresu obo­ wiązków i uprawnień specjalistycznych organizacji ratowniczych.. Na terenie parku narodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. Ta skądinąd słuszna zasada powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. które w istocie wyraża brak odpowiedzialności cywilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. administracją la­ sów państwowych oraz parków narodowych i krajobrazowych. Wskazane rozporządzenie dotyczy terenów położonych na wysokości powy­ żej 600 m n. Wymienione wyżej specjalistyczne organizacje ratownicze mają prawo wy­ stępowania do kierowników obiektów i urządzeń wypoczynkowych. oznakowanie i konserwację górskich szlaków tury­ stycznych. Wymienione organizacje ratownicze współ­ działają w realizacji swoich zadań z organami administracji publicznej oraz oso­ bami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fi­ zycznej i turystyki. Projektowane rozporządzenie z 2007 r. odpowiada organizator imprezy. Omawiany projekt rozporządzenia z 2007 r.p.m. rekreacji ruchowej i sportu w górach. wycieczek szkolnych. przewiduje. obiektów i urzą­ dzeń. Projektowane zaś nowe rozporządzenie ogranicza ten ostatni warunek do terenów położonych poniżej 600 m n. warunków ich wykonywania przez inne organizacje ratownicze oraz rodzaju i wysokości świadczeń przysługujących ratownikom górskim i wodnym w związku z udzia­ łem w akcji ratowniczej z 2002 r. Ma to odnosić się do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bez­ pieczeństwa podczas zorganizowanych imprez turystycznych. rekreacji i sportu z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bezpieczeństwa osób na swoim terenie działania. sporto­ wych. Trwają uzgodnienia międzyresortowe nad nowym rozporządzeniem. rekreację i sport w górach . Podobne zastrzeżenia i jeszcze dalej idące wątpliwości wywołuje ustalenie tego projektu. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpie­ czeństwa osób uprawiających turystykę górską. obiektów i urządzeń. dotyczącymi odpowiada­ nia gmin za wyznaczenie. GOPR i TOPR są spe­ cjalistycznymi stowarzyszeniami o zasięgu ogólnokrajowym.

to kolor zielony. • • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z danego terenu górskiego. a także niewłaściwego przygotowania fi­ zycznego oraz za następstwa powstałe w wyniku działań w stanie po użyciu alkoholu. materię ustawową i powinien znaleźć się nie w załączniku do rozporządzenia lecz w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. nr 2 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. W tych kwestiach dokonano odróżnienia czterech rodzajów narciarskich tras zjazdowych i nartostrad ze względu na stopień ich trudności. skoro będą sprowadzały się do przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. odnoszą się do obowiązków osób fizycznych korzystających z terenów. W porównaniu z ustaleniami rozporządzenia z 1997 r. herbaty góralskiej. Te ogólne obowiązki turystów i uczestników rekreacji w górach są cał­ kiem oczywiste także obecnie. gdyż kwestie te regulu­ ją przepisy k. nr 1 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.czarny. a więc do turystów i uczestników rekreacji w górach. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach w górach. Ponadto wskazany projekt załącznika przewiduje. Taki przepis prawny jest po prostu zbędny. jak też pod wpływem środków odurzających. Przewidziano zorganizowanie służby lawinowej w regionach górskich Polski południowej przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej w ciągu dwóch lat od wejścia w życie projektowanego rozporządzenia. ułatwiających orientację w terenie. Pozwoli to na ogłaszanie komunikatów lawinowych o stop­ niach zagrożenia lawinowego nie tylko w Tatrach. Wskazany załącznik powinien zostać ograniczony do określenia w nim minimalnych warunków.c. co przesądza konieczność ich oznakowania odpowiednimi kolo­ rami: trasy bardzo łatwe . Tej treści projektowany przepis prawny nie dość. a bardzo trudne . TOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb ustawowo powo­ łanych do niesienia pomocy o zaistniałych wypadkach oraz nadzwyczajnych zagrożeniach. Jako podstawową formę udostępnienia terenów górskich projekt wskazanego załącznika wymienia wyznaczenie górskich szlaków turystycznych i narciarskich. to regulowałby tzw. co należy do zadań GOPR. Taka impreza powinna być zabezpieczona przez ratowni­ ków GOPR lub TOPR w zakresie i sposobami uzgodnionymi z organizatorem. jakie powinny spełniać tereny przeznaczone do uprawiania narciarstwa. stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających. Trzeba też zgłosić analogiczne zastrzeżenia do ustaleń omawianego projektu załącznika w kwestiach odpowiedzialności osób korzystających z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa za ewentualne następstwa nieodpowiedniego ubioru i sprzętu. obiektów i urzą­ dzeń w górach. Ustalenia te przewidują odpowiedzialność zarządców ko­ lei linowych i wyciągów za zapewnienie warunków bezpieczeństwa na terenach i urządzeniach służących uprawianiu sportów i rekreacji. jak też za informowa­ nie i ostrzeganie o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. ma być zakaz korzysta­ nia z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. Nowością projektowanego rozporządzenia z 2007 r. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających turystykę gór­ ską. TOPR i innych organizacji ratowni­ czych. kolejach linowych lub wyciągach narciar­ skich.czerwo­ ny. jak to jest obecnie. obiektu i urządzenia. powyższe ogólne pod­ stawy zapewnienia bezpieczeństwa przebywania w górach są szerzej ujęte. Z kolei szczegółowe warunki dla terenów i urządzeń służących uprawianiu narciarstwa ma określić zał. trudne . rekreacji ruchowej i sportu w górach w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości.144 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 145 zdrowia. że jest nieprecyzyjnie sformułowany. Nieliczne postanowienia projektowanego rozporządzenia z 2007 r. W tym zakresie wskazany projekt słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilak­ tyki. jak też uprawiania turystyki górskiej. informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz zagrożeniu lawi­ nowym. na których jest dopusz­ czony ruch pieszy i turystyka narciarska. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. Przy tym zupełnie niepotrzebny jest projektowany przepis tego załącznika o odpo­ wiadaniu prawnych opiekunów za osoby niepełnoletnie. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia.niebieski. że imprezy sportowe i rekreacyjne o charakterze amatorskim organizowane w górach powinny być przeprowadza­ ne zgodnie z regulaminami związków sportowych oraz sportowych organizacji międzynarodowych. Dla bezpieczeństwa na tych szlakach będzie miało szcze­ gólne znaczenie wprowadzenie zakazu ruchu pieszego na szlakach przezna­ czonych wyłącznie dla turystyki narciarskiej oraz ustalenie zasady pierw­ szeństwa ruchu pieszego na szlakach turystycznych. że ten na pierwszy rzut oka słuszny zakaz jest jed­ nak zbyt szeroko ujęty i nawet sprzeczny z tradycją góralską. rekreacji ruchowej i sportu w górach jest nie­ dozwolone. Wyegze­ kwowanie tego zakazu jest w praktyce niezmiernie trudne. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas ko­ rzystania z terenów i urządzeń przeznaczonych do uprawiania narciarstwa. jak też uprawiania turystyki górskiej. • prowadzeniu działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpie­ czeństwa w górach. która podczas ku­ ligów przewiduje serwowanie na rozgrzewkę tzw. o ile w ogóle możli­ we. Wydaje się. zwłaszcza znajdujących się przy urządzeniach transportu górskiego. powodującym utrudnienia i zagrożenia dla zdrowia i życia osób. Analogiczne ustalenia są zawarte obecnie w zał. łatwe . rekreację ruchową i sport w górach mają zostać określone w zał. obiektu i urządzenia oraz informowania GOPR. . Szczegó­ łowe bowiem obowiązki tych osób mają określić załączniki do tego rozporzą­ dzenia.

. określa zasady bezpieczeństwa wyma­ gane przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego. obecnie nie występujące znaki informacyjne o trasach narciarskich. którego wiele ustaleń dotyczy kwestii wymagających regulacji usta­ wowej.146 Rozdział 6 Podstawy prawne świadczenia usług hotelarskich 147 nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. Związek ten wydaje też odpowiednie dokumenty potwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji i prowadzi ich ewidencję. • stosowanie dwóch rodzajów oświetlenia. Obejmują one m. Odróżnia ono dwa rodzaje upraw­ nień znajdujących wyraz w nadawanych stopniach: młodszego taternika jaskiniowego i taternika jaskiniowego. Akt ten ustala. że pod opieką szkolącego nie może być więcej niż 6 osób szkolonych z podstawowych technik wspinaczkowych. czyli wspinaczek w wysokich górach. Polski Związek Alpinizmu. 6. który ustala zasady ostrzegania o niebezpieczeństwach oraz oznakowanie szlaków i tras górskich. Szczególną odmianą alpinizmu jest alpinizm jaskiniowy. trasach przeznaczo­ nych dojazdy na sankach oraz trasach przeznaczonych dla snowboardzistów. Osoba nieposiadająca takiej karty może poruszać się po jaskiniach tylko w takich warunkach. przy czym nie zawsze dostrzega się związane z nią zagro­ żenia. Należy do nich: • używanie sprawnego technicznie sprzętu wspinaczkowego. Wspomnieć też warto o zał. jeziora i inne zbiorniki wodne nadają się zarówno do zwykłej aktyw­ ności rekreacyjnej. kajakowej i podwodnej. które mogą opóźnić powrót. Ten rodzaj turystyki kwali­ fikowanej wymaga szczególnych regulacji prawnych tym bardziej. Tych ważnych ze względów bezpieczeństwa ogra­ niczeń szkoleniowych nie stosuje się w razie udziału w szkoleniu osób posiada­ jących kartę młodszego taternika jaskiniowego. że penetro­ wanie jaskiń jest nieraz traktowane przez ludzi młodych jako fascynująca ak­ tywność rekreacyjna. wymaga spe­ cjalistycznego przygotowania oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. W praktyce jednak nie zawsze te ustalenia są przestrzegane. Względy bezpieczeństwa osób kąpiących się. pływających i uprawiających sporty wodne wymagają reglamentacji prawnej zachowania się tych osób.4. Bezpieczeństwo przy uprawianiu alpinizmu jaskiniowego Uprawianie alpinizmu. jak i do różnych odmian turystyki kwalifikowanej. Warto dodać. w tym żeglarskiej. Spełnienie powyższych warun­ ków jest podstawą wydania dokumentu zwanego odpowiednio kartą młodszego taternika jaskiniowego lub kartą taternika jaskiniowego. nr 3 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. to są przydatne do szybszego wezwania pomocy lub przekazania informacji o problemach napotkanych na trasie wspinaczkowej. którego uprawianie również wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. Takie szkolenie odbywa się przy uwzględnieniu zasady. a 18 lat w odniesieniu do tater­ nika jaskiniowego. a nie w drodze aktu wykonawczego. edy nie wymaga to znajomości metod pokonywania trudności technicznych (terenowych) występujących w określonych jaskiniach lub użycia sprzętu ja­ skiniowego. oraz zaliczenie szkolenia na dany stopień. Warunkiem jest ukończenie 16 lat w przypadku młodszego taternika jaskiniowego.. Mo­ rze.in. Szczegółowe wymagania w zakresie nabywania kwalifikacji niezbędnych do uprawiania alpinizmu jaskiniowego określa rozporządzenie Ministra Sportu z 2006 r. że organizowanie pomocy oraz ratowanie osób. Taką organizacją jest Mazurska Służba Ratownicza (MSR) prowadząca działalność ratowniczą na terenie Wielkich Jezior Mazur­ skich. WOPR jako specjalistyczne stowarzyszenie o zasięgu ogólnokrajowym działa na podstawie ustawy o kulturze fizycznej oraz powołanego w punkcie 3 .5. Chociaż telefony komórkowe z powodu braku zasięgu często nic zapewniają łączności w jaskiniach. Określa on częściowo zmienione znaki stosowane do oznakowania górskich szlaków turystycznych w porów­ naniu z dotychczas obowiązującymi. rzeki. nale­ ży do Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego (WOPR) i innych organizacji ratowniczych. że regulacje projektowanego załącz­ nika nr 2 dotyczące narciarstwa mają odnosić się także do snowboardingu i ski­ bobów. odnosi się także do turystyki kwalifikowanej w wysokich górach. Po części nowością mają być także wzory oznakowania narciarskich tras zjazdowych. Bezpieczeństwo nad wodą Turystyka wodna jest formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na wodach. Egzami­ ny stwierdzające posiadanie niezbędnych kwalifikacji w tym zakresie przepro­ wadza za odpłatnością ustaloną ustawowo właściwy polski związek sportowy. Zgodnie z wymienioną ustawą uprawianie alpinizmu jaskiniowego wiąże się z koniecznością posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. • pozostawienie w miejscach do tego przeznaczonych informacji o planowanej trasie wspinaczkowej oraz przewidywanym czasie powrotu. Wskazane rozporządzenie z 2006 r. a tylko 4 osoby podczas szkolenia wspinaczkowego lub 5 osób podczas szkolenia jaski­ niowego w terenie górskim.. 6. tj. Reguluje to ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Dodać do tego trzeba zdroworozsądkową zasadę unikania brawury. To ustalenie ustawy o kulturze fizycz­ nej z 1996 r. • używanie kasków ochronnych. która obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa tym osobom nakłada na organy administracji rządowej i organy właściwych terytorialnie gmin oraz na osoby prawne i fizyczne prowadzące nad wodą działalność w tym zakresie. obowiązujących w tej dyscyplinie sportu.

rekreacyjnych i turystycznych oraz do organizatorów imprez w dziedzinie kultury fizycznej. oznakowanie i konserwację wodnych szlaków turystycznych. że osoby fizyczne uprawiają sport. w porównaniu z rozporządzeniem z 1997 r. Również tzw. Projektowane rozporządzenie Rady Ministrów z 2007 r. kąpiących się i uprawiających sporty wodne. Niewątpliwie za­ sada ta powinna być ustalona w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. kąpią­ cych się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. Na terenie parku na­ rodowego tę odpowiedzialność ma ponosić dyrektor parku. Powyższe ustale­ nia projektowanego aktu wykonawczego z 2007 r. WOPR jest też uprawnione do występowania do organów administracji samorządowej oraz dyrektora parku narodowego o nakazanie usunięcia tego rodzaju zagrożeń. WOPR jest obowiązane i uprawnione nie tylko do organizowania pomocy i ratowania osób na wodach. sportowych. pływalni i par­ ku wodnego oraz terenów przyległych. Trzeba podkreślić. odpowiada organi­ zator imprezy. użytkowaniu i utrzymaniu obszarów wodnych. Niezbyt liczne postanowienia projektowanego rozporządzenia Rady Mini­ strów z 2007 r. • zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób. zawodów sportowych i innych imprez z zakresu kultury fizycznej na wodach. urządzeń lub obszarów. którego projekt z marca 2007 r.. projektowane roz­ porządzenie z 2007 r. rekreacji ruchowej i spor­ tów wodnych. Jest to sformułowanie zbyt szeroko ujęte. w tym z wyżej przytoczoną zasadą dotyczącą wodnych szlaków turystycznych. a nie w jej akcie wykonawczym. jest wciąż w uzgodnieniach międzyresortowych. urządzeń i obiektów nad wodami w sposób zgodny z warunkami bezpieczeństwa. WOPR współdziała w realizacji swoich zadań z organami administracji publicz­ nej oraz osobami fizycznymi i prawnymi prowadzącymi działalność w zakresie kultury fizycznej i turystyki. zawartej w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. pływalnie. Ma się to odnosić do niezapewnienia warunków bezpieczeństwa oraz nieprzestrzegania zasad i warunków bezpieczeństwa podczas zorganizo­ wanych imprez turystycznych.wspomniane już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika . trudne do pogodzenia z rodzajami i zasadami odpowiedzialności cywilnej. pływania oraz uprawiania turystyki wodnej. W tym zakresie wskazany projekt niewątpliwie słusznie zwraca uwagę na znaczenie profilaktyki. obejmujących w szczególno­ ści kąpieliska. z pisemnym lub ustnym wnioskiem o usunięcie stwierdzonych zagrożeń bez­ pieczeństwa osób. kąpiących się i uprawiających sporty wodne". wycieczek szkolnych. rekreację ruchową i turystykę na wodach na własne ryzyko i własną odpowiedzialność. odbywających się na wodzie lub nad wodą. rekreacji i sportu. pływalni i parku wodnego oraz terenów przyległych (zwłaszcza wytyczeniu stref głębokości wody. któ­ re uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. Na tych obszarach gminy oraz podmioty prowadzące nad wodą działalność w zakresie kultury fizycznej będą miały obowiązek zapewnienia warunków bezpieczeństwa osób pływających. • • działalności profilaktycznej i edukacyjnej w zakresie bezpieczeństwa nad wodami.. W odniesieniu do bezpieczeństwa nad wodą projekt ten ustala zasadę odpowiedzialności jednostek samorządu terytorialnego za odpowiednie wyznaczenie i oznakowanie wodnych szlaków turystycznych oraz umieszczenie i konserwację znaków. ujmuje wyraź­ nie szerzej powyższe ogólne podstawy zapewnienia bezpieczeństwa podczas przebywania nad wodą. określeniu rodzaju linii brzegowej i ukształtowania dna oraz możliwych za­ grożeń dla życia i zdrowia osób). Określenie „na własną odpowiedzialność" wyraża brak odpowiedzialności cy­ wilnej innych podmiotów prawa za poniesioną szkodę. co należy do zadań WOPR i innych organizacji ratowniczych. Polegać to będzie zwłaszcza na: zagospodarowaniu. przeznaczone do kąpieli. materii ustawowej dotyczy ustalenie projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.148 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 149 lego rozdziału rozporządzenia dotyczącego obowiązków i uprawnień specjali­ stycznych organizacji ratowniczych z 2002 r„ a także statutu tej organizacji. Trudno powiedzieć. że nadal obowiązuje . mają dotyczyć obowiązków osób fizycznych korzystających . • informowaniu o warunkach pogodowych i ostrzeganiu o niebezpieczeń­ stwach (zwłaszcza o temperaturze wody i powietrza oraz wysokości fali i sile wiatru).rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób przebywających w górach. parki wodne oraz tereny przyległe. projektowanej regulacji dotyczącej bezpieczeństwa w górach. Wkrótce jednak ma być ono zastąpione przez nowe rozporządzenie. że w zakresie nieuregulowanym jego szczególnymi postanowieniami. Podobne zastrzeżenia i wątpliwości wywołuje też ustalenie projektowanego rozporządzenia. • określeniu i upowszechnieniu zasad korzystania z kąpieliska. ma odnosić się do bardzo szeroko rozumianych obszarów wodnych. jak to już w punkcie 3 tego rozdziału podręcznika zostało stwierdzone w odniesieniu do analogicznej. wykraczają poza zakres delegacji ustawowej. Ma ono prawo występowania do kierowników położonych nad wodą obiektów i urządzeń wypoczynkowych. Podobnie jak w odniesieniu do bezpieczeństwa w górach. oraz określającymi zakres pojęcia „zapewnienie warunków bezpieczeństwa osób pływających. pływających. • trwałym i widocznym oznakowaniu kąpieliska. jak również o wstrzymanie eksploatacji lub zamknięcie określonych obiektów. ale także do prowadzenia profilaktycznej działal­ ności w zakresie bezpieczeństwa osób oraz stwierdzania zagrożeń bezpieczeń­ stwa osób na swoim terenie. edukacji oraz rozpowszechniania informacji o niebezpieczeństwach grożących nad wodą. żeby miały to być jasne przepisy prawne. dotyczącymi odpowiadania gmin za wy­ znaczenie.

a przy tym uczniom i studentom w wieku do 28 lat przysługuje ulga 50%. aby postanowienia regu­ laminowe zobowiązywały do przebywania dzieci do lat 12 na terenie kąpieliska. Trzeba też zaznaczyć. nr 5 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. Nastąpi więc tutaj podniesienie granicy wieku dzieci samodzielnie kąpiących się lub pływających z dotychczasowych 7 lat do 12 lat. • przestrzegania znaków zakazu. podobnie zresztą jak to przewiduje obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. dotyczące sprawności technicznej oraz kompletności urządzeń i sprzętu pływa­ jącego. nr 4 do projektowanego rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r. wnoszenia i spożywania napojów alkoholowych. 6. a także sprzedaży. a często wręcz niemożliwe. aby dzieci do lat 12 mogły korzystać ze sprzętu pływające­ go wyłącznie pod opieką i nadzorem osób pełnoletnich. Egzaminy Stwierdzające posiadanie tych kwalifikacji przeprowadza właściwy polski zwią­ zek sportowy. Niełatwo leż będzie wyegzekwować niewątpliwie słuszne ustalenie. obiektu i urządzenia. wodnych przystani i marin. Te projektowane ustalenia są generalnie omówione w następnym punkcie tego rozdziału podręcz­ nika. Być może z tego powodu projektowane rozporządzenie ogranicza się do zastanawiającego ustalenia. Taki regulamin oparty na ustaleniach wska­ zanego załącznika powinien m. opłaty za nie oraz za wydanie dokumentu potwierdzającego posiadanie odpowiednich kwalifikacji do . których stan wskazuje na spożycie alkoholu lub podobnie działających środków. nr 7 do projektowanego rozporządzenia. zakazywać wstępu osobom. Tego rodzaju dokument nie jest jednak wymagany do prowadzenia przeznaczonych do uprawiania sportu lub rekreacji statków bez napędu mechanicznego o długości kadłuba do 5 m. czyli w szczególności turystów i uczestników rekreacji. Szczegółowe ustalenia co do kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglar­ stwa. że uprawianie że­ glarstwa wymaga posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych sto­ sownym dokumentem oraz przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Konieczne będzie wyposażenie wszystkich tego rodzaju obiektów w odpowiedni sprzęt ratunkowy i pomocni­ czy.6. czyli jeden z Okręgowych Związków Żeglarskich. ma odrębnie ustalić szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób uprawiających sporty wodne lub rekreację na wodach. tak samo jak zapewnienie dyżurów odpowiedniej liczby ratowników. Rzeczywistą nowością ma być zakaz korzystania z obsza­ rów wodnych w stanie po spożyciu alkoholu lub w stanie nietrzeźwości oraz pod wpływem środków odurzających.150 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 151 z obszarów wodnych. wydawanej corocznie przez WOPR. sposobu przeprowadzania wskazanych egzaminów. Wskazane opłaty nie mogą być wyższe niż granice ustalone w omawianej ustawie. ani statków posiadających napęd mechaniczny o mocy nieprzekraczającej 5 kW. obiektów i urządzeń nad wodami. Ponadto na zarządcach tego rodzaju obiektów będą ciążyć liczne inne szczegó­ łowe obowiązki określone projektowanym załącznikiem. Znowe­ lizowana ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. ostrzegawczych i informacyjnych obowią­ zujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym. Będą oni zobowiązani do: • przestrzegania zasad korzystania z danego terenu. że zał.in. • przestrzegania nakazów i sygnałów ratowników WOPR i innych organiza­ cji ratowniczych. • informowania WOPR i innych organizacji ratowniczych oraz służb usta­ wowo powołanych do niesienia pomocy o występujących zagrożeniach i miejscach niebezpiecznych oraz o wypadkach i innych zdarzeniach mo­ gących mieć wpływ na bezpieczeństwo innych osób. Egzaminy te i wydanie wskazanego dokumentu następuje za odpłatnością. a dla pływalni i parku wodnego przewidują wymóg posiadania opinii o warunkach bezpie­ czeństwa. Wyegzekwowanie tego zakazu będzie w praktyce bardzo trudne. Należeć to będzie do obowiązków zarządcy kąpieliska. Powyższe ogólne obowiązki ciążące na wszystkich osobach przebywających na obszarach wodnych są tak oczywiste. gdyż statystyki dowodzą. Niestety życie dowodzi. cho­ ciaż takich wyraźnych ustaleń nic zawiera obowiązujące rozporządzenie Rady Ministrów z 1997 r. Istot­ nym nowym wymaganiem ma być ponadto ustalenie. że trudno tu mówić o nowościach. który na tej podstawie wydaje stosowny dokument. W tym miejscu podkreślenia wymagają przewidziane tamże obowiązki właścicieli wypożyczalni sprzętu pływającego. Wskazany projekt zobowiązuje wszystkich korzystających ze sprzętu pływającego do korzystania z kamizelki ratunkowej. pływalni lub parku wodnego wyłącznie pod opieką osób pełnoletnich. Szczegółowe warunki bezpieczeństwa osób korzystających z kąpieliska. nie łącząc z tym żadnych sankcji karnych. Bezpieczeństwo przy uprawianiu żeglarstwa Żeglarstwo jest szczególną formą turystyki wodnej i jego uprawianie wiąże się ze spełnieniem specyficznych warunków i ograniczeń wynikających z ko­ nieczności zapewnienia bezpieczeństwa osób uprawiających żeglarstwo. przewiduje. obiektów i urządzeń nad wodą sta­ nowi naruszenie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. że wielu uczestników rekreacji łączy wypoczynek nad wodą z konsumpcją alkoholu. Ponadto ustalenia wskazanego projektu załącznika nr 4 określają szczegóło­ we wymagania dla zlokalizowania i wyposażenia kąpieliska. Podobnie jak to czyni obowiązujące rozporządzenie z 1997 r. których wzory są określone w zał. podawania. pływalni lub parku wod­ nego. że właśnie najmłodsze dzieci ulegają w takich sytuacjach najczęściej wypadkom. pływalni i parku wodnego mają być określone w zał. co niestety obecnie jest nagminnie lekceważone. że naruszanie zasad bezpieczeństwa podczas korzystania z obszarów wodnych jest niedozwolone. Korzystanie po wypiciu alkoholu z terenów. wymagają one ustalenia regulaminu bezpieczeństwa danego obiektu przez jego zarządcę.

nr 5 do rozporządzenia Rady Ministrów z 2007 r.152 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 153 uprawiania żeglarstwa. w tym innych jednostek pływających. Wskaza­ ne przepisy wykonawcze będą zobowiązywały do przestrzegania zasad bez­ pieczeństwa (w tym prawideł i przepisów dotyczących pierwszeństwa na wo­ dzie oraz znaków nawigacyjnych i innych znaków obowiązujących na danym obszarze wodnym i terenie przyległym) oraz używania sprzętu sprawnego technicznie i dostosowanego do rodzaju podejmowanej aktywności. Zgodnie z tymi usta­ leniami posiadanie kwalifikacji niezbędnych do uprawiania żeglarstwa oraz wynikające z nich uprawnienia potwierdza dokument zwany patentem. kąpiących się i uprawiających sporty wodne z 1997 r. aby każdy statek był wyposażony w środki bezpie­ czeństwa. kajakar­ stwo. Wyraźnie zobowiązuje do tego omawiane rozporządzenie z 2006 r. wioślarstwo. w tym w szczególności używanie sprawnego technicznie sprzętu pływającego. starszego sternika motorowodnego. po­ zwala na realizowanie uprawnień żeglarskich przez osoby. Jego uzyskanie jest uza­ leżnione od posiadania patentu potwierdzającego kwalifikacje co najmniej w stopniu sternika motorowodnego. W takiej sytuacji na statku holującym inny obiekt musi być obserwator siedzący tyłem do kierunku płynięcia statku. Za prowadzenie jachtów pod nadzorem uważa się żeglugę w porze dziennej na akwenie. co obecnie reguluje zał. Toteż tak ważne znaczenie ma zachowanie zasad bezpieczeństwa w tym zakresie. która ukończyła 12 lat. Projektowane nowe rozporządzenie z 2007 r. lotniarstwo i paralotniarstwo holowane za statkami motorowymi. Odróż­ nia się cztery rodzaje patentów w żeglarstwie: żeglarza jachtowego. Żeglowanie zaś na morzu w trudnych warunkach pogodowych pociąga za sobą obowiązek każdej osoby przebywającej na pokładzie statku założenia szelek bezpieczeństwa i kamizel­ ki ratunkowej. Za bezpieczeństwo zaś podczas motorowodnego treningu sportowego odpowiada instruktor sportu w dziedzinie motorowodnej lub trener motorowodny. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. że za zapewnienie bezpieczeństwa uczestników imprez. Odrębnie należy wspomnieć o szczegółowych warunkach bezpieczeństwa uczestników imprez żeglarskich. nr 7 do rozporządze­ nia Rady Ministrów w sprawie określenia warunków bezpieczeństwa osób prze­ bywających w górach. Wzory patentów żeglarskich i licencji określają załączniki do omawianego rozporządzenia. a nie w drodze aktu wykonawczego. co po­ twierdzają występujące w tej dziedzinie wypadki. jachtowego sternika morskiego oraz kapitana jachtowego. Również osoba holowana na innym obiekcie pływającym lub statku powietrznym powinna mieć założony środek asekuracyjny lub kami­ zelkę ratunkową. mieszczącą w sobie oprócz żeglarstwa także sporty motorowodne. a także zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglar­ stwa określa rozporządzenie Ministra Sportu w sprawie uprawiania żeglarstwa z 2006 r. sternika jachtowego. formułują zasadę. którego ramy obejmą szerszą problematykę warunków bezpieczeństwa osób uprawiających sporty lub rekreację na wodach. W że­ glarstwie motorowym zaś jest aż sześć rodzajów patentów: sternika motoro­ wodnego. Nakłada ono też na osobę przebywającą podczas rejsu na pokładzie statku w nocy lub pracującą na maszcie do założenia szelek bezpieczeństwa. Trzeba podkreślić. Uprawianie żeglarstwa wiąże się z wieloma niebezpieczeństwami. nr 5. Względy bezpieczeństwa wymagają. Dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa kapitan statku ma obowiązek przedsięwziąć wszelkie środki wynika­ jące z zasad dobrej praktyki żeglarskiej. . wymaga. aby przebywająca na pokładzie statku osoba nieumiejąca pływać miała założoną kamizelkę ratunkową. narciarstwo wodne. pływających. kapitana motorowodnego. To kapitan statku decyduje o założeniu środków asekuracyj­ nych. że wydane pa­ tenty i licencje są ewidencjonowane przez właściwy polski związek sportowy. Podczas podróży musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu. morskiego sternika motorowod­ nego. Wydanie patentu żeglarskiego lub licencji następuje zasadniczo osobie peł­ noletniej. które nie ukończyły 16 lat. zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpie­ czeństwa statku. W przypadku żeglarskiego treningu sportowego odpowiedzial­ ność w tym zakresie spoczywa na osobie posiadającej uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa. Wiele ustaleń tego rozporządzenia dotyczy kwestii wymagających regulacji ustawowej. Odrębnie jest potraktowane uprawianie żeglarstwa motorowego przy holowaniu narciarza wodnego lub statków powietrznych i kwalifikacje w tym zakresie potwierdza dokument zwany licencją. motorzysty motorowodnego i mechanika moto­ rowodnego. na którym jest prowadzona ciągła obserwacja oraz jest zapewniona możliwość podjęcia natychmiastowej akcji ratowniczej z wykorzystaniem łodzi ratunkowej i odpowiedniego sprzętu ratun­ kowego oraz wyposażenia technicznego. kamizelek ratunkowych lub szelek bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać. Dodatkowe niebezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa wynikają z mło­ dego wieku osób je uprawiających. Omawiane rozporzą­ dzenie z 2006 r. Kapitan (kierownik) statku jest odpowiedzialny za bezpieczeństwo żeglugi. że podczas zorganizowanych form szkolenia żeglar­ skiego i motorowodnego za bezpieczeństwo jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia. Kapitan jest zobowią­ zany przed wyjściem statku z portu zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz procedurami alarmowymi. ma zawierać zał. Trzeba też podkreślić. Od tej odpowiedzialności nie zwalnia go powierzenie członkowi załogi wykona­ nia określonej czynności lub funkcji związanej z żeglugą. która ukończyła stosowne szkolenie i zdała egzamin oraz odbyła wymaganą liczbę rejsów o określonej minimalnej liczbie godzin żeglugi. Tylko stopień żeglarza jachtowego oraz sternika motorowodnego może uzyskać osoba niepełnoletnia. jedynie pod nadzorem. Projektowane ustalenia zał.

płynący na łodzi motorowej. ale można otrzymać stosowny certyfikat o ograniczonym zakresie już w wieku 10 lat. to podlega ograniczeniom przewidzianym przez rozporządzenie MSWiA w sprawie warunków uprawiania turystyki. aby taki sprzęt: • zapewniał bezpieczne nurkowanie i był odpowiednio dobrany do zaplano­ wanego nurkowania i umiejętności posiadanych przez uczestników nurkowa­ nia. które osoba zamierzająca uprawiać płetwonurkowanie bierze na siebie. substancji psychotro­ powych lub środków odurzających. zakazuje ponadto zachowań. które przewiduje. Bezpieczeństwo podczas płetwonurkowania Nurkowanie jest coraz częściej formą turystyki aktywnej lub kwalifikowanej. jej zanieczyszczenie oraz wi­ doczność pod wodą).. W tych kwestiach omawiane rozporządzenie z 2006 r. Wymaga ono odpo­ wiednich warunków zdrowotnych. a przy zastosowaniu innych niż powietrze mieszanin oddechowych ta głębokość nurkowania jest uzależ­ niona od składu danej mieszaniny. polowań i połowu ryb w strefie nadgranicznej z 2006 r. Omawiane rozporządzenie z 2006 r. Daje temu wyraz rozporządzenie Ministra Sportu określające zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu płetwonurkowania z 2006 r. Zmiana tego planu w trakcie płetwonurkowania stwarza zagrożenie wystąpienia nieprzewidzianych niebezpieczeństw. że uprawianie płetwonurkowania powinno odbywać się zgod- nie z posiadanymi kwalifikacjami i praktyką nurkową. Takie oświadczenie wiąże się z ryzykiem. W odniesieniu do imprez żeglarskich wymagany będzie zabez­ pieczający zespół medyczny i ratowniczy składający się na każde 10 jachtów z co najmniej dwuosobowej załogi z lekarzem lub ratownikiem medycznym. wiosłowej lub jachcie. W zależności od potrzeb udokumentowanie tego może nastą­ pić przez przedstawienie zaświadczenia zawierającego orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań do uprawiania płetwonurkowania bądź oświadczenia zainteresowanego. • uprawiania płetwonurkowania po użyciu alkoholu. Właśnie z tej praktyki wynikają ustalenia omawianego aktu wykonawczego nakazujące przed rozpo­ częciem płetwonurkowania: • dokonanie oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania (zwłaszcza takich. odpowiada organi­ zator imprezy oraz jej kierownik powołany przez organizatora w celu bezpo­ średniego nadzoru nad bezpieczeństwem danej imprezy. aby stan zdro­ wia osoby zamierzającej uprawiać płetwonurkowanie pozwalał na realizację planu nurkowania. Taki dokument jest wystawiany po ukończeniu szkole­ nia na terytorium RP według systemu danej organizacji. Warunkiem bezpiecznego płetwonurkowania jest posiadanie odpowiedniego stanu zdrowia. • sprawdzenie sprzętu. a także przestrzegania zasad bezpieczeństwa. • ustalenie sposobu porozumiewania się uczestników płetwonurkowania oraz procedury ratunkowo-ewakuacyjnej w przypadku wystąpienia zagrożenia dla ich bezpieczeństwa. to jest: • przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posia­ danych kwalifikacji i ograniczeń ustalonych tym rozporządzeniem. ale żeby były to czynności bezpieczne. które z natury rzeczy stwarza wiele zagrożeń dla życia i zdrowia ludzkiego. materii ustawowej i powinno znaleźć się w ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. zgodnie z którymi przy wykorzystaniu powietrza jako czynnika oddechowego do­ zwolone jest nurkowanie maksymalnie do 50 m. Taka impreza może odbywać się tylko w porze dziennej do granicy państwowej. nie później niż na 24 godziny przed rozpoczęciem imprezy. jak ruchy i głębokość wody.16 MPa. azotu zaś 0. wymaga dla uprawiania płetwonurkowania posiadania odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych stosownym dokumentem. wymaga. że jego stan zdrowia pozwala na uprawianie płetwonurko­ wania. Prawie każdy może więc nurkować. Dla bezpieczeństwa płetwonurkowania bardzo ważne znaczenie ma też sprzęt. Płetwonurkowanie przeprowadza się zgodnie z przygotowanym planem nur­ kowania. Warto dodać. który ma być używany do nurkowania. Ponadto wskazany projekt załącznika określa. wydawanym przez krajowe i zagraniczne szkoleniowe organizacje nurkowe. Organizator imprezy jest wtedy zo­ bowiązany do powiadomienia o niej właściwego komendanta placówki Straży Granicznej. źe zakres i sposób zabezpieczenia takiej imprezy na wodzie ustala WOPR w uzgodnieniu z organizatorem.154 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 155 w tym imprez turystycznych organizowanych na wodzie. • przygotowanie planu nurkowania (obejmującego w szczególności określe­ nie miejsca nurkowania). 6. wymaga. które ze swej istoty stwarzają niebezpie­ czeństwo. że jeśli impreza żeglarska jest organizowana na wodach gra­ nicznych. W lej kwestii rozporządzenie z 2006 r. zatwierdzonego przez ministra właściwego do spraw kultury fizycznej i sportu. Najogólniej odróżnia się nurkowanie ze wstrzymanym oddechem (bezdechowe) oraz nurkowanie z aparatem oddechowym. konieczna jest ich regulacja prawna. . Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. który ma być używany do nurkowania. przy czym ciśnienie cząstkowe tlenu nie może przekroczyć 0.7. umiejętności pływania i w zasadzie ukończe­ nia 15 lat. sportu. Warunek posiadania stosownych kwalifikacji jest bardzo ważny dla bez­ piecznego uprawiania nurkowania. Jest lo ustalenie należą­ ce do Izw. Tego rodzaju doku­ ment wydany poza granicami Polski jest honorowany i uprawnia do płetwo­ nurkowania na terytorium RP w zakresie posiadanych kwalifikacji. ale zalicza się je również do czynności rekreacyjnych w środowisku podwod­ nym.4 MPa.

stopnia ich rozwoju psychofizycznego. Takie przepisy są zawarte w ustawie o obszarach morskich Rzeczypospolitej Polskiej i administra­ cji morskiej z 1991 r. przejazdu oraz po przybyciu do miejsca docelowego. Przy tym szczególne ustalenia tego aktu wykonawczego do ustawy o systemie oświaty z 1991 r. Rozporządzenie to zobowiązuje dyrektora szkoły lub placówki do zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez daną szkołę lub placówkę poza obiektami należącymi do tych jednostek. procedur ratunkowo-ewakuacyjnych. Musi być wzięta pod uwagę w tych kwestiach również specyfika danej imprezy lub wycieczki oraz warun­ ki. W zależności od charakteru i rodzaju tych zajęć i imprez oraz środowiska. a także rozporządzenia MENiS w sprawie warunków i sposobu organizowania przez publiczne przed­ szkola. sportu i turystyki. w jakich ma się ona odbywać. śnieżycy i gołoledzi.156 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 157 • byt sprawny technicznie. określa wymagane sposoby postę­ powania związane z przebywaniem dzieci i młodzieży nad wodą. Natomiast niewątpliwie potrzebne i mające duże znaczenie praktyczne są obowiązki nałożone przez lo rozporzą­ dzenie na osobę prowadzącą zorganizowane nurkowanie. sposo­ bów porozumiewania się. tj. Wszelkie osoby pozostające pod opieką szkoły lub placówki mogą pływać oraz kąpać się wyłącznie na kąpieli­ skach i pływalniach w rozumieniu rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. w czasie zwie­ dzania.. Szcze­ gółowe ustalenia w tym zakresie zawiera rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 2004 r. Wymienione kryteria oceny powinny być uwzględniane także przy ustalaniu programu danej imprezy lub wycieczki. Ponadto znajdują w takich sytuacjach zastosowa­ nie przepisy aktów wykonawczych wydanych na podstawie ustawy o systemie oświaty z 1991 r.. • nieudzielenia zgody na udział w płetwonurkowaniu osoby. w którym się odbywają. • zapewnienia niezbędnego sprzętu medycznego (odpowiedniego zestawu pierwszej pomocy oraz tlenowego zestawu ratunkowego). Trzeba podkre­ ślić wyjątkowo ważny dla bezpieczeństwa uczestników wszelkich wycieczek. szkoły i placówki krajoznawstwa i turystyki z 2001 r. że podczas zawodów sportowych orga­ nizowanych przez szkołę lub placówkę uczniowie nie mogą pozostawać bez opieki osób do tego upoważnionych. Ponadto rozporządzenie MENiS z 2002 r. • spełnia! wymagania Polskich Norm dotyczących sprzętu do nurkowania. która może spo­ wodować naruszenie zasad bezpieczeństwa przy płetwonurkowaniu. stanu zdrowia i ewentualnej niepełnosprawności. Nauka pływania uczniów 6. Bezpieczeństwo zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wycieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej Zajęcia i imprezy rekreacyjne oraz wycieczki dla dzieci i młodzieży szkolnej wymagają przestrzegania zaostrzonych rygorów bezpieczeństwa ze względu na miody wiek uczestników. które zwiększają niebezpieczeństwo związane z tego rodza­ ju działalnością. Tej treści ustalenie rozpo­ rządzenia z 2006 r. omówionego w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. wymaga uzyskania pozwolenia dyrektora właściwego urzę­ du morskiego na przeszukiwanie wraków statków lub ich pozostałości. jakie muszą spełniać organizatorzy wypoczynku dla dzieci i młodzież)' szkolnej. rozporządzenia MEN w sprawie warunków. Dla kwestii bezpieczeństwa podczas zajęć i imprez rekreacyjnych oraz wy­ cieczek dla dzieci i młodzieży szkolnej szczególne znaczenie ma również roz­ porządzenie MENiS w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i nie­ publicznych szkołach i placówkach z 2002 r. i jej aktów wykonawczych • ..8. a zwłaszcza organizowanych w górach. muszą być wówczas prze­ strzegane nie tylko omówione w tym rozdziale podręcznika ogólnie obowiązują­ ce przepisy ustawy o kulturze fizycznej z 1996 r. morze terytorialne i wyłączną strefę ekonomiczna. Opiekun każdej wycieczki ma obowiązek sprawdzania stanu liczbowego jej uczestników przed wyruszeniem z każdego miejsca pobytu. jest po prostu zbędne. od­ noszą się do działań szkół lub placówek w zakresie wychowania fizycznego. która dla turystyki podwodnej na polskich obszarach mor­ skich.. obejmujących morskie wody wewnętrzne. informacji o sprzęcie. imprezy i wycieczki organizowane poza terenem szkoły lub placówki wymagają zapewnienia od­ powiedniej liczby opiekunów i sposobu zorganizowania opieki w zależności od wieku dzieci i młodzieży szkolnej. że uprawianie płetwonurkowania na wodach otwartych ma cechy specyficzne. Trzeba dodać. omówione w punktach 2 i 3 oraz 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. Jeżeli specyfi­ ka wycieczki tego wymaga.. który ma być używany do nurkowania). jej uczestnicy powinni być zaznajomieni z zasa­ dami bezpiecznego przebywania nad wodą. oraz ustawy o lasach z 1991 r. W tym zakresie omawiane rozporządzenie odsyła do odręb­ nych przepisów obowiązujących dla danego rodzaju wód. a także zasad jego organizowania i nadzorowania z 1997 r. Omawiane rozporządzenie nakazuje. • zapewnienia uczestnikom nurkowania dostępu do wszelkich posiadanych informacji dotyczących nurkowania (a zwłaszcza planu nurkowania. Wszelkie zajęcia. • posiadania środków łączności umożliwiających wezwanie służb ratunko­ wych. że wszyscy uprawiający płetwonurkowanie są obo­ wiązani do przestrzegania zasad bezpieczeństwa. Jest ona zobowią­ zana do: • nadzoru nad przestrzeganiem zasad bezpieczeństwa przez uczestników nur­ kowania. Jest sprawą oczywistą. zakaz realizowania wycieczki podczas burzy.

podporządkowanych lub nadzorowanych m. ministra do spraw . w szczególności przeciwpożarowymi i sanitarnymi. muzeach. operetkach.in. Jeśli podczas zajęć lub imprezy rekreacyjnej bądź wycieczki dla dzieci lub młodzieży szkolnej zdarzy się wypadek. jeziorach i innych zbiorni­ kach wodnych. • spełnienie wymagań określonych w przepisach prawa budowlanego. imprez organizowanych w ramach współza­ wodnictwa sportowego dzieci i młodzieży oraz imprez rekreacyjnych. domach kultury i galeriach sztuki. a w przy­ padku hali sportowej lub podobnego budynku . Jednak ustawę tę w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji dotyczących bezpieczeństwa ma­ sowych imprez sportowych stosuje się do m. • zapewnienie służby porządkowej i informacyjnej odpowiednio wyszkolo­ nej i wyposażonej. Wte­ dy wskazana wyżej liczba miejsc przesądzająca o masowym charakterze impre­ zy wynosi odpowiednio 300 oraz 200. W razie korzystania przez uczestników szkolnej wycieczki z kajaków lub łodzi powinny być one wyposażone w sprzęt ratunkowy. imprez sportowych organizowanych wyłącznie dla sportowców niepełnosprawnych. prze­ pisach sanitarnych i przepisach przeciwpożarowych. szpady. Uczącym się pływać i kąpiącym się musi być zapewniony stały nadzór ratowników i opiekunów wyznaczonych przez szkoły i placówki. szkolnictwa wyższego oraz ministra do spraw kultury fizycznej i sportu. Wszelkie takie wypadki muszą być rejestrowane. na której liczba miejsc dla osób na stadionie. Musi być w takiej sytuacji sporządzony protokół powypadkowy. kinach. Odnosi się to m.158 Rozdział 6 Podstawy prawne bezpieczeństwa turystów i uczestników rekreacji 159 może odbywać się tylko w miejscach specjalnie do lego celu wyznaczonych i przystosowanych. Problematyka ta została uregulowana przez ustawę o bezpieczeństwie imprez masowych z 1997 r„ wielokrotnie nowelizowaną. Dyrektor danej szkoły lub placówki powinien omówić z pracownikami okoliczności i przyczyny określonego wy­ padku oraz ustalić środki niezbędne do zapobieżenia podobnym wypadkom w przyszłości. że ustawy tej nie stosuje się do imprez masowych nieodpłatnych organizowanych na terenach zamkniętych. Organizator takiej imprezy jest zobowiązany do zapewnienia bezpieczeństwa osobom obecnym na imprezie oraz porządku podczas jej trwania. Bezpieczeństwo uczestników imprez masowych Imprezy masowe w turystyce i rekreacji pociągają za sobą szczególne wyma­ gania w zakresie bezpieczeństwa. bibliotekach. do organizatorów podróży i pobytu w zakresie realizowanych zadań związanych z organizowaniem takich imprez. Należy również podkreślić wyjątkowo ważne ustalenie dla bezpieczeń­ stwa uczestników wszelkich imprez i wycieczek szkolnych związanych z prze­ bywaniem nad wodą. określające tryb postę­ powania w razie wypadku osób pozostających pod opieką szkoły lub placówki. Przy tym korzystanie z wszelkiego sprzętu pływającego może następować jedynie przez osoby prze­ szkolone w zakresie jego obsługi oraz posługiwania się wyposażeniem ratun­ kowym. gdy na podstawie posiadanych informacji lub dotychczasowych doświadczeń dotyczących zachowania osób uczestniczących istnieje obawa wystąpienia aktów przemocy lub agresji. że niedopuszczalne jest używanie łodzi i kajaków pod­ czas silnych wiatrów. czy sportowej broni strzeleckiej. operach. Do jego obowiązków należy: • udostępnienie uczestnikom regulaminu obiektu lub regulaminu danej im­ prezy. wyraźnie wyróżniającej się elementami ubioru. przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania.in. Ustawowa definicja imprezy masowej rozumie przez to określenie imprezę sportową. będących w trwałym zarządzie jednostek organiza­ cyjnych podległych. artystyczną lub rozrywkową. łuku.in.9. młota. W obecnym brzmieniu ustawa ta uznaje. jeżeli jednostki te są organizatorami imprezy masowej. Szczególnie często są to masowe imprezy sportowe. że nic są imprezami masowymi w jej rozumieniu imprezy odbywające się w teatrach. Zgodnie z omawianą ustawą bezpieczeństwo imprezy masowej polega na spełnieniu przez organizatora imprezy wymogów w zakresie bezpieczeństwa osób obecnych na imprezie w czasie jej trwania. Nie uważa się za takie imprezy również imprez organizowanych w pla­ cówkach oświatowych.. oszczepu. kierowa­ nej przez specjalnie powołanego kierownika do spraw bezpieczeństwa (co 6. jeśli nie ma możliwości zapewnienia warun­ ków bezpiecznego korzystania z tego sprzętu. stawach. zabezpieczenia pod względem medycznym. do używania dysku. Trzeba podkreślić. to znajdują wówczas zastosowanie przepisy wskazanego rozporządzenia MENiS z 2002 r. którego użycie może stwarzać zagrożenie dla zdrowia lub życia. czyli mające na celu współzawodnic­ two sportowe lub popularyzowanie kultury fizycznej. ochrony porządku publicznego. Dla bezpieczeństwa dzieci i młodzieży szkolnej podczas zajęć i imprez re­ kreacyjnych oraz wycieczek ważne znaczenie ma generalne ustalenie omawia­ nego rozporządzenia zakazujące wydawania uczniom i innym osobom pozosta­ jącym pod opieką szkoły lub placówki sprzętu. w innym obiekcie niebędącym budynkiem lub na terenie umożliwia­ jącym przeprowadzenie imprezy masowej wynosi nie mniej niż 1000. Podobnie z oczywistych względów zakazane jest urzą­ dzanie ślizgawek i lodowisk na rzekach. kuli. Takie imprezy są nieraz imprezami masowymi o podwyższonym ryzyku. Znaczna bowiem liczba uczestników tego rodzaju imprez powoduje wzrost niebezpieczeństw wiążących się z ich organi­ zacją.nie mniej niż 300. a także stanu technicznego obiektów budowlanych wraz ze służącymi tym obiektom instalacjami i urządzeniami technicznymi. filharmoniach.

to konieczne jest uzyskanie pisemnej zgody kierownika właściwej jednostki organizacyjnej na zorganizowanie tam imprezy. podobnie jak np. Osoby te przybywając do domu wcza­ sowego lub wypoczynkowego. co ma znaczenie dla osób podróżujących. • zapewnienie w razie potrzeby pomieszczenia dla służb kierujących zabez­ pieczeniem imprezy. które mogą być na imprezie. ROZDZIAŁ Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 7. pokoju gościnnego.160 Rozdział 6 najmniej 10 porządkowych na 300 osób. zameldowanie się w miejscu pobytu czasowego. • stworzenie warunków zorganizowania łączności pomiędzy podmiotami bio­ rącymi udział w zabezpieczeniu imprezy. parku narodowego lub krajobrazowego. gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego.. burmistrza lub prezydenta miasta o wydanie zezwolenia na przeprowadzenie imprezy masowej. • zorganizowanie pomocy medycznej oraz zaplecza higieniczno-sanitarnego. • zapewnienie dróg ewakuacyjnych oraz dróg umożliwiających dojazd po­ jazdom służb ratowniczych i policji. Spełnienie powyższych wymo­ gów umożliwia wystąpienie przez organizatora imprezy masowej do właściwe­ go miejscowo wójta. • posiadanie sprzętu ratowniczego i gaśniczego oraz środków gaśniczych niezbędnych przy zabezpieczeniu działań ratowniczo-gaśniczych. ale z poszanowaniem wolności i praw innych. campingu lub na strzeżone pole biwa- . Ta konstytucyjna wolność może być wykorzystana także do rozmaitych sposobów postępowania w dziedzinie turystyki i rekreacji. związki sportowe. co chce. domu wycieczko­ wego. a nie pobyt stały. Przy tym pobyt w tej samej miejscowości trwający dłużej niż dwa miesiące związany z wypoczynkiem uzasadnia zameldowanie na pobyt czasowy. że organiza­ torzy masowych imprez sportowych są podmiotami uprawnionymi do otrzy­ mywania od Komendanta Głównego Policji informacji dotyczących bezpie­ czeństwa wskazanych imprez. W terminie 7 dni od złożenia wniosku wskazany organ powinien wydać zezwo­ lenie lub odmówić jego wydania. Obowiązek meldunkowy Obowiązek meldunkowy osób podróżujących stanowi ograniczenie zasady wolności wyboru miejsca zamieszkania i pobytu oraz poruszania się po teryto­ rium RP. podlegającą ochronie prawnej i stwarzającą każde­ mu możliwość czynienia tego. Zasada ta jest zawarta w Konstytucji RP z 1997 r. Organizatorzy ci są też podmiotami zobowiąza­ nymi do przekazywania wskazanemu organowi tego rodzaju informacji.1. to jej organizator ma obowiązek ubezpieczenia się od odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone uczestnikom. pensjonatu. hotelu. organizowanych na stadionie lub w hali spor­ towej. których określa jako wczasowiczów i turystów.in. Taki wniosek powinien być złożony nie później niż na 14 dni przed planowanym terminem rozpoczęcia danej imprezy. bądź dla ochrony środowiska. na których odbywają się tego rodzaju imprezy. zmiany omawianej ustawy zobowiązują organizatorów ma­ sowych imprez sportowych do zapewnienia identyfikacji uczestników takich imprez o podwyższonym ryzyku. jak również prawo swobodnego opuszczenia tego terytorium. czy właściciele obiek­ tów. kluby sportowe. która proklamuje zasadę wolności człowieka. Jeżeli zaś taka impreza jest przeprowadza­ na na terenie lasów państwowych. motelu. oraz co najmniej jeden porządkowy na każde następne 100 osób). W związku z bezpieczeństwem imprez masowych warto dodać. Ponadto jeśli dana impreza masowa jest ze wstępem za odpłatnością. Trzeba też zaznaczyć. schroniska. W ramach zasady wolności człowieka mieści się wolność wyboru miejsca zamieszkania i poby­ tu oraz poruszania się po terytorium RP. organizatorzy turystyki. Wraz z podwyższonymi karami za wykroczenia popełniane podczas imprez masowych powinno to doprowadzić do zwiększenia bezpieczeństwa masowych imprez sportowych. zdrowia i moralności publicznej albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia w tym zakresie mogą być ustana­ wiane jedynie w ustawie i tylko wtedy. Obowiązek ten obejmuje m. Powołana ustawa przewiduje szczególne ustalenia w zakresie obowiązku meldunkowego w odniesieniu do dwóch kategorii osób podróżujących. Zarazem takie ograniczenia nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Istnienie obowiązku meldunkowego przewiduje ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. krajowi przewoźnicy realizujący publiczny transport zbiorowy. że dokonane w 2007 r.

l o

^

,

Rozdziaj7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

kowe albo do innego podobnego zakładu, są obowiązane zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. To ustalenie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest spójne z wyróżnio­ nymi przez ustawę o usługach turystycznych z 1997 r. rodzajami obiektów hote­ larskich. W szczególności trzeba zauważyć, że pola biwakowe są obiektami niestrzeżonymi. Pomijając ten oczywisty i zastanawiający błąd ustawodawcy, trwający zresztą od lat, trzeba stwierdzić, że zameldowanie wczasowicza lub turysty we wskazanych obiektach, w których są świadczone usługi hotelarskie następuje u kierownika danego obiektu lub upoważnionej przez niego osoby. Przy tym zameldowanie na pobyt czasowy w obiekcie hotelarskim uczestników wycieczki, organizowanej przez instytucję państwową lub społeczną, związek zawodowy albo inną organizację społeczną, następuje w sposób uproszczony za pośrednictwem kierownika wycieczki. Z chwilą przybycia do tego rodzaju obiektu ma on obowiązek zgłosić pobyt wycieczki kierownikowi obiektu lub pracownikowi upoważnionemu do przyjmowania zgłoszeń. Wymaga to przed­ stawienia listy uczestników oraz dowodu upoważniającego do kierowania daną wycieczką. Generalnie warto zaznaczyć, że jeżeli okres pobytu czasowego trwa­ jącego do 2 miesięcy odpowiada okresowi zgłoszonemu przy zameldowaniu, to osoba opuszczająca miejsce tego pobytu nie ma obowiązku wymeldowania się. Jednak wcześniejsze niż zgłoszone przy zameldowaniu opuszczenie miejsca pobytu czasowego formalnie wymaga wymeldowania się w dniu opuszczenia tego miejsca. W praktyce nie jest to rygorystycznie przestrzegane w razie wcze­ śniejszego opuszczenia obiektu hotelarskiego, chociaż ustawa o ewidencji lud­ ności i dowodach osobistych przewiduje wtedy odpowiednie stosowanie przepi­ sów o obowiązku wymeldowania się. Natomiast osoba przebywająca w określonej miejscowości w celach tury­ styczno-wypoczynkowych poza obiektami, w których są świadczone usługi hotelarskie, jest zwolniona z obowiązku zameldowania się, jeżeli jej pobyt w danej miejscowości nie przekracza 30 dni. Takie zwolnienie od obowiązku meldunkowego obejmuje też uczestników kolonii i obozu turystyczno-wypoczynkowego, organizowanego przez instytucję państwową lub społeczną, zwią­ zek zawodowy albo inną organizację społeczną dla młodzieży szkolnej lub stu­ dentów. Kierownik takiego obozu lub kolonii ma obowiązek prowadzić listę uczestników. Obowiązek meldunkowy obejmuje oczywiście również cudzoziemców. Zgod­ nie z ustaleniami ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych cudzozie­ miec przybywający do obiektu hotelarskiego ma obowiązek zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 24 godzin od chwili przybycia. Uczestnicy za­ granicznych wycieczek dokonują zameldowania w tego rodzaju obiekcie za pośrednictwem kierownika wycieczki. Ma on obowiązek zgłosić pobyt wyciecz­ ki kierownikowi obiektu lub upoważnionemu pracownikowi, przedstawiając

listę uczestników wycieczki oraz dokumenty uprawniające ich do pobytu na terytorium RP. Natomiast cudzoziemiec przebywający poza obiektem hotelar­ skim lub zakładem udzielającym pomieszczenia w związku z wypoczynkiem jest obowiązany zameldować się na pobyt czasowy przed upływem 48 godzin d chwili przybycia do określonej miejscowości. Zarazem powinno to naslapić 0 nie później niż przed upływem 48 godzin od chwili przekroczenia granicy RP. Jeśli koniec terminu do wykonania obowiązku meldunkowego przypada na dzień ustawowo wolny od pracy, to termin ten upływa dopiero w najbliższy dzień powszedni. Zgodnie z ustawą o ewidencji ludności i dowodach osobistych kontrolę nad wykonywaniem obowiązków przez osoby podlegające zameldowaniu i wymel­ dowaniu się sprawuje policja. Minister właściwy do spraw administracji pu­ blicznej zaś sprawuje w tym zakresie zwierzchni nadzór.

7.2. Obowiązki związane z przekraczaniem granicy państwowej
Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się z koniecznością przekraczania granic państwowych. W sposób naturalny pociąga to za sobą różne ograniczenia prawne. Podstawą prawną części z nich jest ustawa o ochronie granicy pań­ stwowej z 1990 r. Przystąpienie Polski do UE spowodowało przyjęcie przez Polskę całego wspólnotowego dorobku prawnego wraz z tzw. dorobkiem Schengen, ustalającym stopniowe znoszenie kontroli na wspólnych przejściach granicznych. Ten tzw. Schengen I stworzyły w szczególności ustalenia Układu z Schengen z 1985 r. i Konwencji Wykonawczej z 1990 r., dla których realiza­ cji został stworzony System Informacyjny Schengen (zwany SIS). Infrastruk­ tura techniczna tego systemu wymagała rozbudowy w celu objęcia nią nowych państw członkowskich. Wydane rozporządzenie nr 2424/2001 w sprawie roz­ woju Systemu Informacyjnego Schengen drugiej generacji z 2001 r. jest podsta­ wą prawną tworzenia SIS II, co obecnie jest kontynuowane na mocy rozporzą­ dzenia nr 1988/2006 zmieniającego ten wcześniejszy akt normatywny. Równo­ cześnie jest też tworzony System Informacji Wizowej (VIS). Wskazane systemy informatyczne, przetwarzające dane tekstowe i biome­ tryczne wykorzystywane do kontroli przekraczania zewnętrznych granic Wspól­ noty, są ściśle powiązane z ustaleniami rozporządzenia nr 562/2006 ustanawia­ jącego wspólnotowy kodeks zasad regulujących przepływ osób przez granice Z 2006 r. Ten tzw. Kodeks graniczny Schengen przewiduje brak kontroli gra­ nicznej osób przekraczających granice wewnętrzne pomiędzy państwami członkowskimi UE oraz ustanawia zasady regulujące kontrolę graniczną osób przekraczających granice zewnętrzne państw członkowskich UE. Odstępstwa od tych zasad w odniesieniu do tzw. małego ruchu granicznego zawiera roz-

164

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją

porządzenie nr 1931/2006 usianawiające przepisy dotyczące małego ruchu granicznego na zewnętrznych granicach lądowych państw członkowskich i zmie­ niające postanowienia Konwencji Schengen, wydane w 2006 r. Utworzenie w Polsce krajowego systemu informatycznego, który ma być podłączony do centralnego systemu SIS (co miało nastąpić do końca sierpnia 2007 r.), a w przyszłości do SIS II i VIS, oraz odpowiednie dostosowanie pol­ skiego prawa do wymagań dorobku Schengen jest podstawą uzyskania pozy­ tywnej decyzji Rady UE w kwestii zniesienia kontroli granicznej z innymi państwami będącymi stronami Układu z Schengen. Spośród państw członkow­ skich UE nie dotyczy to Wielkiej Brytanii i Irlandii, które nie są objęte ustale­ niami dorobku Schengen. Natomiast na podstawie odrębnych postanowień umownych ustalenia te stosuje się w odniesieniu do Islandii i Norwegii oraz Szwajcarii- Należą one do państw obszaru Schengen. W celu zapewnienia zgodności polskiego prawa z wymaganiami dorobku Schengen jest konieczne pilne uchwalenie ustawy o udziale Rzeczypospolitej Polskiej w Systemie Informacyjnym Schengen oraz Systemie Informacji Wizowej, której rządowy projekt znajduje się w Sejmie od lipca 2007 r., a także znowelizowanie kilku ustaw, w tym ustawy o cudzoziemcach z 2003 r. W 2007 r. już została odpowiednio zmieniona ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. oraz ustawa o Straży Granicznej z 1990 r. Ustawa o ochronie granicy państwowej z 1990 r. zezwala na przekraczanie granicy państwowej w zasadzie tylko przez przeznaczone do tego przejścia graniczne otwarte dla ruchu granicznego. Według danych GUS na koniec 2006 r. funkcjonowało 256 przejść granicznych, wśród których było 187 przejść drogo­ wych, 29 kolejowych, 18 lotniczych, 16 morskich i 6 rzecznych. Prawie 20% stanowiły tzw. turystyczne przejścia graniczne, otwarte na szlakach turystycz­ nych przecinających granicę państwową, czynne tylko w sezonie turystycznym w określonych godzinach. Wojewodowie są zobowiązani do utrzymywania przejść granicznych znajdujących się na obszarze danego województwa w stanic umożliwiającym przeprowadzanie sprawnej i skutecznej kontroli bezpieczeństwa, granicznej, celnej, sanitarnej, weterynaryjnej, fitosanitarnej, chemicznej i radio­ metrycznej oraz jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych. Łącznie na przejściach granicznych w 2006 r. dokonano 217 min odpraw osób wjeżdżających do Polski lub wyjeżdżających, co oznacza wzrost o 4,1% w porównaniu z 2005 r. Powołane dane Straży Granicznej rejestrują przekrocze­ nia granicy państwowej i w konsekwencji ta sama osoba wielokrotnie przekra­ czająca granicę jest liczona jako wiele osób. W tej grupie było 65,1 min cudzo­ ziemców odwiedzających Polskę, tj. o 0,8% więcej niż w roku poprzednim, ale według szacunków Instytutu Turystyki tylko ok. 20% stanowili turyści. Rok 2006 był czwartym z kolei rokiem wzrostu liczby przyjazdów cudzoziemców do Polski, po trzyletnim okresie spadków od 2000 r. Także liczba wyjazdów

Polaków za granicę miała w 2006 r. po 4 latach spadków tendencję wzrostową w drugim kolejnym roku i wyniosła 44,7 min, czyli o 9,4% więcej niż w roku poprzednim. Przy tym Polacy przekraczali głównie granicę południową. Na uwagę zasługuje, że w 2006 r. nastąpił dalszy wyraźny, bo o 51,1% wzrost wyjazdów drogą lotniczą. Z badań Instytutu Turystyki wynika, że wśród odbywanych każ­ dego roku podróży zagranicznych Polaków jedynie ok. 16% stanowią wyjazdy z przynajmniej jednym noclegiem za granicą. Przy przekraczaniu granicy państwowej jest wymagane posiadanie odpo­ wiednich dokumentów i poddanie się kontroli wykonywanej przez funkcjonariu­ szy Straży Granicznej. Straż ta stanowi jednolitą, umundurowaną i uzbrojoną formację, działającą na podstawie ustawy o Straży Granicznej z 1990 r. Do za­ dań tej formacji należy m.in.: • • • • ochrona granicy państwowej; organizowanie i dokonywanie kontroli ruchu granicznego; wydawanie zezwoleń na przekraczanie granicy państwowej, w tym wiz; zapewnianie bezpieczeństwa w komunikacji międzynarodowej, w tym na pokładzie statków powietrznych wykonujących przewóz lotniczy pasażerów; • osadzanie, utrzymywanie i ochrona znaków granicznych; • wykrywanie i ściganie przestępstw i wykroczeń dotyczących zgodności prze­ kraczania granicy państwowej z przepisami prawnymi, związanych z jej oznakowaniem oraz wiarygodnością dokumentów uprawniających do prze­ kroczenia tej granicy, a także przestępstw skarbowych i wykroczeń skarbo­ wych. Wykonując powyższe zadania, funkcjonariusze Straży Granicznej mają pra­ wo m.in. do dokonywania kontroli granicznej, przeglądania zawartości baga­ ży, dokonywania kontroli osobistej, legitymowania lub w inny sposób ustala­ nia tożsamości osób. zatrzymywania osób oraz pojazdów, jak też nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za wykroczenia. Na pokładzie statku powietrznego funkcjonariusze Straży Granicznej wchodzący w skład wart ochronnych w celu zapewnienia bezpieczeństwa są uprawnieni do podejmowa­ nia interwencji, w tym użycia przymusu bezpośredniego lub broni palnej. Do­ wódcy jednostek pływających Straży Granicznej mają prawo m.in. zatrzymać statek na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym i sprawdzić dokumenty dotyczące statku oraz wylegitymować załogę statku i znajdujących się na nim pasażerów. Przy tym wszyscy funkcjonariusze Straży Granicznej podlegają Komendantowi Głównemu Straży Granicznej, będącemu centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych. W terenie zaś organami Straży Granicznej są komendanci od­ działów, placówek i dywizjonów Straży Granicznej. W związku z przekraczaniem granicy państwowej może być dokonane legi­ tymowanie i przeszukanie osób, kontrola osobista lub przeglądanie zawartości

1^?

Rozdział 7

Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją Wiza oznacza zezwolenie właściwego organu państwa polskiego lub organu państw obszaru Schengen wydane cudzoziemcowi, uprawniające go do wjazdu na terytorium Polski lub innych państw obszaru Schengen, przejazdu i pobytu na nim oraz wyjazdu w czasie, w celu i na warunkach określonych przez dane ze­ zwolenie. Ustawa o cudzoziemcach z 2003 r. ustala, że wiza może uprawniać do jednego, dwóch lub nieograniczonej liczby wjazdów. Dla turystyki mają znacze­ nie takie rodzaje wiz, jak lotniskowa (na pobyt w strefie tranzytowej lotniska międzynarodowego), tranzytowa (uprawniająca do przejazdu przez terytorium RP w okresie nie dłuższym niż 5 dni lub innych państw obszaru Schengen) oraz pobytowa, która uprawnia do wjazdu i nieprzerwanego pobytu w Polsce lub kilku pobytów trwających łącznie do 3 miesięcy w okresie 6 miesięcy liczonych od dnia wjazdu. Taka wiza pobytowa jest wizą krótkoterminową, wydawaną m.in. w celu turystycznym, ale dla turystyki ma również znaczenie tego rodzaju wiza wydana w celu odwiedzin, udziału w imprezach sportowych lub konferen­ cjach naukowych, czy celu naukowym, szkoleniowym lub dydaktycznym, gdyż wówczas są często realizowane dodatkowo różne formy turystyki poznawczej lub rekreacji. Obecnie wiza pobytowa może być krajowa bądź jednolita, uprawniająca do wjazdu i pobytu lub kilku pobytów na terytorium państw obsza­ ru Schengen. Poszczególne rodzaje wiz są oznaczane specjalnymi symbolami, co reguluje rozporządzenie MSWiA w sprawie wiz dla cudzoziemców z 2003 r. Akt ten określa m.in. wzory wniosków formularzy o wydanie wizy, jak też wzo­ ry wizy i blankietu wizowego. Należy podkreślić, że na podstawie umów mię­ dzynarodowych stosuje się coraz częściej częściowe lub całkowite zniesienie obowiązku wizowego. Jeśli chodzi o obowiązek posiadania przez cudzoziemca środków niezbęd­ nych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium Polski, to kwestie te zostały określone przez rozporządzenie MSWiA z 2003 r. Wielkość tych wymaganych środków na wjazd i pobyt jest zróżnicowana w zależności od wieku cudzoziem­ ca, celu jego przyjazdu oraz długości pobytu w Polsce. Potwierdzeniem posia­ dania środków finansowych niezbędnych do pokrycia kosztów leczenia na tery­ torium RP jest odpowiedni dokument wystawiony przez ubezpieczyciela. Rów­ noznaczne w skutkach z posiadaniem niezbędnych środków płatniczych jest posiadanie czeku podróżnego, karty kredytowej, zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku z siedzibą w Polsce, jak też oryginału odpowied­ niego zaproszenia, które musi być wpisane do ewidencji zaproszeń i jest waż­ ne przez rok od chwili dokonania takiego wpisu. Ważny bilet na przejazd uprawniający do podróży do państwa pochodzenia lub innego państwa, jak też okazanie środka transportu i dokumentów uprawniających do jego używania również wystarcza do wykazania, że posiada się niezbędne środki do pokrycia kosztów wyjazdu z Polski. Także tzw. vouchery, tj. dokumenty potwierdzające opłacenie kosztów usługi turystycznej świadczonej na terytorium Polski, w tym

bagaży w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego przez funk­ cjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Centralnego Biura Antykorupcyjnego. Jest to dopuszczalne w przypadkach określonych w przepi­ sach k.p.k. w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu za­ bronionego pod groźbą kary. Szczególne ograniczenia przy przekraczaniu granicy państwowej oraz pod­ czas pobytu na terytorium Polski odnoszą się do cudzoziemców. Zagadnienia te reguluje ustawa o cudzoziemcach z 2003 r., która przez cudzoziemca rozumie każdego, kto nie posiada obywatelstwa polskiego. Przy tym cudzoziemca będą­ cego obywatelem dwóch lub więcej państw traktuje się jako obywatela tego państwa, którego dokument paszportowy stanowił podstawę wjazdu na teryto­ rium Polski. Omawianej ustawy nie stosuje się w tym zakresie do obywateli państw obszaru Schengen. To wyłączenie odnosi się także do członków ro­ dzin obywateli tych państw. Wymagają tego ustalenia dyrektywy 2004/38/WE w sprawie prawa obywateli Unii i członków ich rodzin do swobodnego prze­ mieszczania się i pobytu na terytorium państw członkowskich z 2004 r. Obowią­ zuje w omawianym zakresie ustawa o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkow­ skich Unii Europejskiej i członków ich rodzin z 2006 r. Obywatele UE i inne osoby mające szczególny status prawny jako cudzo­ ziemcy mogą wjeżdżać na terytorium RP na podstawie ważnego dokumentu podróży albo innego ważnego dokumentu potwierdzającego ich tożsamość i oby­ watelstwo. Wynika to z prawa każdego obywatela Unii do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytoriach państw członkowskich UE, zagwarantowanego przez art. 18 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europej­ ską. Wszyscy inni cudzoziemcy - poza posiadającymi obywatelstwo UE lub mającymi zrównany z nimi status prawny - są poddani ustaleniom ustawy o cudzoziemcach, które do przekroczenia granicy RP wymagają posiadania waż­ nego dokumentu podróży i wizy, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Dodatkowo od takiej osoby wjeżdżającej do Polski może być wymagane uisz­ czenie opłaty związanej z wjazdem, jeżeli tego wymagają względy zachowania wzajemności w stosunkach z innymi państwami. Od niektórych cudzoziemców może być też wymagane posiadanie i okazanie środków finansowych nie­ zbędnych do pokrycia kosztów pobytu na terytorium RP. Dokumentami podróży uprawniającymi cudzoziemców do przekroczenia granicy są różnego rodzaju dokumenty paszportowe, wydawane przez organ państwa obcego lub organizację międzynarodową albo podmiot upoważniony przez organ państwa obcego lub obcą władzę o charakterze państwowym. Pasz­ port stanowi podstawowy dokument paszportowy. Na konferencji międzynaro­ dowej pod egidą ONZ, która odbyła się w Rzymie w 1993 r., paszport został uznany za najbardziej odpowiedni dokument stosowany w podróżach międzyna­ rodowych.

jeżeli nie można ustalić jej tożsamości na podstawie innych dokumentów). bądź brak miejsca w dotychczas posiadanym paszporcie na umieszczanie w nim stempli. a także w tych przypadkach. wiz lub pieczęci poświadczających przekroczenie granicy. jak przedstawienie odpisu skró­ conego lub zupełnego aktu urodzenia (przez osobę ubiegającą się o wydanie paszportu po raz pierwszy. Zamiast osoby nieposiadającej zdolności do czynności prawnych jej przedstawiciel ustawowy odbiera paszport wystawiony tej osobie. a paszport tymcza­ sowy nie dłużej niż przez 12 miesięcy od wydania.in. że osoby mające ograniczoną zdolność do czynności prawnych odbie­ rają dokument paszportowy osobiście w obecności jednego lub obojga rodziców albo opiekuna. Omawiana ustawa przewiduje. pobraniu danych biometrycznych i uiszczeniu należnych opłat. emerytów. zmiany wyglą- du posiadacza paszportu mogące utrudnić ustalenie jego tożsamości. są w tym zakresie całkowicie wystarczające. Natomiast w przy­ padku wydania nowego paszportu w miejsce utraconego z przyczyn zawinio­ nych przez jego posiadacza oplata paszportowa jest podwyższona o 200%. wysłany listem poleconym za zwrotnym poświadczeniem odbioru. Rozporządzenie to ustaliło wzór wniosku o wydanie dokumentu paszportowego oraz wzory paszportów. a także dowód uiszczenia opłaty paszportowej. W razie przedstawienia do kontroli granicznej dokumentu paszportowego zniszczonego w stopniu uniemożliwiającym jednoznaczne ustalenie tożsamości danej osoby lub zawierającego wady niebędące fałszerstwem funkcjonariusz Straży Granicznej ma obowiązek niedopuszczenia do przekroczenia granicy . W ogóle zaś nie pobiera się tej opłaty za wydanie paszportu osobom. Taki wypeł­ niony wniosek może być złożony tylko osobiście.konsul. Taki dokument paszportowy jest też wydawany przez wojewodę małoletniemu do ukończenia 5. Wysokość tych ostatnich określa rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie opłat za wydanie dokumentu paszportowego oraz ich zwrotu z 2006 r. wskazana ustawa przewiduje zamieszczanie w dokumen­ tach paszportowych danych biometrycznych w postaci wizerunku twarzy. Ponadto nie­ których osób dotyczą dodatkowe wymagania. Osoba ubiegająca się o wydanie paszportu ma też obowiązek przedstawienia do wglą­ du dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość i obywatelstwo polskie. Tak ustalają umowy o małym ruchu granicznym. rencistów. że obecnie odbiór paszportu musi nastąpić osobiście w organie paszportowym lub w innym miejscu wskazanym przez ten organ i wymaga potwierdzenia odbioru własnoręcznym podpisem na wniosku o wy­ danie dokumentu paszportowego. a w przyszłości również odcisków palców w formie elektronicznej. przez uczniów. Do wniosku muszą być załą­ czone dwie aktualne fotografie.. Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 169 zakwaterowania i wyżywienia. a za granicą . imienia lub innych danych podlegających wpisowi do paszportu. Kwestie wydawania paszportów reguluje obec­ nie ustawa o dokumentach paszportowych z 2006 r. Należy podkreślić. Z kolei w razie wydania nowego paszportu przed upły­ wem terminu ważności dotychczas posiadanego omawiana opłata podlega od­ powiedniemu zmniejszeniu. Odmowa wydania paszportu przez organ paszportowy. Z nieprecyzyjnych ustaleń omawianej ustawy trzeba wyciągnąć wniosek. jeśli przyczyną wymiany była zmiana nazwiska. Ponadto zawarte przez Polskę umowy międzynarodowe mogą przewidywać zwolnienie cudzoziemca z obowiązku posiadania wskazanych środków na wjazd i pobyt w Polsce. odpowiadające szczegółowym wymaganiom w tym zakresie. jak również obywatelom przebywającym na stałe za granicą i oczekującym na doręczenie paszportu wykonanego w kraju. bądź zastępującego ją orzeczenia sądu opiekuńczego (w razie braku zgodności stanowisk rodziców lub niemożności uzyskania ich zgody). umo­ wy o uproszczonym trybie przekraczania granicy oraz umowy o warunkach przekraczania granicy państwowej na szlakach turystycznych. Ustawa ta gwarantuje każdemu obywatelowi polskiemu prawo do otrzymania paszportu. może nastąpić jedynie w sytuacjach określonych przez wskazaną ustawę. a 13. Obywatel polski przekraczający granicę państwową oczywiście musi rów­ nież posiadać ważny paszport. jak i paszporty tymczasowe są wydawane na wniosek osoby pełnoletniej po przedstawieniu wymaganych dokumentów. Konsul wydaje tzw. którym jest wojewoda właściwy ze względu na miej­ sce stałego pobytu osoby ubiegającej się o paszport. Przy tym od decyzji odmownej lub unieważniającej paszport przysługuje odwołanie do mini­ stra właściwego do spraw wewnętrznych. Zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2252/2004 w sprawie norm dotyczących zabezpieczeń i danych biome­ trycznych w paszportach i dokumentach podróży wydawanych przez państwa członkowskie z 2004 r. że ob­ niżone o 50% opłaty paszportowe są uiszczane m. roku życia. odpisu skróconego aktu małżeństwa (zawartego za grani­ cą). które ukończyły 70 lat. ale paszport wydany mało­ letniemu między 5. gdy chodzi o wymianę paszportu z powodu jego wady technicznej. gdyż w uzasadnionych przypadkach konsul może odstąpić od wymogu osobistego odbioru dokumentu paszportowego. paszport tym­ czasowy w celu umożliwienia powrotu do kraju obywatelom polskim przebywa^ jącym czasowo za granicą i nie posiadającym paszportu polskiego. który ważny jest przez 10 lat od daty jego wydania. Tylko paszport wydany za granicą osobie przebywającej za gra­ nicą może być np. rokiem życia jest ważny przez 5 lat. załączenie pisemnego wniosku przedstawiciela ustawowego (w razie ubie­ gania się o paszport przez osobę nieposiadającą zdolności do czynności praw­ nych) oraz pisemnej zgody obojga rodziców lub opiekunów ustanowionych przez sąd. osoby niepełnosprawne i kombatantów. studen­ tów. Dokumenty niezbędne do otrzymania paszportu zostały określone przez roz­ porządzenie MSWiA w sprawie dokumentów paszportowych oraz trybu postę­ powania w przypadku ujawnienia fałszerstw lub wad w tych dokumentach oraz w sytuacji ich zniszczenia z 2006 r. Zarówno paszporty.

3.. Samo poruszanie się w strefie nadgranicznej. Zniesienie ceł w obrocie między państwami członkowskimi UE nic oznacza jednak. taki funkcjonariusz nie dopuszcza określonej osoby do przekroczenia granicy państwowej. połowu ryb. podpisaną w 1990 r. Ograni­ czenia przywozowe towarów w bagażu osobistym podróżnego są związane z przepisami prawnymi dotyczącymi podatku akcyzowego. przewidujące szereg ograniczeń prawnych i zakazów odnoszących się także do turystów. także indywidualnych form upra­ wiania turystyki lub sportu. Do tych przepisów prawa wspólnotowego musiało być dostosowane polskie prawo celne. Naruszenie wskazanych zakazów stanowi z reguły tylko wykroczenie. Podróżny przyjeżdżający do Polski z innego państw a człon­ kowskiego UE może na podstawie ustaleń powołanego rozporządzenia . Zgodnie z tą ustawą warunkiem nicpodlegania akcyzie jest przywóz wyrobów przez osobę fizyczną osobiście na r własny użytek. bądź przywożone lub wywożone w innych celach. W związku z członkostwem Polski w UE szczególne znaczenie ma unia cel­ na przewidziana Traktatem ustanawiającym Wspólnotę Europejską. Granica ta na morzu przebiega w odległości 12 mil mor­ skich od linii brzegowej. zatrzymuje dany dokument i po­ dejmuje działania przewidziane przez przepisy k. czego dokonała ustawa z 2004 r.. 1973 r. trudnym do zrozumie­ nia nawet dla prawników.. (TO 7. Waż­ nym aktem w tym zakresie jest też rozporządzenie nr 918/83 dotyczące ustano­ wienia wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. że jest sfałszowany. przeznaczone na upominki dla rodziny i zna­ jomych. gdyż poszczegól­ ne państwa wprowadzały zróżnicowane rygory celne. Takiego powiadomienia wymaga się też w razie organizowania w strefie nadgranicznej obozów lub biwaków. wprowadzony rozporzą­ dzeniem nr 2913/92 z 1992 r. Ograniczenia obejmują poruszanie się po parkach narodowych i krajobrazowych oraz rezerwatach przyrody położonych w strefie nadgranicznej. Niszczenie. podlega również szczegól­ nym ograniczeniom. Od dawna powodowało to wiele utrudnień. Nie tylko przekraczanie granicy państwowej jest poddane ograniczeniom prawnym. W razie zaś okazania przy przekraczaniu granicy dokumentu paszportowego rodzącego uzasadnione po­ dejrzenie. Kwestie te są ure­ gulowane przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r. a w wy­ miarze zewnętrznym przez ustanowienie wspólnej taryfy celnej oraz ujednoli­ cenie polityki handlowej wobec innych państw.przywieźć bez opłacenia podatku akcyzowego wyroby akcyzowe w ilościach nieprzekraczających: • • • • • 800 sztuk papierosów. Ograniczenia celne w turystyce Turyści przyjeżdżający do Polski oraz wyjeżdżający mają ze sobą rozmaite rzeczy potrzebne na czas podróży.in. czy Konwencję dotyczącą odprawy czasowej. Zgodnie z ustaleniami prawa celnego towary mogą być wprowadzane na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzane z tego obszaru przez otwarte dla ruchu przejścia graniczne. W rezultacie na terytorium Wspólnoty obowiązuje Wspólnotowy Kodeks Celny. o każdej imprezie turystycz­ nej organizowanej na wodach granicznych powinien być wcześniej zawiado­ miony właściwy organ Straży Granicznej. Konwencję z Kyoto dotyczącą uproszczenia i harmonizacji postępowania celne- . usuwanie. wraz z załącznikiem F-3 o ułatwieniach celnych dla podróżnych. Toteż duże znacze­ nie w zagranicznej turystyce przyjazdowej i wyjazdowej mają przepisy prawa celnego. 200 sztuk cygar.. W pełni odnosi się to do ruchu turystycznego. obejmującej co naj­ mniej 15-kilometrowy pas od granicy państwowej. podobnie jak przekroczenie granicy państwowej wbrew przepisom. wydane na pod­ stawie ustawy o podatku akcyzowym z 2004 r. w Stambule.p. 400 sztuk cygaretek. Unia ta znajduje wyraz w wymiarze wewnętrznym w postaci zniesienia barier cel­ nych w przepływie towarów między państwami członkowskimi UE. czy innych. że obywatela państwa członkowskiego podróżującego w celach tury­ stycznych do innego państwa członkowskiego nie dotyczą żadne ograniczenia w przewozie bagażu osobistego przez granice wewnętrzne Wspólnoty. Ustawa ta reguluje tylko niektóre kwestie obrotu towarowego z zagranicą w zakresie uzupełniającym przepisy prawa wspólnotowego. zmienione Trakta­ tem Akcesyjnym z 2003 r. przesuwanie. groźby.170 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 171 państwowej przez osobę legitymującą się takim dokumentem oraz zatrzymania go i wydania zaświadczenia potwierdzającego to. Konwencję dotyczącą ułatwień celnych dla turystyki z 1954 r. podstępu lub we współdziała­ niu z innymi osobami jest przestępstwem. Jest to ustawa napisana specyficznym językiem. 10 litrów alkoholu etylowego^ 7.k. wyko­ nywania polowania.opar­ tego na przepisach prawa UE . że przestrzeganie i stosowa­ nie tej ustawy wymaga uwzględnienia ustaleń przepisów prawa wspólnotowego. uszkadzanie. wobec których przepisy polskiego prawa celnego stanowią tylko uzupełnienie. Natomiast jej przekroczenie przy użyciu przemocy. Trudności pogłębia fakt. Można tam uprawiać turystykę jedynie po szlakach turystycz­ nych. uczynienie niewidocznymi albo wystawienie fałszywych znaków granicznych także oznacza popełnienie przestępstwa. 1 kg tytoniu do palenia. zmieniony Traktatem Akcesyjnym z 2003 r. z których Polska ratyfikowała m. Wykaz gmin położonych w tej strefie oznaczanej spe­ cjalnymi tablicami z napisem „Strefa nadgraniczna" zawiera załącznik do roz­ porządzenia MSWiA z 2005 r. W dążeniu do unifikacji obowiązujących ustaleń w zakresie zwolnień celnych oraz stosowanych proce­ dur odprawy celnej zawarto liczne umowy międzynarodowe. Jak już wspomniano w poprzednim rozdziale w punkcie dotyczącym bezpieczeństwa nad wodą. ustalające zasady przywozu towarów na obszar celny Wspólnoty Europejskiej i wywozu towarów z tego obszaru.

c. produktami pośrednimi. Przepi­ sy te zwalniają z należności celnych towary przywożone z państw trzecich przez podróżnych. gdy przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz innej osoby. Ponadto wartość innych towarów przywożonych przez wskazane. Regulacje wspólnotowe odróżnia­ ją przedstawicielstwo bezpośrednie. jeśli nie przekraczają następujących ilości: • 0. Powyższe zwolnienia z należności celnych w odniesieniu do wyrobów tyto­ niowych i alkoholowych nie są udzielane podróżnym. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na potrzeby osobiste podróżnego. Zawsze jednak . szczegól­ ne kategorie podróżnych nie może przekraczać równowartości 80 euro. Znajdują. Te znacznie większe ograniczenia w zakresie zwolnień od należności celnych przywozowych są uzasadnione potrzebą przeciwdziałania częstemu przywozowi dużych ilości towarów przez osoby z państw trzecich często przekraczające gra­ nicę zewnętrzną Wspólnoty. perfumy i wody toaletowe oraz produkty lecznicze: • 200 papierosów lublOO cygaretek lub 50 cygar lub 250 g tytoniu do palenia lub proporcjonalna ilość tych różnych produktów w zestawie. jeśli wwożone w bagażu osobistym towary nie mają charakteru handlowego. jest unormowana inaczej niż przedstawicielstwo w kodeksie cywilnym. To ostatnie określenie jest przy tym rozumiane jako przywóz okazjonalny wyłącznie towarów przeznaczonych do własnego użytku podróżnych lub ich rodzin bądź przeznaczonych na prezenty. Warto zauwa­ żyć. Natomiast towary przywożone w bagażu osobi­ stym przez osoby zamieszkałe lub pracujące w strefie nadgranicznej lub członków załóg środków transportu kursujących między Wspólnotą Europej­ ską a państwami trzecimi podlegają zwolnieniom od należności przywozowych. Natomiast podróżni przyjeżdżający do Polski z terytorium państwa nienaIcżącego do Wspólnoty. 20 litrów napojów alkoholowych będących tzw. Omawiane rozporządzenie z 1983 r. bądź napoje o mocy alkoholu nieprzekraczającej 22%. jakimi są wyroby tytoniowe. alkoholu etylowego o mocy 8 0 % i więcej albo 0. • 50 g perfum oraz 0. gdy przedstawiciel działa we własnym imieniu lecz na rzecz innej osoby. alkohol etylowy o mocy 80% lub więcej w ilości 1 litra. rozporzą­ dzenie to ograniczyło wartość zwolnionych od należności przywozowych towa­ rów do równowartości 90 euro. Takim przedstawicielem pośrednim jest agent celny.Prawo celne z 2004 r.1 litra wody toaletowej. który rozumie przedstawicielstwo jako umocowanie do działania w cudzym imieniu. roku życia. który nie ukończył 15 lat. czyli z tzw.25 litra wody toaletowej. • 20 sztuk papierosów albo 15 sztuk cygaretek albo 5 sztuk cygar albo 20 g tytoniu lub tabaki. którzy ukończyli 17 lat. • 0. alkohol i napoje alkoholowe. odprawa czasowa. czy przedsta­ wicielstwo dotyczące reprezentowania przed organami celnymi. od przedstawicielstwa pośredniego. państwa trzeciego. ustalonymi przez rozporządzenie nr 918/83 dotyczące wspólnotowego systemu zwolnień celnych z 1983 r. oraz . wtedy zastosowanie ustalenia Wspólnotowego Kodeksu Celnego zwłasz­ cza w takich kwestiach.w świetle zarówno regulacji wspólnotowych. który nie ukończył 15 lat. W konsekwencji w stosunkach celnych występuje niespójność z unormowaniem przedstawicielstwa w polskim k. W przy­ padku podróżnego. państwa członkowskie UE mogą zmniejszyć tę kwotę do 90 euro. aby nie wskazywała na przywóz W celu handlowym. że instytucja przedstawicielstwa we Wspólnotowym Kodeksie Celnym oraz w uzupełniającej go ustawie . przywożonych w bagażu osobistym podróżnego z 2004 r.5 litra napojów o mocy do 22%. • napoje destylowane i spirytusowe o mocy alkoholu przekraczającej 22%. należących do czterech podstawowych grup towarowych. są objęci ogranicze­ niami co do zawartości bagażu osobistego. • produkty lecznicze w ilości przeznaczonej na własny użytek podróżnych. win musujących i wzmocnionych. aby były one zwolnione od należności przywozowych na obszar celny Wspólnoty. • 110 litrów piwa. Wskazane ilości wyrobów tytoniowych i napojów alkoholowych obywatele polscy mogą też wwozić bez akcyzy przy podróżach do innych państw człon­ kowskich UE. • wina niemusujące w ilości 2 litrów. W sytuacjach nic objętych zwolnieniami od należności przywozowych wwóz towarów na obszar celny Wspólnoty podlega zgłoszeniu do procedury celnej.172 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 173 90 litrów wina i napojów fermentowanych (w tym 60 litrów wina musują­ cego). W odniesieniu do podróżnego. jak zgłoszenie celne. którzy nie ukończyli 17. jak i polskiego k. Dla typowych turystów są to ilości znacznie przekraczające ich potrzeby wła­ sne. • Na podstawie wskazanych upoważnień dla państw członkowskich i delegacji ustawowej zawartej w prawie celnym zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie ograniczenia wartości i ilości zwolnionych od należności przywozowych towarów. Ponadto w odniesieniu do innych towarów niż wyżej wymie­ nione zwolnienie jest przyznawane do całkowitej wartości 175 euro. obejmuje zwolnieniem następujące ilo­ ści towarów wwożonych na obszar celny Wspólnoty. Rodzaj i ilość tych towarów powinna być taka.c. • 25 g perfum i 0. Państwa te są uprawnione do zmniejszenia wartości lub ilości towarów przywożonych przez osoby zamieszkałe lub zatrud­ nione w strefie nadgranicznej oraz załogi środków transportu wykorzysty­ wanych w ruchu między państwami trzecimi a Wspólnotą.5 litra napojów destylowanych i spirytusowych o mocy powyżej 22%. lub proporcjonalna ilość tych produktów w zestawie. wina musujące lub likierowe w ilości 2 li­ trów.5 litra win niemusujących.

że określenie „waluty wymienialne" oznacza waluty obce państw spełnia­ jących wymagania statutu Międzynarodowego Funduszu Walutowego. nieoprawione fotografie i powiększenia fotograficzne. Także wywóz wartości dewizowych i krajo­ wych środków płatniczych. czasopisma. Ola turystyki przyjazdowej i wyjazdowej istotne znaczenie ma swoboda ob­ rotu dewizowego z zagranicą zadeklarowana przez prawo dewizowe.przywozu wartości dewizowych i krajowych środków płatniczych. Te zadania kontrolne organów celnych w morskich przejściach granicznych wyko­ nują organy Straży Granicznej. o ile mają oczywisty cha­ rakter promocyjny. słownicz­ ku ustawowym omawiana ustawa zawiera ponad dwadzieścia definicji. euro. Ustawa ta została istotnie zmieniona w 2007 r. jak też rozkłady jazdy zagranicz­ nych środków transportowych.174 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 175 prawa celnego z 2004 r. Wykaz ten opublikowany w Monitorze Polskim obejmuje 132 waluty wymienialne. W tych granicach nie ma obowiązku zgłoszenia w formie pisemnej . katalogi targowe. W świetle obowiązującego prawa dewizowego każdy obywatel polski mający miejsce zamieszkania w kraju jest właśnie rezydentem. Zasady takiego obrotu. mapy geograficzne. Noweli­ zacja prawa dewizowego dokonana w 2007 r. euro. W tzw. które nie ma nic wspólnego ze słownikowymi znaczeniami tego pojęcia. Jeśli jed­ nak wykonuje działalność gospodarczą za granicą. Przy tym szczegółowo są określone wa­ runki przeprowadzania kontroli celnej bagażu nadanego i bagażu kabinowego zabranego przez pasażera ze sobą na pokład samolotu oraz bagażu przewożo­ nego drogą morską. jeśli są przestrzegane wyżej wskazane ograniczenia. co reguluje rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r.4. przewiduje zwolnienie z na­ leżności celnych przywozowych tzw. Takie odstępstwo może też dotyczyć obowiązku dokonywania przeka­ zów pieniężnych za granicę oraz rozliczeń w kraju związanych z obrotem dewizowym za pośrednictwem banków. będąc w uproszczeniu odpowiednikiem dawniej uży­ wanego określenia „osoba krajowa". • materiały informacyjne dostarczane akredytowanym przedstawicielom lub korespondentom wyznaczonym przez narodowe organizacje turystyczne. broszury. plakaty.in. Ograniczenia dewizowe w turystyce Turystyka przyjazdowa i wyjazdowa wiąże się w sposób naturalny z przywo­ zem i wywozem krajowych środków płatniczych. euro. Termin zaś „nierezydent" odpowiada w przybliżeniu dawnemu. Ustawa ta określiła zadania organów celnych i zasady ich wykonywania przez funkcjonariuszy celnych. obowią­ zujące ograniczenia dewizowe oraz zasady kontroli dewizowej określa prawo . Warto też zazna­ czyć. jeżeli ich wartość przekracza łącznie równowartość 10 tys.organom celnym lub organom Stra­ ży Granicznej wykonującym kontrolę celną . których równowartość nie przekracza wskazanej kwoty. • wykazy i roczniki hoteli zagranicznych publikowane przez urzędowe insty­ tucje zagraniczne lub pod ich patronatem. wartości dewizowych. Do tego rodzaju materiałów zalicza się w szczególności: • ulotki. nie wymaga okazania bez wezwania wskazanym organom dokumentów 7. dewizowe z 2002 r. przeznaczone do bezpłatnej dystrybucji w celu za­ chęcania obywateli do odwiedzania innych państw. umożliwiających odstępowanie od ustawowych ograniczeń dewizowych oraz obowiązków w zakresie zgłaszania organom celnym lub Straży Granicznej przywozu lub wywozu krajowych lub zagranicznych środ­ ków płatniczych. potocznie bardziej zrozumiałemu określeniu „osoba zagraniczna". Dotychczasowe uprawnienia Ministra Finansów w zakresie udzielania ogólnych zezwro!eń dewizowych w drodze rozporządzenia zostały obecnie przeniesione do omawianej ustawy. Jednym z tych zadań jest kontrola celna w postaci rewizji celnej bagażu oraz przeszu­ kania podróżnego wprowadzającego towary na obszar celny Wspólnoty lub wyprowadzającego je z tego obszaru. nieprzeznaczone do rozdawania. turystycznych materiałów informacyj­ nych. a także z dokonywaniem czyn­ ności prawnych stanowiących obrót dewizowy. Jest to akt normatywny napisany podobnie trudnym do zrozumienia językiem. jeżeli kwota przekazu lub rozliczenia przekracza równowartość 15 tys. Wykaz takich walut ustala obecnie obwieszczenie Prezesa NBP w sprawie ogłoszenia wykazu walut wymienialnych z 2006 r. poszerzyła zakres tej swobody. Powołane rozporządzenie nr 918/83 z 1983 r. książki. w celu dosto­ sowania do wymagań prawa wspólnotowego. . Zasada swobodnego wywozu za granicę i przywozu do Polski wartości de­ wizowych oraz krajowych środków płatniczych przez rezydentów i nicrezydentów przekraczających granicę państwa jest w prawie dewizowym z 2002 r. Jedną z nich jest określenie „rezydent". przywożonych z państw trzecich na obszar celny Wspólnoty. oganiczona do kwoty o równowartości 10 tys.czynności dokonane przez przedstawiciela w grani­ cach upoważnienia powodują skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. jak prawo celne. przezrocza oraz ilustrowane kalendarze. to w zakresie czynności związanych z tą działalnością jest traktowany jak nierezydent. Prawo dewizowe utrzymało udzielanie indywidualnych zezwoleń dewizowych przez Prezesa NBP. zagranicznych środków płat­ niczych oraz innych tzw. w tym m. przewodniki. Kontrolą przestrzegania przepisów prawa celnego oraz innych przepisów związanych z przywozem towarów na obszar celny Wspólnoty i wywozem to­ warów z tego obszaru przez przejścia graniczne na terytorium RP zajmuje się jednolita. publikacje dotyczące muzeów. Spowodowało to uchylenie części ograniczeń w przepły­ wie kapitału do i z krajów trzecich oraz zmniejszenie zakresu tych ograniczeń. działająca na pod­ stawie ustawy o Służbie Celnej z 1999 r. uzdrowisk lub podobne. umundurowana formacja w postaci Służby Celnej.

. gdy sam sprzedawca dokonuje zwrotu podatku podróżnemu. stosującymi kasy rejestrujące obrót. aby osoba fizyczna podejmująca tę działalność gospodarczą nic była prawomocnie skazana za przestępstwo skarbowe albo za przestępstwo popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobi­ stej. W odniesieniu do towarów obciążonych podatkiem VAT omawiany zwrot podatku jest możliwy tylko w razie spełnienia wszystkich ustawowo określo­ nych przesłanek.. Wymaga to zawiadomienia przez przedsiębiorcę na piśmie organu prowadzącego rejestr działalności kantorowej. Na podstawie ustaleń przepisów wprowadzających ustawę o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. posiadające fachowe przygotowanie do wykonywania tych czynności. euro. określa obecnie rozporządzenie Mini­ stra Finansów z 2007 r. przepisy prawa dewizowego dotyczące działalności kantorowej. Zawiera ono również wzór zgłoszenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę tych wartości lub środków. określona przez rozpo­ rządzenie Ministra Finansów z 2004 r. Spełnienie tych wszystkich warunków przedsiębiorca musi potwierdzić swoim pisemnym oświadczeniem dołączanym do wniosku o wpis do rejestru działal­ ności kantorowej. którzy zawarli odpowiednie umowy w sprawie zwrotu podatku z podmiotami zajmującymi się tego ro­ dzaju zwrotami zawodowo. że znowelizowane w 2007 r. Trzeba także wspomnieć o obowiązku wprowadzonym przez prawo dewizo­ we z 2002 r. oparte na VI Dyrektywie w sprawie VAT. Za takie przestępstwa nie może też być prawomocnie skazany żaden czło­ nek władz lub wspólnik osoby prawnej lub spółki osobowej. upoważniająca do żądania zwrotu podatku VAT. jeśli spełniły ustawowo określone warunki. prawo dewizowe umożliwia zawieszenie wykonywania działalności kantorowej na okres do 2 lat. Miejsce stałego zamieszkania ustala się przy tym na podstawie paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość. Zasady zwrotu podatku VAT turystom przyjeżdżającym do Polski Od chwili uzyskania członkostwa w UE przez Polskę tylko osoby fizyczne nicmające stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty mają prawo do otrzymania zwrotu podatku VAT zapłaconego przy nabyciu towarów w Polsce. W tym zakresie straci­ ło moc rozporządzenie wymienionego ministra z 2002 r. Szczególne warunki prowadzenia działalności kantorowej ustalone przez prawo dewizowe wymagają.do takich warunków zostały w szczególności zaliczone następujące wymagania: • zakup towarów od sprzedawców będących zarejestrowanymi podatnikami VAT. 7. aby mogły one wykonywać działalność kantorową. Sposób dokonywania potwierdzenia przywozu do kraju oraz wywozu za granicę wartości dewizowych lub krajowych środków płatniczych. ale to szerokie pojęcie należy w tym wypadku rozumieć wąsko w sposób wyżej wskazany.d. Ta fachowość musi być udokumentowana świa­ dectwem ukończenia odpowiedniego kursu lub świadectwem pracy potwierdza­ jącym co najmniej roczną pracę w banku na stanowisku bezpośrednio związa­ nym z obsługą transakcji walutowych.176 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 177 potwierdzających uprawnienie do wywozu lub zezwolenia dewizowego upraw­ niającego do wywozu. przekracza­ jących łącznie równowartość 10 tys. W przyszłości to wyłączenie może być rozszerzone na inne towary w drodze rozporządzenia Ministra Finansów. Osoby te zostały w powołanej ustawie nazwane mianem podróżnych. wynikająca z imiennego dokumentu wystawionego przez jednego sprzedaw­ cę. obecnie kupno i sprzedaż wartości dewizowych oraz pośrednictwo w ich kupnie i sprzedaży stanowi działalność regulowaną w rozumieniu ustawy o s. Kontrolę speł­ nienia tego obowiązku wykonują pracownicy NBP. przy czym ten ostatni warunek nic dotyczy przy­ padku.g. Obecnie regulują lo przepisy ustawy o podatku od towarów i usług z 2004 r. Czynności bezpośrednio związane z wy­ konywaniem działalności kantorowej mogą być wykonywane tylko przez osoby niekaranc za wskazane przestępstwa. W konsekwencji turyści z innych państw członkowskich UE nic otrzymu­ ją już zwrotu podatku VAT zapłaconego w Polsce przy zakupie towarów i oma­ wiane przepisy przestały oddziaływać na turystykę przyjazdową z tych państw.t zgodnie z którym rezydenci dokonujący obrotu dewizowego z zagranicą oraz przedsiębiorcy wykonujący działalność kantorową są obowią­ zani przekazywać NBP dane w zakresie niezbędnym do sporządzenia bilansu płatniczego oraz tzw. Warto zaznaczyć. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej mają znaczenie zmienione w 2004 r. Oprócz już przedstawionej kwestii osób uprawnionych do otrzymania zwrotu . • 200 zł jako minimalna łączna wartość zakupów wraz z podatkiem VAT. Uprzednio tego rodzaju działalność wymagała uzyskania zezwolenia. które w stanie nienaruszonym zostały przez nich Wywiezione w bagażu podróżnym poza obszar Wspólnoty.. że już w dro­ dze ustawowej został wykluczony zwrot podatku w przypadku nabycia paliw silnikowych. Warto podkreślić. Wskazane przepisy ustawowe są obecnie skierowane wyłącznie do turystów zagranicznych z państw trzecich i umożliwiają im otrzymanie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Działalność ta wymaga wpisu do rejestru działalności kantorowej prowadzonego przez Prezesa NBP. międzynarodowej pozycji inwestycyjnej.5. Ponadto przedsiębiorca wykonujący dzia­ łalność kantorową jest obowiązany zapewnić odpowiedni lokal spełniający warunki techniczne i organizacyjne niezbędne do bezpiecznego i prawidłowego wykonywania czynności bezpośrednio związanych z działalnością kantorową.

• zawrzeć umowy ze sprzedawcami towarów. w odróżnieniu od niektórych części samochodowych. skoro przysługuje ono jedynie osobom fizycznym niemającym stałego miejsca zamieszkania na terytorium Wspólnoty. • powiadomić w formie pisemnej właściwy urząd skarbowy o zamiarze roz­ poczęcia działalności w zakresie zwrotu podatku VAT zagranicznym po­ dróżnym. jak też zakresu. • złożyć we właściwym urzędzie skarbowym kaucję gwarancyjną w wys. Pomocne w roz­ strzyganiu tych wątpliwości są interpretacje podatkowe izb skarbowych i urzę­ dów skarbowych. jak też sytuację rynkową w obrocie towarami podlegającymi opodatkowaniu podatkiem VAT oraz przepisy UE. • co najmniej od 12 miesięcy być zarejestrowanym podatnikiem podatku VAT. są uprawnieni do pobrania prowizji od zwracanej kwoty podatku.pl. Ustawa o podatku od towarów i usług przewiduje możliwość ustalenia w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw finansów publicznych maksy­ malnej wysokości wskazanej prowizji. Aby otrzymać od mini­ stra właściwego do spraw finansów publicznych zaświadczenie stwierdzające spełnienie wszystkich tych warunków. których podstawowe tezy są publikowane na stronach interne­ towych: www. potwierdzającego na wyżej wymienionym imiennym dokumencie wywóz danego towaru poza terytorium Wspólnoty. W takiej sytuacji pozostali sprzedawcy są zobowiązani do zawarcia odpowied­ niej umowy z wyspecjalizowanym podmiotem. poprawiania stwierdzonych w niej błędów. co następuje w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Finansów z 2004 r.178 • Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 179 wywiezienie zakupionego towaru za granicę nie później niż w ostatnim dniu trzeciego miesiąca następującego po tym. 5 min zł w formie depozytu pieniężnego. Sam sprzedawca może dokonywać zwrotu podatku VAT tylko wtedy. wartości i stanu towarów. uwzględniając sytuację gospodarczą Polski. Obec­ nie jednak po przyjęciu Polski do UE obywatele polscy oczywiście nie mają już prawa do zwrotu podatku VAT przy zakupach dokonywanych w innych pań­ stwach członkowskich. Te ograniczenia powodują. Obecnie ponad 1500 sklepów w Polsce jest sprzedawcami spełniającymi ustawowe wymagania. Pozostałe załączniki do tego rozporządzenia określają wzór imiennego dokumentu stano­ wiącego podstawę do dokonania zwrotu podatku VAT oraz obowiązujący wzór stempla granicznego urzędu celnego. • nie mieć zaległości podatkowych wobec budżetu państwa ani zaległości z tytułu składek na rzecz ZUS co najmniej od 12 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o wydanie zaświadczenia. Unormowania prawne poszczególnych państw członkowskich UE różnią się w sprawach zwrotu podatku VAT podróżnym pod niektórymi względami. Przy tym może on dokonywać zwrotu wyłącznie w odniesieniu do towarów nabytych u niego. Obecnie działa tylko jeden taki pośrednik prowadzący działal­ ność w zakresie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich. dotyczących zwłaszcza wypełniania związanej z tym dokumentacji. którego przedmiot działalności stanowi dokonywanie takiego właśnie zwrotu podatku zapłaconego przy nabyciu towarów. Np. gwarancji bankowych lub obligacji • Skarbu Państwa o co najmniej trzyletnim terminie wykupu. Omawiana ustawa stawia szereg warunków przedsiębiorcom zamie­ rzającym podjąć tego rodzaju działalność gospodarczą. we Francji nie zwraca się podatku VAT zapłaconego od nabytego alkoholu. gdyż nie jest moż­ liwe potraktowanie go jako bagażu osobistego. W praktyce prowizja ta wynosi od 15% do 2 5 % i maleje wraz ze wzrostem wartości zakupionych towarów. że zwrot podatku VAT podróżnym nie obejmuje nabytego samochodu. Dotychczas nic było jednak potrzeby wyda­ nia takiego fakultatywnego rozporządzenia. które mogą być wywożone w bagażu osobistym po­ dróżnego poza terytorium Wspólnoty. jeśli jego obroty w poprzednim roku podatkowym wyniosły powyżej 400 tys.vat. których wzór określa załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 2004 r. Izba Skarbowa w Gdańsku zajęła stanowisko. dany podmiot powinien: być spółką z o. Spełnienie wymaganych warunków przez podmiot zamierzający prowadzić omawianą dzia­ łalność gospodarczą znajduje wyraz w odpowiednim zaświadczeniu wystawia­ nym przez Ministra Finansów. w sprawie dokonywania zwrotu tego podatku. od których przysługuje zwrot podatku VAT. Sprzedawcy towarów oraz podmioty prowadzące działalność gospodarczą w postaci zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym. której członkowie władz nie byli ka­ rani za przestępstwa karne skarbowe lub za przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Generalnie minimalna łączna wartość zakupionych towarów powinna wynosić .o. Spełnienie wszystkich wyżej wymienionych warunków nie było i nie jest prostą sprawą. zł. dokonane specjalnym stemplem z numcratorem na imiennym dokumencie wystawionym przez sprzedawcę towaru. których taki zwrot może dotyczyć. Dokonywanie zwrotu podatku VAT podróżnym z państw trzecich wywołuje W praktyce wiele wątpliwości. lub spółką akcyjną. do którego to dokumentu powinien być załącznik w postaci paragonu z kasy rejestrującej sprzedawcy. • potwierdzenie przez graniczny urząd celny wywozu towaru za granicę. Takie zaświadczenie jest wydawane na okres nie dłuższy niż rok. aby towar od nich zakupiony umożliwiał zagranicznym podróżnym z państw trzecich wystąpienie o zwrot podatku VAT. że turyści polscy wyjeżdżający do państw członkowskich UE mieli uprzednio możliwość skorzystania z prawa do zwrotu podatku VAT zapłaconego przy zakupie różnych towarów w odwiedzanych państwach. że tylko część sprzedawców sama dokonuje zwrotu podatku VAT zagranicznym podróżnym z państw trzecich. w którym dokonano zakupu. stan obrotu towarowego z zagranicą poszczególnymi grupami towarów. Takie placów­ ki handlowe są oznaczone specjalnymi plakietkami informującymi. Warto zaznaczyć. Np.

osób prawnych i innych jednostek organizacyjnych oraz osób fizycznych. parki krajobrazowe. Podjęte w Polsce działania prawne i organizacyjne zmierzające do ochrony przyrody znalazły wyraz w ustawie o zachowaniu narodowego charakteru stra­ tegicznych zasobów naturalnych kraju z 2001 r. Czynniki przyrodnicze spełniają wtedy bar­ dzo różne funkcje: poznawcze. • zasadę priorytetu interesu publicznego w ochronie przyrody. zasoby przyrodnicze par­ ków narodowych. Szczegółowe zasa­ dy korzystania przez obywateli z tych zasobów określają odrębne przepisy. Różne cechy i elementy środowiska naturalnego stanowią przedmiot zaintere­ sowania zarówno turystów. W świetle ustaleń ustawy o ochronie przyrody z 2004 r. siedlisk zagrożonych wyginięciem. a więc także osób uprawiających turystykę lub rekreację w środowisku przyrodniczym oraz organizatorów turystyki i organizatorów rekreacji. Realizacja celów ochrony przyrody wymaga wprowadzenia wielu zakazów i ograniczeń zachowania się na obszarach chronionych oraz w odniesieniu do obiektów chronionych. wychowawcze. zarządzany prawnie lub innymi skutecznymi środkami. stanowiąc istotną część szerszego pojęcia ochrony środowiska.6. Zgodnie z omawianą ustawą dbałość o przyrodę. lasy państwowe. Formy ochrony przyrody ustalone w omawianej ustawie dzieli się zwykle na trzy grupy: • formy ochrony obszarowej: parki narodowe. jak i uczestników rekreacji. oraz ustawa o lasach z 1991 r. obszary chronionego krajobrazu i obszary Natura 2000. ale także międzynarodowej. • formy ochrony gatunkowrej: roślin. wypoczynkowe. • krajobrazu.in.180 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją • 181 równowartość 175 euro. zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów. Przy tym rozwój turystyki i rekreacji przyczynił się do konieczności wprowadzenia administracyjnych ograniczeń w korzystaniu z przyrody w celach turystycznych i rekreacyjnych. zwierząt lub grzybów. można wskazać trzy zasady prawa ochrony przyrody: • zasadę powszechności ochrony przyrody. omówiona w punkcie 2 rozdziału 6 podręcznika. tworów i skład­ ników przyrody. rzadkich i chronionych gatunków roślin. W konsekwencji ochrona przyrody jest obowiązkiem każdego. zwierząt i grzybów. Doprowadziło to do ustalenia zasad ochrony przyrody w skali nie tylko krajo­ wej. inne jednostki orga­ nizacyjne i osoby fizyczne prowadzące działalność wpływającą na przyrodę. zdrowotne. • siedlisk przyrodniczych. Są one two­ rzone w drodze rozporządzenia Rady Ministrów. jest obowiązkiem organów administracji publicznej. zabawo­ we. Nakłada to rozmaite obowiązki nie tylko na organy administracji rządowej i organy jedno­ stek samorządu terytorialnego. w których biorą one początek. • formy ochrony obiektowej: pomniki przyrody. ale także na osoby prawne. Odnosi się to do: • dziko występujących roślin. Taką wła­ śnie najcenniejszą formą ochrony obszarowej są parki narodowe. a także w celu zachęcenia do uprawiania rekreacji. kształcące. • zieleni w miastach i wsiach. sportowe. W najpełniejszym zakresie ochrona przyrody jest realizowana na obszarach chronionych. Zaliczyła ona do strategicznych zasobów naturalnych Polski m. Zgodnie z powołaną ustawą z 2004 r. użytki ekologiczne i zespoły przyrodniczo-krajobrazowe. estetyczne. • zwierząt prowadzących wędrowny tryb życia. Ta­ kie przepisy zawiera w szczególności ustawa o ochronie przyrody z 2004 r. zmiana granic już istnieją- . Ochrona przyrody oznacza ochronę szczególnie cennych przyrodniczo obsza­ rów i obiektów oraz ochronę gatunkową roślin i zwierząt. w jeziorach i zbiorni­ kach wodnych o ciągłym dopływie wody. Zasady ochrony przyrody Ścisłe związki przyrody z turystyką i rekreacją są dla każdego oczywiste. Zasadą jest nieodpłatność wszelkich form korzystania ze strategicznych zasobów naturalnych kraju w celach niekomercyjnych. rezerwaty przyrody. czy użytkowe. Właśnie przyroda jest zwornikiem turystyki z rekreacją. 7. Dotyczy to zwłaszcza rekreacji. Powołana ustawa gwarantuje wolny wstęp do lasów państwowych oraz cieków i zbiorników wodnych stanowiących własność Skarbu Państwa. • roślin. zwierząt i grzybów objętych ochroną gatunkową. • zadrzewień. walory przyrodnicze są wykorzystywane do przyciągnięcia turystów. Toteż prawo ochrony przyrody stanowi dział prawa ochrony środowiska. • tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt. • zasadę planowości ochrony przyrody. Stanowią one własność Skarbu Państwa i w zasadzie nie podlegają przekształceniom własnościowym. a także związanych z nimi dóbr kulturowych. Utworzenie nowych parków narodowych. w kanałach. będącą dziedzictwem i bo­ gactwem narodowym. zwierząt i grzybów. prestiżowe. wody podziemne i powierzchniowe w ciekach naturalnych i w źródłach. Obecnie są w Polsce 23 parki narodowe. stanowiska dokumentacyjne. Zgodnie z definicją Światowego Związku Ochrony Przyrody jest to obszar lądu i/lub morza wyznaczony celowo do ochrony i zachowania różno­ rodności biologicznej i zasobów naturalnych. ochrona przyrody polega na zacho­ waniu. aby można było wystąpić o zwrot podatku VAT od towarów nabytych w danym państwie członkowskim UE i wywiezionych poza obszar celny Wspólnoty. Właśnie te tzw. jak też wody polskich obszarów mor­ skich wraz z pasmem nadbrzeżnym.

W rezultacie za wstęp na inne obszary w tych 13 parkach narodowych oraz do niewymienionych w powołanym rozporządzeniu 2 parków: Kampinoskiego i Ojcowskiego nie pobiera się opłat. naukowymi. Taki obs2ar chroniony obejmuje obszary zachowane w stanie naturalnym lub mało zmienionym. turystycznych i sportowych. grzybów i zwierząt oraz twory i składniki przyrody nieożywionej. czynnej i krajobrazowej. wyróż­ niające się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. Dla turysty oznacza to w szczególności obowiązek poruszania się wyłącz­ nie po szlakach wyznaczonych przez dyrektora parku narodowego. kulturowymi i eduka­ cyjnymi liczący nie mniej niż 1000 ha. palenia ognisk i wyrobów tytoniowych oraz źródeł światła o otwartym płomieniu poza miejscami wyznaczonymi. a do wykonywania czynności tego rodzaju może on upoważnić funkcjonariuszy Straży Parku. Ponadto dyrektorowi parku naro­ dowego przysługują uprawnienia w zakresie ścigania naruszeń prawa w spra­ wach z zakresu ochrony przyrody. działających na terenie danego parku narodowego. Park narodowy obejmuje obszar chroniony wyróżniający się szczególnymi wartościami przyrodniczymi. W odróżnieniu od parku narodowego przepi­ sy prawne nic stawiają dla rezerwatu przyrody żadnych wymagań co do wielko­ ści tego rodzaju obszaru chronionego. Taki plan m. na­ ukowej. Taki plan ustanawia wojewoda w drodze rozporządzenia. Utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozporządzenia wojewody wydanego bez ko­ nieczności uzgodnień lub opinii. co ogranicza masową turystykę i rekreację na obszarach parków narodowych. bądź likwidacja parku narodowego w razie bezpowrotnej utraty wartości przyrodniczych i kulturowych jego obszaru wymaga uzgodnień z właściwymi miejscowo organami uchwałodawczymi jednostek samorządu terytorialnego oraz zaopiniowania przez zainteresowane organizacje pozarządowe. przyrody nieożywionej i krajobrazowy. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń. Jest on też upoważniony do wydawania za­ rządzeń określających sposoby korzystania z obszarów parku narodowego w celach m. czyli dodatkowa strefa ochronna określona w celu zabezpieczenia przed zagrożeniami zewnętrznymi wynikającymi z działalności człowieka. Park narodowy działa na podstawie statutu nadanego w drodze zarządzenia przez ministra właściwego do spraw środowi­ ska. grzybów lub krajobrazów) oraz ze względu na główny typ ekosystemu (np. studentom. udostępnianie parku narodowego do celów rekreacyjnych. czy organiza­ cji imprez rekreacyjno-sportowych bez zgody dyrektora parku narodowego. turystycznych i rekreacyjnych. Na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z 2005 r. Rozporządzenie Ministra Środowi­ ska z 2005 r. a także ustala miej­ sca i obszary udostępniane dla celów turystycznych i rekreacyjnych. zakaz bi­ wakowania. kulturowy­ mi lub walorami krajobrazowymi. Każdy rezerwat przyrody powinien mieć obecnie plan ochrony sporządzony na 20 lat. do których za wstęp obligatoryjnie są pobierane opłaty. Rozporządzenie to odróżnia typy i podtypy rezerwatów ze względu na dominujący przedmiot ochrony (np. wodny. faunistyczny. torfowiskowy. oraz wymieniło 13 dalszych parków narodowych. Wiążą się . naukowymi. stepowy. Wobec jednak niskiej inflacji w Polsce turyści nie muszą się obawiać wzrostu tej maksymalnej opłaty.182 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 183 cych. która może być waloryzowana. Przy tym z punktu widzenia turystów ma znaczenie ustawowe zwolnienie od tej opłaty dzieci do lat 7 oraz zniżka 5 0 % przyznana przez oma- wiana ustawę uczniom. Turysta musi przy tym liczyć się z koniecznością uiszczenia opłaty za wstęp do parku narodowego lub na niektóre jego obszary oraz za udostępnienie parku narodowego lub niektórych jego obszarów. na którym ochronie podlega cała przy­ roda oraz walory krajobrazowe. Do zadań tej służby ustawa o ochronie przyrody zalicza m. określiło 8 parków narodowych. Wskazany minister sprawuje nadzór nad parkami narodowymi. ostoje i siedliska przyrodnicze. jak też zakaz niszczenia lub umyślnego uszkadzania roślin i grzybów. Ustawa o ochronie przyrody przewiduje obowiązek sporządzenia i realizacji dla każdego parku narodowego planu jego ochrony na okres 20 lat. Plan ochro­ ny jest wyrazem funkcji spełnianych przez parki narodowe: ochronnej. emerytom. rencistom i osobom niepełno­ sprawnym. ekosystemy. florystyczny. Dyrektor parku narodowego zarządza państwową jednostką budżetową. wydmowy lub skalny). a także siedliska roślin. gospodarczej oraz turystycznej. w któ­ rych takie opłaty pobiera się za wstęp na niektóre ich obszary. Jednak w razie zmiany granic rezerwatu przy­ rody lub celów jego ochrony bądź zamierzonej likwidacji odpowiednie rozpo­ rządzenie wojewody może być wydane tylko za zgodą ministra właściwego do spraw ochrony środowiska i po zasięgnięciu opinii wojewódzkiej rady ochrony przyrody. Pobrane oplaiy za wstęp są przeznaczone na tworzenie i utrzymanie infrastruktury turystycznej i edukacyjnej parku narodowego oraz ochronę przy­ rody. dydaktycznej. jakimi są funkcja przy­ rodnicza i naukowa. zakłócania ciszy. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku narodowego.in. Na mocy ustaleń omawianej ustawy dyrektor parku narodowego reprezentuje Skarb Państwa w stosunkach cywilnoprawnych w zakresie za­ rządzanego mienia danego parku. że część wpływów z tego tytułu w wyso­ kości 15% przeznacza się na dofinansowanie działalności GOPR oraz TOPR. odróżnia się 9 rodzajów rezerwatów przyrody: leśny. wskazuje obszary ochrony ścisłej. Ustawa o ochronie przyrody ograniczyła wysokość opłaty za jednorazowy wstęp do parku narodowego do kwoty 6 zł. zwłaszcza że w praktyce pobierane opłaty za wstęp są znacznie niższe.in. społecznymi. jaką w świetle prawa jest taki park. Ta ostatnia nie może pozostawać w sprzeczności z funkcjami podstawowymi. Na obszarach graniczących z parkiem naro­ dowym jest wyznaczana otulina parku narodowego. Ustawowo zostało przesądzone. zaliczanych do Służby Parku Narodowego. słonoroślowy (halofilny).in. W praktyce rezerwaty są tworzone na stosunkowo niewielkich obszarach. Drugą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są rezerwaty przyrody.

Zgodnie z defini­ cją parku krajobrazowego na jego terenie przewiduje się rozwój form turystyki poznawczej. grzybów i zwierząt objętych ochroną gatunkową. zakazy właściwe dla danego parku kra­ jobrazowego lub jego części. Z kolei działalność w dziedzinie turystyki i rekreacji powinna uwzględniać swoje oddziaływanie na obszary Natura 2000. ale ma charakter łagodniejszy. Czwartą co do znaczenia formą ochrony obszarowej są obszary chronionego krajobrazu. Dotyczy to terenów chronionych ze względu na wyróżniający się krajobraz o zróżnicowanych ekosystemach. Dla tury­ styki i rekreacji ma znaczenie. a jeśli organ ten nie wyznaczy obszaru chronionego krajobrazu. niszczenia siedlisk i ostoi zwierząt. które najczęściej są obszarami już chronionymi w innych formach ochrony przyrody. Takie rozporządzenie określa m. Spełniają one obok funkcji ochronnej bardzo istotną funkcję edukacyjną. zwierząt i grzybów. Takie parki są w Polsce tworzone od drugiej połowy lat siedem­ dziesiątych XX w. zwierząt i grzybów zagrożonych wyginięciem i ma na celu zapewnienie przetrwania i właściwego stanu ochrony dziko występujących roślin. wartościowych ze względu na moż­ liwość zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem lub peł­ nioną funkcją korytarzy ekologicznych.in. zwierząt i grzybów objęte lego rodzaju ochroną. dyrektywy siedliskowej z 1992 r. w tym oczywiście również turystów i uczestników rekreacji. zakazy obowiązujące na danym obszarze chronionego krajobrazu lub jego części. Obowiązujące prawo wymaga dla parku krajobrazowego sporządzenia i re­ alizacji planu ochrony na okres 20 lat. miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwie­ rząt objętych ochroną gatunkową. Dla turystyki może mieć w szczególności znaczenie zakaz organizowania rajdów motorowych i samochodowych oraz zakaz używania łodzi motorowych i innego rodzaju sprzętu motorowego na otwartych zbiorni­ kach wodnych. Ochrona ta jest realizowa­ na przede wszystkim w miejscach występowania gatunków roślin. W odróżnieniu od parku narodowego działania w nich po­ dejmowane nie są bezwzględnie podporządkowane ochronie przyrody. Zakres tych zakazów nie może wykraczać poza ustalenia w tym zakresie dokonane w ustawie o ochronie przyrody. Spośród innych form ochrony przyrody dla turystyki poznawczej znaczenie ma ochrona gatunkowa roślin. czy zakaz fotografowania. Obecnie utworzenie tego rodzaju formy ochrony przyrody następuje w drodze rozpo­ rządzenia właściwego wojewody.in. określa sposoby eliminacji lub ograniczenia tych zagrożeń oraz wyznacza obszary udostępniane do celów edukacyjnych. kierując się potrzebą ochrony przyrody. Wprowadzenie takiej ochrony musi pociągać za sobą licz­ ne ograniczenia i zakazy (np. Turystów dotyczy w szczególności zakaz wwożenia z zagranicy i wywożenia poza granicę RP roślin. Do zadań dyrektora parku krajobrazowego omawiana ustawa zalicza w szczególności organizowanie działalności edukacyjnej. Bezpowrotna utrata możliwości zaspokajania potrzeb związanych z turystyką i wypoczynkiem może być powodem likwidacji tej formy ochrony przyrody. co wynika z funkcji turystyczno-rekreaeyjnej. Jest to problematyka niezmiernie ważna i złożona. ale z ustawowym ich ograniczeniem do kwoty 6 zł za jednorazowy wstęp do rezerwatu. Trzecią co do znaczenia formą ochrony obszarowej są parki krajobrazowe. bądź ostoi. turystycznej i rekre­ acyjnej. filmowa- . turystycznych i rekre­ acyjnych. zakaz zrywania i niszczenia siedlisk i ostoi roślin oraz grzybów. dyrek­ tywy ptasiej z 1979 r. Takim właśnie obszarem jest np. Kolejną formę ochrony obszarowej stanowią tzw. identyfikuje zagrożenia dla przyrody parku krajobrazowego. zakaz wybierania jaj. W drodze rozporządzeń ministra właściwego do spraw środowiska zostały określone gatunki roślin. w tym dotyczące przestrzegania zakazanych za­ chowań w rezerwacie przyrody. historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popula­ ryzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Tego rodzaju obszary są wyznaczane w drodze rozporządzenia wojewody. to taki obszar może być wyznaczony przez radę gminy w drodze uchwały. oraz tzw. wybrane spośród zakazów ustalonych przez ustawę o ochronie przyrody. siedlisk gatunków roślin i zwie­ rząt. Organ ten ustala stawki tego rodzaju opłat. Akt ten powinien określać m. Taki park obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze. Generalnie reżim prawny tej formy ochrony przyrody jest zbliżony do parku krajobrazowego. a także zachowanie różnorodności gatunkowej i genetycznej. dolina Rospudy. zwierząt i grzybów oraz ich siedlisk.184 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 185 z tym skutki prawne analogiczne do wyżej omówionych w odniesieniu do planu ochrony parku narodowego. Szczególną formą ochrony quasi-obszarowej są w takich sytuacjach strefy ochrony ustalane w celu ochrony ostoi i stanowisk roślin lub grzybów objętych ochroną gatunkową. która jest wyraźnie zaznaczona w ustawowej definicji obszaru chronionego kra­ jobrazu. Taki plan ustanowiony przez wojewodę w drodze rozporządzenia m.in. określonych w ustawie o ochronie przyrody. W rezultacie sieć obszarów Natura 2000 obejmuje obszary szczególnej ochrony ptaków oraz specjalne obszary ochrony siedliskowej. po uzgodnieniu z właściwą miejscowo radą gminy. obszary Natura 2000. Omawiana ustawa przesądzi­ ła przeznaczenie tych opłat na cele ochrony przyrody. czy znacząco wpłynąć negatywnie na gatunki. wynikające z potrzeb ochrony tego obszaru. Wojewoda jest upoważniony do wprowadzenia w drodze rozporządzenia opłat za wstęp na obszar rezerwatu przyrody. umyśl­ nego płoszenia ich i niepokojenia) dotyczące wszystkich. dla których ochrony zo­ stał wyznaczony obszar Natura 2000. Jest to nowa forma ochrony przyrody wprowadzona przez omawianą ustawę w związku z członkostwem Polski w UE i koniecznością wdrożenia tzw. że zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przy­ rody zabronione jest podejmowanie działań mogących w znaczący sposób po­ gorszyć stan siedlisk przyrodniczych oraz.

niszczenia lub uszkadzania drzew i innych roślin. Omawiana ustawa wprowadziła przepisy karne dotyczące naruszenia wymie­ nionych zakazów lub ograniczeń zachowań. Powoduje to ograniczenia w działalności gospodarczej podejmowanej na tych terenach. całkowitego rozpadu. gdy wojewoda nie ustanowił danej formy ochrony przyrody. jak zwłaszcza dotyczące polowania. Tego rodzaju czyny są zagrożone karą aresztu lub grzywny. wydmy. eksploracja jaskiń lub zbiorników wodnych poza miejscami do tego wyznaczonymi. co sprzyja ograni­ czeniu negatywnych skutków działalności człowieka dla przyrody. że­ glowania. Taki fragment krajobrazu może być jednocześnie parkiem kulturowym w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. kamieńce. Wykroczeniami są także umyślne naruszenia zakazów wprowadzonych w odniesieniu do innych form ochrony przyrody. jak też używania łodzi motorowych na otwartych zbiornikach wodnych. a także inne pozostałości ekosystemów mających znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej.jarów. Przewiduje ona odpowiedzialność za wy­ kroczenie w postaci takich zachowań w parku narodowym lub rezerwacie przy­ rody. starorzecza. głazów narzutowych. palenie ognisk lub wyrobów tytoniowych. historycznej lub krajobrazowej. ruchu pojazdów. Może to prowadzić do uznania za pomniki przyrody starych i wyjątkowo wielkich drzew. Dla rozwoju turystyki poznawczej istotne znaczenie mają również formy ochrony obiektowej w postaci wprowadzenia tzw. używania łodzi motorowych. Przy tym pracownicy będący funkcjonariu­ szami Straży Parku są uprawnieni m. ale uciążliwości z tym związane dla przedsiębiorców działających w dziedzinie turystyki lub rekreacji ocenia się jako mniej dotkliwe niż w przypadku innych przedsiębiorców. W celu zachowania i właściwego wykorzystania oraz odnawiania zasobów przyrody i jej składników ustawa o ochronie przyrody przewiduje wprowadzanie licznych ograniczeń i zakazów na obszarach poddanych ochronie. wędkowania i rybołówstwa. tzw. wodospadów. bagna. rowerowy. Natomiast przewożenie przez granicę bez zezwolenia lub wbrew jego warun­ kom albo bez świadectwa fitosanitarnego roślin lub zwierząt z gatunków podle­ gających ograniczeniom na podstawie prawa UE. mogą być uznane za tzw. użytki ekologiczne. drzewa pomnikowego podlega ochronie na podstawie omawianej ustawy aż do samoistnego. jaskiń i innych pojedynczych tworów przyrody żywej i nieożywionej lub ich skupisk o szczególnej wartości przyrodniczej.186 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 187 nia. ruch pieszy. jak np. palenia ognisk. Ta forma ochrony przyrody odnosi się do przyrody nieożywionej w postaci miejsc niewyodrębniających się na po­ wierzchni lub możliwych do wyodrębnienia o wskazanych cechach. co znajduje zastosowanie również do turystów i uczestników rekreacji. Natomiast pracownicy Służby Parków Krajobrazowych są uprawnieni tylko do legitymowania osób naruszających przepisy o ochronie przyrody. jest przestępstwem i podlega karze pozbawienia wolności do lat 5. skałek. skarpy. Z punktu widzenia możliwości rozwoju różnych form turystyki poznawczej oraz aktywnej na obszarach chronionych szczególne znaczenie mają lakie zakazy i ograniczenia. Stanowi­ skiem dokumentacyjnym może też być miejsce występowania kopalnych szcząt­ ków roślin lub zwierząt. kulturowej. a w razie odmowy okazania dokumentu pozwalającego na ustalenie tożsamości muszą zwracać się do policji lub innych właściwych organów o usta­ lenie tożsamości danej osoby. Specjalne tablice informujące o obowiązujących ograniczeniach i zakazach z zakresu ochrony przyrody są umieszczane na obrzeżach obszarów poddanych ochronie. czy używania motolotni i lotni. bądź ma­ jących indywidualne cechy wyróżniające. oczka wodne. Takie tablice przyczyniają się do wzrostu świadomości ekologicznej turystów i uczestników rekreacji. a nawet obserwacji takich zwierząt. narciarski lub jazda konna wierzchem poza wyznaczonymi do tego szlakami.in. uprawiania sportów wodnych i motorowych. Ważne zaś ze względów naukowych i dydaktycznych miejsca występowania formacji geologicznych. pływania. wywierzysk. stanowiska rzadkich lub chronionych gatunków roślin i zwierząt. czy samo zakłó­ canie ciszy. Z kolei w parku krajobrazowym wykroczeniem jest złamanie zakazu organizowania rajdów motorowych i samochodowych. biwakowanie poza miejscami wyznaczonymi. do nakładania i ściągania grzywny w drodze mandatu karnego za wykroczenia przeciwko przepisom z zakresu ochrony przyrody. . w tym miejsca ich sezonowego przebywania lub rozrodu. źródeł. jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksplo­ atowanych i nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych mogą być uznane za stanowiska dokumentacyjne. Pracownicy tej służby przy wykonywaniu czynności służbowych korzystają z ochrony prawnej przewidzianej w przepisach prawa karnego dla funkcjonariuszy publicznych. i podlegać ochro­ nie ze względów kulturowych. zakłócania ciszy. torfowiska. Zgodnie z ustaleniami ustawy o ochronie przyrody egzekwowaniem wskaza­ nych zakazów i ograniczeń w parkach narodowych zajmuje Służba Parków Narodowych. zasługu­ jących na ochronę ze względu na ich walory widokowe lub estetyczne. ochrony indywidualnej w drodze rozporządzenia wojewody lub uchwały rady gminy. naukowej. Naturalne zbiorniki wodne. nagromadzeń skamieniałości lub tworów mineralnych. Przy tym pomnik przyrody w postaci tzw. prowadzenia żeglugi pasażerskiej. przy drogach i miejscach wyznaczonych do zwiedzania lub na obiek­ tach służących ochronie przyrody. wspinaczka. Od­ rębna forma ochrony przyrody występuje w razie uznania za zespół przyrodni­ czo-krajobrazowy fragmentów krajobrazu naturalnego i kulturowego. jeśli może to powodować ich płosze­ nie lub niepokojenie. Powinni o tym pamiętać turyści polscy wyjeżdżający za granicę i cudzoziemcy przyjeżdżający do Polski.

obiekty techniki. obiektami odnowionymi choćby nawet w zupełnie innym stylu niż pierwotny czy też całkowitymi ruinami. Pojęcie dobro kultury nie występuje w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r„ która posługuje się węższym terminem „zabytek". Do tej pierwszej grupy obejmującej rzeczy ruchome. muzyka. odnosi się też pojęcie kolekcji. a w 2007 r. Wyjątkowe miejsce wśród tych zabytków mają tzw. placu. co trudno pogodzić z powszechnie ro­ zumianym sensem zabytków jako dóbr powstałych w przeszłości. Wzgórze Staro­ miejskie. ale mogą to być także obiekty współczesne. ich części lub zespoły rzeczy ru­ chomych o cechach wyżej wskazanych (np. Od wieków dążenie do poznania kultury własnego narodu oraz kultur innych nacji stanowi źródło motywacji działań wielu ludzi. przedstawia­ jących wartość muzealną. czy relikty działalności gospodarczej. ogrody. Na liście tej znajduje się m. tradycyjne tańce. Ta ustawowa definicja obejmuje np. które tworzyły te kolekcje. jak i historycznych lub tradycyjnych nazw obiektu budowlanego. obrazy. Fryderyka Chopina w War­ szawie. ich części lub zespoły. stanowią obecnie raczej dobra kuitury współczesnej. zbiorów przedmiotów zgromadzonych i uporządkowa­ nych według koncepcji osób. obejmujący Wzgórze Zamkowe. Kraków jako zespół budowlany o wyjątkowej wartości architektonicznej. grodziska. określając jego granice. wytwory sztuki ludowej itp. przez który rozumie się zabytek nieruchomy będący powierzchniową. historyczną lub kulturalną i z tego powodu wymagają­ cych ochrony prawnej. podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działal­ ności człowieka. Wymaga to wprowadzenia ograniczeń administracyjnych w zakresie dostępu do zabytków oraz możliwości ich oglądania i zwiedzania. parki. na którą są wpisywane ruchome zabytki o charakterze archiwalnym i bibliotecznym. Natomiast w grupie . podania ludowe. Dyskusyjne jest uznanie za zabytek okrągłego stołu. przy którym podpisano tzw.188 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją zabytków nieruchomych. Natomiast nie ma znaczenia z punktu widzenia ochrony prawnej odróżnianie tzw. ulicy lub jednostki osadniczej. tj. Minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego może przedstawić Komitetowi Dziedzictwa Światowego wniosek o wpis pomnika historii na „Listę dziedzictwa światowego" w celu objęcia danego pomnika ochroną na podstawie Konwencji w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego z 1972 r. wchodzące w skład dziedzictwa kulturowego obywateli RP. W rozumieniu tej ustawy zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma. obrzędy i obyczaje przodków). arty­ styczną łub naukową. zostały na tej liście umieszczone rękopisy dzieł i listów Chopina znajdujące się w Bibliotece Narodowej oraz w muzeum przy Towarzystwie im. stare kopalnie itp. kurhany. liczącej ponad 64 tys. jak np. mieszczą się rozmaite budowle. religijnej lub artystycznej. stare rowery czy samochody. Zakres bowiem tej ochrony jest taki sam nieza­ leżnie od tego. Z punktu widzenia prawnego znaczenie ma odróżnienie zabytków ruchomych i nieruchomych. Zgodnie z ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami Prezydent RP może uznać za pomnik historii zabytek nieruchomy wpisany do rejestru zabytków lub park kulturowy o szczególnej wartości dla kultury. odwołuje się do rozumienia zabytków jako świadectw minionej epoki lub zdarzenia. złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy. będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia. Zasady ochrony zabytków Zaspokajanie intelektualnych i emocjonalnych potrzeb poznawczych jest jednym z głównych celów podróży. budowanym przy okazji kolejnych wizyt Jana Pawła II w Polsce. Taki charakter ma np. W 1999 r. Omawiana ustawa bowiem dopuszcza poddanie ochronie prawnej również nazw geograficznych. czy mamy do czynienia z zabytkami w całości zachowanymi. czy nadanie takiego charakteru ołtarzom papieskim. ich części lub zespołów nieruchomości o cechach wyżej wskazanych. zespół pałacowo-parkowy w Kozłówce oraz historyczny zespół architektonicz­ no-urbanistyczny w Lublinie. jak też kopalnia soli w Wieliczce. będący tym wytworem. monety. odbudowany Zamek Królewski w Warszawie. zabytków żyjących od ruin.). autograf dzieła Mikołaja Kopernika „O obrotach ciał niebieskich" prze­ chowywany w Bibliotece Jagiellońskiej oraz archiwum getta warszawskiego. obiektów w postaci nieruchomo­ ści.7. pomniki historii. dokumentujące ważne zdarzenia z najnowszej historii Polski. mające znaczenie ogólnoświatowe. Nie wyklucza to objęcia ustawową ochroną także dóbr niematerialnych. Porozumienie Okrągłego Stołu w 1989 r. których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną. 7. cmentarze. Pojęcie to jest ograniczone przedmiotowo do rzeczy czyli przedmiotów materialnych. ślady osadnictwa w Biskupinie. Podobne znaczenie ma prowadzona przez UNESCO lista „Pamięć świata". Zabytki są na różne sposoby klasyfikowane. instrumenty mu­ zyczne. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami definiuje pojęcie za­ bytku archeologicznego. za pomnik historii został uznany Kanał Augustowski. cmentarzyska. obiektami zaniedbanymi z powodu upływu czasu lub zdarzeń żywiołowych. Z czasem mogą być one wpisane do rejestru zabytków. Naturalna jest więc konieczność ochrony dóbr kultury rozumia­ nych szeroko zarówno jako materialne przedmioty mające znaczenie dla dzie­ dzictwa i rozwoju kulturalnego. jak również jako niematerialne formy kultury (np. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Następuje to w drodze rozporządzenia Prezy­ denta RP wydanego na wniosek ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Te niewątpliwie znaczące pamiątki..in. zespoły klasztorne bernardynów i brygidek oraz okoliczne ulice.

rozszerzającą zadania gminy w tym zakresie. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. a zasady ich prowadzenia określa rozpoi^ądzenie Ministra Kultury z 2(XM r. Zabytki nieruchome są nagminnie niszczone w szczególności przez rozmaite napisy dokonywane przez młodocianych uczestników wycieczek. Należy wprowadzić nowe regulacje prawne dotyczące odpowiedzialności po­ rządkowej organizatorów turystyki oraz organizatorów wycieczek szkol­ nych.in. zahamowanie procesów degradacji zabytków i doprowadzenie do poprawy stanu ich zachowania. Zbiór tych kart znajdujących się w wojewódzkich ewi­ dencjach zabytków tworzy na szczeblu centralnym krajową ewidencję zabytków. Na wniosek wskazanego ministra taki krajowy program uchwala Rada Ministrów na okres 4 lat. prowadzonego przez wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków. jak również takich robót w otoczeniu zabytku. Ochrona zabytków nieruchomych wymaga. co następuje w trybie wyżej omówionym. którego decyzja jest podstawą wpisu i podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym. wyeksponowanie poszczególnych zabytków oraz walorów krajobrazu kulturowego. Jedynie tło tych regulacji stanowi problematyka udostępniania zabytków w celach poznawczych i turystycznych. • uznanie za pomnik historii. Przepisy karne nie wystarczą w tym zakresie. podlegają uzgodnieniu z wo­ jewódzkim konserwatorem zabytków. Właśnie ten organ prowadzi wojewódzką ewidencje zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. aby zagospodarowanie na cele użytkowe tego rodzaju zabytku wpisanego do rejestru (np. prowadzoną przez Generalnego Konserwatora Zabytków. nad którymi często nawet nie próbują zapanować ich opiekunowie. Wszystkie wymienione ewidencje zabytków są więc ze sobą po­ wiązane. rady powiatów oraz rady gmin. • ustalenie ochrony w miejscowym planie zagospodarowania przestrzen­ nego. Właśnie te zagrożenia ze strony turystów przemawiają za koniecznością włączenia samych turystów oraz organizatorów turystyki do stworzonego systemu ochrony i opieki nad zabytkami. co ma na celu ochronę krajobrazu kulturowego i zachowanie wyróżniających się krajobra­ zowo terenów z zabytkami nieruchomymi charakterystycznymi dla lokalnej tradycji budowlanej i osadniczej. Zryczałtowane kary pieniężne wymierzane w trybie administracyjnym mogą ograniczyć niszczenie i niewłaściwe korzystanie z zabytków. restauratorskich i robót budow­ lanych przy zabytku. podobnie jak planu zagospodarowania przestrzennego województwa. Szczególne obo­ wiązki w tym zakresie powinny być w drodze ustawowej nałożone na organiza­ torów turystyki oraz przewodników turystycznych i pilotów wycieczek. do zapewnienia warunków prowadzenia prac konserwatorskich. Indywidu- alne wyjazdy turystyczne również mają często na celu właśnie obejrzenie zabyt­ ków znajdujących się na [rasie przejazdu lub w miejscowości docelowej. co jest nową formą ochrony zabytków. Wzór tego rodzaju znaku określa rozporzą­ dzenie Ministra Kultury z 2004 r. Dla ochrony zabytków mają znaczenie przepisy omawianej ustawy upoważ­ niające starostę do umieszczania na zabytkach nieruchomych wpisanych do reje­ stru odpowiednich znaków informujących o tym. gdyż możliwość oglądania zabytków sianowi klasyczny punkt programu większości imprez turystycznych. jakie turystyka poznawcza stanowi dla zabyt­ ków. Analogiczne pro­ gramy wojewódzkie. gdyż z reguły trudno je wyegzekwować. • utworzenie parku kulturowego na podstawie uchwały rady gminy po za­ sięgnięciu opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. w celu świadczenia usług hotelarskich) następowało w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwato­ rem zabytków. Nie­ stety tak nie jest. że dany zabytek podlega ochronie. co obejmuje w szcze­ gólności prowadzenie prac konserwatorskich i restauratorskich oraz robót bu­ dowlanych przy zabytku. Natomiast wójt (bur­ mistrz. Przy tym projekty i zmiany takiego planu. to jego ustalenia są uwzględniane we wspo­ mnianym studium uwarunkowań oraz w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Częściowo da się to wytłumaczyć zagrożeniami. Dla rozwoju turystyki poznawczej jest to niezmiernie istotne. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ustala zakres takich uzgodnień dokonywanych przez właściciela lub posiadacza danego zabytku oraz wymaganą dokumentację konserwatorską. Jeśli gmina posiada gminny program opieki nad zabytkami. Takie działanie wskazanego organu wymaga uzgodnienia z woje­ wódzkim konserwatorem zabytków. Ponadto omawiana ustawa określa działania wymagające pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków. .in. Ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez gminy. powiaty i województwa. zwłaszcza nieruchomych. powiatowe i gminne uchwalają odpowiednio sejmiki województw. Realizacja tych programów ma na celu m. jak też podejmowanie działań zwiększających atrakcyjność zabytków dla potrzeb turystycznych. że ustawa ta zobowiązuje właściciela lub posiadacza zabytku m.190 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 191 Omawiana ustawa przewiduje cztery formy ochrony zabytków: • wpis do rejestru zabytków. Omawiana ustawa powinna za wzo­ rem poprzednio obowiązującej ustawy uznać zabytki za bogactwo narodowe oraz zobowiązywać wszystkich obywateli do działań ochronnych i opiekuń­ czych w stosunku do zabytków. W celu stworzenia na szczeblu centralnym warunków niezbędnych do reali­ zacji ochrony zabytków i opieki nad zabytkami minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego opracowuje krajowy program ochrony zabytków i opieki nad zabytkami. Należy wskazać. kładzie nacisk na ich ochronę realizowaną przez organy administracji publicznej oraz na zindywidualizowaną opiekę nad każdym zabytkiem sprawowaną przez jego właściciela lub posiadacza. prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminu. objętych wojewódzką ewi­ dencją zabytków.

jednostka samorządu terytorialnego lub inna jednostka organizacyjna. ciąży obowiązek zabezpieczenia tego przedmiotu. Zasady organizacji muzeów oraz udostępniania ich zbiorów zwiedzającym określa ustawa o muzeach z 1996 r. Ten ostatni organ jest właściwy w sprawach o wydanie czasowego pozwolenia na wywóz zabytku za granicę. Obecnie jest zasa­ dą obowiązek uzyskania stosownego zaświadczenia w stosunku do wszystkich zabytkowych przedmiotów wywożonych za granicę bez pozwolenia na wywóz. będąca właścicielem lub posiadaczem takiego zabytku bądź posiadająca go w trwałym zarządzie. Wielu turystów jako jeden z celów pobytu w jakimś mieście stawia zobaczenie jego najważniejszych zbiorów mu­ zealnych. który prowadzi listę społecznych opiekunów za­ bytków i wydaje im legitymacje. Taki opiekun jest ustanawiany na wniosek wojewódzkiego konserwa­ tora zabytków przez starostę. Generalnie taki wywóz nie jest już ustawowo zakazany. Jednak w razie istnienia wątpliwości w tym zakresie odpowiednie zaświadczenie wyda­ je w tej sytuacji Dyrektor Biblioteki Narodowej. W rozumieniu tej ustawy muzeum to jednostka organizacyjna nienastawiona na osiąganie zysku. Zgodnie z tą ustawą warunkiem wywozu zabytku na stale za granicę jest to. Pozwolenie na stały wywóz zabytku za granicę wydaje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. Przepisy tej ustawy zmienione w 2006 r. zmieniona w 2007 r. Przy tym wskazane zadania mogą wykonywać nie tylko osoby fizycz­ ne. że nie ulegnie on zniszczeniu lub uszko­ dzeniu i zostanie przywieziony do Polski przed upływem ważności pozwolenia. podejmujących działania związane z zachowaniem war­ tości zabytków i utrzymaniem ich w jak najlepszym stanie oraz upowszechniają­ cych wiedzę o zabytkach. której celem jest gromadzenie i trwała ochrona dóbr naturalnego i kulturalnego dziedzictwa ludzkości o charakterze materialnym i niematerialnym. zabytki niewpisanc do rejestru zabytków mające nie więcej niż 55 lat. Zasady udostępniania muzealiów Turystyka poznawcza często oznacza zwiedzanie różnych muzeów w po­ szczególnych miejscowościach. Do dni i godzin otwarcia muzeów muszą być dosto­ sowywane programy wycieczek. Mogą (ym być zaintere­ sowani turyści będący archeologami-amatorami. przypadkowo znalezio­ nymi albo pozyskanymi stanowią własność Skarbu Państwa. aby wywiezienie nie spowodowało uszczerbku dla dzie­ dzictwa kulturowego. to zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury z 2004 r. Tylko w razie spełnienia wymienionych ustawowych obowiązków takiej osobie przy­ sługuje prawo do nagrody od Skarbu Państwa. ale również osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobo­ wości prawnej.in. Zwykle są to duże miasta. znalazca może wówczas otrzymać nagrodę pieniężną do 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej. O tego ro­ dzaju dotację z budżetu państwa może ubiegać się osoba fizyczna. jak też wydaje zaświadczenia stwierdzające. Zgodnie z ustaleniami oma­ wianej ustawy takiego pozwolenia nie wymagają m. 7. Toteż regulacje prawne działalności muzeów to dla turystyki sprawy o zasadniczym znaczeniu. jak również dzieła twórców żyjących. w którym są świadczone usługi hotelarskie. określają warunki przyznawania przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego oraz przez wojewódzkiego konserwatora zabytków dotacji celowych na dofinansowanie prac konserwatorskich. Dla ochrony zabytków i opieki nad nimi ma znaczenie funkcja społecznych opiekunów zabytków. Osobom zasłużonym w sprawowaniu ochrony zabytków i opieki nad nimi jest przyznawana odznaka „Za opiekę nad zabytkami" w trybie określonym przez rozporządzenie Ministra Kultury z 2004 r. informowa­ nie o wartościach i treściach gromadzonych zbiorów. upowszechnianie podsta- . że określone przedmioty nie wymagają pozwolenia na wywóz za granicę.8. artystyczną lub naukową i zara­ zem znaczną wartość materialną. prezydenta miasta).. restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru. W zakresie swoich zadań społeczni opieku­ nowie zabytków współdziałają z wymienionymi organami administracji pu­ blicznej. że na mocy uslalcń omawianej ustawy wszelkie przedmio­ ty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi. ustala zasady finansowania opieki nad zabytkami.192 Rozdział 7 Obowiązki i ogranoenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją 193 Trzeba podkreślić. Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. którym niekiedy może być turysta. Tylko materiały biblioteczne powstałe bez wątpliwości po wskazanej wyżej dacie nie wymagają do wywozu za granicę takiego zaświadczenia. Na znalazcy przedmiotu o cechach zabytku archeologicznego. oznakowania miejsca jego znalezienia oraz niezwłocznego powiadomienia o tym fakcie wojewódzkie­ go konserwatora zabytków albo wójta (burmistrza. Wywóz czasowy zaś jest uwarunkowany stanem zachowa­ nia zabytku oraz daniem rękojmi. Dla turystyki przyjazdowej i wyjazdowej szczególne znaczenie mają przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami dotyczące wywozu zabyt­ ków za granicę. Może to dotyczyć wpisanego do rejestru zabytków obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. Przepisy wykonawcze w oma­ wianych sprawach są zawarte w rozporządzeniu Ministra Kultury z 2004 r. Społeczny opiekun zabytków jest uprawniony do pouczania osób naruszających przepisy o ochronie zabytków i opiece nad za­ bytkami. materiały biblioteczne powstałe po 31 grudnia 1948 r. Odpowiedni wniosek w tej sprawie jest składany za pośrednictwem wojewódzkiego konserwatora zabytków. jest dowodem liberalizacji w tym zakresie.. ale muzea są nieraz również w małych miastach. co wynika z dostosowania prawa pol­ skiego do standardów UE. a nawet na wsi. Obo­ wiązująca ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. działający przez Generalnego Konserwatora Zabytków. Jeśli znaleziony zabytek arche­ ologiczny posiada znaczną wartość historyczną.

Takiej radzie mogą również być powierzone uprawnienia przysługujące w muzeach rejestrowanych innym organom administracji rządowej lub organom jednostek samorządu terytorialnego. zabezpieczanie i konserwację. Muzeum Wsi Lubelskiej. Po zmianach w 2007 r. Wykaz ten obejmuje Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu. które są ewidencjonowane w odrębnej księdze depozytów. Przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego działa Rada do Spraw Muzeów jako organ opiniodawczo-doradczy tego ministra. osoby prawne oraz jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. np. jak też dzień bez opłat i ewentualne zwolnienie z opłat ustala dyrektor danego muzeum.194 Rozdział 7 Obowiązki i ograniczenia administracyjne i finansowe związane z turystyką i rekreacją działalność polegającą na oferowaniu do sprzedaży zabytków. Nadzór ten w odniesieniu do muzeów rejestrowanych bezpośrednio podległych temu ministrowi może on powierzyć radzie powierniczej. to nie powołuje się już rady muzeum. Muzeum pobiera opłaty za udostępnianie wizerunków muzealiów w tej postaci. czy teatralnym) regulaminu przez podmiot. działalność wydawniczą i edukacyjną. odpowiednie ich przechowywanie. Nie podlegają temu wpisowi tzw. Muzeum Narodowe w Warszawie. Ustawowo bezpłatny jest tylko wstęp do państwo­ wych muzeów martyrologicznych. kształtowanie wrażliwości poznawczej i estetycznej oraz umożliwianie korzystania ze zgroma­ dzonych zbiorów. Muzeum Tatrzańskie w Za­ kopanem. Pań­ stwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Stutthof W Sztutowie. udostęp­ nianie zbiorów do celów edukacyjnych i naukowych. Tylko rzeczy będące własnością danego muzeum wpisuje się do inwentarza muzealiów. Każde muzeum działa na podstawie statutu nadanego przez organ lub pod­ miot będący założycielem danego muzeum. czy Muzeum . prawo używania okrą­ głej pieczęci z wizerunkiem orła i nazwą muzeum w otoku. Statut może przewidywać prowa­ dzenie przez muzeum działalności gospodarczej w celu finansowania działalno­ ści statutowej. ustawy o muzeach przewiduje ona nadawanie nowo tworzonym muzeom statu­ tu muzeum w organizacji. Inny podział muzeów może być dokonany z punktu widzenia wpisania ich do Państwowego Rejestru Muzeów lub nieobjęcia tym rejestrem prowadzonym przez ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. depozyty. samorządowe (utworzone przez jednostki samorządu terytorialnego lub przez nie przejęte. Zgodnie z ustawą o muzeach z 1996 r. nauki i kultury polskiej oraz światowej. objętych wykazem ustalonym w drodze rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 2001 r. który sta­ nowi dobro narodowe. W każdym muzeum ze wstępem płatnym musi być ustalony jeden dzień w tygodniu z wej­ ściem nieodpłatnym. Muzeum Zamkowe w Malborku. Kwestia ta ma bezpośrednie znaczenie dla turystyki poznaw- wowych wartości historii. który takie muzeum utworzył. Muzeum Pałac w Wilanowie. związanej z realizacją celów muzeum. pro­ wadzonego w formie księgi inwentarzowej. Szersze pojęcie „zbiory" obejmuje zarówno muzealia. • prywatne (wszystkie pozostałe). Przy muzeach państwowych i samorządowych omawiana ustawa przewiduje działanie rady muzeum jako organu opiniodawczo-doradczego. ale bezpośredni dostęp do nich drogą elektroniczną jest bezpłatny. muzea mogą być tworzone przez mi­ nistrów i kierowników urzędów centralnych. Przy tym jeśli w danym muzeum działa rada powier­ nicza. Ogólny zaś nadzór nad wszystkimi muze­ ami sprawuje minister właściwy do spraw kultury i ochrony dziedzictwa naro­ dowego.Kaszubski Park Etnograficzny we Wdzydzach Kiszewskich. co ma ułatwiać ich funkcjonowanie do czasu zakoń­ czenia organizowania. urządza­ nie wystaw stałych i czasowych. jak i depozyty. w dni wolne od opłat ma przyczy­ nić się do zwiększenia wpływów z biletów wstępu do muzeów państwowych i samorządowych. ma prawo używania tej nazwy oraz korzysta ze szczególnej ochrony i pomocy finansowej państwa. Zarówno wysokość opłat za wstęp. Przysługuje mu też prawo pierwokupu zabytków na aukcjach po cenie wylicytowanej oraz prawo pierwszeństwa zakupu od podmiotów prowadzących • . Wprowadzona zasada odpłatności za wstęp na wystawy czasowe. katalogowanie i naukowe opracowywanie zgromadzonych zbio­ rów. Ewidencjonowa­ nie może być prowadzone w formie elektronicznej. Muzea państwo­ we i rejestrowane muzea samorządowe mają od 2007 r. Wizerunki muzealiów rów­ nież mogą być utrwalone i przechowywane na informatycznych nośnikach da­ nych. ocenia działalność muzeum oraz opiniuje przedłożony przez dyrektora roczny plan działalności. co ma podkreślać ich znaczenie dla kultury narodowej. W konsekwencji muzea można podzielić na: • państwowe (utworzone przez organy administracji rządowej np. Wymienione cele muzea realizują zwłaszcza przez gromadze­ nie zabytków. Takie muzeum reje­ strowane jest objęte specjalnym wykazem muzeów rejestrowanych. jednostki samorządu terytorialne­ go. Wskazany minister w drodze administracyjnej wyraża zgodę na wpis muzeum do wymienionego rejestru dla potwierdzenia wysokiego poziomu merytorycznej działalności danego muzeum i znaczenia jego zbiorów. który sprawu­ je nadzór nad wypełnianiem przez muzeum jego powinności wobec zbiorów i społeczeństwa. uniwersyteckim. Muzealia muszą być zinwentaryzowane. ale organ lub podmiot będący założycielem danego muzeum może wprowadzić brak odpłatności za wstęp. Nowością jest nadawanie muzeom nicposiadającym osobowości prawnej (np. co obecnie odnosi się tylko do wystaw stałych. Zgodnie z analizowaną ustawą wstęp do muzeów jest zasadniczo odpłatny. nieraz bardzo atrakcyjne. zapewnianie właściwych warunków zwiedzania oraz korzystania ze zbiorów i zgromadzonych informacji. Rzeczy ruchome i nieruchomości będące własnością muzeum i wpisane do inwentarza muzealiów tworzą zbiór określany mianem „muzealia". osoby fizyczne. Państwowe Muzeum na Majdanku w Lublinie).

Taka strefa ochronna to pas gruntu o szerokości nie większej niż 100 m od granic Pomnika Zagłady. ustawa o kredycie konsumenckim z 2001 r. Tereny te.. ROZDZIAŁ Podstawy prawa cywilnego 8. Podmioty prawa cywilnego Podmiotami prawa cywilnego są ludzie oraz jednostki organizacyjne uznane przez prawo za mające osobowość prawną. Kodeks cywilny nazywa te podmioty . studentom. Rozpoczęte zostały pracy nad nowym kodeksem cywilnym. na których są położone: • Pomnik Męczeństwa w Oświęcimiu. ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. określającego grupy osób. Odwiedzający mogą wtedy korzystać z infrastruktury gastronomicznej i hotelarskiej znajdują­ cej się poza strefą ochronną Pomników Zagłady. zasadzie autonomii woli (ozna­ czającej w szczególności swobodę kontraktową) oraz zasadzie odpowiedzialno­ ści odszkodowawczej za skutki podejmowanych działań i zaniechań (opartej na dwóch obowiązkach o charakterze ogólnym: dotrzymywania umów oraz napra­ wienia wyrządzonej szkody). prowadzenia działalności gospo­ darczej.. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z 1997 r. na­ uczycielom. któ­ ry był już wielokrotnie zmieniany. W muzeach państwowych oznaczonym kategoriom osób przysługuje opłata ulgowa (m.. ustawa o elektronicznych instrumentach płatniczych z 2002 r. czy prawo telekomunikacyjne z 2004 r. realizowany w postaci zadania z zakresu administracji pu­ blicznej. 8. Odrębnej regulacji ustawowej podlegają te muzea. którym przysługuje ulga w opłacie lub zwolnienie z opłaty za wstęp do muzeów pań­ stwowych. ale trudno określić.in. kodeks morski z 2001 r.in. podobnie jak ustawowy obowiązek ustanowienia w każdym muzeum jednego dnia w tygodniu wolnego od opłat za wstęp na wystawy stałe. podlegają regulacjom ustawy o ochronie terenów byłych hitlerowskich obozów zagłady z 1999 r. tymczasowych takich obiektów i urzą­ dzeń budowlanych. budowy obiektów budowlanych. ostatnio kilka razy w 2007 r. • Muzeum Gross-Rosen w Rogoźnicy. Po zmianie tego rozporządzenia w 2006 r.. prawo zamówień pu­ blicznych z 2004 r. wskazane ulgi i zwolnie­ nia przysługują też obywatelom państw członkowskich UE oraz Szwajcarii. Takimi ustawami szczególnymi są np. Zgodnie z ustaleniami tej ustawy Pomnikami Zagłady są tereny. które są położone na tere­ nach byłych hitlerowskich obozów zagłady.. Normy prawa cywilnego są też zawarte w wielu in­ nych ustawach.2. • Były Obóz Zagłady w Bełżcu. Większość z nich jest bliżej omówiona w dalszych partiach podręcznika. • Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince.... dzieciom do lat siedmiu). ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. Powołana ustawa wprowadziła ochronę wymienionych Pomników Zagłady jako cel publiczny. Źródła prawa cywilnego Podstawowym źródłem prawa cywilnego jest kodeks cywilny z 1964 r.. emerytom i rencistom oraz osobom niepełnosprawnym wraz z opiekunami) lub zwolnienie z niej (np. • Muzeum Martyrologiczne . prawo przewozowe z 1984 r. Liechtensteinu i Norwegii. Wymienione ustawy mają większy lub mniejszy związek z turystyką i rekreacją.. Powyższe ustalenia dotyczące ulg i zwolnień w opłatach za wstęp do muzeów państwowych. prawo bankowe z 1997 r. ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. uczniom. Isiandii. ustawa o podpisie elektronicznym z 2001 r. Ta ochrona polega na tworzeniu stref ochronnych Pomników Zagłady oraz wprowadzeniu na obszarze Pomników Zagłady i ich stref ochronnych szczególnych zasad odbywania zgromadzeń.. Ten uzasadniony w pełni zakaz wynika z wyjątkowego charakteru tych miejsc.1. mają duże znaczenie dla rozwoju turystyki poznawczej. uczestnikom studiów doktoranckich. • Muzeum „Stutthof' w Sztutowie.Obóz w Chełmnie nad Nerem. jak też wywłaszczania nieruchomości. prawo lotnicze z 2002 r. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz aktach pra­ wa wspólnotowego. kodeks spółek han­ dlowych z 2000 r.. Polskie prawo cywilne jest oparte na czterech podstawowych zasadach: za­ sadzie równości i ochrony podmiotów prawa. • Pomnik Męczeństwa na Majdanku.196 Rozdział 7 czej. • Muzeum Byłego Obozu Zagłady w Sobiborze. Wspomniane ograniczenia oznaczają m. zakaz wykonywania działalności gastronomicznej i hotelarskiej także w strefach ochronnych. czy zauważalnie wpłynie na zainteresowanie turystów wystawami czasowymi muzeów. który ma szanse na uchwalenie w perspektywie kilku lat.. zwane Pomnikami Za­ głady. zasadzie ochrony własności oraz innych praw majątkowych i niemajątkowych.

Oczywiście omawiana zdolność w wypadku osób prawnych i niepełnych osób prawnych nie obejmuje praw i obowiązków rodzinnych oraz innych doty­ czących jedynie ludzi. papiery wartościowe (np. stosuje się odpowiednio przepisy o osobach praw­ nych.198 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 199 odpowiednio osobami fizycznymi i osobami prawnymi. firma czyli nazwa. szkoły wyższe. Takimi podmiotami są w szcze­ gólności spółki osobowe (jawne. Od tak rozumianej części składowej trzeba odróżnić przynależność. przewiduje. fundacje oraz szereg in­ nych jednostek organizacyjnych. ochrony i opieki. jakie rzecz przynosi na podstawie stosunku prawnego (np. Pożytkami rzeczy są przynoszone przez nią dochody. naukowe. niepełnych (ułomnych) osób prawnych. Rzecz główna i jej przynależność (np. Tę zdolność ograniczoną mają małoletni. stowarzyszenia. Czym innym jest zdolność do czynności prawnych. zdolność prawną. Zgodnie z ustawą o ochronie zwierząt z 1997 r. Pod tym pojęciem kodeks cywilny rozumie tylko przedmioty materialne. Trzeba dodać. nieruchomości). Tym rejestrem jest z reguły Krajowy Rejestr Sądowy. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego. Pełną zdolność do czynności prawnych uzyskuje się z chwilą uzyskania pełnoletności. Zarówno osoby fizyczne. dobra inte­ lektualne (np. banki państwowe. funkcjonujący od 1 stycznia 2001 r. tj. Szczególnym przedmiotem stosunku cywilnoprawnego może być przedsię­ biorstwo w znaczeniu przedmiotowym. cie­ cze i gazy inne niż kopaliny.) w sposób prze­ widziany w ustawie i opartym na niej statucie. którą jest rzecz ruchoma potrzebna do korzystania z innej rzeczy zgodnie z jej przeznaczeniem. wizerunek. zwierzęta domowe i hodowlane. dobra osobiste (np. komandytowe i komandytowoakcyjne). taka spółka może we własnym imieniu nabywać prawa i zaciągać zobowiązania.o. Do tych ostatnich należą różne postacie energii. nazwisko. Ta kodeksowa definicja konsumenta jest w istocie bliska określeniu „klient" stosowanemu przez ustawę w usługach turystycznych z 1997 r. Przedmiot stosunków cywilnoprawnych Przedmiotem stosunków cywilnoprawnych są w szczególności rzeczy. partnerskie. Częścią składową rzeczy jest to wszystko. Ustawa ta w sposób szczególny traktuje zwierzęta jako istoty żyjące. oraz rozmaite dobra niematerialne. spółki akcyjne. że przepisy k. zdolność do nabywa­ nia praw i obowiązków cywilnoprawnych przez własne działania. literackie.3. zdolne do odczu­ wania cierpienia i wymaga dla nich ze strony ludzi zapewnienia poszanowania. oraz osoby pełnoletnie ubezwłasnowolnione częściowo. stanowiące normalny dochód z rzeczy zgodnie z zasadami prawidłowego gospodarowania (np. Osoby do lat 13 oraz osoby całkowicie ubezwłasnowolnione nie mają zdolności do czynności praw­ nych. wynalazki). tajemnica korespondencji). zapasowe kolo samochodu) muszą przy tym pozostawać w faktycznym związku i stanowić własność jednej osoby. Do tych ostatnich kodeks cywil­ ny zalicza grunty oraz budynki trwale z gruntem związane i części takich bu­ dynków. Kodeks cywilny rozumie przez takie . jako że zgodnie z kodeksem spółek handlowych z 2000 r.c. spół­ dzielnie. gdyż mogą być podmiotami praw i obowiązków z zakresu prawa cywilnego. czynsz najmu). że do jednostek organizacyjnych niebędących osobami prawnymi. W razie ich niewypłacalności odpowie­ dzialność subsydiarną ponoszą ich członkowie (wspólnicy). Spośród innych podziałów rzeczy istotne znaczenie ma zwłaszcza odróżnienie rzeczy podziclnych i niepodzielnych oraz rzeczy oznaczonych co do gatunku i oznaczonych co do tożsamości. pod którą działa przedsiębiorca. co do kół samochodu.. Tym samym ustawowo został pozytywnie rozstrzygnięty problem istnienia tzw. przedsiębiorstwa państwowe. jak i osoby prawne oraz niepełne osoby prawne mają tzw. co nie może być od niej odłączo­ ne bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości bądź przedmiotu odłączonego. Każda osoba prawna działa przez swoje organy (dyrektora. k. Inny niż rzeczy przedmiot stosunków cywilnoprawnych stanowią takie przedmioty materialne. owoce). pozywać i być pozywana oraz prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą. Znajduje to odpowiednie zasto­ sowanie do niepełnych osób prawnych. Odróżnia się pożytki naturalne oraz cywilne. 8. Tak jest np. Te pierwsze to płody rzeczy oraz inne odłączone od niej części składowe. które w świetle prawa nie są rzeczami (kopaliny. jak również żyjące w stanie wolnym). Podstawowy podział rzeczy jest dokonywany na rzeczy ruchome (tzw. zarząd itp. Każdy człowiek ma tę zdolność od chwili urodze­ nia. jeżeli według prawa stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Natomiast pożytki cywilne to docho­ dy. To połączenie musi mieć charakter trwały. Natomiast zdolność do czynności prawnych osób prawnych nie podlega takim uwarunkowaniom. Wszystkie inne rzeczy to ruchomości. spółki z o. Warunkiem jest. Są to samo­ dzielne podmioty stosunków cywilnoprawnych. którym przepisy szczególne przyznają osobo­ wość prawną. którzy ukończyli 13 lat. by część składowa nie była własnością innej osoby. ru­ chomości) i nieruchome (tzw. obliga­ cje i akcje) oraz pieniądz jako miernik wartości (a nie w postaci określonych znaków pieniężnych). Ich wartość majątkowa lub jej brak nie ma zna­ czenia.c. W wypadku ludzi zdolność ta zależy od wieku oraz ewentualnego całkowitego lub częścio­ wego ubezwłasnowolnienia na podstawie orzeczenia sądu. uważają obecnie za konsumenta osobę fizycz­ ną dokonującą czynności prawnej niezwiązancj bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Do tej ostatniej kate­ gorii należy Skarb Państwa. Po zmianie w 2003 r. Mogą to być przedmioty w stanie pierwotnym lub przetworzonym. którym ustawa przyznaje zdolność prawną. zwierzę nic jest rzeczą. W zasadzie osobowość prawna jest uzyskiwana z chwilą wpisu do właściwego rejestru. Muszą być one wyodrębnione z przyrody. PAN.

testament. poprzez oznaczone utrudnienia dowodowe w procesie (niedopuszczalność dowodu ze świadków ani dowodu z przesłuchania stron na fakt dokonania czyn­ ności). własność nieruchomości lub ruchomo­ ści. . majątkowe prawa autorskie. ale i ogół pasywów (obo­ wiązków) określonego podmiotu. który zawsze jest związany z określonym podmio­ tem.Wy­ różnia się w niej składniki przedmiotowo istotne (decydujące o typie danej czynności). techniczno-prawnych terminów określa ustawa o podpisie elek­ tronicznym z 2001 r. Mo­ gą to być określone słowa. w postaci elektronicznej. odstępne. przenoszących. gesty i inne zachowania wyrażające zamiar spowo­ dowania określonych skutków prawnych. Pojęcie lo obejmuje m. w razie sprzedaży nieruchomości). a nie dla celów dowodowych. Warunkiem jest jednak. Do za­ chowania zwykłej formy pisemnej czynności prawnej wystarcza złożenie wła­ snoręcznego podpisu na dokumencie obejmującym treść oświadczenia woli. umowa prze­ chowania). Treść czynności prawnej może być w zasadzie dowolnie ukształtowana. Takie wady oświadczenia woli. zawiadomienie o wadach fizycznych rze­ czy) oraz od przejawów uczuć (np. warunek czy termin) oraz nie­ istotne (ich pominięcie powoduje zastosowanie odpowiednich norm prawnych lub zwyczajów). Należy zwrócić uwagę na dwa znaczenia pojęcia „majątek".tylko w sytuacji zastrzeżenia tej formy przez ustawę pod rygorem nieważności. forma pisemna z urzędowym poświadczeniem podpisu (przez notariusza albo przez organ gminy lub bank w miejscowościach. Przy tym oświadczenia woli należy odróżnić od oświadczeń wiedzy (np. Natomiast w szerokim znaczeniu majątek obejmuje nic tylko ogół aktywów. ustna. środki pieniężne. forma pisemna z urzę­ dowym poświadczeniem daty (po poświadczeniu przez notariusza jest to tzw. obciążających. podmiotowo istotne (powodujące z woli stron określone skutki prawne. Niedochowanie wymaganej formy szczególnej powoduje różne konsekwen­ cje. poczynając od niewystąpienia określonych skutków czynności prawnej. Czynności prawne Czynnością prawną jest takie zdarzenie prawne. które składa się z co naj­ mniej jednego oświadczenia woli. licencje i zezwolenia. każda czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone lecz także wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Czym innym jest pojęcie mienia. czy odpowiednich zachowań wyrażających w sposób dorozumiany wolę określonej osoby). Zgodnie z definicją kodeksową mieniem jest własność i inne prawa majątkowe. Przy tym umowa o świadczenie niemożliwe jest nieważna z mocy prawa. przebaczenie). aż do rygoru nieważności czynności prawnej. 8. jak np. mienie państwowe. mienie komunalne. do udzielenia pełnomocnictwa ogólnego). jak brak świadomości lub swobody oraz pozorność powodują bezwzględną nieważność danego oświadczenie woli. tzw.4. Zgodnie z kodeksem cywilnym oświadczeniem woli jest każde zachowanie się. aby taka postać elektroniczna oświadczenia woli była opatrzona tzw. zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów. które dostatecznie ujawnia wolę danego podmiotu dokonania czynności prawnej. akt notarialny (np. Ten ostatni skutek wystę­ puje w razie niezachowania wymaganej przez prawo formy aktu notarialnego. jak np. zadatek.c. Zgodnie z k. zmierzającego do wywołania skutków praw­ nych w postaci powstania. • zobowiązujących (do określonego świadczenia) i rozporządzających (tj. wierzytelności. Niekiedy oprócz oświad­ czenia woli czynność prawna musi zawierać jeszcze inne elementy. W odróżnieniu od majątku. Jednak w oznaczonych sytu­ acjach jest wymagana jedna z form szczególnych: zwykła forma pisemna (wymagana np. przyrzeczenie publiczne) i dwustronnych (umów).in. W wąskim zna­ czeniu to ogół aktywów należących do danego podmiotu. że oświadczenie woli złożone w postaci elektronicznej może być równoważne z oświadczeniem woli w formie pisem­ nej. • konsensualnych (prawie wszystkie umowy) i realnych (np. wy­ danie rzeczy czy wpis do księgi wieczystej. wskazane rozumienie mienia może odnosić się do oznaczonej kategorii podmiotów. kara umowna. data pewna). bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Natomiast wady w postaci błędu. nazwę przedsiębiorstwa. Znaczenie tych bardzo specyficznych. a w odniesieniu do zwykłej formy pisemnej . zmiany lub ustania stosunku prawnego. koncesje. Również forma czynności prawnej może być w zasadzie dowolna (pisem­ na. mienie spółdzielcze czy też prywatne. Kodeks cywilny obecnie przewiduje. w których nic ma notariusza). ograniczających lub znoszących prawo pod­ miotowe).200 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 201 przedsiębiorstwo /organizowany zespół składników niematerialnych i mate­ rialnych przeznaczony do prowadzenia działalności gospodarczej. nie­ ważność względna). jego księgi i dokumenty dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej. Nieważna jest leż czynność prawna sprzeczna z normami imperatywnymi lub zasadami współżycia społecznego bądź dokonana z zamiarem obejścia prawa. podstępu lub groźby stwarzają możliwość uchylenia się od skutków prawnych określonego oświadczenia woli (tzw. Ważność czynności prawnej jest uzależniona od sianu ludzkiej psychiki oraz wiedzy. tajemnice przedsiębiorstwa. Spośród wielu podziałów czynności prawnych szczególne znaczenie ma od­ różnienie czynności prawnych: • jednostronnych (np. np.

Trzeba jednak podkreślić.202 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 203 8. Jeżeli taki ter­ min nie był oznaczony przez oferenta.c. gdy nie zostanie przyjęta niezwłocznie. Zgodnie bowiem z ustaleniem kodeksowym przyjęcie oferty dokonane z zastrzeżeniem zmiany lub uzupełnienia jej treści poczytuje się za nową ofertę. poczytuje się za przyjęcie oferty. Nie odnoszą się one do za­ wierania umów w drodze poczty elektronicznej i podobnych środków indywidu­ alnego porozumiewania się na odległość. Jednakże w takich stosunkach oferta nic może być odwołana. pochodzącą od oferenta. Dotyczy to umów gospodarczych o znacznej wartości i złożonym charakterze. Przepisy k. jeśli okre­ ślono w niej termin przyjęcia lub nieodwoływalny charakter danej oferty. które stosuje oraz o ich dostępności w postaci elektro­ nicznej. gdy oferent . to oferta złożona w obecności drugiej strony albo za pomocą środka bezpośredniego porozumiewania się na odległość (np. listów intencyjnych przy rozpoczynaniu negocjacji. że dojście do składającego ofertę oświadczenia drugiej strony ojej przyjęciu nic jest wymagane. Od przedsiębiorcy składającego ofertę w takiej postaci k. Przez ofertę należy rozumieć oświadczenie drugiej stronie woli zawarcia umowy. z którym pozostaje w stałych stosunkach go­ spodarczych. gdy nic doszło do zawarcia umowy.c. aukcji albo przetargu. W tej szczególnej sytuacji strony wiąże umowa o treści określonej w ofercie. iż brak odpowiedzi na złożoną ofertę nie prowadzi do zawarcia umowy. Dopiero nowelizacja k. Jeśli oświadczona przez oferenta w postaci oferty wola zawarcia umowy nie zostanie w pełni zaakceptowana przez adresata oferty. regulujące te zagadnienia po licznych zmianach przewidują cztery takie tryby zawierania umów: ofertowy. że zasadą jest. • metodach i środkach technicznych służących wykrywaniu i korygowaniu błędów we wprowadzanych danych. jak też przypadku. Ten sposób zawierania umów jest wykorzystywany w od­ niesieniu do umów o skomplikowanej lub nietypowej treści. gdyż dodane w 2003 r. aby oświadczenie o odwołaniu zosta­ ło złożone drugiej stronie przed wysłaniem przez nią oświadczenia o przyjęciu oferty. Inaczej jest tylko w stosunkach między przedsiębiorcami. Ponadto zmienione uregulowania kodeksowe przewidują. przepisy k. która rozpoczęła lub prowadziła negocjacje z naruszeniem dobrych obyczajów.c. W ostatnich latach moż­ na zauważyć kształtowanie się w Polsce na wzór amerykański praktyki podpi­ sywania tzw. Szczególnym wyjątkiem od tej zasady jest zmodyfikowany przepis kodeksowy odwołujący się do ustalonego w danych stosunkach zwyczaju lub treści oferty. Obecnie przepisy kodeksowe przewidują. zabezpieczania i udostępniania przez przed­ siębiorcę drugiej stronie treści zawieranej umowy. Oferta złożona w postaci elektronicznej wiąże składającego tylko wtedy. ale z uwzględnieniem zastrzeżeń zawar­ tych w odpowiedzi na nią. że umowa zostanie w tym trybie za­ warta dopiero w razie dojścia przez strony do porozumienia co do wszystkich jej postanowień. jeśli strony tak postanowią. jeśli druga strona w czasie właściwym przystąpi do wykonania danej umowy. Jeśli strony prowadzące negocjacje nie uzgodnią innych ustaleń. Powyższe obowiązki informacyjne dotyczą ofeil w postaci elektronicznej. W in­ nych przypadkach oferta przestaje wiązać z upływem czasu potrzebnego w zwy­ kłym toku czynności do otrzymania odpowiedzi wysłanej bez nieuzasadnionego opóźnienia. skierowane do ogółu lub do poszczególnych osób.c. to nie doprowadzi do zawarcia umowy. • skutkach prawnych potwierdzenia przez drugą stronę otrzymania oferty. • kodeksach etycznych. uważa się w razie wątpliwości nie za ofertę. w których umowa może być zawarta. Tego rodzaju list wyraża dążenie stron do zawarcia określonej umowy. Należy też podkreślić. reklamy. lecz za zaproszenie do zawarcia umowy. to uważa się. Przy tym w stosunkach między przed­ siębiorcami omawiane wymagania kodeksowe mogą nie być stosowane. określiła kryteria umożli­ wiające ocenę postępowania negocjujących partnerów w sytuacji. które jest obowiązany udostępnić dru­ giej stronie. telefonu) przestaje wiązać. Taka stanowcza propozycja zawarcia umowy musi określać przynajmniej jej przedmiotowo istotne postanowienia. Warunkiem jest.5. które nie są skierowane do indywidualnych osób. • zasadach i sposobach utrwalania. że wszelkie ogłoszenia. w drodze negocjacji.przedsiębiorca niezwłocznie sprzeciwi się włączeniu zastrzeżeń do umowy. gdy świadczenia mają mieć dużą wartość. że w takiej sytuacji odpowiedź na ofertę z zastrzeżeniem zmian lub uzupełnień niezmicniających istotnie treści oferty poczytuje się za jej przyjęcie. przewidują. Jest to propo­ zycja wiążąca oferenta do upływu oznaczonego w niej terminu. cenniki i inne informacje. jak też w wypadku. Tylko w stosunkach między przedsiębiorcami oferta może być odwołana przed zawarciem umowy. . że brak niezwłocznej odpowiedzi przedsiębiorcy na ofertę zawarcia umowy w ramach jego działal­ ności. • językach. Przepisy kodeksowe do niedawna nie regulowały skutków prawnych podpisania listu intencyjnego. Nie dotyczy to jednak oferty z wyraźnym wskaza­ niem niemożności jej przyjęcia z zastrzeżeniami. wymaga. Także orzecznictwo sądów polskich nie wypowiedziało się jednoznacznie w tych kwestiach. Wówczas umowa dochodzi do skutku. że strona. je­ żeli druga strona niezwłocznie potwierdzi jej otrzymanie. Sposoby zawierania umów Umowy mogą być zawierane różnymi sposobami. z 2003 r. aby przed zawarciem umo­ wy poinformował drugą stronę w sposób jednoznaczny i zrozumiały o: • czynnościach technicznych składających się na procedurę zawarcia umowy. które były przedmiotem negocjacji. Negocjacje (zwane dawniej rokowaniami) są procesem stopniowego uzgad­ niania treści umowy. określające istotne postanowienia tej umowy.

Pełnomocnictwa może udzielić w zasadzie tylko osoba mająca pełną zdol­ ność do czynności prawnych. Jeśli . gdy zastrzeżono to w ich treści. gdy została wybrana inna oferta albo przetarg został zamknięty bez wybrania żadnej oferty. może żądać unieważnienia umowy zawartej w wy­ niku danego przetargu lub aukcji.c. dopuszczając w oznaczonych w tej ustawie przypadkach sześć innych sposobów zawarcia umowy o zamówienie publiczne. Oprócz kodeksowego uregulowania przetargu obowiązują również przepisy szczególne o przetargach ustalone w kilku innych ustawach. czyli określonej sumy pieniężnej zabezpie­ czającej roszczenia organizatora na wypadek uchybienia ze strony oferenta obowiązkowi zawarcia umowy. Mogą być one zmienione lub odwołane tylko wte­ dy. zapytanie o cenę oraz licytacja elektroniczna. zamówienie z wolnej ręki. Otrzymana najkorzystniejsza oferta w toku aukcji prowadzi do zawarcia umowy z chwilą tzw. które ma charakter eliminacyjny. rodzice działający w stosunku do dzieci pozostających pod ich władzą rodzicielską. że niekiedy zdarza się również zawarcie umowy w drodze sporządzenia odpowiedniego projektu umowy przez osobę trzecią (np.204 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 205 a zwłaszcza bez zamiaru zawarcia umowy. Organizator przetargu jest związany jego warunkami od chwili ich ogłoszenia. wadium. Jeśli to umocowanie do działania w cudzym imieniu opiera się na ustawie. gdy inny uczestnik aukcji (licytant) złożył ofertę korzystniejszą. Wystarcza złożenie stosownego oświadcze­ nia na piśmie. przedmiot oraz warunki aukcji albo wskazać sposób udostępnienia tych warunków. aby ogłoszenie przetargu obejmowało czas. złożona oferta przestaje wiązać. w prawie zamówień publicznych z 2004 r. gdyż wiąże się to z zagrożeniem interesów konsu­ mentów. gdyż w przeciwnym wypadku uprawniony podmiot może żądać naprawienia szkody albo wydania uzyskanych przez drugą stronę korzyści. ale nie później niż z upływem roku od dnia zawarcia danej umowy. przy czym może lo nastąpić w terminie 10 dni od zawarcia danej umowy i nie wymaga podania przyczyn odstąpienia ani zapłaty odstępnego. Ustawa ta przewiduje w szczególności prawo konsumenta do odstąpie­ nia od zawartej w takich warunkach umowy. mianem przetargu ustnego. gdyż z reguły można działać przez osobę trzecią. Organizator przetargu jest obowią­ zany niezwłocznie powiadomić na piśmie jego uczestników o wyniku przetar­ gu albo o jego zamknięciu bez dokonania wyboru. Jeżeli w warunkach takiego przetargu nie zastrzeżono inaczej. Kodeks cywilny wymaga. tzw. że jedna osoba (zwana przedstawicielem) dokonuje w imieniu drugiej osoby (zwanej reprezentowanym) czynności prawnej. miejsce. że liczyła na zawarcie umowy. jeżeli strona tej umowy. Takie oferty są składane w formie pisemnej i podlegają bada­ niu oraz ocenie przez ogłaszającego przetarg lub powołaną przez niego komisje przetargową. i określony wówczas mianem przetargu pisemnego. notariusza) i podpisania umowy przez strony. przedmiot i warunki przetargu albo wska­ zywało sposób udostępnienia tych warunków Mogą one obejmować obowiązek wpłacenia wadium. Jeśli takie upoważnienie wynika z oświad­ czenia woli reprezentowanego. jest obowiązana do naprawienia szkody. to mamy do czynienia z pełnomocnictwem. dialog konkurencyjny. kurator).6. że organizator oraz uczestnik zarówno przetargu. negocja­ cje bez ogłoszenia. Celem tego trybu postępowania jest stworzenie organizatorowi przetargu możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej oraz zawarcie umowy z uczestnikiem. Także oferent od chwili złożenia oferty jest obowiązany postępować zgodnie z postanowieniami ogłoszenia o przetargu oraz warunkami danego przetargu. który może ją mieć ograniczoną. Natomiast nie jesl wymagana pełna zdolność do czynności prawnych od pełnomocnika. jaką druga slrona poniosła przez to. Przedstawicielstwo W zasadzie każdy sam dokonuje czynności prawnych. Wyjątki wynikają z przepisów ustawowych lub z właściwości czynności prawnej. 8. który zgłosił tę ofertę. a nieraz występująca w postaci licytacji. inny uczestnik lub osoba działająca w porozumieniu z nimi wpłynęła na wynik przetargu lub aukcji w sposób sprzeczny z prawem lub dobrymi obyczajami. nazywana dawniej w k. to jest lo przedstawicielstwo ustawowe (np. zagadnienia zawierania umów poza lokalem przedsię­ biorstwa oraz na odległość. ale wcale nie jest to konieczne. Trzecim sposobem zawierania umów jest aukcja. Ponadto odrębnie są uregulowane przez ustawę o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Z kolei przetarg jako tryb zawierania umów został uregulowany w kodeksie cywilnym dopiero w 1996 r. Należy podkreślić. Uprawnienie takie wygasa z upływem miesiąca od dowiedzenia się przez osobę uprawnioną o ist­ nieniu przyczyny unieważnienia. Poza tym warto osobno wspomnieć. miejsce. jak i wyżej omówionej aukcji. Po­ nadto w razie udostępnienia w loku negocjacji poufnych informacji drugiej stronie jest ona zobowiązana do nieujawniania i nicprzekazywania ich innym osobom oraz niewykorzystywania tych informacji dla własnych celów. Powołana ustawa określa tryby udzielania zamówień publicznych i przewiduje dwa rodzaje przetargów (nieograniczony i ograniczony) jako podstawowe takie tryby. Ogłoszenie aukcji powinno określić czas. Jest to sposób zawarcia umowy przy udziale wielu podmiotów jako uczestni­ ków postępowania przetargowego. Są lo: negocjacje z ogłoszeniem. która wywołuje skutki prawne bezpośrednio dla reprezentowanego. Jego oferta przestaje wiązać. Organizator aukcji jest związany jej warunkami od chwili ich udostępnienia. jak np. opiekun. udzielenia przybicia. Przedstawiciel­ stwo polega na tym. Warunki le mogą zastrzegać obowiązek wpłacenia tzw. Również uczestnik aukcji jest związany złożoną przez siebie ofertą.

Generalnie pełnomocnik nie mo­ że być drugą stroną czynności prawnej. . codzienny zarząd określonym majątkiem). gdy w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności czynności obsługi wykonuje jakaś osoba. Każde pełno­ mocnictwo może być w każdym czasie odwołane. Ważność takiej umowy zależy od potwierdzenia przez osobę. ani roszczenia procesowe czy administracyjnoprawne. które obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych.c. Ponadto jak już wspomniano. która jest ograniczona do zakresu spraw wpisanych do rejestru oddziału przedsiębiorstwa. której dokonuje w imieniu mocodawcy (tzw. czynność z samym sobą). Prokura jest pod rygorem nieważności udzie­ lana na piśmie i podlega obowiązkowemu wpisowi do rejestru przedsiębiorców. Nowelizacja k. Nie może być ona ograniczona ze skutkiem wobec osób trzecich. pełnomocnictwo rzekome. co wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czyn­ ności. Natomiast pełnomocnictwo do poszczególnej czyn­ ności odnosi się do indywidualnie oznaczonej czynności prawnej. czynności zwykłego zarządu (tj. gdy do ważności czynności prawnej jest potrzebna szczególna forma. prokurę czyli pełnomocnictwo handlowe udzielane dawniej tylko przez spółki handlowe na zasadach ustalonych w ko­ deksie handlowym z 1934 r. który rozumie przez nią pełnomocnictwo udzielone przez przed­ siębiorcę. czynności prawnych oraz faktycznych obej­ mujących normalny. w 2003 r. Prokurentem może być je­ dynie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych. gdy takie umocowanie wynika z treści pełnomocnictwa. z umowy o pracę czy z umowy agencyjnej i zobowiązywać pełnomocnika do działania w imieniu osoby reprezentowanej. Z zakresu prokury wyłączone jest tylko zbycie przedsiębiorstwa. Pełnomocnikiem może być nie tylko osoba fizyczna. Zgodnie z kodeksem cywilnym przedawniają się tylko roszczenia majątkowe. to uważa się ją w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania zazwyczaj dokony­ wanych tam czynności prawnych z osobami korzystającymi z usług tego przed­ siębiorstwa. Po wygaśnięciu umocowa­ nia pełnomocnik jest obowiązany zwrócić mocodawcy dokument pełnomoc­ nictwa. ani jednocześnie reprezentować obu stron czyn­ ności prawnej. ale dla roszczeń o świadczenia okresowe (np. Przedawnienie roszczeń Prawo wiąże różne skutki z upływem czasu. dalszych pełnomocni' ków (substytutów). Innym rodzajem pełnomocnictwa jest pełnomocnictwo rodzajowe. Co innego jednak może wynikać z treści pełnomocnictwa lub z treści czynności prawnej wykluczającej możliwość naruszenia interesów mo­ codawcy. pełno­ mocnictwo domniemane. Sąd obecnie nie może uwzględnić z urzędu upływu terminu przedawnienia lecz dokonuje tego dopiero po zgłoszeniu zarzutu przedawnienia przez dłużnika. W wypadku przedawnienia roszczenia majątkowego dłużnik ma możliwość uchylenia się od zaspokojenia tego roszczenia. podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców. roszczenia niemajątkowe. ale śmierć przedsiębiorcy ani utrata przez niego zdolności do czynności prawnych nie powoduje wygaśnięcia prokury. w której imieniu dana umowa została zawarta. Terminy przedawnienia są ustalone normami o charakterze imperatywnym i wszelkie umowne postanowienia skracające lub wydłużające te terminy są z mocy prawa nieważne. Czym innym jest tzw.7.206 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 207 mocodawca ustanowi kilku pełnomocników.związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa. które obejmuje określoną kate­ gorię czynności prawnych. Szczególna odmiana pełnomocnictwa występuje w prawic pocztowym. Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy tzw. Prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub do pewnego rodzaju czynności. to każdy z nich może działać sa­ modzielnie. Natomiast nic przedawniają się prawa podmiotowe bezwzględne. co nie dotyczy tylko prokury oddziałowej. chyba że z treści pełnomocnictwa wynika obowiązek reprezentacji łącznej. Prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie i w każdym czasie może być odwołana. 8. Peł­ nomocnictwo pocztowe polega na upoważnieniu do odbioru w imieniu adresata przesyłek i kwot przekazów pocztowych bądź tylko oznaczonego rodzaju prze- syłek lub kwot przekazów pocztowych albo konkretnej przesyłki lub kwoty ta­ kiego przekazu. ale także osoba prawna. Należy również odróżnić tzw. jego oddanie do czasowego korzystania oraz zbycie lub obciążenie nieruchomości. W zasadzie umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika. z wy­ jątkiem sytuacji. Prokura wygasa ze śmiercią prokurenta. wprowadziła prokurę do tego kodeksu. Samo bowiem pełnomocnic­ two do tego nie zobowiązuje. Przewidziany przez kodeks cywilny ogólny termin przedawnienia wynosi 10 lat. z ustawy lub ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. gdyż wtedy i umocowanie dla pełnomocnika powinno być udzielone w tej samej formie. Instytucja przedawnienia rosz­ czeń jest jednym z nich. Pełnomocnictwa można udzielić zasadniczo w dowolnej formie. a jedynie upoważnia do dokonywania czynności prawnych w imieniu i na rzecz mocodawcy. forma pisemna pod rygorem nieważności jest wymagana dla pełnomocnictwa ogólnego. Prokura nie może być przeniesio­ na. Taki stosunek wewnętrzny między pełnomocnikiem a jego mocodawcą może wyni­ kać np. które dotyczy tzw. Niekiedy występuje tzw. Dokonując czynności prawnej w charakterze prokurenta taka osoba składa własnoręczny podpis z dopiskiem wskazującym na prokurę. gdy ktoś dokonu­ je czynności prawnej w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu. Wtedy zobo­ wiązanie nabiera charakteru zobowiązania naturalnego i wierzyciel może li­ czyć jedynie na dobrowolne jego wykonanie przez dłużnika.

połączonym z wolą władania daną rzeczą (element psychiczny). długu gruntowego.208 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 209 o zapłatę odsetek) oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności go­ spodarczej . którym jest tzw. Niekiedy własność przysługuje niepodzielnie kilku osobom. wobec którego pełni rolę służebną (np. kto samowolnie naruszył posia­ danie oraz na czyją korzyść to nastąpiło. w razie wniesienia pozwu do sądu) i wówczas termin przedawnienia jest liczony od początku. Wykonywanie tego prawa jest ograniczone przez jego społeczno-gospodarcze przeznaczenie oraz przez przepisy prawne i zasady współżycia społecznego. najemca.c. to jej posiadanie jest stanem faktycznym. Przy tym posiadaczem samoistnym jest ten. samopomocy. To tzw. Natomiast dla ochrony posiadania przysługuje roszczenie o przywrócenie naru­ szonego posiadania i o zaniechanie naruszeń. W innych określonych prawem wypadkach bieg przedaw­ nienia ulega zawieszeniu (np. czy o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy. Polega ono na fizycznym władztwie nad rzeczą (element fizyczny). roszczenia z umowy przewozu osób przedawniają się z upływem roku).c. które obejmuje możność korzystania z rzeczy (posiadania jej. wywłaszczenia) i prawo karne (w razie orzeczenia przepadku rzeczy będących narzędziem lub przedmiotem przestępstwa). hipotekę i spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu. ograniczone prawa rzeczowe.c. kto nią faktycznie włada jak użytkownik. Wte­ dy sumuje się okresy przed i po zawieszeniu biegu przedawnienia. pracownik placówki handlowej). zastawnik. tzn. w razie wspólności mąjątko- . roszczenie posesoryjne przysługuje posiadaczowi przeciwko każdemu.c. Taka współwłasność rodzi wiele proble­ mów w zarządzaniu rzeczą wspólną i k. Przepisy k. Od posiadacza należy odróżnić dzierżyciela. Wynika ono z domniemania prawnego zgodności posiadania ze stanem prawnym i kodeksowego zakazu samowolnego naruszania posiadania. umożliwiają ochronę własności poprzez system roszczeń zwa­ nych petytoryjnymi. uży­ wania. co do przetworzenia jej lub zużycia) oraz rozporządza­ nia rzeczą (wyzbycia się własności lub obciążenia rzeczy przez ustanowienie na niej praw przysługujących innym podmiotom prawa cywilnego). którym może rozporządzać. wyrażający zakres uprawnień względem rzeczy wspólnej. przyznaje każdemu ze współwłaścicie­ li prawo żądania zniesienia danej współwłasności. o czym zob. Ponadto dla ochrony posiadania k. dzierżawca lub mający inne prawo. przy obowiązkowej reklamacji w transporcie lub na poczcie) i oznaczony czas nie jest wliczany do terminu przedawnienia. wej małżeńskiej). kto faktycznie włada rzeczą jak właści­ ciel. powstała prawna możliwość żądania zaspokojenia roszcze­ nia. nacjonalizacji). mogłoby nastąpić rozszerzenie tej listy i projektuje się dodanie tzw. W oznaczonych przez prawo sytuacjach bieg przedawnienia przerywa się (np. Własność i inne prawa rzeczowe Własność to najszersze prawo do rzeczy. Inne uregulowane przez k. Natomiast przepisy szczególne ustalają krótsze ter­ miny przedawnienia (np. która ma charakter samoistny. jak umowa sprzedaży. np. Oprócz własności do praw rzeczowych zalicza się użytkowanie wieczyste oraz tzw. Tak samo jak własność. Tylko w drodze ewentualnej zmiany k. pozostałe wymienione prawa rzeczowe mają charakter bezwzględny i są sku- 8. bliżej punki 7 rozdziału 10 podręcznika. wymienia użytko­ wanie. To roszczenie jest skuteczne także przeciwko właścicie­ lowi rzeczy.8. czy darowizny. Mamy wówczas do czynienia z współwłasnością łączną. Jest to prawo podmiotowe bez­ względne. z którym łączy się okre­ ślone władztwo nad cudzą rzeczą. roszczenie odszko­ dowawcze. a posiadaczem zależnym ten. pobierania pożytków i podejmowania dyspozycji faktycznych dotyczą­ cych danej rzeczy. a dzierżyciel może tylko zastoso­ wać obronę konieczną lub samopomoc. Właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to. Najważniejszym cywilnoprawnym sposobem nabycia własności jest jej przeniesienie na podsta­ wie tego typu umów. Nabycie i utrata prawa własności następuje w sytuacjach określonych nie tylko przez przepisy prawa cywilnego. gdyż ustawodawca nie dopuszcza do umownego tworzenia innych praw tego rodzaju. zastaw. w którym dane roszczenie stało się wymagalne. Mamy tutaj do czynienia z zasadą zamkniętej listy praw rzeczowych. zawłaszczenie rzeczy niczyjej i znalezienie. przepis kodeksowy przewi­ dujący w określonych okolicznościach dłuższe terminy przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym. jeśli znalazca uczynił zadość swoim obowiązkom. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia. albo z współwłasnością w częściach ułamkowych. przyznaje posiadaczowi moż­ liwość zastosowania obrony koniecznej lub tzw. Wyjątkiem jest dodany w 2007 r.tylko 3 lata. Dopełniają je różne roszczenia uzupełniające przysługujące właścicielowi. Dla ochrony dzierżenia żadne roszczenia nie przysługują. W tym ostatnim przypadku każdy ze współwłaścicieli ma określony ułamkiem udział. prawo administra­ cyjne (w razie Izw. zamiany. sposoby nabycia własności to w szczególności zasiedze­ nie. zastępca w posiadaniu. ale również w przypadkach unormowa­ nych przez prawo konstytucyjne (w razie tzw. Może to nastąpić w drodze umownej lub przez sąd. Obejmuje on roszczenie o zwrot rzeczy (roszczenie windykacyjne) oraz roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zanie­ chanie naruszania własności w inny sposób niż przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą (roszczenie negatoryjne).c. władający rzeczą za kogoś innego (np. np. jeśli jest ona powiązana ze stosunkiem prawnym. że w tym zamiarze ją porzuci. o zwrot pożytków. służebność. wśród których k. Podczas gdy własność rzeczy jest stanem prawnym.c. W odniesieniu do nieruchomości może to nastąpić przez zrzeczenie się własności w formie aktu notarialnego.

Przy tym zobowiązanie z punktu widzenia wie­ rzyciela jest określane mianem wierzytelności. Wierzyciel jest podmiotem uprawnionym. czyniącym zadość godnym ochrony interesom wie­ rzyciela. że jedna ze stron lub obie zobowiązują się do zawarcia innej umowy. które zmierza do naprawienia wyrządzonej szkody.210 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 211 teczne wobec wszystkich podmiotów prawa cywilnego. Warto po­ nadto dodać. a dłużnik podmiotem zobowiązanym. które może polegać na działaniu lub zaniechaniu. ale niekiedy celom osobistym (np. czynsz najmu). 8. Odróżnia się też świadczenia pieniężne i niepie­ niężne. Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi wymaga to określenia co najmniej postanowień przedmiotowo istotnych umowy przyrzeczonej. Może to być solidarność dłużników. gdyż wtedy taka osoba może bezpośrednio od dłużnika żądać spełnienia świadczenia. 8. Szczególnie ważne znaczenie ma świadczenie odszkodowawcze. że zobowiązanie stanowi jedną całość. Wśród umów zobowiązaniowych wyjątkowe miejsce zajmuje umowa przedwstępna. że dłużnik może spełnić całe świadczenie do rąk jednego z nich i zaspokojenie któregokolwiek z wierzycieli powoduje wygaśnięcie długu wobec pozostałych. Przedmiotem zobowiązania może być więcej niż jedno świadczenie i nieraz odróżnia się świadczenie główne oraz świadczenia uboczne. ciągle lub okresowe (np. które charakteryzuje traktowanie przez strony wzajemnych świadczeń jako ekwiwalentnych. Przedmiotem takiego stosunku jest określone za­ chowanie się dłużnika zgodne z treścią zobowiązania. Prawie wszystkie prawa rzeczowe mają charakter zbywalny i tylko użytkowanie oraz służebność osobi­ sta są prawami niezbywalnymi. czy spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu miesz­ kalnego). Większość wymienionych praw rzeczowych ma charakter samodziel­ ny. Istotny jest leż po­ dział umów w dziedzinie zobowiązań na odpłatne i nieodpłatne. zmiany łub zniesienia stosunku cywilnoprawnego. zobowiązanie solidarne. ustawie o księgach wieczystych i hipotece z 1982 r. Może być ona całkiem prosta. odstępne i karę umowną. służebność mieszkania. ratyfikowanych umowach międzynarodowych oraz rozporządzeniach wspólnotowych. określonego świadczenia. obejmujący zgodne oświadczenia woli stron. gdyż w tych ostatnich dłużnik ma mniejsze obowiązki z powodu braku odpłatności. Z kolei solidarność wierzycieli oznacza. które służą zabezpieczeniu wie­ rzytelności i są z nimi funkcjonalnie związane. dodatkowe zastrzeżenia umowne. ale zastaw i hipoteka to prawa akcesoryjne. zwanego dłużnikiem. a nie jest konieczne ustalenie terminu jej zawarcia. do których k. Najczęściej źródłami zobowiązań są umowy zarówno nazwane (regulowane w k. jak i nienazwane (wykształcone empirycznie na gruncie zasady swobo­ dy kontraktowej i nie mające ustawowej regulacji). takie. Każda umowa jako stan faktyczny. Dla uniknięcia nieporozumień należy ponadto podkreślić. jak jedno­ stronne czynności prawne (np. termin. kiedy to podmiot prawa uzyskuje bez uzasadnienia praw­ nego korzyść majątkową.9.c. Wśród tych ostatnich mieszczą się umowy wzajemne. umowne prawo odstąpienia. Nieporównanie mniejsze znaczenie mają takie źródła zobowiązań. Pojęcie zobowiązania Prawo zobowiązań jest szczególnie ważnym działem prawa cywilnego. Umowy te mogą być jednostronnie zobowiązujące oraz dwustronnie zobowiązujące. że źródłem dodatkowych praw i obowiązków stron zobowiązania mogą być tzw. zadatek. Tc przepisy prawa rzeczowego są zawarte w księdze drugiej k. Prawem związanym z kolei z własnością nieruchomości jest służebność gruntowa. Odróżnianie poszczególnych elementów zobowiązania nie zmienia faktu.. gdy wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie. Źródła zobowiązań Zobowiązania powstają z różnych zdarzeń prawnych. Szczególnym źródłem stosunku zobowiązaniowego jest też umowa na rzecz osoby trzeciej. W zależności od charakteru zobowiązania może to być świadczenie jednorazowe. w którym jeden podmiot.10. a dłużnik powi­ nien to świadczenie spełnić. Szczególną lego postacią jest nienależne świadczenie. a ze stanowiska dłużnika .c. zalicza waru­ nek. oraz bardzo liczne przepisy pozakodeksowe zawarte w ustawach szczególnych i ich aktach wykonawczych. Szczególnie skomplikowane jest tzw. bezpod­ stawne wzbogacenie. oraz kilkunastu innych ustawach.dłu­ giem. ale często jest złożona i każda ze stron stosunku zobowiązaniowego jest zarazem wierzycielem i dłużnikiem. Polega ona na tym. Two­ rzą go przepisy księgi trzeciej k. od kilku z nich lub każde­ go z osobna.c. o czym decyduje cel danego zobowiązania. Treść zaś zobowiązania stanowią uprawnienia wierzyciela i odpowia­ dające im obowiązki dłużnika. tj. zwany wierzycielem. Umowy zobowiązanio­ we tworzą. gdyż mogą być spełnione częściowo bez istotnej zmiany przedmiotu lub wartości. zmieniają lub likwidują stosunki zobowiązaniowe. lub ustawie szcze­ gólnej). że wymienione podmiotowe prawa rzeczowe są uregulowane przez zespół przepisów prawnych nazywanych prawem rzeczowym w znaczeniu przedmiotowym. przy czym zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek dłużnika zwalnia pozostałych z obowiązku spełnienia świadczenia. Natomiast świadczenia niepieniężne są często niepodzielne. Są to prawa majątko­ we służące z reguły celom gospodarczym. Zgodnie z definicją kodeksową przez zobowiązanie należy rozumieć stosunek cywilno­ prawny. Tc pierwsze są świadczenia podzielnymi. może żądać od drugie­ go podmiotu. . przyrzeczenie publiczne) oraz tzw. zmierza do ustanowie­ nia.c.

Zgodnie z obecnymi ustaleniami kodeksowymi warunkiem mocy wiążącej wzorca umowy jest jego doręczenie drugiej stronie przed zawarciem umowy. Obecnie kodeks cywilny już nie dzieli wzorców umów na normatywne. które w szczególności: wyłączają lub ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za szko­ dy na osobie. Warto zauważyć. prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia. W razie zaś konfliktu między różnymi wzorcami usta­ lonymi przez przedsiębiorców. • przewidują postanowienia. lecz upo­ ważnia każdy podmiot prawa do ustalenia wzorca umowy.11. W innych wypadkach niezrozumiałe ustalenia wzorca nie wywołują żadnego skutku prawnego i nie wiążą drugiej strony umowy. że wzorzec umowy nic może obejmować niedozwolo­ nych postanowień umownych. niesymetryczny sposób ryzyko na strony obrotu cywilnoprawnego. które nie są ze sobą sprzeczne. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi w razie sprzeczności treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. dzięki wywieszkom w środku transportowym). dokonanej na podstawie kodeksowej klauzuli generalnej definiującej pojęcie niedozwolonych postanowień umownych. że wskazane nie­ dozwolone klauzule nie uzgodnione indywidualnie z konsumentem są bezsku­ teczne i nie wiążą go. to w takiej sytuacji stro­ ny wiążą jedynie te postanowienia wzorców. Omawiana lista postanowień niedozwolonych obejmuje aż 23 punkty. za którą ustawa czyni kogoś odpowiedzialnym. Ten warunek transparentości (przejrzysto­ ści) wzorca dotyczy wszystkich wzorców umów. kwalifikowane i niekwalifikowane. takie. Jest to lista tzw. aby mogła ona wzorzec ten przechowywać i odtwarzać w zwykłym toku czynności. • wyłączają lub istotnie ograniczają odpowiedzialność względem konsumenta za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. nazywanych często klauzulami abuzywnymi. Są to takie ustalenia. W razie wątpliwości powstałych przy analizie konkretnego postanowienia umo­ wy lub ustalenia wzorca umowy. Do zawarcia umowy wtedy w ogóle nie dojdzie.in. K. którzy zawarli umowę. z którymi szczególne przepisy ustawowe wiążą skutki w postaci powstania zo­ bowiązania (np. wynikające z doświadczeń praktyki. Kodeks cywilny wymaga. Zamiast doręczenia wzorca umowy niekiedy jest możliwe uproszczone poin­ formowanie kontrahenta o stosowanym wzorcu. która wskazuje typowe postanowienia umowne rozkładające w niepro­ porcjonalny. Dodane w 2003 r. na co konsument nie ma rzeczywistego wpływu. że ustalenie to odnosi się nie tylko do przedsiębiorcy składającego ofertę w postaci elektronicznej. ale do każdego. czy utrata lub uszkodzenie rzeczy wniesionej przez gościa do hotelu) Podstawy prawa cywilnego 213 8. z którymi konsument nic miał możliwości się zapoznać przed zawarciem umowy. przepisy kodeksowe zobowiązały stronę posługującą się wzorcem umowy w postaci elektronicznej do udostępnienia go drugiej stro­ nie przed zawarciem umowy. po­ winno się uznać za niedozwolone postanowienia umowne m. co prak­ tycznie uniemożliwiało zapoznanie się z nim drugiej strony przed zawarciem umowy. Jednak tylko w stosunkach z konsumentami ustalenie kodeksowe wprowadza dyrektywę wykładni. jeśli przedsiębiorca niezwłocz­ nie po otrzymaniu oferty odwołującej się do takiego różniącego się wzorca.Rozdział 8 Najzupełniej wyjątkowo stosunki zobowiązaniowe powstają obecnie z aktów administracyjnych. ale w gospodarce planowej było to bardzo częste. bieżących sprawach życia codziennego. kto stosuje wzorzec umowy w postaci elektronicznej. są i bez wątpienia będą czyny niedozwolone (tzw. Ustalenia kodeksowe dopusz­ czają to w sytuacji. Nato­ miast zawsze ważnym źródłem zobowiązań były. przewiduje. aby każdy wzorzec umowy był sformułowany jed­ noznacznie i w sposób zrozumiały. co nie dotyczy jedynie umów powszechnie zawieranych w drobnych. od­ mówi zawarcia umowy nie obejmującej sprzecznych postanowień wzorców. Wtedy bowiem zasadą jest warunek doręczenia wzorca konsumentowi. naka­ zującą tłumaczenie postanowień niejednoznacznych wzorca na korzyść konsu­ menta. wzory (formularze) umów. czy regulaminy. Szczegól­ ne regulacje o charakterze restrykcyjnym zostały wprowadzone dla wzorców stosowanych w obrocie konsumenckim. Wzorce umów Wzorcem umowy są wszelkie jednostronnie przygotowane klauzule umow­ ne stosowane przy zawieraniu umów. tworząc ogólne warunki umów. Trzeba podkreślić. które kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami. Przykładowy katalog tego rodzaju postanowień jest za­ warty w przepisach kodeksowych. Do niedawna wystarczało doręczenie takiego wzorca przy zawarciu. gdy posługiwanie się wzorcem w stosunkach danego rodzaju jest zwyczajowo przyjęte. Występują one w razie wyrządzenia poza stosun­ kiem umownym szkody. co do któ­ rych istnieje swoiste domniemanie abuzywności. tzw. W praktyce takie wzorce ustalają przedsiębiorcy świadczący usługi w skali masowej. która pomaga rozwiać wąt­ pliwości co do kwalifikacji określonej klauzuli jako niedozwolonej. Ponad­ to trzeba zasygnalizować występowanie jeszcze innych zdarzeń prawnych. a przy tym druga strona mogła się z łatwością do­ wiedzieć o jego treści (np. rażąco naruszając jego interesy. Ustalenia umowne mają więc wtedy pierwszeństwo i w określonym zakresie postanowienia danego wzorca umowy są bezskuteczne. • . Powinno to nastąpić w taki sposób. Jed­ nakże nie dotyczy to umów zawieranych z udziałem konsumentów. klauzul szarych.c. delikty). Powołany przepis zawiera regułę interpretacyjną.

nie mającej bezpośredniego związku z umową zawierającą oceniane posta­ nowienie.214 • Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 215 uzależniają zawarcie. to świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po we­ zwaniu dłużnika do wykonania. dopóki druga strona nie zaoferuje świadczenia wzajemnego. Jeśli zaś chodzi o świadczenie rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku. Zasady wykonywania zobowiązań Wykonanie zobowiązania oznacza spełnienie świadczenia prowadzące do pełnego zaspokojenia interesu wierzyciela. Jeśli tak nie jest. 8. Powinny być przy tym przestrzegane również ustalone zwyczaje. Przepisy te wprowa­ dzone dla ochrony interesów słabszej strony. Oznacza to konieczność posiadania odpowiedniej wiedzy..c. w prawie przewozowym z 1984 r. Miejsce i termin spełnienia świadczenia mogą być oznaczone w umowie lub wynikać z właściwości zobowiązania. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umo­ wy. treść lub wykonanie umowy od zawarcia innej umowy. Wykonanie każdego zobowiązania podlega kodeksowym przepisom o wy­ konywaniu zobowiązań. dotyczącą treści konkretnego stosunku zobowią­ zaniowego powstałego z użyciem danego wzorca. świad­ czenie powinno być spełnione w miejscu.13. uchylające stosowanie ogólnych przepisów o wykonywaniu zobowiązań. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej. W wypadku przedsiębiorcy tę staran­ ność określa się przy uwzględnieniu zawodowego c h a r a k t e r u prowadzonej przez niego działalności gospodarczej.c. ale świadczenie pieniężne po­ winno być spełnione w miejscu zamieszkania lub siedziby wierzyciela w chwili spełnienia świadczenia. • wyłączają obowiązek zwrotu konsumentowi uiszczonej zapłaty za świadcze­ nie nic spełnione w całości lub części. jeżeli konsument zrezygnuje z zawar­ cia umowy lub jej wykonania. • wiązania. Przepisy te zobowiązują wierzyciela do przyjęcia świadczenia częściowego. W określonych w k. Umożliwia ona po­ wstrzymanie się od spełnienia świadczenia. Dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwitowania. Oprócz ustaleń kodeksowych dotyczących generalnie wykonywania zobo­ wiązań różne ustawy odrębne zawierają ustalenia szczególne w zakresie wy­ konywania zobowiązań powstałych z umów uregulowanych w tych ustawach. czy ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. Takie szczególne ustalenia znajdują się m. Przy wykonywaniu zobowiązań zastosowanie znajdują w pierw­ szej kolejności przepisy ogólne o zobowiązaniach ustalone w k. wykonywania świadczeń zastępczych. Zasady. Zarazem przepis kodeksowy wymaga. że zobowiązanie może być wykonane przez podwykonawców. aby w taki sam sposób wierzyciel współ­ działał przy wykonaniu zobowiązania. chyba że to naruszałoby jego uzasadniony interes. • przyznają kontrahentowi konsumenta uprawnienia do dokonywania wiążącej interpretacji umowy. umiejętności oraz środków wykonania danego zobo- 8. uzależniają spełnienie świadczenia od okoliczności zależnych tylko od woli kontrahenta konsumenta. Dotyczą one np. że ustalenia kodek­ sowe zobowiązują dłużnika do należytej staranności. Najważniejszym takim ustaleniem jest zasada jednoczesności świadczeń. Jeśli zaś właściwy czas wykonania zobowiązania nie został określony.c. Należy podkreślić. czyli staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju. W przypadku zobowiązań z umów wzajemnych do ich wykonywania znaj­ dują zastosowanie szczególne ustalenia kodeksowe w tym zakresie. Dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiada­ jący jego celowi spoteczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia spo­ łecznego. Wyjątki od tej reguły mogą wynikać z treści czynności prawnej. umowy lub okoliczności.in. rodzaje i przesłanki odpowiedzialności cywilnej Problematyka odpowiedzialności cywilnej należy bez wątpienia do szczegól­ nie skomplikowanych zagadnień prawa cywilnego. Trzeba również przywołać kodeksową zasadę. Materialnoprawną podstawą powyższej kon­ troli są przepisy kodeksowe poświęcone wzorcom umów.c. przewidzianą w k. o ile nic innego w kwestii jakości rzeczy nie wynika z obowiązującego prawa. Ważne znaczenie ma ustalenie kodeksowe dotyczące sytuacji.12. określonego w treści stosunku zobo­ wiązaniowego. to zgodnie z k. jako jeden z rodzajów spraw gospodarczych. okolicznościach dłużnik może złożyć świadczenie do depozytu sądowego. Ustalenia stosunków umownych z udziałem konsumentów podlegają ocenie sądów z punktu widzenia przestrzegania kodeksowych wymagań w zakresie postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumen­ towi przez kontrahenta. bądź kontrolą abstrakcyjną treści postanowień zawartych we wzorcu. Zakres pojęciowy odpowie­ dzialności odszkodowawczej jest węższy od pojęcia odpowiedzialności cywil- . • nakładają wyłącznie na konsumenta obowiązek zapłaty ustalonej sumy na wypadek rezygnacji z zawarcia lub wykonania umowy. z ustawy lub z właściwości świadczenia. jaką jest konsument. gdzie w chwili powstania zobowią­ zania dłużnik miał zamieszkanie lub siedzibę. są obecnie generalnie zharmonizowane z ustaleniami dyrektywy 93/13/EWG o niedozwo­ lonych klauzulach w umowach konsumenckich z 1993 r. to dłużnik po­ winien świadczyć rzeczy średniej jakości. Sądowa kontrola wzorców umów może być kontrolą incydentalną (indywidualną). jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.p.

siła wyż­ sza (vis maior). 471 i nast. Jest to naczelna zasada w dziedzinie odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwolonych. na których może być oparta odpowiedzialność odszkodowawcza. Wymienione powyżej zasady.. jak odpowiedzialność typu sprawczego. którzy ze składek ubezpieczających się tworzą spe­ cjalny fundusz przeznaczony na wypłatę odszkodowań i innych świadczeń oso­ bom ubezpieczonym. którego skutkom nie sposób zapobiec. czyli speł­ nienia świadczenia odszkodowawczego. Należy do nich w szczególności tzw. gdyż zwalniają od niej określone ustawowo. odpowiedzialność kontraktowa. za które odpowiedzialności nie ponosi. z których pomocą zobowiązanie wykonywa bądź któ­ rym wykonanie zobowiązania powierza. Najważniejszą z nich jest zasada winy. Bezprawność w prawie cywilnym po­ winna być w zasadzie rozumiana jako niezgodność (sprzeczność) określonego zachowania z przepisami ustawy. Najczęściej jednak mówiąc o odpowie­ dzialności cywilnej. 415 k. że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowią­ zania umownego stanowi następstwo okoliczności. ale nie w sensie absolutnym. Jednym z nich jest odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania powstałego z zawartej umowy (kontraktu). którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. tj. sankcji cywilnoprawnych w postaci nieważności lub bezskuteczności czynności prawnej.c. Domi- nujące w nauce prawa obiektywistyczne teorie siły wyższej rozumieją przez nią /darzenie zewnętrzne o charakterze nadzwyczajnym. że dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę. Warto podkreślić. przy czym występuje konieczność łącznego wystąpienia wymienionych dwóch elementów składo­ wych: obiektywnego i subiektywnego. W ostatnich latach wzrasta na znaczeniu odpowiedzialność odszkodowawcza oparta na zasadzie ryzyka. które to pojęcie nie jest zdefiniowane w prawie polskim. zgodnie z którym dłużnik jest odpowiedzialny jak za własne działanie lub zaniechanie za postępowanie osób. ale zara­ zem dopuszczają. to poniesie odpowiedzialność odszkodowawczą. że zakres tej odpowiedzialności może być zarówno rozsze­ rzony. Dotyczy to także wykonania zobowią­ zania przez przedstawiciela ustawowego dłużnika. że za szkodę wyrządzoną umyślnie odpowiedzialność spraw­ cy jest bezwzględna. odwołująca się do założenia. czy ryzyka zwierzchnika. za które dłużnik odpowia­ da. Jeżeli tego nie wykaże. 474 k. obowiązany jest do jej naprawienia. gdyż nie obejmuje np. która jest związana z działalnością ubezpieczeniową. ryzyka posiadacza rzeczy. 471 k. gdy obowiązujące prawo cywilne przewiduje odpowiedzialność jednego pod­ miotu za szkodę poniesioną przez inny podmiot. Nie jest to jed­ nak odpowiedzialność absolutna. ale nie ma wciąż tak dużego znaczenia. Mogą to być okoliczności przez dłużnika zawinione. Stopnie wadliwości zaś czynnika subiektyw­ nego prowadzą do odróżnienia winy umyślnej od niedbalstwa. Wiąże się to ze zwięk­ szonymi zagrożeniami dla życia. Jest to tzw. Jeśli w określonej sytuacji żaden pod­ miot prawa cywilnego nie jest obciążony odpowiedzialnością za doznaną przez kogoś szkodę. zobiektywizowane okoliczności. Odpowiedzialność odszkodowawcza może być oparta na różnych zasadach. Do tej właśnie zasady odwołuje się art. że za skut­ ki zawinionego działania lub zaniechania wyrządzającego szkodę sprawca po­ winien ponieść konsekwencje prawne. wyraźnie oznaczonych w kodeksie cywilnym.c. iż niewykonanie lub niena­ leżyte wykonanie danego zobowiązania umownego nastąpiło wskutek takich okoliczności. jak też zawężony przez przepisy ustawowe lub czynność prawną. która mieści się w ramach odpowiedzialności odszkodowawczej. posługiwania się innymi osobami przy prowadzeniu działalności gospodarczej itp. Generalnie jednak każda postać winy powoduje odpowiedzial­ ność odszkodowawczą przewidzianą we wskazanym przepisie kodeksowym. Wskazany art. k. zawiera domniemanie prawne. ryzyka przedsiębiorcy. zgodnie z którym kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę. . Często jest do tego dodawana cecha niemożliwości przewi­ dzenia określonego zdarzenia. Rośnie natomiast rola zasady gwarancyjno-rcpartycyjncj. zdrowia oraz majątku każdego człowieka w wyniku rozwoju mechanicznych środków komunikacji poruszanych za pomo­ cą sił przyrody. Stosunkowo niewielkie znaczenie ma w praktyce odpowiedzialność odszko­ dowawcza oparta na zasadzie słuszności. odwołujących się do ryzyka właściciela. rozumianego jako niedołożenie wymaganej staranności. Pojęcie winy jest tutaj rozumiane jako bez­ prawne i zarazem naganne (wadliwe) postępowanie. W tego rodzaju sytuacjach jest społecznie uzasadnione odstąpienie od winy jako miernika oceny zachowań powodujących powstanie szkody i odwołanie się do konieczności ponoszenia odpowiedzialności za sam skutek.216 Rozdział 8 podstawy prawa cywilnego 217 nej. a występują przy tym różne stopnie pośrednie winy. Nie­ ważne jest tylko zastrzeżenie umowne. a jedynie w ozna­ czonej sytuacji. taką. w tym zwłaszcza na zasadzie ryzyka. Na tej właśnie zasadzie jest oparta odpowie­ dzialność ubezpieczycieli. używania różnych niebezpiecznych dla otoczenia urządzeń. Wyraża to zwłaszcza art. Jest to odpowiedzialność gwarancyjna. W tych wszystkich sytu­ acjach to na dłużniku spoczywa ciężar wykazania. Zasada ta pomija winę i odwołuje się do zasad współżycia społecznego jako uzasadnienia omawianej odpowiedzialno­ ści w sytuacjach wyjątkowych.c. Powołane przepisy kodeksowe wiążą tego rodzaju odpo­ wiedzialność z niezachowaniem należytej staranności przez dłużnika. Omawiana odpowie­ dzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. ale jego odpowiedzial­ ność może też być oparta w danej sytuacji na innej zasadzie. uregulowana w art. to konsekwencje tego ponosi sam poszkodowany. która jest różnie rozumiana w poszczególnych regu­ lacjach ustawowych. Istota omawianej odpowie­ dzialności sprowadza się więc do obowiązku dania odszkodowania. mamy na myśli odpowiedzialność odszkodowawczą. znajdują zastosowanie do dwóch przeciwstawianych sobie rodzajów tej odpowiedzialności.c.

czyli warunków. Natomiast w reżimie odpowiedzialności deliktowej takim zdarzeniem rodzącym obowiązek odszkodowawczy jest innego rodzaju fakt określony przez obowiązujące prawo i nie mający związku ze stosunkiem umownym. jakie dobro zostało naruszone. jak utrata Tylko pierwsza z wymienionych przesłanek jest inna w reżimie odpowie­ dzialności kontraktowej w porównaniu z odpowiedzialnością deliktowa. jak zdrowie. krzywda). stając się członkiem UE. Na tej ostatniej zasadzie jest ponadto oparta odpowiedzialność za wyrzucenie. ale także . jak i niektóre cudze czyny: za osoby niepoczytalne oraz za czyny osób. Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko. iż roszczenie o zadośćuczynienie za tego rodzaju uszczerbek ma charakter niemajątkowy. jak również oznaczać w określonych sytuacjach naruszenie dóbr osobistych takich. szkodę rzeczywistą (damnttm emergens). poniesiony przez poszkodowanego wbrew jego woli. czyli tzw. Za szerszą ochroną dóbr osobistych w ramach reżimu kontraktowego opowiada się M. jak też przez ruch me­ chanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody.c. jak też utracone zarobki. Szerokie rozumienie pojęcia szkody. że utrata przyjemności z podróży może być często zakwalifikowana jako szkoda majątkowa. Pojęcie to nic jest zdefiniowane ustawowo i występują różnice zdań w kwestii. utracone wzbogacenie {hterum cessans). 322 k. omówiony w punkcie 2 rozdziału 10 pod­ ręcznika. która tradycyjnie jest jednak uważana za nie podlegającą odszkodowaniu. Jednak odpowiedzialność za czyn pod­ władnego jest oparta na zasadzie ryzyka. Jeśli zaś chodzi o konsekwencje wyrządzonej szkody. jakich poszkodowany mógł się spodziewać.p. czy prawo do korzystania z nieskażonego środowiska naturalnego. zawalenie się budowli. szkodę wyrządzoną przez ruch przed­ siębiorstwa lub zakładu poruszanego sitami przyrody. utratę zdolności do pracy itp. wskazując. szkoda na osobie oraz szkoda na mieniu . którymi się posłużono. uznał. Odpowiedzialność kontraktowa lub deliktowa podmiotu wymaga wystąpienia jej przesłanek.c. odpowie­ dzialność deliktowa. Występuje ona wówczas. a tak­ że przez produkt niebezpieczny. to w wypadku szkody na oso­ bie mogą one mieć charakter zarówno niemajątkowy (tzw. że k. Orzeczenie to musi być obecnie uwzględniane przez polskie sądy. że uszczerbek w postaci naruszenia takich wartości.w zależności od tego. uszczerbek niemajątkowy. Szkoda może wystąpić w dwóch postaciach: jako tzw. które Polska przyjęła wraz z całym wspólnoto­ wym dorobkiem prawnym. że nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną. Ten ostatni k. Przeważnie uważa się. prawo do ciszy i spokoju psychicznego.c. wylanie lub spadnięcie przedmiotu z pomieszczenia. W wy­ padku odpowiedzialności kontraktowej zdarzeniem powodującym powstanie obowiązku odszkodowawczego jest niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego. Konieczne są trzy przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej: • zdarzenie. czy obejmuje ono nic tylko uszczerbek majątkowy. zyskało dodatkowe uzasadnienie w świetle orzecznictwa wspólnotowego. od których jest uzależnione powstanie obo­ wiązku odszkodowawczego. a nie następczym. jak i ma­ jątkowy.. Wyżej zostały wskazane takie stany faktyczne określone przez prze­ pisy kodeksowe. jak i deliktowej. Natomiast szkoda na mieniu zawsze ma postać majątkową. dotyczący odpowiedzialności za zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. W konsekwencji jest to obowiązek o charakterze pierwotnym. gdy obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy z innym zdarzeniem prawnym niż umowa. Tak jest zwykle w wypadku odpowiedzialności za własne czyny. Jak już wyżej wspomniano. Należy podkreślić. Jedną z nich jest szkoda rozumiana w nauce prawa i orzecznictwie jako uszczerbek w dob­ rach lub interesach prawnie chronionych. gdy szko­ da zostaje wyrządzona niezależnie od istnienia uprzednio między określonymi podmiotami stosunku cywilnoprawnego. Zasadniczo obydwa te rodzaje szkody podlegają obowiązkowi odszkodowawczemu Jednakże przepisy ustawowe lub postanowienia umowne mogą w tej kwestii stanowić inaczej. z którym obowiązujące prawo wiąże czyjś obowiązek odszko­ dowawczy. czyli z lytulu czynów niedozwolonych. Znamienny jest w tej kwestii wyrok ETS z 12 marca 2002 r. czyli tzw. obejmując koszty leczenia. mieszczącą w sobie też szkodę nie­ majątkową. • powstanie szkody. w tym za winę w nadzorze nad zwierzęciem. zabiegów rehabilitacyjnych i specjalnego odżywiania. omawia­ na odpowiedzialność jest z reguły oparta na zasadzie winy. Wskazany wyrok ETS z 12 marca 2002 r. • istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem powodującym po­ wstanie obowiązku odszkodowawczego a szkodą. z której wyrządzeniem związany jest w oznaczonych wypadkach obowiązek zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego.218 Rozdział 8 Podstawy prawa cywilnego 219 Drugim rodzajem odpowiedzialności odszkodowawczej jest tzw. określa mianem krzywdy. że utraconą przyjemność z pobytu na urlopie można zakwalifikować jako szczególną tzw. W nauce prawa można spotkać pogląd. Chodzi tutaj o sytuacje. Jednak w gospodarce rynko­ wej takie trudne do oszacowania szkody mają swoją cenę i mogą być dochodzo­ ne w obecnym stanie prawa polskiego w szczególności na podstawie przepisów arl. powodujące uszczerbek w postaci niemożności pełnego skorzystania z danej imprezy wskutek utraty przyjemności z pobytu na niej oznacza szkodę inną niż na osobie. wartość z upodobania {praeńum affectionis). ale szkoda może też obejmować utracone korzyści. gdyby nie wyrządzono mu szkody. odróżnia dwa rodzaje szkody majątkowej: zwykle chodzi o stratę poniesioną przez poszkodowanego. obejmują­ ce również szkodę niemajątkową. Safjan. Pozostałe przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej są tak samo ujęte w odniesieniu do odpowiedzialności kontraktowej.

z którego szkoda wynikła. Zarazem w tej ustawie jest niezbyt konsekwentnie stosowany ogólny termin „umowa o świadczenie usług turystycznych". przyczynowości adekwatnej. gastronomiczne lub bankietowe. Generalnie trzeba podkreślić kształtowanie się sze­ rokiego. wspólnotowego pojęcia szkody oraz odchodzenie od tradycyjnych poglądów w tym zakresie. ROZDZIAŁ «/ Umowy w turystyce i rekreacji 9. umowy o wycieczkę lub umowy o imprezę turystyczną. Szczególne znaczenie mają umowy o świadczenie usług turystycznych za­ wierane przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. ale w przepisach ogólnych powołanej ustawy ma wyraźnie szerszy zakres. ale również przez podmioty świadczące usługi rekreacyjne. utrata przyjemności. . z którym obowiązujące prawo łączy czyjś obowiązek odszkodowawczy. W tym podręczniku jest preferowany ten ostatni termin. Nie stoi to na przeszkodzie. Jeden stanowią umowy o pakiet usług turystycznych. Trzecią przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej jest istnienie związku przyczynowego między zdarzeniem. prowadzących kempingi i pola biwakowe. Te ostatnie mają obecnie mniejsze znaczenie praktyczne. w szczególności przez przedsiębior­ ców turystycznych: organizatorów turystyki. za które będą ponosić odpowiedzialność cywilną. że czasem sama ustawa lub strony umowy mogą inaczej określić zakres skut­ ków. uznaje.1. obejmując nim także umowy o pojedyncze usługi turystyczne. co zgodne jest z ich jednolitym charakterem ekonomicznym oraz odpowiada takiemu właśnie całościowemu traktowaniu przez klientów świad­ czonych na ich rzecz usług. rozrywkowe lub inne usługi wykonywane na rzecz turystów lub odwiedzających. Jest to wyrazem koncepcji tzw. Tego typu umowa najczęściej jest określana mianem umowy o podróż.c. nie powinien być wtłaczany na siłę w pojęcie dobra osobistego. podmioty świadczące usługi przewodnickie. pośredników turystycznych. przewoźników i inne podmioty świadczące usługi transportowe. Rodzaje umów o świadczenie usług turystycznych Szeroko rozumiane umowy o świadczenie usług turystycznych mogą od­ nosić się do wszystkich tego rodzaju usług. która obowiązek odszkodowaw­ czy wiąże jedynie z typowym przebiegiem zjawisk.220 Rozdział 8 oczekiwanych doznań estetycznych lub poznawczych. czy naruszenie spokoju psychicznego. że laki związek istnieje tylko w zakresie normalnych na­ stępstw działania lub zaniechania. Generalnie można odróżnić dwa podstawowe rodzaje tych umów. przed­ siębiorców hotelarskich. w odróżnieniu od umów o pojedyncze usługi turystyczne. pilotarskie. Taki zestaw usług jest objęty jednym zobowiązaniem organizato­ ra turystyki. Natomiast w ustawie o usługach turystycznych jest używane bardzo długie określenie „umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych". W konsekwencji takie umowy są zawierane przez bardzo różne podmioty. a szkodą doznaną przez poszkodowa­ nego. K. który z reguły odnosi się do umów o organizowaniu imprez turystycznych.

mających daleko sięga­ jące związki z turystyką. a zwłaszcza z przedsiębiorcami hotelarskimi. która nie znalazła dotychczas ustawowego uregulowania. że jest to umowa mieszana. że nowelizacja ustawy o usługach turystycznych przez tzw. ale mająca także specyficzne cechy własne.. żywieniowe.222 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 223 Szczególnie ważną umową o świadczenie usług turystycznych jest umowa hotelowa. ustawę horyzontalną z 2000 r. Jednak słabą stroną stanowiska traktującego umowę o imprezę turystyczną (o podróż) jako umowę mieszaną jest to. przepisy części ogólnej zobowiązań oraz przepisy o umowach nazwanych. Nesterowiczem. Właśnie potrzeby praktyczne doprowadziły także do ukształtowania się szczególnych podstaw umownych stosunków or­ ganizatorów turystyki z podwykonawcami. wykonywanych na rzecz turystów. przewod­ nickie oraz inne wykonywane na rzecz turystów w sposób łączny jako pewnej całości. Prakty­ ka też ukształtowała pod wpływem potrzeb występujących w turystyce specy­ ficzne ustalenia umów o usługi gastronomiczne i umów o usługi bankietowe. że chociaż nadal są zgłaszane słuszne postulaty w zakresie niepełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG. Odnosi się to w szczególności do odrębnie przedsta­ wionej w punkcie 20 umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Rozdział ten przybliża też w punkcie 19 cechy specyficzne umów o świadczenie usług rekreacyjnych. składająca się z elemen­ tów różnych typów umów. Raciborski w komentarzu do ustawy o usługach turystycznych uchyla się od zajęcia stanowiska w kwestii charakteru prawnego umowy o po­ dróż i wyraźnie nie opowiada się za traktowaniem umowy o imprezę turystyczną ani jako umowy mieszanej. Ten głoszony przeze mnie od kilku lat pogląd zyskuje stale nowych zwolenników. najmu pomieszczenia.przechowania. zlecenia i umów podobnych do zlece­ nia. to jednak obecnie już nie występują przeszkody natury prawnej. Powoduje to. Łętowska. Przy tym ten pakiet usług turystycznych ma zmienną treść. Charakter prawny umowy Współczesne podejście ustawodawcy. wskazujące na tworzenie się nowego typu umowy. że w świetle regulacji prawa polskiego jest to już umowa nazwana. przewozu. W praktyce turystycznej wykształciły się w ostatnich lalach takie umowy. Charakter prawny umowy tego typu wcale nie jest oczywisty. w tym zwłaszcza umowy o dzieło. Zastrzeżenia co do niepełnej implementacji tej dyrektywy najwyraźniej powstrzymały tę autorkę od stwierdzenia. Poszczególne typy umów o usługi transportowe funkcjonują przy tym w istocie niezależnie od tury­ styki. Odrębne miejsce w ramach szeroko rozumianych umów o świadczenie usług turystycznych zajmują umowy o usługi transportowe. Specyficzne jest też miej­ sce i rola usług turystycznych nazywanych tradycyjnie mianem time-sharingu. Ponadto do tej umowy trzeba oczywiście stosować również przepisy ustawy o usługach turystycznych. czy umowa pilotażu wycieczki. Pogląd o występujących lukach w dotychczasowej regulacji ustawowej umowy o wycieczkę zdecydowanie przedstawia także E. wskazując. ani jako szczególnego rodzaju umowy o dzieło. by uznać analizowany typ umowy za w pełni wyodrębnioną ustawowo umowę nazwaną. Te ostatnie należałoby stosować wprost lub w drodze analogii w zależności od stopnia podobieństwa określonych świadczeń. o dzieło lub umowa nienazwana. Wymieniony autor dokonuje takiej właśnie kwalifikacji prawnej umowy o wycieczkę (o podróż) również na gruncie obowiązywania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych zgodnie z jej ustaleniami należy do tego typu umów stosować przepisy kodeksu 9. co wymagało przybliżenia w osobnym punkcie 15 tego rozdziału podręcznika. Z kolei J. speł­ niają szczególne funkcje gospodarcze w turystyce i wymagało to omówienia w tym rozdziale podręcznika. Obecnie w nauce prawa najczęściej przyjmuje się za M. jak umowa o korzystanie z kempingu. wskazując na konieczność pełnej implementacji dyrektywy 90/314/EWG do polskiego prawa. którą zobowiązuje się zapewnić organizator turystyki.że do analizowanej umowy należy stosować przepisy prawa cywilnego o umowach w ogólności. sądownictwa oraz przedstawicieli na­ uki prawa traktuje świadczenia przewozowe.2. że konkretna umowa o pakietowe usługi turystyczne ma treść umożliwiającą zaspokojenie zindywidualizowanych potrzeb. Dawniej umo­ wa o imprezę turystyczną była zwykle kwalifikowana jako odmiana umowy . Później­ sze zmiany ustawy o usługach turystycznych spowodowały.2. Zdaniem tego autora stan regulacji prawnej jeszcze nie uzasadnia stwierdze­ nia o nabraniu przez umowę o zorganizowanie imprezy turystycznej charakteru umowy nazwanej. Zawierane są wówczas umowy różnych typów. Ponadto rozmaite typy umów nazwanych. jak zwłaszcza umowa darowizny i umowa użyczenia. noclegowe. dokonała oczekiwanego wypełnienia więk­ szości luk w zakresie unormowania przez polskie prawo umowy o imprezę tury­ styczną w sposób zbliżony do wymaganego przez powołaną dyrektywę. Należy podkreślić. Umowa o imprezę turystyczną 9.1. gdyż mieszczą się one w istocie w obrębie umów nienazwanych. ale jej ścisłe związki z transportem wymuszają nieraz wprowadzanie szczególnych unormowań prawnych w tym zakresie. umowa o świadczenie usług przewodnickich. sprzedaży. że w nauce prawa często kwestionuje się celo­ wość wyróżnienia umów mieszanych. Ten pakietowy charakter usług turystycznych znajduje wyraz w dyrektywie 90/3I4/EWG. umowa o korzystanie z pola biwakowego.

Przy tym trzeba podkreślić. gdy stronami umów zawieranych z organizatorami turystyki są podmioty takie. obowiązek niezwłocznego dostarczenia temu klientowi jednego egzemplarza umowy. że umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych wymaga formy pisemnej. jak i kodeksu cywilnego unormowania cywilistyczne usta­ wy o usługach turystycznych stanowią lex specialis. Formalnie tryb dojścia umowy do skutku pozostaje taki sam. • ustalenie programu imprezy turystycznej. jakości i terminów usług turystycznych stanowiących zintegrowany pakiet.2. czy mamy do czynienia z imprezą turystyczną w postaci pobytu wypoczynkowe­ go.224 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacja 225 cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. działające na rzecz osób trzecich. W sto­ sunku do tej ustawy. czyli zawierana przez przystąpienie. należy uznać: » określenie miejsca pobytu lub trasy wycieczki w zależności od tego. Świad­ czenie pieniężne uczestnika imprezy turystycznej lub działającego na jego rzecz innego podmiotu będącego stroną tej umowy.. która zawarła z klientem laką umowę. że jest to umowa adhezyjna. co powoduje. Mamy w zasadzie tutaj także do czynienia z ofertą i jej przyjęciem przez drugą stronę. co jednak w praktyce nie jest proste do zrealizowa­ nia. Są wśród nich wyżej wska- . umowa o imprezę turystyczną ma z natury rzeczy charakter odpłatny. Ze względu na jej masowość wymaga ona posługiwania się w procesie zawierania wzorcami umownymi ustalanymi przez organizatorów turystyki. do których spełnienia zobowiązuje się organizator turysty­ ki. szkoły. że postanowienia umów mniej korzystne dla klientów niż postanowienia tej ustawy są z mocy prawa nieważne. stowarzyszenia itp. Tak jest w odniesieniu do kwestii zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikowi imprezy turystycznej. Jak prawie wszystkie umowy. rodzaju. Takie przepisy są zawarte w ustawie o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Jak wynika z wyżej wskazanych postanowień przedmiotowo istotnych. Dochodzi ona do skutku przez same zgodne oświadczenia woli stron.2. Po zmianach omawianej ustawy nakłada ona na osobę. Należy przy tym dodać. czyli jej po­ stanowienia przedmiotowo istotne (essentialia negotii). tj. Ustawa o usługach turystycznych ustala w aż dziesięciu punktach szczegó­ łowe informacje. chociaż są uznane za konieczne przez ustawę o usługach turystycznych lub też mogą być przez same strony danej umowy uznane za niezbędne. aby w procesie kwalifikacji danej czynności prawnej można było zaliczyć ją do typu umowy o imprezę turystyczną. umowa o imprezę turystyczną ma charakter konsensualny. będącej zryczałtowaną opłatą za dany pakiet usług turystycznych. a nie umów starannego działania. folderów. Strony analizowanej umowy traktują świadczenia wzajemne jako równoważ­ ne. Wymienione postanowienia wyznaczają cechy swoiste omawianej umowy. wzorów umów itp. Z ustawy o usługach turystycznych wynika. że i sama umowa ma charakter wzajemny. ustalone z góry przez jedną stronę umowy muszą być z reguły zaakceptowane przez klienta. to jednak w procesie kwalifikowania konkretnej umowy do typu umowy o imprezę turystyczną nie mają znaczenia. Analizowana umowa jest zazwyczaj zawierana przez samych przyszłych uczestników danej imprezy turystycznej. • określenie ceny imprezy turystycznej. Możliwości negocjowania zmiany proponowanych ustaleń umownych są tutaj ograniczone do kwestii drugorzędnych albo o jeszcze mniejszym znaczeniu. ogólnych wa­ runków uczestnictwa. Zawarcie umowy Chociaż umowa o imprezę turystyczną jest zwykle zawierana przez przystą­ pienie klienta do warunków umownych ustalanych jednostronnie przez organi­ zatora turystyki. Wyrazem tego jest ustalenie powołanej ustawy. jak w wypadku zawarcia umowy bez użycia żad­ nego wzorca umownego. jak zakłady pracy. Wystąpienie wszystkich tych znamion łącznic jest niezbędne. broszur. które mają być uczestnikami korzystającymi ze świadczeń przewidzianych umową. 9. Nierzadkie jednak są sytuacje. który proponuje klientom imprezy turystyczne. Jako bowiem słabsza ekonomicznie strona umowy o imprezę turystyczną klient stoi przed alternatywą zaakceptowania proponowanej treści umowy albo zrezygnowania z jej zawarcia. że umowa o imprezę turystyczną należy do grupy umów rezultatu. które powinny być zawarte w materiałach pisemnych udo­ stępnianych klientom przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go. W miejsce tych nieważnych postanowień umowy mają obo­ wiązywać przepisy ustawy. W celu przeciwdziałania nadużywaniu przez organizatorów turystyki stoso­ wanych przez nich wzorców umów ustawodawca wprowadził do ustawy o usłu­ gach turystycznych zabezpieczenia w postaci norm o charakterze semiimperatywnym. W takim wypadku mamy do czynienia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. stanowi tutaj ekwiwalent pakietu usług turystycznych. Takie wzorce w postaci katalogów. czy też program danej imprezy obejmuje zmianę miejsca pobytu uczest­ ników. Organizator turystyki bowiem zobowiązuje się do zrealizowania ustalonego programu imprezy turystycznej i od odpowiedzialności w tym zakresie zasadniczo nie zwalnia go zachowanie należytej staranności. Inne postanowienia takiej umowy. Jest to forma szczególna zastrzeżona dla celów dowodowych. Niektóre elementy pakietu usług świadczonych w ramach danej imprezy tury­ stycznej zobowiązują organizatora turystyki tylko do starannego działania. to taki adhezyjny sposób zawarcia umowy wcale nie oznacza odstępstwa od ogólnych zasad zawierania umów. Za cechy charakteryzujące typ umowy o imprezę turystyczną.

ustalającego warunki uczestnictwa w imprezie tury­ stycznej. Wskazane materiały pisemne to w szczególności broszury. że z chwilą zgłoszenia rezerwacji (podpi­ sania zgłoszenia) klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy o impre­ zę turystyczną. foldery i katalo­ gi danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. „Umowa o imprezę turystyczną" powołana w bibliografii). Wykazują one. czy dodanie klauzuli. że jeżeli umowa zawarta z klientem nie za­ wiera odmiennych postanowień. co obecnie reguluje ustawa o ochronie niektórych praw konsumentów z 2000 r. Poświadczają to kontrole dzia­ łalności organizatorów turystyki dokonywane corocznie od 2003 r. że wzorzec umowy nie może oczywiście zawierać ustaleń sprzecznych z normami prawnymi o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Zdaniem P. To wyłączenie odnosi się do obowiązku podania konsumentowi określonych informacji wstępnych. że wiele umów o imprezy turystyczne zawiera klau­ zule niedozwolone. przepis wprowadził przy tym oczywisty warunek. Coraz częściej organizatorzy imprez turystycznych składają swoje oferty w postaci specjalnych komputerowych baz danych dostępnych za pośrednic­ twem Internetu. Odmienny charakter broszur. tak samo jak inne wzorce umów. dotyczące składania oświadczeń woli w drodze elektronicznej. który przewiduje. opracowane przez P. Omawiane warunki okazują się nieraz niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Zazwyczaj jednak zawarta umowa o imprezę turystyczną jest w pełni zgodna z ustaleniami warunków uczestnictwa w imprezach turystycznych organizowanych przez określone biuro podróży. Szere­ gu przepisów tej ustawy nie stosuje się przy tym do umów o świadczenie usług turystycznych w ściśle oznaczonym okresie. Generalnie bardziej naturalna wydaje się oferta ze stro­ ny organizatora turystyki. że oferta złożona przez organizatora turystyki przy wykorzystaniu środków porozumiewania się na odległość powinna do­ starczać klientom nie mniej informacji niż ustawa o usługach turystycznych wymaga od oferty złożonej w postaci katalogów i innych lego rodzaju informa­ cji pisemnych. że stanowią tylko zaproszenie do zawarcia umowy. jak w wypadku sprzeczności ze wspomnianymi już w tym rozdziale normami semi imperatywnymi ustawy o usługach turystycznych. foldery i katalogi należy traktować jako ofertę danego organizatora turystyki. że w razie sprzeczno­ ści treści umowy z wzorcem umowy strony są związane umową. że takie informacje pisemne nic mogą wprowadzać klienta w błąd. Oma­ wiane przepisy zobowiązują. czy jest tylko zaproszeniem do zawar­ cia umowy. Takie warunki uczestnictwa często narzucają konsu­ mentom niekorzystne dla nich ustalenia i w związku z tym wymagają one kon­ troli. że nic wszystkie umowy o świadczenie usług turystycznych zawierane na odległość podlegają przepisom o umowach zawieranych na odległość. a warunki uczestnictwa są nieraz tak sformułowane przez organizatorów turystyki. Jeśli wyraźnie nie wynika z nich. Może to być wskazówką interpretacyjną dla sądu w razie ewen­ tualnego sporu między stronami co do treści zawartej umowy. Cybuli w przeważającej liczbie przypadków jest właśnie tak. postanowienia tych umów są często niejednoznaczne. Cybulę (zob. Takie postanowienia umowne są tak samo nieważne z mocy prawa. Zawieranie umów za pośrednictwem Internetu może mieć miejsce przy korzystaniu ze stron www. że to klient składa organizatorowi ofertę zawarcia umowy w postaci zgłoszenia rezerwacji. kiedy to występuje możliwość bezpo­ średniego porozumiewania się między stronami umowy. jeśli chce wziąć udział w danej imprezie. Oprócz tego. niż ze strony klienta. które mogą być stosowane przez organizatorów turystyki. aby te informacje pisemne były sformułowane w sposób dokładny i zrozumiały. Dodany w 2000 r. chyba że zawarta z okre­ ślonym klientem umowa zawiera odmienne postanowienia. Generalnie można powiedzieć. który te warunki musi co do zasady zaakcepto­ wać. to w świetle wymagań ustawowych co do treści takie broszury. Niewątpliwie odnoszą się do takiej oferty ustalenia kodeksu cy­ wilnego. że wzorce umów nie powinny zawierać niedozwolonych posta­ nowień umownych. W tym zakresie można wskazać pozytywne wzory klauzul umownych. to ustalenia ujęte w katalogach i innych in- . W takich sytuacjach mamy do czynienia z zawieraniem umów na odległość. może nastąpić tylko w konkretnym przypadku. mętne i niezrozumiałe dla przeciętnego konsumenta. że wskazania zawarte w tego rodzaju in­ formacjach pisemnych stają się elementem umowy. że nie stanowią one oferty w rozumieniu kodeksowym. że takie materiały pisemne organizatora turystyki w zasadzie nic rodzą wątpliwości co do ich charakteru prawnego. do prawa odstąpienia konsumenta od umowy w terminie 10 dni od jej zawarcia oraz do 30-dniowego terminu wykonania umowy. e-maile nie tworzy bezpo­ średniej komunikacji między stronami. przez Preze­ sa UOKiK. trzeba też dodać. bądź za pośrednictwem poczty elektronicznej. która przez wysyłane tzw. folderów i katalogów oraz innych materiałów pisemnych danego organizatora turystyki może być nadany przez zamieszczenie w nich jednoznacznego ustalenia. Z porównania zakresu podmiotowego tej ustawy z zakresem ustawy o usługach turystycznych wynika. Wymagania ustawy o usługach turystycznych powodują. folde­ rów i katalogów jako oferty danego organizatora turystyki przepisy ustawy o usługach turystycznych przewidują. folderze lub innym wzorcu umowy. że utrudniają konsumentom skuteczne dochodzenie roszczeń.226 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 227 zane posianowienia przedmiotowo istotne umowy O imprezę turystyczną. czy określone postępowanie podmiotu stanowi ofertę w rozumieniu kodeksu cywilnego. Zawierane taw drogą umowy mają liczne cechy specyficzne i ustalenie. Oczywiście konkretna umowa zawarta z klientem może obejmować odmien­ ne ustalenia niż określone w katalogu. Z powyższymi zastrzeżeniami można stwierdzić. Jako zrozumiałą konsekwencję takiego właśnie typowego znaczenia broszur. Wy­ nika to zresztą z przepisu kodeksowego.

Trzeba podkreślić. Konieczność oznaczenia kontrahenta organizatora turystyki jest tak oczywista. udzielając informacji nieprawdziwej lub częściowej. że cena określonej imprezy turystycznej nie będzie pod­ wyższona. Ważne znaczenie ma także oznaczenie stron tej umowy. Umowa o świadczenie usług turystycznych polegających na organizowaniu imprez turystycznych powinna zgodnie z ustaleniami analizowanej ustawy okre­ ślać aż 12 rodzajów szczegółowo ujętych ustaleń. Ponadto właśnie do ustaleń podmiotowo istotnych należy ewentualne sfor­ mułowanie w umowie okoliczności. Do grupy postanowień podmiotowo istotnych umowy o imprezę tu­ rystyczną należy również zaliczyć ustalenia co do terminu powiadomienia klienta na piśmie o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłoszeń oraz co do terminu zawiadomienia przez klienta o przeniesieniu uprawnień i obowiązków na inną osobę spełniającą warunki udziału w danej imprezie turystycznej. opłacie klima­ tycznej).228 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 229 formacjach pisemnych stanowiących ofertę organizatora turystyki lub jego za­ proszenie do zawarcia umowy stają się elementem tej umowy. co oczywiście leży przede wszystkim w intere­ sie organizatora turystyki. które nie są zawarte w cenie imprezy turystycznej (np. który może jednak nie dążyć do ujęcia w umowie takiego ustalenia i nawet wykorzystywać w celach marke­ tingowych gwarancję. Brak lub fragmentaryczność ustaleń umownych co do . To głównie w interesie klientów leży. Ustalenie czasu trwania imprezy turystycznej w istocie mieści się w pojęciu programu danej imprezy i wyodrębnianie takiego postanowienia umownego trudno uznać za właściwe i niezbędne. wizowych i sanitarnych. który jest osobą niepełnosprawną. Przy tym ustawa wy­ maga. że zapewne z powodu tej oczywistości nie została wymieniona w ustawie wśród koniecznych elementów umowy. o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej oraz o zakresie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków i kosztów leczenia. żeby organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni jako profesjonaliści nie tylko chcieli. Jednak praktyka dowodzi. Jak j u ż zostało podkreślone. podatków i opłat. O wszyst­ kich tych sprawach turyści często nie mają nawet elementarnej wiedzy. czego ustawowe wyliczenie zupełnie nie uwzględnia. Pozostałe konieczne postanowienia umowy o imprezę turystyczną mają zna­ czenie jedynie organizacyjne lub informacyjne. Zgodnie z omawianą ustawą jeszcze przed zawarciem umowy o imprezę tu­ rystyczną organizator turystyki i pośrednik turystyczny mają do spełnienia kilka ważnych obowiązków informacyjnych. które mogą spowodować podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Ten obo­ wiązek obejmuje także zagrożenia powstałe już po zawarciu umowy. i 2004 r. która w jego imieniu umowę podpisała. Mogą one dotyczyć np. ale również musieli podzielić się z klientami swoją wiedzą oraz doświadczeniem. Odrębny rodzaj koniecznych ustaleń umowy o imprezę turystyczną stanowią jej postanowienia podmiotowo istotne. podobnie zresztą jak kwestia podpisu klienta lub innego podmiotu zawierającego umowę na jego rzecz. czyli po prostu pełnomocnika. Pod tym względem wymagania tej ustawy idą nawet dalej niż dyrektywa 90/314/EWG. Jest ono też niepeł­ ne. Wszelkie ustalenia dotyczące należności. Jest też obowiązek poinfor­ mowania klienta o szczególnych zagrożeniach życia i zdrowia na odwiedza­ nych obszarach oraz o możliwości ubezpieczenia z tym związanego. Dotyczy to warunku określe­ nia w umowie sposobu zapłaty. W oma­ wianej ustawie do takich postanowień zaliczają się wymagania specjalne. które są nawet szerzej ujęte niż w dy­ rektywie 90/314/EWG. czyli z reguły klienta. Przepisy tej ustawy zobowiązują do podania klientowi ogólnych informacji o obowiązujących przepisach paszportowych. a także imienia i nazwiska oraz pełnionej funkcji osoby. w tym o terminach oczekiwania na wydanie paszportu i wizy. że ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów turystyki organizujących wycieczki zagraniczne do zawarcia na rzecz ich uczestników umów ubezpieczenia NNW i KLZ. Mogłoby to ograniczyć licz­ bę sporów na tle niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną. o wymaganiach zdrowotnych dotyczących udziału w danej imprezie turystycz­ nej. na które strony wyraziły zgodę. o opłatach lotniskowych i portowych. Z kolei okre­ ślenie w tej umowie rodzaju i zakresu ubezpieczenia turystów wraz z poda­ niem nazwy ubezpieczyciela i jego adresu stanowi rzeczywiście ważną z punktu widzenia klienta informację co do możliwości otrzymania oznaczonych świad­ czeń w razie wystąpienia zdarzenia losowego w trakcie trwania imprezy tury­ stycznej. Jego zamieszczenie w umowie jest z natury rzeczy istotne dla organizatora turystyki. specjalnego traktowania uczestnika wycieczki. Natomiast całkiem została pominięta w analizo­ wanej ustawie kwestia zindywidualizowania drugiej strony umowy. że przedsiębiorcy turystyczni w przygo­ towywanych przez siebie wzorcach umownych często manipulują informacją o przysługujących klientom uprawnieniach. chociaż zostało uzupełnione podczas nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. bądź pomijając różne istotne informacje. Zgodnie z omawianymi przepisami takie usta­ lenie powinno być wyraźnie sformułowane. najważniejszy element wymaganej treści oma­ wianej umowy stanowi określenie jej postanowień przedmiotowo istotnych. Pozostałe elementy umowy o imprezę turystyczną uznane w ustawie o usłu­ gach turystycznych za dodatkowo konieczne postanowienia mają bardzo różny charakter oraz znaczenie. mają taki właśnie podmiotowo istotny charakter. czy tzw. Ustalenia te mają różny cha­ rakter. aby indywidualizacja organizatora turystyki obejmowała zarazem okre­ ślenie numeru jego wpisu do rejestru organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz numeru identyfikacji podatkowej (NIP). Zamieszczenie w umowie takich posta­ nowień zależy od woli stron i tak naprawdę wcale nie jest niezbędne.

Or­ ganizator może podać w warunkach uczestnictwa orientacyjną wysokość tych kosztów. Zmiana organizatora turystyki jako dłużnika zobowiązanego do wykonania pa­ kietu usług turystycznych jest sytuacją nader rzadką. ale nie zakazał możliwości jej obniżenia.3. za których działania ponosi oczywiście pełną odpowiedzialność. Toteż uregulowanie ustawowe tej kwe­ stii ma na celu określenie zakresu i warunków dopuszczalności zmiany analizo­ wanej umowy. która przewiduje obowiązek zawarcia w umowie terminu. c które uzależniają tzw. opłaty manipulacyjnej. Zmiana i rozwiązanie umowy Korzystając ze swobody kontraktowej. Przede wszystkim możliwa jest zmiana stron umowy o imprezę turystyczną. zała­ dunkowe lub przeładunkowe w portach morskich i lotniczych. Tak ogólnikowe wymagania ustawowe są ujęte zbyt szeroko i mało jednoznacznie i mogą być źródłem informacji wprowadzających klientów w błąd. 9. W tym zakresie wystarcza odesłanie do ogólnych ustaleń k . Znacznie większe znaczenie praktyczne ma możliwość zmiany klienta jako strony umowy o imprezę turystyczną.230 Rozdział 9 Umowy w turystyce • rekreacji 231 terminów i sposobu zapłaty spowoduje z natury rzeczy zastosowanie odpowied­ nich ustaleń kodeksu cywilnego. Po nowelizacji ustawy o usługach tury­ stycznych w 2000 r. podatków lub opłat za usługi lotniskowe. Niedozwoloną klauzulę stanowi jednak zobowiązanie w tej sytuacji klienta odstępującego od umowy do zapłaty tzw. gdyż organizator turystyki może wykonywać swoje obowiązki posługując się podwykonawcami. ale nie pozbawia to możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na drodze sądowej. Takiego terminu nie przewiduje żaden przepis szcze­ gólny ustawy o usługach turystycznych i w konsekwencji w odniesieniu do rosz­ czeń klienta w stosunku do organizatora turystyki wynikających z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o imprezę turystyczną zastosowanie znaj­ duje ogólny termin kodeksowy przedawnienia roszczeń wynoszący aż dziesięć lal. Jest to sytuacja. Natomiast przypadki jednostronnej zmiany tej umowy wiążą się z reguły z naruszeniem interesów drugiej strony. Zmiana umowy o imprezę turystyczną dosyć często dotyczy podwyższenia ustalonej ceny imprezy turystycznej. która stawia klientów w trudnym położeniu. W istocie chodzi więc tutaj o podanie w umowie terminu przedawnienia roszczeń wynikającego z obowiązującego prawa. wzrostu opłat urzędowych. które mogą okazać się przesądzające dla rozstrzygnięcia sprawy. Warunkiem jest jednak jednoczesne prze­ jęcie przez te osobę wszystkich obowiązków wynikających z danej umowy.2. Nie bez powodu aneks do dyrektywy 90/314/EWG wśród koniecznych elementów umowy o podróż nie wymienia podstaw prawnych tej umowy ani konsekwencji prawnych z niej wynikających. gwarantuje ona klientowi i to bez zgody organizatora tu­ rystyki możliwość przeniesienia na osobę trzecią wszystkich uprawnień przy­ sługujących z tytułu zawartej umowy. strony umowy o imprezę turystyczną za obopólną zgodą mogą oczywiście zmienić zawartą umowę. Niedochowanie przewidzianej w umowie procedury reklamacyjnej stawia przed klientem dodat­ kowe problemy natury dowodowej. który to termin nie może być skracany ani przedłużany przez czynność prawną. W omawianej sytuacji dotychczasowy klient i osoba przejmująca jego uprawnienia i obowiązki odpowiadają solidar­ nie za nieuiszczoną część ceny imprezy turystycznej oraz dodatkowe koszty poniesione przez organizatora w wyniku zmiany uczestnika danej imprezy. Z kolei wymagany przez ustawę o usługach turystycznych warunek określe­ nia w umowie sposobu zgłaszania reklamacji związanych z wykonywaniem usług oraz oznaczenia terminu zgłaszania takich reklamacji jest ujęty w sposób niezgodny z dyrektywą 90/3I4/EWG. dotyczących spełniania świadczeń pieniężnych. Z reguły jednak nie ma potrzeby odwoły­ wania się do tej instytucji prawnej. Skuteczność wobec organizatora turystyki takiego wstąpienia osoby trzeciej w prawa i obowiązki uczestnika imprezy turystycznej jest przy tym uzależniona od zawiadomienia o tym fakcie organizatora przed rozpoczęciem danej impre­ zy w terminie określonym w umowie. Ponadto podwyższenie ceny jest uzależnione od wykazania nań wpływu jednej z następujących okoliczności: • • wzrostu kosztów transportu. Taka sytuacja nie powoduje w zasadzie problemów prawnych i nie wymaga interwencji ustawo­ dawcy. co nic godzi w interesy klientów i jest sytuacją raczej tylko teoretyczną. . Umownie oznaczony termin zgłaszania przez klienta reklamacji związanych z wykonywaniem usług przez organizatora turystyki jest więc po prostu ustale­ niem wprowadzającym klienta w błąd. Wątpliwości wywołuje też warunek określenia w umowie o imprezę tury­ styczną podstaw prawnych umowy oraz konsekwencji prawnych z niej wyni­ kających. Toteż polski ustawodawca za wzorem ustaleń dyrektywy 90/314/EWG wprowadził do ustawy o usługach turystycznych szereg ograni­ czeń co do możliwości podwyższenia ceny ustalonej w umowie. Taka reklamacja nie ma charakteru obowiązkowego i jej niezgłoszenie przez klienta w podanym w umowie terminie nie pozbawia możliwości dochodzenia wskazanych roszczeń. Zgodnie z ustaleniem powołanej ustawy podstawowym wa­ runkiem jest zastrzeżenie w umowie o imprezę turystyczną możliwości pod­ wyższenia ceny. Brak tego rodzaju ustalenia umownego definitywnie pozbawia organizatora turystyki możliwości podwyższenia ceny danej imprezy turystycz­ nej. w jakim konsument powinien zgłosić wszystkie roszczenia dotyczące niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. • wzrostu kursów walut. przejęcie długu przez osobę trzecią od zgody wierzyciela.

Rozwiązanie umowy następuje wówczas z przyczyn niezależnych od klienta. ale przewiduje też. niezałatwienie na czas dla uczestników wycieczki biletów wstępu na mecz. Klientowi przysługuje takie prawo odstąpienia. Generalnie analizowana ustawa za wzorem dyrektywy 90/314/EWG umożli­ wia organizatorom turystyki odwołanie każdej imprezy turystycznej z powodu niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników. ale nie może to dotyczyć podwyższe­ nia ceny imprezy turystycznej. Roszcze­ nia te nie przysługują jedynie wówczas. W razie powyższego odstąpienia od umowy klient może dochodzić naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. Natomiast organizator turystyki nie może żądać od klienta żadnych dodatko­ wych świadczeń w związku z odstąpieniem od umowy. epidemii lub powodzi) powinien on niezwłocznie zawiadomić o tym klienta. gdy orga­ nizator turystyki nie spełnia usług stanowiących istotną część programu danej imprezy turystycznej (np. zmiany trasy imprezy turystycznej z powodu wybuchu konfliktu zbrojnego. ściśle mówiąc. Jednak nawet najbardziej uza­ sadniona podwyżka ceny ustalonej w umowie nie może nastąpić w okresie 20 dni przed datą wyjazdu. która takiego wyłą­ czenia nie przewiduje. Obowiązujące prawo określa konse­ kwencje prawne takiego jednostronnego zerwania umowy. o czym organizator turystyki powiadomił klienta na piśmie w uzgodnionym terminie. czy odstępuje od umowy za natychmiastowym zwrotem wszystkich wniesionych świadczeń i bez obowiązku zapłaty kary umownej. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej strony umowy mogą porozumieć się co do jej rozwiązania. Ponadto ustawa o usługach turystycznych po zmianach z 2000 r. ale nawet wszystkie wymienione okoliczności mogą uzasadniać podwyższenie ceny danej imprezy turystycznej. Należy podkreślić. który jest najważniejszym punktem jej programu) albo okoliczności niezależne (np. W konkretnej sytuacji nie tylko jedna. ze względu na wiek lub stan zdro­ wia) nie wyraził na nie zgody. Mianowicie chodzi tutaj o przyczyny niezależne od organizatora turystyki. nie zapewnia noclegów). W razie zaś wykazania przez klienta poniesienia szkody z powodu rozwiązania umowy może on ponad­ to dochodzić roszczeń odszkodowawczych na ogólnych zasadach k. przyczyny rozwiązania umowy niezależ­ ne od klienta to w części inne okoliczności niż wyżej wspomniane przyczyny niezależne od organizatora turystyki. Powodem odwołania imprezy turystycznej mogą być jednak również okoliczności zależne od organizatora turystyki (np. przyznaje klientom prawo odstąpienia od umowy w trakcie jej wykonywania. W praktyce jednak zdarza się. a zwłaszcza nie może domagać się zapłacenia przez klienta kary umownej.c. Ustawa o usługach turystycznych przewiduje wyjątkową sytuację. Wykonanie umowy Wykonanie każdej umowy oznacza. W wyniku zawarcia umowy o imprezę turystyczną powsta- . W celu ochrony klienta ustawa o usługach turystycznych gwarantuje wspo­ mnianą już wyżej możliwość odstąpienia klienta od umowy o imprezę tury­ styczną w razie dokonania istotnych zmian warunków tej umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki. że organizator tury­ styki wymusza czasem w ostatniej chwili dopłaty od uczestników imprezy tury­ stycznej pod groźbąjej odwołania. zmuszające go do zmiany istotnych warunków umowy z klientem. gdy odwołanie imprezy turystycznej przez organizatora turystyki nastąpiło z powodu siły wyższej lub niezgłoszenia się wymaganej liczby uczestników oraz powiadomienia o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie.4. Jak z tych uwag wynika.2. gdyż z reguły rozwiązanie umowy leży w interesie tylko jednej strony. Jeśli zatem taka wymuszona zmiana umowy o imprezę turystyczną zostaje zaakceptowana przez klienta. W takiej sytuacji klient również bez nieuzasadnionej zwłoki. Klient może się też zgodzić na imprezę zastępczą o niższym stan­ dardzie za zwrotem różnicy w cenie. wystąpienie klęski żywiołowej). wykonanie powstałego z niej zobowiązania. co czyni te usta­ lenia mało przejrzystymi. że natychmiast. chyba że było ono spowodowane siłą wyższą lub zgłoszeniem się mniejszej liczby uczestników niż określona w umowie liczba minimalna. Przysługuje mu też prawo dochodzenia odszkodowania z tytuły niewykonania umowy. Trzeba więc podkreślić. w której może nastąpić zmiana umowy o imprezę turystyczną. W takiej sytuacji klientowi przysługu­ je prawo wyboru żądania natychmiastowego zwrotu wszystkich wniesionych świadczeń albo uczestnictwa w imprezie zastępczej o tym samym lub wyższym standardzie. to tym samym nie jest to zmiana jednostronna. Tego rodzaju zgodna wola stron prowadzi do wygaśnię­ cia zobowiązania. że w oznaczonych okolicznościach jednej lub obu stronom może przysługiwać prawo odstąpienia od umowy. Nie jest to jednak częste zjawisko. jeżeli niemożliwe jest wykonanie świadczeń zastępczych albo klient z uzasadnionych powodów (np. powinien udzielić odpowiedzi. czy przyjmuje proponowaną zmia­ nę umowy. Niestety ustawa o usługach turystycz­ nych nie odróżnia wyraźnie tych sytuacji i reguluje je łącznie. 9. To prawo klienta do odszkodowania zostało sformułowane w omawianej ustawie w sposób wywołujący istotne wątpliwości. że odwołanie imprezy tury­ stycznej przez organizatora turystyki z jakiejkolwiek przyczyny niezależnej od klienta daje temu ostatniemu przede wszystkim prawo żądania natychmiasto­ wego zwrotu uiszczonych opłat bądź zamiast lego prawo skorzystania z udzia­ łu w imprezie zastępczej bez żadnych dopłat lub nawet z jednoczesnym zwro­ tem części pieniędzy w razie różnicy w cenie imprez. co nic znaczy. że w razie konieczności zmiany istot­ nych warunków umowy z przyczyn niezależnych od organizatora turystyki (np. Warunkiem jest tylko wspomniane wyżej poinformowanie o tym klientów na piśmie w uzgodnionym terminie.232 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 233 Nie jest to niestety ścisłe sformułowanie ustawowe. W tej ostatniej kwestii powołana ustawa jest bardziej rygorystyczna od ustaleń dyrektywy 90/314/EWG.

Dodatkowo w wydawa­ nym potwierdzeniu powinien być wskazany sposób ubiegania się przez klienta o wypłatę środków z danej gwarancji lub umowy ubezpieczenia w sytuacjach określonych przez tę ustawę. stanowiących istotną część programu danej imprezy. • planowany czas przejazdu.obowiązek informowania klienta o okolicznościach istot­ nych dla wykonania umowy. na rzecz których usługi turystyczne są świadczone. Jed­ nak w odróżnieniu od kodeksowej zasady jednoczesności spełnienia świadczeń wzajemnych w przypadku umowy o imprezę turystyczną mamy do czynienia z umownie ustalanym obowiązkiem klienta wcześniejszego spełnienia świad­ czenia pieniężnego. które mają wpływ na jego wykonanie. Dla organizatorów turystyki ma szczególne znaczenie przepis dopuszczający zwolnienie się przez dłużnika z zobowiązania przez spełnienie w tym celu za zgodą wierzyciela innego świad­ czenia. akt ten w ogóle nie regulował tak istotnych zagadnień. jeśli jakość świadczenia zastępczego jest niższa od jakości usługi określonej w programie imprezy. jak świadczenia zastępcze.234 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 235 je zobowiązanie charakteryzujące się szczególnymi cechami. jak też możliwość żądania wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Po­ zostawało to w sprzeczności z wymaganiami dyrektywy 90/314/EWG. Oczywiście organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za treść informacji udzielanych w jego imie­ niu przez agentów turystycznych. Ważne znaczenie dla omawianej umowy ma ustalenie kodeksowe doty­ czące sytuacji. Ta ingerencja jest uzasadniona wieloma czyn­ nikami. Oprócz kodeksowych przepisów o wykonywaniu zobowiązań umownych do wykonania umowy o imprezę turystyczną należy oczywiście stosować też prze­ pisy szczególne ustawy o usługach turystycznych dotyczące tych kwestii. Takie znaczenie ma jego wyjątkowo złożony c h a r a k t e r wynikający ze stanowiącego całość pakietu różnych usług turystycznych. aby w razie trudności klient mógł się do niego zgłosić pod podany adres lub numer telefonu. gdy podczas imprezy turystycz­ nej nie wykonuje usług przewidzianych w umowie. ale również w zakresie ich wykonywania przez organizatorów tury­ styki oraz ich podwykonawców. pobieraniem z góry za nie opłat.in. do których świadczenia zobowiązuje się organizator turystyki. Wykonanie tych usług musi nastąpić w ściśle oznaczonych terminach. Taki szczególny przepis tej ustawy zobowiązuje organizatora turystyki do wydania klientowi pisemnego potwierdzenia posiadania wymaganej gwarancji ban­ kowej lub ubezpieczeniowej albo pisemnego potwierdzenia zawarcia umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. W wypadku więc uiszczania należności za imprezę turystyczną klient ma prawo domagać się wydania stosownego pokwitowania. Jeszcze przed rozpoczęciem imprezy turystycz­ nej jej organizator powinien we właściwym czasie podać klientom: • kto jest jego lokalnym przedstawicielem. że udzie­ lane klientom przez organizatora turystyki wyjaśnienia i wiadomości związane z imprezą turystyczną nie mogą powodować zmniejszenia zakresu obowiązku pieczy nad uczestnikami danej imprezy turystycznej. świadczeń zastępczych. Wręcz przeciwnie. co powoduje uzależnienie klienta od organizatora turystyki i jego pod­ wykonawców. Tym bardziej musi być ono wydane klientowi wpłacającemu całą należność za imprezę turystyczną. Ustalenia ustawy o usługach turystycznych podkreślają. gdy jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowią­ zania z umowy wzajemnej. Ich udziele­ nie wcale nie zwalnia organizatora turystyki od obowiązku sprawowania opieki nad turystami. Obecnie powołana ustawa nakłada na organizatora turystyki obowiązek wykonania od­ powiednich świadczeń zastępczych w sytuacji. że dłużnik spełniając świadczenie może żądać od wierzyciela pokwito­ wania. jakie klient będzie zajmował w środku transportowym (określenie zwłaszcza kabiny na statku lub przedziału sypialnego w pociągu). Przy tym klient nie może być obciążony z lego tytułu dodatkowymi kosztami. wykonywaniem tych usług najczęściej z dala od miejsca zamieszkania klienta. Wykonanie umowy o imprezę turystyczną podlega kodeksowym przepisom o wykonywaniu zobowiązań umownych oraz przepisom o wykonywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. który uiścił zaliczkę przekraczającą 10% należno­ ści za daną imprezę turystyczną. treść po­ szczególnych umów o imprezę turystyczną jest znacznie zróżnicowana w związ­ ku z koniecznością zaspokajania rozmaitych potrzeb osób. w tym m. • szczegółowe informacje dotyczące połączeń komunikacyjnych oraz miej­ sca. Powyższe informacje powinny być podane klientowi na piśmie. Przepis ten jest ogólną podstawą prawną wykonywania tzw. Do czasu nowelizacji ustawy o usługach turystycznych w 2000 r. może on żądać odpowiedniego ob­ niżenia ceny imprezy turystycznej. Dla klienta zaś szczególnie istotny jest przepis kodeksowy przewi­ dujący. Umowa tego typu jest przecież umową wzajemną. Przy tym w celu ochrony klientów następuje ingerencja ustawodawcy nie tylko co do kwestii zawierania umów o imprezę turystyczną. Do wykonania umowy o imprezę turystyczną znajdują poza tym zastosowa­ nie kodeksowe przepisy o wykonaniu i skutkach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. jeśli chodzi o imprezy turystycz­ ne dla dzieci. Jest to oczywiście dopuszczalny wyjątek od wskazanej zasady. • informację o możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem lub osobą odpowiedzialną w miejscu pobytu dziecka. Tego rodzaju potwierdzenie powinno być wydane każdemu klientowi. Wówczas powstaje uprawnienie do odstąpienia od umowy. kosztownością usług turystycznych. jak też miejsca i czas trwania postojów. gdyż potem staje się bezprzedmiotowe i przestaje mieć znaczenie dla klienta.nałożony na organizatora turystyki przez omawianą ustawę . Co więcej. Ochronie klienta służy również . Jeżeli zaś świadczenie zastępcze okaże się niemożliwe do wykonania albo klient z uzasadnionych po- .

Warto dodać.co musi być traktowane jako niedozwolone postanowienie umowne. to wówczas biuro podróży zawiera z klientem umowę przewozu osób. taryf lotniczych. Naj­ częściej zresztą taka pojedyncza usługa turystyczna dotyczy turystyki indywi­ dualnej. różnych umów o usługi turystyczne. Należy też podkreślić. Nie wyklucza to jednak ewentualnej odpowiedzialności z tytułu czynów niedozwo­ lonych określonego biura podróży. choć nie zawsze bezpośrednio w jego imieniu. jak też na zawie­ raniu na rzecz klienta. Gdy jest to usługa przewozowa. to organizator turystyki jest zobowiązany za­ pewnić klientowi powrót do miejsca rozpoczęcia imprezy turystycznej lub do innego uzgodnionego miejsca w warunkach nie gorszych niż określone w umo­ wie i to bez obciążania klienta dodatkowymi kosztami z tego tytułu. różnych działaniach związanych z uzyskaniem paszportu lub wizy. rozmaitych czynnościach infor­ macyjnych związanych z korzystaniem z usług turystycznych.3. nabyciu biletów wstępu na imprezy sportowe. to pojedyncze usługi hotelarskie są przezeń świadczone na podstawie umowy hotelowej. Trzeba podkreślić. jeżeli takich zacho­ wań nie można było przewidzieć ani uniknąć. nieuczestniczących w wykonywaniu świadczenia zastępczego. regionu. Nierzadko w ramach umów o pojedyncze usługi turystyczne biuro podróży samo podejmuje się również wykonania określonej usługi turystycznej. gdy niemożność wykonania świadczenia zastępczego jest spowodowana wyłącznie siłą wyższą albo działaniami lub zaniechaniami osób trzecich. przewodnickie lub gastronomiczne. w tym o usługi przewozowe. że wa­ runki uczestnictwa w imprezach turystycznych zawierają sformułowania przy­ znające organizatorowi zupełną swobodę w zakresie zmiany poszczególnych świadczeń. co powinno być dokonane przy najbliższej spo­ sobności na piśmie lub w innej właściwej formie. W praktyce biuro podróży występuje w takich sytuacjach w bardzo różnym charakterze. Nieraz jest agentem lub pełnomocnikiem innego przedsiębiorcy. że niezależnie od brzmienia postanowień umownych w tej kwestii klient powinien pamiętać o celowości zapewnienia sobie odpowiednich dowodów na piśmie spełnienia przezeń tego obowiązku. nież pojedynczych usług turystycznych. Świadczone zaś przez biura podró­ ży usługi informacyjne w zakresie tras turystycznych. Sposób tego zawiadomienia powinien być odpowiedni dla rodzaju usługi. ale nie ma to istotnego znaczenia prawnego. miejsca parkingowego. że brak zastrze­ żeń do usług turystycznych świadczonych w trakcie imprezy turystycznej oraz niezgłoszenie żadnego zażalenia lub reklamacji w czasie trwania danej imprezy ani bezpośrednio po powrocie wcale nie pozbawia klienta możliwości docho­ dzenia roszczeń na drodze sądowej. Ustawa przy tym wymaga. Usługa tego rodzaju może polegać na rezerwacji pokoju hotelowego albo miejsca w samolocie. Konsekwencje tych trudności dowodowych obciążająz natury rzeczy klientów zgodnie z kodeksową 9. zazwyczaj są nieodpłatne i nie mają żadnych podstaw umownych. Jeśli zaś biuro podróży zarazem utrzymuje hotel lub inny obiekt hotelarski. autobusie lub pociągu. że w razie wspomnianej wyżej niemożności wykonania świadczenia zastępczego klient może żądać naprawienia szkody wynikłej z niewykonania umowy. który zobowiązuje klienta stwierdzającego wadliwe wykonywanie umowy do nie­ zwłocznego zawiadomienia o tym zarówno wykonawcy danej usługi. jak też może działać jako zleceniobiorca klienta w charakterze pośrednika turystycznego. czy rozkładów jazdy. czego dotyczy następny punkt tego rozdziału podręcznika. cen biletów kolejowych lub auto­ busowych. Taka pojedyncza usługa turystyczna może też dotyczyć pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym. dostępnych imprez tury­ stycznych. Umowa o pojedynczą usługę turystyczną Organizatorzy turystyki oraz pośrednicy turystyczni podejmują się świadcze­ nia na rzecz swoich klientów nie tylko pakietów usług turystycznych. na wystawy. aby umowa o imprezę turystycz­ ną jednoznacznie określała omawiany obowiązek klienta. Takie roszczenie odszkodowawcze nic przysługuje klientowi w sytu­ acji. ale rów- . przepis ustawy o usługach turystycznych. jak też organizatora turystyki. że w przypadku pojedynczych usług turystycznych biuro podróży najczęściej występuje w roli zleceniobiorcy podejmującego się zawarcia umowy w imieniu i na rzecz klienta z danym usługodawcą. najmie samochodu osobowego lub autokaru. Kwestie świadczeń zastępczych wywołują wiele problemów w praktyce.Zdarza się. do których organizator jest ustawowo zobowiązany. Wyraźnie wskazują to ustalenia dyrektywy 90/314/EWG. którego niekompetentny pracownik spowo­ dował szkodę przez udzielone klientowi błędne informacje turystyczne. Dla kwestii wykonania umowy o imprezę turystyczną niezmiernie istotne znaczenie ma dodany w 2000 r. Nie ma wtedy między stronami woli kontraktowania i na ogół żaden stosunek prawny wówczas nie powstaje. możliwości zakwaterowania. walorów turystycznych określonej miejscowości. Jako pojedynczą usługę turystyczną trzeba także zakwalifikować zorganizowanie przez biuro podróży wyjazdu na kurs językowy. Powszechnie uważa się. Nie­ raz świadczenia te są przedstawiane myląco jako specjalna gwarancja danego organizatora turystyki.236 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ćor wodów nie wyrazi na nie zgody. Wyka­ zanie jednak przez poszkodowanego klienta przesłanek odpowiedzialności deliktowej jest w tego rodzaju sytuacjach sprawą nader trudną. czy sprzętu turystycznego. działając w charakterze przewoźnika. rejsów lub lotów. czy kraju. nakładające na konsumenta obowiązek zawiadomienia usługo­ dawcy i organizatora turystyki o zauważonym na miejscu jakimkolwiek zanie­ dbaniu w wykonaniu umowy. co oznacza wykorzystywanie w celach promocyjnych działań. czy do teatru. Umowa o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej może przy tym pozostawać w faktycznym związku z jakąś umową o imprezę turystyczną.

Uregulowanie zlecenia w kodeksie cywilnym powoduje. Oprócz wskazanych przepisów ustawy o usługach turystycznych do umów o pojedyncze usługi turystyczne zawieranych z klientami przez biura podróży w zakresie nieuregulowanym tą ustawą stosować oczywiście należy przepisy kodeksu cywilnego. a klient jako dający zlecenie. Przepisy te zo­ bowiązują organizatorów turystyki i pośredników turystycznych proponujących klientom pojedyncze usługi turystyczne .do wskazywania w tych materiałach w sposób dokładny i zrozumiały ceny danej usługi turystycznej albo przynajmniej sposobu ustalenia tej ceny. W lego typu umowie biuro podróży działa jako przyjmujący zlecenie. W braku odmiennych ustaleń umownych takie zlecenie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlecenie. gdyż przyjmujący zlecenie podejmuje się tylko dołożenia należytej staranności. Jest to z natury rzeczy umowa konsensualna. Odpłatność może zresztą wynikać z faktu. gdyż do jej zawarcia wystarcza samo porozumienie się stron. Całkiem wyraźnie wynika to ze zmienionych w 2000 r. do leżenia lub do spania). Skoro biuro podróży zobowiązuje się wówczas do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. ale w praktyce nie ma takiej reguły). która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Tej treści ustalenie kodeksowe zobowiązuje przy tym zleceniobiorcę do niezwłocznego powiadomienia dającego zlecenie r . że przyjmujący zlecenie zobowiązał się wykonać je bez wynagrodzenia. Omawiane umowy mają z reguły za przedmiot dokonanie określonej czynno­ ści prawnej łub czynności faktycznej na zlecenie klienta biura podróży. zwłaszcza zawarcia określonej umowy o usługę turystyczną. nie gwarantując osiągnięcia oznaczo­ nego rezultatu. że zgodnie z ustale­ niami kodeksowymi dający zlecenie powinien zwrócić przyjmującemu zlecenie wydatki poniesione w związku z wykonaniem zlecenia (np. klasy. W odniesieniu do poszczególnych usług turystycznych oferowanych przez organizatorów turystyki lub pośredników turystycznych trzeba podkreślić. od którego otrzymuje odpowiednią prowizję. To ostatnie ustalenie może odnosić się do sytuacji. Obecnie te ustalenia odnoszą się do wszelkich umów zawieranych z klientami zarówno przez organizatorów turystyki. mającymi bezpośred­ nie lub choćby tylko pośrednie znaczenie dla zakresu działania danego biura podróży. Z umowy bowiem lub z oko­ liczności może wynikać. Musi być ona zali­ czona do umów s t a r a n n e g o działania.przez udostępnianie odpowiednich informacji pisemnych. Przepisy ustawy o usługach turystycznych zawierają nieliczne ustalenia wy­ raźnie odnoszące się do umów o pojedyncze usługi turystyczne. gdy biuro po­ dróży działa w charakterze przewoźnika i uzależnia realizację oznaczonego przewozu od określonej minimalnej liczby zgłoszeń. gdy to wynika z umowy lub ze zwyczaju albo z konieczno­ ści wymuszonej przez okoliczności. co oznacza podwyższoną staranność. Jego pracownicy powinni być odpowiednio wykwalifikowani i dysponować pogłębioną wiedzą oraz od­ powiednimi umiejętnościami w zakresie posługiwania się dostępnymi środkami technicznymi oraz komputerowymi systemami informacji. umowy najmu pokoju gościnnego. że biuro podró­ ży działa zarazem jako agent przewoźnika lub innego przedsiębiorcy. Do ta­ kich zlecanych czynności prawnych należy zwłaszcza zawarcie na rzecz klienta umowy przewozu osób (przez nabycie biletu na przejazd połączone nieraz z nabyciem biletu na miejsce siedzące. a w szczególności broszur. jeżeli dana umowa nie zawiera odmiennych postanowień. że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie. jak i pośredni­ ków turystycznych. tj. W praktyce jednak umowy o pojedyncze usługi turystyczne są często zawierane na piśmie. Należy zauważyć. Warto zaznaczyć. Oczywiście ta staranność biura podróży jako przyjmującego zlecenie musi być oceniana z uwzględnieniem zawodowego charakteru wykonywanej przezeń działalności. że udostępniane przez nich informacje o pojedynczych usługach turystycznych nie mogą oczywiście wprowadzać klientów w błąd.238 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 239 zasadą. czy dokonanie re­ zerwacji pokoju hotelowego. Toteż przyjmujący zlecenie może powierzyć wykonanie zlecenia osobie trzeciej tylko wtedy. folderów i katalogów . umowy najmu sprzętu turystycznego lub sportowego (np. Co do proponowanej usługi przewozowej ważne jest ustawowe wymaganie określenia w udostępnianych klientom materiałach pisemnych rodzaju. Umowa zlecenia jest oparta na zaufaniu dającego zlecenie do zleceniobior­ cy. ustaleń powołanej ustawy. to taką umowę trzeba zakwalifikować jako zlecenie w rozumieniu kodeksowym. umowy o usługi przewodnickie. żaglówki). Tak jest w przypadku sprzedaży biletów kole­ jowych lub lotniczych przez biura podróży. umowy ubezpieczenia. że mamy wówczas do czynienia z umową nazwaną. umowy o korzystanie z kempingu (głównie w turystyce zagranicz­ nej). kategorii lub charakterystyki środka transportu. co zależy od c h a r a k t e r u i przedmiotu tego rodzaju umowy oraz ma na celu względy dowodowe. Warto dodać. że z przepisów ustawy o usługach turystycznych nie wynika obowiązek zawar­ cia umowy o pojedynczą usługę turystyczną w formie pisemnej. wysokości zaliczki i terminu zapłaty całej ceny. koszty rozmów tele­ fonicznych. jak też terminu powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu usługi turystycznej z powodu niewystarczającej licz­ by zgłoszeń. że zgodnie z omawianą ustawą wskazania zawarte w tego rodzaju informacjach pisem­ nych stają się z mocy prawa elementem umowy o pojedynczą usługę turystycz­ ną. to do cech charakterystycznych omawianego typu umowy nie należy odpłatność. Tylko zresztą na podstawie przepisów kodeksu cywilnego można dokonać kwalifikacji prawnej konkretnych umów o pojedyncze usługi turystyczne. Chociaż z reguły biuro podróży otrzymuje wynagrodzenie od klienta za wy­ konaną na jego zlecenie czynność prawną.

Unormowanie umowy przewozu w kodeksie cywilnym ma charakter ramo­ wy. jak też rozporządzenia wy­ dane na podstawie wymienionych ustaw. Z taką sytuacją mamy do czynienia. Każda z tych konwencji międzynarodowych reguluje w sposób szczególny zawieranie i wy­ konywanie umów przewozu pasażerskiego we wskazanych gałęziach transportu międzynarodowego. o transporcie kolejowym z 2003 r. zlecenie w szerokim znaczeniu tego pojęcia. Usługi przewozowe stanowią jeden z rodzajów usług turystycznych. oraz Konwencję Montrealską z 1999 r. który jest jednak od niej zdecy­ dowanie starszy.Prawo przewozowe z 1984 r.. Oznacza to.c. tj.. W związku z tym w wypadkach wykonywania przez biuro podróży na zlecenie klientów czynności faktycznych zawarta umowa nie może być zakwalifikowana jako umowa zlecenia. Można ją zaliczyć do złożonej grupy umów o usługi transportowe (prze­ wozowe). gdyż dla podstawowych rodzajów transportu zostały ustalone przepisy przewozowe szczególne. w tej kwestii również punkt 8 tego rozdziału podręcznika. który ponosi odpowiedzialność za wykonanie zlecenia względem zleceniodawcy. Zob. która reguluje przewóz osób i rzeczy wykonywany odpłatnie na podstawie umowy przez uprawnionych do tego przewoźników. Takie właśnie przepisy szczególne zawiera przede wszystkim ustawa . 9. Takie zaś umowy międzynarodo­ we ratyfikowane przez Polskę. Jest to Konwencja Warszawska z 1929 r. W ujęciu kodeksowym zlecenie jest ograniczone do wykonywania wyłącznie czynności prawnych.. ale bez przewozu konnego) oraz w żegludze śródlądowej. Są to usługi. jeżeli umowa międzynarodowa nie stanowi inaczej. Jeśli przewiezienia podejmuje się osoba fizyczna lub prawna niemająca sta­ tusu prawnego przewoźnika.. Konsekwencją istnienia niezbęd­ nego zaufania dającego zlecenie do przyjmującego zlecenie jest uprawnienie tego pierwszego do wypowiedzenia umowy w każdym czasie. stosuje się do przewozów międzynarodowych. o ile przewóz ten nie jest uregulowany odrębnymi przepisami. oraz Konwencja Ateńska z 1974 r.4. jak i przepisów przewozo­ wych szczególnych umowa przewozu ma charakter kwalifikowany. niemających unormowania prawnego innymi przepisami. Gdy sam dokonuje przewiezienia podróżnego lub grupy osób. podejmuje się zała­ twienia wizy. znajduje zastosowanie art. o żegludze śródlądowej z 2000 r. Jest to tzw.240 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 241 o osobie i miejscu zamieszkania zastępcy. 750 k. gdy przyjmujący zlecenie np. przy czym charakter podstawowy ma umowa przewozu oraz umowa najmu (czarteru) środka transportowego z obsługą.. Przy tym przewoźnicy lotniczy mają szczególny status prawny przesądzony przez prawo UE. Ponadto z zakresu prawa przewozowego z 1984 r. Zgodnie z kodeksową definicją przez tego typu umowę przewoźnik zobowiązuje się w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa do przewie­ zienia za wynagrodzeniem osób lub rzeczy. Natomiast wyłączony jest przewóz morski podle­ gający w zakresie przewozu pasażerów unormowaniom kodeksu morskiego z 2001 r. Zgodnie z ustaleniami tego kodeksu przez umowę przewozu pasażera przewoźnik podejmuje się za opłatą przewieźć drogą morską pasażera i jego bagaż. Ustawa ta znajduje zastosowanie do przewozów kolejo­ wych. W świetle ustaleń zarówno kodeksu cywilnego. że zarobkowego świadczenia usług przewozowych może podejmować się jedy­ nie podmiot mający status prawny przewoźnika. Grupę tę tworzy kilkanaście rodzajów umów.. dotyczącą przewozu morzem pasażerów i ich bagażu. to jego działania w charak­ terze przewoźnika trzeba oceniać w świetle kodeksowych przepisów o umowie przewozu. Nakazuje on odpowiednie stosowanie kodeksowych przepisów o zleceniu.. tzw. spełniający warunki okre­ ślone przez normy prawa administracyjnego. przepisy ujednolicone o umowie międzynarodowego przewozu osób kolejami (CIV) z 1980 r.. Organizator turystyki zazwyczaj posługuje się podwykonawcami świadczącymi usługi prze­ wozowe. Wyłączony jest także przewóz lotniczy podlegający prawu lotniczemu z 2002 r. kodeks morski z 2001 r. Takie wymagania w odniesieniu do poszczególnych gałęzi transportu ustalają ustawy: o transporcie drogowym z 2001 r. czy rezerwacji miejsca w samolocie. jest wyłączony wspomniany przewóz konny. to nie mamy wówczas do czynienia z umową . Ściślej należy mówić o umo­ wie o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. ale może tez osobiście podejmować się realizacji tych usług. i prawo lotnicze z 2002 r. świadczy usługi paszportowe. zmienione protokołem z 1999 r. w odniesieniu do transportu lotniczego. Przepisy kodeksowe o umowie przewozu mają więc jedynie posiłkowe zasto­ sowanie. Te ścisłe związki działalności transportowej i turystycznej znajdują obecnie wyraz w regulacjach prawnych tych dziedzin działalności. drogowych (wraz z komunikacją miejską. zwanych też po prostu umowami transportowymi (przewozowymi). można wskazać dla podstawowych rodzajów przewozów pasażerskich w transporcie międzynarodowym. który ze względu na swój zanikający charakter nie wymaga odrębnych unormowań prawnych i w pełni podlega regulacjom kodeksu cywilnego. Jest to oczywiście umowa nazwa­ na. Umowa przewozu osób Turystyka wiąże się z reguły z transportem. które nie są uregulowane odrębnymi przepisami i do tego typu umów o świadczenie usług. które przewiduje stosowanie przepisów prawa cywilnego do umowy przewozu lotniczego w sprawach nieuregulowanych przepisami prawa lotnicze­ go i umowami międzynarodowymi. że przepisy prawa przewozowego z 1984 r. potocznie nieściśle utożsamiane z kodeksowym zleceniem. omówiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. Trzeba podkreślić. regulujące w sposób szczególny przewozy pasa­ żerskie. Należy powołać zwłaszcza rozporządzenie nr 2407/92/EWG o koncesjonowaniu przewoźników lotniczych z 1992 r. gdyż do przewozu w zakresie poszczególnych rodzajów transportu stosuje się tylko o tyle.

in. Mamy tutaj do czynie­ nia z umową o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. przez odwołanie się do wskazań taksometru). znajduje tylko odpowiednie zastosowa­ nie.przez samo zajęcie miejsca w środku transportowym. Jest to umowa tradycyjnie zaliczana do umów adhezyjnych. do której przepisy prawa przewozowego z 1984 r. która musi być zaliczona do umów nienazwanych. Stroną tą jest z reguły podróżny. Zgodnie z ustaleniami prawa przewo­ zowego z 1984 r. Jest on ponadto zobowiązany do podania do wiadomości publicznej rozkładów jazdy dotyczących regularnej komunikacji publicznej. inna jednostka organizacyjna. a ich ustalenia znajdują wyraz w treści biletów na przejazd. Omawiana umowa ma więc charakter wzajemny. stosuje się z odpowied­ nimi zmianami. zakład pracy. • oznaczenie trasy przewozu. że w dziedzinie przewozów pasażerskich znajduje zastosowanie uproszczony tryb ofertowy zawierania umów. Ponadto przepisy prawa lotniczego zobo­ wiązują przewoźników lotniczych do podawania do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty rozkładów lotów regularnych. Wskazane regulacje prawa lotniczego wydają się lepiej chronić interesy pasażerów jako konsumentów niż unormowania ko­ deksowe w sprawie wzorców umów. Osoby przewożone nieodpłatnie przez przewoźnika powinny być traktowa­ ne jak inni podróżni. który w drodze decyzji administracyjnej może nakazać dostosowanie danego wzorca do wymagań obowiązującego prawa. Podobnie w wypadku przewozu nieodpłatnego wykonywanego przez przewoźnika to nie umowa przewozu jest zawierana. a nie jak osoby przewożone „z grzeczności". Stec wyraził pogląd. Mamy tutaj do czynienia z odrębnym unormowa­ niem prawa lotniczego z 2002 r„ które przewiduje wydawanie przez przewoźni­ ków lotniczych regulaminów zawierających typowe warunki przewozu lotni­ czego pasażerów. Do takich posta­ nowień zalicza się: • określenie przedmiotu przewozu. Docho­ dzi ona do skutku w razie ustalenia przez strony w sposób wyraźny lub dorozu­ miany przynajmniej postanowień przedmiotowo istotnych. Natomiast druga strona umowy przewozu osób w ogóle nie jest wymieniona w kodeksowej definicji tej umowy. bieżących sprawach życia codziennego.242 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 243 przewozu. Prawo przewozowe z 1984 r. Jednak umowę o przewóz lotniczy trudno jest zakwalifikować do umów zawieranych powszechnie w drobnych. Jedną z cech charakterystycznych umowy przewozu osób jest odpłatność. Ten tzw. czy osoba fizyczna. uczelnia. jeśli nawet przemieszczenie osób lub rzeczy następuje za odpłatno­ ścią. które częściowo rozwiązuje problem kwalifikowanych wzorców umownych. szkoła. Z kolei zgod­ nie z ustaleniami prawa lotniczego z 2002 r. w sprawie wzorców umów. Przewidują one. Powołane przepisy nakładają na takiego organizatora szczególne obowiązki. Adhezyjny charakter umowy przewozu osób znajduje wyraz w ustaleniach ustawy . W tej ostatniej kwestii postanowienia omawianej umowy odwołują się za­ zwyczaj do taryf lub cenników ustalonych lub stosowanych przez danego przewoźnika. obowiązek przewozu może być ograniczony jedynie w ściśle ozna­ czonych ustawowo okolicznościach (zwłaszcza w razie klęski żywiołowej). Takie narzucane drugiej stronie klauzule o cha­ rakterze nienormatywnym są w szczególności wprowadzane w postaci regula­ minów określających warunki obsługi i przewozu podróżnych. W nauce prawa M. że w zakresie poda­ nym do wiadomości publicznej przewoźnik jest obowiązany do przewozu osób. Istotne jest to. lecz umowa o zbliżonym charakterze. a w razie ich nieustalenia .Prawo przewozowe z 1984 r. bagażu oraz ładunków. Można zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. gdyż jest zawierana w trybie przystąpienia podróżnego lub organizatora przewozu grupowego do warunków ustalanych jednonostronnie przez przewoźnika. • ustalenie wynagrodzenia przewoźnika lub przynajmniej wskazanie podstaw jego wyliczenia (np. jak też poprzez rozkłady jazdy środków transportowych. Można zatem stwierdzić. taryfy przewozu lotniczego powin­ ny być ustalane przez przewoźników lotniczych według zasad rynkowych oraz . Umowa przewozu osób ma z natury rzeczy charakter konsensualny. zobowiązując go m. nazywany w niektórych rodzajach transportu pasażerem. Coraz częściej jednak kontrahen­ tem przewoźnika jest organizator przewozu grupowego. że umowa ta jest zawie­ rana przez nabycie biletu na przejazd lub spełnienie innych określonych przez przewoźnika warunków dostępu do środka transportowego. Do takiego przewozu prawo przewozowe z 1984 r.c. zobowiązuje przewoźników do po­ dawania do publicznej wiadomości tych taryf i cenników w sposób zwyczajowo przyjęty. Jest ona traktowana przez strony jako ekwiwalent świadczenia przewozowego. do nadzoru nad przestrzeganiem przepisów porządkowych przez uczestników przewozu grupowego. Przy tym w zakresie sprzecznym z prawem regulamin nie obowiązuje kontra­ hentów przewoźnika lotniczego. co ustala prawo lotnicze z 2002 r. którym może być np. W konsekwencji są one traktowane jako znane osobom zainteresowa­ nym. że umowę przewozu należy trakto­ wać jako zawieraną w drobnych. przewoźnik może wydawać wskazane regulaminy. Wówczas jest zawierana umowa grupowego przewozu osób. Taki regulamin musi być przedstawio­ ny do wiadomości Prezesa ULC. regulowanych przez przepisy pozakodeksowe w oderwaniu od usta­ leń k. bieżących sprawach życia codziennego i w konsekwencji tego stanowiska wzorce umowne w postaci regulaminów prze­ woźników zwykle będą oddziaływały na jej treść bez konieczności doręczenia przy zawarciu umowy. Po­ dobnie sformułowany obowiązek ciąży na przewoźniku lotniczym oferującym publicznie swoje usługi. Wtedy wystarczy powołanie się na przepis kodeksowy wymagający tylko łatwości dowiedzenia się o ich treści ze względu na zwycza­ jowe posługiwanie się tego rodzaju wzorcami. Negocjacje występują jedynie w odniesieniu do komunikacji nieregularnej. stowarzyszenie.

do której wpływają skargi na naruszenia praw pasażerów przez przewoźników lotniczych. Kontrolą przestrzegania w Polsce przepisów tego rozporządzenia zajmuje się Prezes ULC. Wiążą się one z obowiązkami podróżnych w zakresie przestrzegania ustalonych regulaminów przewozu oraz obowiązujących przepisów porządkowych. W odróżnieniu od tej ostatniej jest to umowa realna. Regulacje te mają fundamentalne znaczenie dla problematyki odpowiedzialności odszkodowawczej przewoźników.c. W tych zasadniczych kwestiach uściślenia wprowadzają przepisy prawa przewozowego z 1984 r. ale i o wzroście świadomości swoich praw wśród pasażerów linii lotni­ czych. chyba że naruszałoby to zasady współżycia społecznego. umowa przewozu przesyłki bagażowej jest uważana za zawartą dopie­ ro z chwilą przekazania przesyłki przewoźnikowi i przyjęcia przez podróżnego kwitu bagażowego. które zobowiązują przewoźnika do zapewnienia podróżnym odpowiednich wa­ runków bezpieczeństwa i higieny oraz wygody i należytej obsługi. Ponadto podróżny może również odstąpić od umowy przewozu osób przed rozpoczęciem podróży lub w miejscu zatrzymania środka transportowego na drodze przewozu. Jednak tego odstępnego nie pobiera się. W tych kwestiach prawo przewozowe z 1984 r. mające zróżnicowaną treść w zależności od gałęzi transportu. Zadania w tym zakresie wykonuje wyodrębniona komórka organizacyjna tego urzędu. Podróżnemu przysługują ponadto liczne inne uprawnienia wynikające z za­ wartej umowy przewozu. Ponadto oznaczone rzeczy mogą być nadane do przewozu przez podróżnego lub organizatora przewozu grupowego jako przesyłka bagażowa. Głównym uprawnie­ niem każdego podróżnego jest prawo domagania się przewiezienia określoną trasą do miejsca docelowego. Usta­ wa ta przyznaje podróżnemu w wyżej wymienionych sytuacjach prawo do żąda­ nia zwrotu należności stosownie do niewykorzystanego świadczenia przewozo­ wego po potrąceniu części należności. Szczególnym uprawnieniem podróżnego jest możliwość domagania się przewozu zastępczego w razie wystąpienia okoliczności uniemożliwiających wykonanie przewozu zgodnie z treścią umowy. Takie taryfy dotyczące przewozu wykonywanego między portami lotniczymi położo­ nymi na terytorium UE muszą być ustalane zgodnie z rozporządzeniem Rady nr 2409/92/EWG w sprawie taryf i stawek za usługi lotnicze z 1992 r. Oprócz zgodnych oświadczeń woli stron konieczne jest więc objęcie faktycznego władztwa nad daną przesyłką bagażową przez prze­ woźnika oraz wydanie przezeń kwitu bagażowego i przyjęcie tego kwitu przez podróżnego. Ponadto zgodnie z ustale­ niami prawa przewozowego z 1984 r. ale również rzeczy zabra­ ne przez nich ze sobą do środka transportowego. co reguluje rozporządzenie nr 261/2004/WE ustanawiają­ ce wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku od­ mowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. Taryfy te podlegają nadzorowi Prezesa ULC. że zmiana tej umowy może dotyczyć terminu odjazdu. która jest umową związaną z umową przewozu osób. omó­ wione bliżej w punkcie 8 rozdziału 10 podręcznika. Podobne w skutkach unormowania są zawarte w przepisach kodeksu morskiego z 2001 r.244 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 245 podawane do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowy przyjęty. W odniesieniu do określenia przedmiotu przewozu trzeba dodać. Rosnąca liczba tych skarg świadczy nie tylko o rosnącej skali nieprawidłowości w omawianej dzie­ dzinie. przewiduje. powinno to nastąpić w warunkach bezpieczeństwa i higieny odpowiadających rodzajowi transportu oraz z zapewnieniem niezbędnych wygód. Znaczącym uprawnieniem podróżnego jest możliwość zmiany zawartej umowy przewozu. Szczególną formą odstąpienia przez przewoźnika od omawianej umowy są wspomniane wyżej przypadki niedo­ puszczenia do przewozu lub usunięcia ze środka transportowego osób zagrażają­ cych bezpieczeństwu lub porządkowi w transporcie.Prawo przewozowe z 1984 r. ustala. które nie ukończyło określonego wieku i nic zajmuje oddzielnego miej- . że jest nim nie tylko dany podróżny lub przewożona grupa osób. że osoby zagrażające bezpieczeństwu lub porządkowi w trans- porcie mogą być nie dopuszczone do przewozu lub usunięte ze środka transpor­ towego. jaką jest Komisja Ochrony Praw Pasażerów. Możliwość zabrania ze sobą bagażu podręcznego oraz nadania przesyłki ba­ gażowej to dodatkowe uprawnienia podróżnego lub grupy podróżnych prze­ wożonych na podstawie umowy przewozu grupowego. W transporcie lotniczym zaś jest wprowadzony cały system ochrony praw pa­ sażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub duże­ go opóźnienia lotów. jeżeli podróżny odstąpił od umowy z przyczyn leżących po stronie przewoźnika. W tym zakresie występują daleko idące ograniczenia w transporcie lotniczym ze względu na bezpieczeń­ stwo lotów i oznaczonych rzeczy nie można przewozić jako bagaż kabinowy.. miejscowości przeznaczenia oraz klasy środka transportowego. omówionej w punkcie 7 rozdziału 10 podręcznika. a z powodu zagrożenia terrorystycznego w ostatnim czasie wprowadzono nowe zasady ochrony w portach lotniczych. przy czym zgodnie z ustaleniami k. a także do podejmowania działań ułatwiających korzystanie z przewozu osobom niepeł­ nosprawnym. Następuje to na podstawie odrębnie zawartej umowy przewozu przesyłki bagażowej. także osoby uciążliwe dla podróżnych lub odmawiające zapłacenia należności za przejazd mogą być usunięte ze środka transportowego. Zgodnie bowiem z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. oraz kodeksu morskiego z 2001 r. Takie uprawnienie przewidują ustalenia prawa przewozowego z 1984 r. oraz prawa lotniczego z 2002 r. jak również zarządzeń porządkowych wydawa­ nych przez załogę środka transportowego. którym odpowiadają określone obowiązki przewoźnika. Można wy­ mienić zwłaszcza uprawnienie do zabrania ze sobą bez dodatkowej opłaty dziecka.

zwłaszcza bizne­ sowej . które spowodowało szkodę. obecnie nie zawiera żadnych ustaleń odnoszących się óo najmu pojazdów samochodowych z obsługą. wyżywienie. które są stosowane w wypadku najmu sa­ mochodu. W wypadku indywidualnej turystyki przyjazdowej . mającej w programie zwiedzanie nie mniej niż 3 miejscowości i gwarantującej uczestnikom za ustaloną opłatą oprócz prze­ lotu czarterowego także noclegi. Uproszczoną odmianą tego rodzaju czarteru jest czarter w ramach wycieczki pobytowej {„one stop iuclusive tour charter" . okresu trwania najmu oraz przejechanych kilometrów.coraz częściej to mamy do czynienia z wynajęciem samochodu osobo­ wego wykorzystywanego do podróżowania po Polsce. który staje się wówczas organizatorem przewozu. Także ustawa . . Przez umowę najmu wynajmujący zobowiązuje się oddać najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony lub nie oznaczony.246 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 247 sca. w której przewoźnik lotniczy oddaje do dyspozycji czarterującego określoną liczbę miejsc lub pojemność statku powietrznego w celu wykonania określonego przewozu pasażerów. umycie samochodu). Uiszczana za najem samochodu opłata zależy od klasy wynajętego pojazdu.5. bagażu lub poczty. Przy tym może to być zarówno najem środka transportowego bez obsługi (tzw. Jest to tzw. Organizatorzy turystyki bardzo często wynajmują autokary wraz z kie­ rowcą. Nie do­ chodzi wtedy do przeniesienia posiadania na najemcę i nie można tu mówić o oddaniu najemcy przedmiotu najmu do używania. Taki czarter lotniczy jest wykorzystywany w celu organizacji podróży do jednego tylko miejsca pobytu wypoczynkowego.Zasadą jest zapłata tej należności z góry. mający swoje placówki lub agentów zwłaszcza na lotniskach oraz działający za pośrednictwem recepcji hotelowych. wza­ jemna i odpłatna. Przepisy kodeksowe o umo­ wie najmu nie znajdują zastosowania do tego typu umowy.OTC). co nie jest stosowa­ ne właściwie tylko przy przewozie taksówką. Przy tym prawo lotnicze z 2002 r. W takiej sytuacji dysponowanie danym pojazdem przechodzi na najem­ cę. niekoniecznie przez zawarcie umowy przewozu osób. Do naj­ bardziej rozpowszechnionych należy czarter w ramach wycieczki o pełnym zakresie usług turystycznych (Jnclusive tour charter" . Przez cały czas trwania naj­ mu najemca powinien używać rzeczy najętej w sposób w umowie określony. podlegający unormowaniom prawa lotniczego z 2002 r. Drobne nakłady połączone ze zwykłym używaniem przedmiotu najmu obciążają najemcę (np. Warto przypomnieć. Wynajmujący jednak nie przestaje sprawować władztwa fizycznego nad wynajętym pojazdem i nadal jest jego posiadaczem. a najemca zobowiązuje się płacić wynajmującemu umówiony czynsz. Inny charakter ma umowa najmu pojazdu samochodowego wraz z kie­ rowcą.ITC). Zakres odpowiedzialności wynajmującego jest w tej sytuacji ograniczony do przypadków złego stanu technicznego wynaję­ tego pojazdu oraz ewentualnego zawinionego postępowania kierowcy. mająca mieszany charakter i cechy pośred­ nie między najmem a przewozem. omówionej w powyżej. Do opłaty tej jest wlicza­ ne ubezpieczenie wynajętego samochodu. 9.Pra­ wo przewozowe z 1984 r. Odrębny typ umowy najmu środka transportowego występuje w transporcie lotniczym. W konsekwencji trzeba stwier­ dzić. Najważniejszym obowiązkiem podróżnego jest uiszczenie należności za przejazd w wysokości określonej w taryfie przewozowej lub uzgodnionej z przewoźnikiem. wskazanych przez czarte­ rującego. Dokonywanie bowiem zapłaty dopiero z chwilą wykonania usługi przewozowej byłoby rozwiązaniem nieprak­ tycznym ze względu na masowość przewozów pasażerskich i będącą regułą anonimowość kontrahenta przewoźnika. Jest to umowa konscnsualna. polegający na wyczarterowaniu przez organizatora turystyki samolotu w celu organizacji wy­ cieczki trwającej co najmniej 7 dni. co wiązało się z rozwojem turystyki międzynarodowej. że w transporcie lotniczym nastąpił po II wojnie świa­ towej gwałtowny wzrost liczby czarterów. że jest to umowa nienazwana. Oczywiście przedmiotem umowy najmu może być też np. Wskazaną działalnością zajmują się wyspecjalizowani przedsiębiorcy. Umowa najmu środka transportowego bez obsługi oraz z obsługą Potrzeby przewozowe mogą być zaspokojone w różny sposób. nakazuje do tej umowy stosować w zakresie nieuregulowanym przez tę ustawę oraz umowy międzynarodowe przepisy prawa cywilnego. Zawierana w takiej sytuacji umowa najmu samochodu podlega przepisom ko­ deksu cywilnego o najmie. w którym nie ma warun­ ku trzykrotnego przemieszczania się. jak też wynajęcie danego środka transportowego może łączyć się z zapewnieniem jego obsługi. czy zawarcia umowy dodatkowej o korzystanie z miejsca sypialnego lub do leźeuia. rower lub żaglów­ ka wynajmowane nieraz od przedsiębiorców hotelarskich lub innych przedsię­ biorców. czarter lotniczy. Wykształciły się liczne odmiany tego typu umowy. Wynajmujący powinien wydać rzecz najemcy w stanie przy­ datnym do umówionego użytku i utrzymywać ją w takim stanie przez cały czas trwania najmu. Równie dobrze może to nastąpić w drodze najmu środka transportowego. najem czysty). Niewątpliwie taka umowa najmu ma mniej złożoną treść i nie wymaga ustalania specjalnych zabezpieczeń. W tzw. zwiedzanie i inne ustalone usługi. Ten rodzaj najmu jest określany angielskim terminem „rent a car". słowniczku tej ustawy przewóz czarterowy jest określony jako przewóz lotniczy dokonywany na podstawie umowy czarteru lotniczego. realizującym to władztwo przez działania kierowcy.

Taki czarter ma pewne cechy wspólne z dawniej często wystę­ pującym czarterem dla grup stowarzyszonych („charter for affinity group"). którym najczęściej jest organizator turystyki. że czartery pasażerskie można podzielić na ogólnie dostępne oraz z ograniczoną dostępnością. personelu oraz usług in­ nych przewoźników lotniczych. Jest to umowa unormowana w kodeksie morskim z 2001 r. W zakresie eksploatacji statku kapitan jest z mocy prawa przedstawicielem czarterującego i powinien stosować się do jego poleceń. Jednakże taki organizator turystyki nie może być uznany za przewoźnika umownego w rozumieniu konwencji z Guadalajara z 1961 r. Pewne podobieństwa. w porównaniu z czarterem lotni­ czym posiada czarter na czas zawierany w żegludze morskiej. Gdy jest nim organizator turystyki. Armator za­ chowuje w tym zakresie swoje uprawnienia władcze. który nie jest nastawiony na przynoszenie zysku organizatorowi. Umowa czarteru lotniczego ponadto z reguły zawiera ustalenia dotyczące kar umownych („demurage ratę"). to jego stosunki umowne z uczestnikami czarteru określa zawarta umowa o imprezę turystyczną. targi itp. Należy podkreślić. stosowana zwykle do przewozów wykonywanych małymi samolota­ mi na zamówienie zgłaszane z niewielkim wyprzedzeniem. Są to czartery typu przewozowego. a niekiedy tylko jej części. mającym niehandlowy charakter i wykorzystywanym zwłaszcza dla przewozu grup studenckich w celu odbycia podróży poznawczych lub rekreacyjnych. W praktyce stosuje się wzorcowe formularze tej umowy. zapewnienia gotowości wszystkich pasażerów do odprawy w porcie lotniczym w uzgodnionym czasie oraz do uiszczenia opłaty czarterowej. Natomiast pod różnymi względami odrębny jest tzw. kto we własnym imieniu uprawia żeglugę statkiem morskim własnym lub cudzym. W tego typu umowie przewoźnik lotniczy. jak również do wydania uczestnikom czarteru . obejmująca czarterowy przewóz lotniczy. Każda strona może żądać potwierdzenia na piśmie umowy czarteru na czas. Tylko gdyby organizator turystyki sprzedawał bilety lotnicze oraz zawierał umowę przewozu lotniczego we własnym imieniu. ale i znaczne różnice. gdy przewoźnik lotniczy zawierający umowę przewozu (tzw.248 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 249 Z kolei czarter na specjalne okazje {„chat ter for special events" . zobowiązuje się do uzyskania nie­ zbędnych zezwoleń wymaganych w lotach czarterowych. Taka wyjątkowa sytuacja nie występuje w wypadku pasażerskiego czarteru lotniczego. że staje się on posiadaczem wyczarterowanego statku. uzupełniającej Konwencję Warszawską w zakresie regulacji dotyczących międzynarodowego przewozu lotniczego wykonywanego przez osobę inną niż przewoźnik umowny. przewoźnik umow­ ny) korzysta przy wykonaniu przewozu z samolotów.. Czarter na czas zobowiązuje armatora do oddania do dysponowania czarte­ rującemu w umówionym terminie statku w stanie zdatnym do żeglugi. Kapitan wraz z załogą pozostają podwładnymi armatora i mają obowiązek stosowania się do jego wskazówek. Na podstawie tego rodzaju czarteru organizacje polonijne od końca lat siedemdziesiątych organizowały przyloty amerykańskiej Polonii do kraju. jak impreza sportowa. oraz określające opłaty za dodatkowe usługi oddającego w czarter. Należy podkreślić.CPC). Są oni związani węzłem prawnym tylko z czarterującym. należy­ cie wyposażonego. że stroną umowy czarteru lotniczego nie są pasażerowie będący uczestnikami danego czarteru. charakteryzujących się specjalnym charakterem. Pierwsza ma miejsce wtedy. Ge­ neralnie w nauce prawa wskazuje się. Z kolei czarterujący zobowiązuje się do dostarczenia oddającemu w czarter wymaga­ nych dokumentów' i informacji koniecznych do wypełnienia dokumentów prze­ wozowych. wystawa. Konwencja ta bowiem dotyczy sytuacji. Jednakże to prawo dysponowania statkiem przez czarterującego nie oznacza. Mamy zatem do czynienia z umową nazwaną. W sprawach nautycznych kapitan statku nie podlega czarterują­ cemu. gdyż zmierza do realizacji pewnych szcze­ gólnych celów. a ich szczególną odmianą jest umowa o lotniczy przewóz taksówkowy. Przez tę umowę armator zobowiązuje się za wynagrodzeniem oddać czarterującemu do dysponowania statek obsadzony załogą na oznaczony czas albo na okres jednej lub kilku następujących po sobie podróży w celu określonym umową. Celem tym może być w szczególności przewóz pasażerów morzem. czarter o wspól­ nym celu („common purpose charter" . będących przewoźnikami faktycznymi na części lub nawet całej trasie przewozu.SEC) ma na celu zapewnienie uczestnikom udziału w takich specjalnych wydarzeniach. miałby on status prawny przewoźnika umownego. We wszystkich rodzajach lotniczych czarterów pasażerskich mamy do czy­ nienia z zawarciem umowy między przewoźnikiem lotniczym a czarterującym. gdy klient organi­ zatora turystyki dodatkowo staje się stroną umowy przewozu zawartej odrębnie . Tego typu umowę organizator turystyki zawiera z poszczególnymi uczestnikami wycieczki morskiej i mogą wtedy wy­ stąpić dwie odmienne sytuacje. W razie więc wyrządzenia szkody przez ruch statku morskiego odpowie­ dzialność ponosi armator czyli ten. pewnego rodzaju niepowtarzalnością oraz krótkotrwałością.za pośrednictwem czar­ terującego . koncert. Należy je odróżnić od czarterów typu najmu. Uczestników nie wiąże żaden stosunek umowny z oddającym samolot w czarter. że od umowy czarteru na czas w żegludze morskiej należy odróżnić umowę o wycieczkę morską. należnych w przypadkach zmian rozkładu lotu spowodowanych przez czarterującego. będący oddającym w czarter.. udostępnienia czarte­ rującemu z reguły całej przestrzeni użytkowej samolotu. obsadzonego odpowiednią załogą oraz przystosowanego do celów przewidzianych umową.standardowych dokumentów przewozowych ze wzmianką „czar­ ter*' oraz do podstawienia samolotu w uzgodnionym porcie lotniczym. Kodeks morski nie wymaga zachowania formy pisemnej dla zawarcia omawianej umowy. jak wyjazd do kraju rodzinnego lub pielgrzymka do miejsc kultu wyznawców określonej religii. festiwal.

Wtedy klienta biura podróży łączą dwa stosunki prawne: jeden powstały w wyniku zawarcia umowy o wycieczkę z biurem po­ dróży będącym jej organizatorem. Polska regulacja umowy leasingu odwołuje się do standardów międzynarodowych. Powyższe rozważania uświadamiają trudności w sformułowaniu postano­ wień przedmiotowo istotnych umowy czarteru środka transportowego. jakie stanowią ustalenia Konwencji UNIDROIT o międzynarodowym leasingu finansowym z 1988 r. Umowa leasingu środka transportowego Przedsiębiorcy świadczący usługi przewozowe lub wynajmujący środki transportowe z obsługą lub bez niej często nie mają środków finansowych na zakup autokarów. a także od możliwości korzy­ stania z niezbędnych usług naziemnych (np. omówiona regulacja czarteru na czas w żegludze morskiej znajduje odpowied­ nie zastosowanie do przewozów międzynarodowych w żegludze śródlądowej. stając się jedną z najczęściej zawieranych umów nienazwanych. że za wzorem innych ustawodawstw. gdyż brak jest dobre- . że tego rodzaju ustalenia obejmują: • określenie przedmiotu czarteru. niezależnie od rodzaju transportu. Należy przy­ chylić się do przekonujących wywodów znawcy tej problematyki M Steca. że czarterujący na czas statek morski w celu organizacji przewozów pasażerskich sam staje się tzw. która zależy od stanu technicznego pojazdu i zaopatrzenia go w paliwo. Co do wyznaczenia zaś czasu trwania czarteru. który wystawia bilety uprawniające do wejścia na statek i uczestnictwa w danym rejsie. to następuje to przez wskaza­ nie określonego terminu. przez dodanie w księdze trzeciej nowego tytułu bezpośrednio po przepisach dotyczących najmu i dzierżawy. Pierwszy z tych elementów ma charakter statyczny. Kwestie te pominęła ustawa o żeglu­ dze śródlądowej z 2000 r. Umowa tego typu występuje w polskiej praktyce gospodarczej od początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku i szybko rozwinęła się na znaczną ska­ łę. Większość jednak sądów orzekających w tej sprawie oraz część przed­ stawicieli nauki prawa stanęła na stanowisku. Nic więc dziwnego. gdyż w praktyce wykształciło się wiele rodzajów leasingu. Właśnie leasing jest w takich sytuacjach instytucją prawną. w tym środków transportowych. Należy dodać. to regułą jest jego każdorazowe uzgadnianie przez stro­ ny. która dotyczy wyłącznie zagadnień administracyj­ nych. Uregulowanie umowy leasingu nastąpiło w wyniku zmiany kodeksu cywil­ nego w 2000 r. Jest to forma zewnętrznego finansowa­ nia. która stwarza moż­ liwości używania różnych rzeczy. innych pojazdów samochodowych. a skoro nawet sądy mają z tym duże problemy. to co dopiero można powiedzieć o uczestnikach wycieczek morskich. że biuro podróży jako czarterujący było tutaj przewoźnikiem i mogło dysponować wymienionym statkiem. ale funkcjonalne połączenie powierzchni użytkowej (przewozo­ wej) środka transportowego udostępnianej na potrzeby czarterującego oraz zdolności przemieszczania się danego środka transportowego. W zakresie przewozu morskiego taki or­ ganizator jest tutaj tylko zleceniobiorcą klienta pośredniczącym co do zawarcia umowy przewozu pasażera. Prawo UE nie zawiera w odniesieniu do leasingu specjalnych rozwiązań. Nie było to proste. a drugi w rezultacie zawarcia umowy prze­ wozu z przewoźnikiem morskim. 9. w którym to następuje. Natomiast najem statku żeglugi śródlądowej wraz z załogą w celu dokonania przewozów pasażerskich po krajowych śródlądowych drogach wodnych nie jest obecnie uregulowany w drodze ustawowej. • oznaczenie czasu trwania czarteru. będących źródłem spłaty rat kredytu. Nieraz zaś wolą przeznaczyć posiadane środki finansowe na inne cele. Jeśli chodzi o wynagrodzenie należne za oddanie w czarter środka transportowego. Trzeba podkreślić. Została przy tym za­ chowana utrwalona przez lata angielska nazwa tej umowy. ro­ zumianej szeroko jako najem środka transportowego wraz z kierowcą lub załogą. radiolokacyjnych). a drugi dynamiczny i dopiero łącznie wyznaczają one przedmiot czarteru. statków powietrznych. fachowej załogi. przewoźnikiem umownym w ro­ zumieniu Konwencji Ateńskiej z 1974 r. jak też pobie­ rania przynoszonych przez nie pożytków i to bez konieczności wydatkowania od razu znacznych środków finansowych. bądź oznaczenie jednej lub więcej podróży. również polski ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie tego typu umowy do kodeksu cywilnego. pono­ sząc w konsekwencji pełną odpowiedzialność wobec uczestników wycieczki. Przedmiotem czarteru jest nie sam środek transportowy. a w transporcie lotniczym i morskim także od możliwości odpowiednio lądowania w portach lotniczych lub wpłynięcia do portów morskich. w których umowa leasingu została ustawowo uregulowana.6. W praktyce niestety nie jest łatwo od­ różnić te dwie sytuacje. wyma­ gających uwzględnienia w procesie harmonizacji prawa polskiego z prawem wspólnotowym. • określenie wynagrodzenia należnego oddającemu w czarter. gdyż we wszystkich tych przypad­ kach chodzi o umowy o korzystanie z cudzych rzeczy. Taka właśnie sytuacja wystąpiła zdaniem czę­ ści przedstawicieli nauki i niektórych sądów orzekających w głośnej przed laty sprawie wyczarterowania w 1955 r. czy morskich. umożliwiająca eksploatowanie przedmiotu leasingu i uzyskiwanie dzięki temu dochodów.Prawo przewozowe z 1984 r. statku s/s „Batory" na wycieczkę morską przez francuską agencję podróży „Transtours". które mają być zrealizowane wyczarterowanym środkiem transportowym. chyba że oddający w czarter posługuje się w tym zakresie odpowiednią tary­ fą. rozpatrywanej w sądach przez kilka lat. że zgodnie z ustaleniami ustawy . przy- gotowanej do wykonywania oznaczonych zadań. ani jego powierzch­ nia użytkowa.250 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacjj 251 z przewoźnikiem morskim..

polegającej na zobowiązaniu strony do oddania rzeczy stanowiącej jej własność do używania drugiej stronie albo do używania i pobierania pożytków. które korzystający ma zapłacić w wysokości łącznej nie niższej od ceny nabycia rzeczy przez finansującego od zbywcy. Trzeba też zaznaczyć. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. z jednoczesnym zobowiązaniem się tej drugiej strony do zapłaty właścicielowi rzeczy wynagrodzenia pieniężnego rów­ nego co najmniej wartości tej rzeczy w chwili zawarcia danej umowy. dwustronnie zobowiązująca. Należy podkreślić. na jaki rzecz zostanie wydana korzystającemu w celu używania. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę leasingu finansujący zobo­ wiązuje się. Bez zgody finansującego korzystający nie może dokonywać zmian w rzeczy. Ten ostatni nie odpowiada wobec korzystającego za wady rzeczy. chyba że wy­ nikają one z przeznaczenia rzeczy. a korzystający zobowiązuje się zapłacić finansującemu w uzgodnionych ratach wynagrodzenie pieniężne. Korzystający nie może sam odstąpić od umowy ze zbywcą z powodu wad rzeczy. Generalnie kodeksowa regu­ lacja umowy leasingu przewiduje. co jest istotne. Do obowiązków korzystającego należy utrzymywanie rzeczy w należytym stanie. Finansujący ma przy tym obowiązek wydania wraz z rzeczą odpisu umowy ze zbywcą. Jedną stroną tej umowy jest finansujący. Powinna być zawarta w formie pisemnej i to pod rygorem nieważności. lecz może tylko żądać takiego odstą­ pienia od finansującego.do wypowiedzenia umowy ze skutkiem natychmiastowym. za które właśnie finansujący ponosi odpowiedzialność. W umowie leasingu może być zamieszczone dodatkowe zastrzeżenie zobo­ wiązujące finansującego do przeniesienia na korzystającego własności rzeczy po upływie oznaczonego w umowie czasu trwania leasingu i spłaceniu wszyst­ kich rat. równe co najmniej cenie lub wynagrodzeniu z tytułu nabycia rzeczy przez finansującego. ale strony mogą w umowie uzgodnić inny termin. że do zapłaty rat przed terminem płatności stosuje się odpowiednio przepisy o sprzedaży na raty. że we wszystkich wypadkach wypowiedzenia przez finansującego umowy leasingu wskutek oko­ liczności. a mo­ że się jeszcze przydać korzystającemu. W tej kwestii postanowienia umowne mniej korzystne dla korzystającego są nieważne z mocy prawa. sposobu jej uży­ wania i pobierania pożytków oraz niedokonywania bez uzgodnienia zmian i oddania osobie trzeciej do używania danej rzeczy upoważnia finansującego po uprzednim upomnieniu na piśmie . finansujący może żądać natychmiastowego zapłacenia wszystkich niezapłaconych rat przewi­ dzianych umową. • oznaczenie czasu. • określenie rat wynagrodzenia pieniężnego. nabyć rzecz od oznaczonego zbywcy na warunkach określonych w tej umowie i oddać tę rzecz korzystającemu do używania albo używania i pobierania pożytków przez czas oznaczony. W razie zwłoki z zapłatą co najmniej jednej raty i nieuiszczenia zaległości w odpowiednim terminie dodatkowym wyznaczonym na pi­ śmie finansujący może wypowiedzieć umowę leasingu ze skutkiem natychmia­ stowym. co umożliwia dalszą ewolucję leasingu zgodnie z potrzebami praktyki gospodarczej. Umowa może jednak przewidywać w takich sytuacjach ter­ min wypowiedzenia. Wtedy finansujący nie jest z reguły zainteresowany w odzyskaniu rzeczy. Uiszczana wówczas kwota podlega jednak pomniejszeniu o korzyści uzyskane przez finansującego dzięki wcześniejszemu zapłaceniu należności z powodu rozwiązania umowy leasingu. a drugą stroną jest korzystający. co obejmuje dokonywanie konserwacji i niezbędnych napraw. a gdy umownie tego nie określono .252 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 253 go odpowiednika polskiego. która straciła już wartość rynkową. To ustawowe określe­ nie terminu sprzyja pewności obrotu. Używa­ nie rzeczy wziętej w leasing i pobieranie jej pożytków powinno następować w sposób określony w umowie leasingu. W kwestiach zaś zwią­ zanych z dochodzeniem wzajemnych roszczeń przez strony lej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o najmie.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu rzeczy. Szczególnie ważnym obowiązkiem korzystającego jest płacenie rat w termi­ nach umówionych. nazywany w praktyce leasingobiorcą. Umowa leasingu może zobowiązywać korzystającego do pokrywania kosztów ubezpieczenia rzeczy od jej utraty w czasie trwania leasingu. Z takim żądaniem przeniesienia własno­ ści rzeczy korzystający może wystąpić w terminie miesiąca od zakończenia le­ asingu. Strony mogą jednak w umowie uzgodnić termin wypowiedzenia. Wydanie rzeczy korzystającemu powinno nastąpić w ustalonym terminie. Naruszenie przez korzystającego obowiązków co do utrzymywania rzeczy w należytym stanie. bez dodatkowego świadczenia. Po postanowień przed­ miotowo istotnych tego typu umowy należą: • określenie rzeczy. za które korzystający ponosi odpowiedzialność. chyba że powstały one wskutek okoliczności. konsensuałna. gdyż z chwilą zawarcia umowy ze zbywcą z mocy prawa przechodzą na korzystającego uprawnienia z tytułu wad rzeczy przysługujące finansującemu w stosunku do zbywcy. Ta kodeksowa regulacja umowy leasingu ma gene­ ralnie charakter dyspozytywny. Ewentualne postanowienia umowne w tych kwestiach mniej korzystne dla ko­ rzystającego są z mocy prawa nieważne. że kodeksowa regulacja umowy leasingu znajduje od­ powiednie zastosowanie do umowy podobnej. uiścić podatek). Jest to umowa nazwana. zwany powszechnie leasingodawcą. którą finansujący zobowiązuje się nabyć od oznaczonego zbywcy. płatnego . Musi on ponosić ciężary związane z własnością lub posiadaniem danej rzeczy (np. Podobnie zakazane jest oddanie bez uzgod­ nienia rzeczy do używania osobie trzeciej. wza­ jemna i odpłatna.

W konsekwencji zawierana wówczas umowa ma kom­ pleksowy charakter i nie da się zakwalifikować jako jeden z typów umów unormowanych w kodeksie cywilnym. Umowa hotelowa Podmioty świadczące za odpłatnością usługi hotelarskie czynią to zwykle na podstawie umowy. wyżywienia. Z kolei podmioty prowadzące zakłady opieki zdrowotnej (poczynając od szpitali. do której wchodzi także obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa go­ ściowi hotelowemu. a w szczególności: najmu. przechowania. omówionej w punktach 9 i 10 tego rozdziału podręcznika. rekreacji. Wszak zarobkowego świadczenia usług hotelar- skich może podejmować się jedynie podmiot. zawierająca elementy różnych umów nazwanych. Zgadzając się co do zasady z tym stanowiskiem. Miejsca w tego typu obiektach są udostępniane na podstawie umowy użyczenia. nauką. gdyż z reguły następuje to wbrew woli zainteresowanych i ma podstawy administracyjne. umowy najmu lub nawet bez jakiejkolwiek umowy. Ustawa o usłu­ gach turystycznych z 1997 r. Także szkoły nie są podmiotami świadczą­ cymi usługi hotelarskie. internaty. że jest to umowa o mieszanym charakterze.przedsiębiorcy hotelarscy". W zasa­ dzie nie jest nim także prowadzący dom wczasowy.. umowy o dzieło. Nesterowiczem. że nie każda umowa zawierana przez przedsiębiorcę hote­ larskiego i mająca za przedmiot korzystanie z pokojów hotelowych jest w kon­ sekwencji umową hotelową. jak również umów nienazwanych.7. Sytuacje tego rodzaju mogą doty­ czyć w szczególności oddawania do używania na wskazanych zasadach wła­ snych środków transportowych. jak też potrzeb w za­ kresie bezpieczeństwa. W nauce prawa z reguły stwierdza się za M. W takiej sytuacji jest zawierana umowa najmu lub umowa użyczenia. a nawet wieloletni pobyt w nich mieszkańców. którą określa się mianem umowy hotelowej. Wskazany autor podkreśla. Podmiotem tym jest przedsiębiorca prowadzący hotel lub inny obiekt hotelarski bądź przedsiębiorca lub rolnik świadczący usługi hotelarskie w innym obiekcie spełniającym ustalone wymagania. a nie­ kiedy także potrzeb związanych z pracą. Coraz częściej jednak w takim domu można zamieszkać jak w hotelu choćby na jeden dzień na podstawie umowy hotelowej. że te ostatnie przepisy należy stosować wprost lub w pewnych wypadkach w drodze analogii. Nie można też w ogóle mówić o umowie w wypadkach umieszczenia określonych osób w koszarach lub izbach wytrzeź­ wień. Podmiotem świadczącym usługi hotelarskie na podstawie umowy hotelowej nie jest podmiot prowadzący kemping lub pole biwakowe. zawarte w księdze trzeciej tego kodeksu. którymi dysponują w obiektach hotelarskich. hotele pracownicze i tym podobne obiekty nastawione nie na krótkotrwały lecz wielomiesięczny. To właśnie z ustawy o usługach turystycznych wynika. że są to umowy stopione w jedną całość. przytułków lub schronisk charytatywnych. Do umowy hotelowej znajdują zastosowanie zarówno przepisy części ogólnej kodeksu cywilnego i części ogólnej zobowiązań.254 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 255 w umówionych ratach. sanatoria aż po prewentoria włącznie) mają za cel do­ starczanie świadczeń zdrowotnych. to jest to umowa nienazwana o wyjątkowo złożonym charakterze. przy jednoczesnym wzajemnym uzupełnianiu się poszczególnych składników tych usług. Obowiązujące obecnie w Polsce regula­ cje ustawowe usług hotelarskich nie wprowadzają definicji umowy hotelowej jako odrębnego typu umowy. gdyż wówczas jest z reguły zawierana umowa o wczasy. będąca swoistą odmianą umowy o świadczenie usług turystycznych. Jednakże prze­ pisy tej ustawy odnoszące się do usług hotelarskich wpływają na zakres praw i obowiązków stron umowy hotelowej i pośrednie znaczenie tych przepisów jest niemałe. Takie . w tym umowy o usługi po­ dobne do zlecenia. Powszechnie uważa się. opieką nad dziećmi i szczegól­ nych wymagań ze względu na stan zdrowia osób niepełnosprawnych. Należy podkreślić. który spełnił warunki ustalone w powołanej ustawie. Takie podmioty nic świadczą usług hotelarskich. odpoczynku. ale trzeba zauważyć tendencję zbliżania się sanatoriów do domów wczasowych. w zasadzie nie zawiera takich przepisów. rozrywki. Wciąż zdarzają się bowiem takie sytuacje. Ponadto nie świadczą usług hotelarskich podmioty prowadzące domy studenckie. np. które bezpośrednio znajdowałyby zastosowanie do umowy hotelowej. Tego typu umowa zmierza do zaspokojenia zarówno potrzeb noclegowych (a właściwie w zakresie czasowego zamieszkania) gości hotelowych. ale wykazuje wiele cech podobnych do tego typu umowy. gdyż korzystanie ze wskazanych rodzajów obiektów hotelarskich ma miejsce na podstawie innego typu umowy. 9. Wówczas jest zawierana nie umowa hote­ lowa lecz umowa najmu pomieszczenia. Nie sposób również dostrzec istnienia umowy hotelowej w razie korzystania z noclegowni. Spotkać też można określenie „przedsiębiorstwa hotelowe" lub . do wykorzystania ich w celach biurowych. przez szpitale uzdrowiskowe. samolotów. należy więc stwierdzić. że skoro mamy tutaj do czynienia z typem umowy nic miesz­ czącym się w żadnym z ustawowych typów umów nazwanych. Podmioty te są coraz częściej określane mianem hotelarzy zwłaszcza przez samo środowisko hotelarskie. jeśli udostępniają część swych pomieszczeń w celu organizacji kolonii albo obozu sportowego lub wypoczynkowego dla młodzieży szkolnej. że przedsiębiorcy hotelarscy udostępniają część pomieszczeń. Również umowa najmu jest podstawą korzystania z pokoju gościnnego. jak również przepisy dotyczące niektórych umów nazwanych uregulo­ wanych w tej księdze. w stosunku do których zapewnienie za­ mieszkania i wyżywienia stanowi tylko konieczne uzupełnienie. Taka umowa nic jest odmianą leasingu.Świadczo­ ne usługi hotelarskie muszą charakteryzować się złożonym i różnorodnym charakterem. sprzedaży. że umowa hotelowa jest umową kwalifikowaną.

czego nie zmienia fakt. Dodatkowe podstawy stano­ wią ustalenia między stronami dotyczące udzielonych zniżek opłat za świad­ czone usługi. zakłady pracy. że umowa hotelowa jest umową odpłatną.256 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 257 pomieszczenia są oddawane w najem na okres z reguły nic krótszy od roku i z zastrzeżeniem. w którym są świadczone usługi hotelarskie. Toteż omawiana umowa ma zawsze charakter umowy wzajemnej niezależnie od zasad płatności za świadczone usługi hotelarskie. Umowa hotelowa ma z natury rzeczy charakter konsensualny. Umowa tego typu może być również zawarta przez osoby trzecie na rzecz określonej osoby fizycznej lub grupy osób. że w przypadku potwierdzonej rezerwacji mamy do czynienia z umową przedwstępną w rozumieniu k. o ile oczywiście został on wcześniej doręczony składającemu zamó­ wienie. Ze względu na konieczność podporządkowania się najemcy pokojów hotelowych do celów biurowych zasadom obowiązującym w hotelach i innych obiektach hotelarskich taka umowa zawiera najczęściej sze­ reg ograniczeń dotyczących godzin przebywania pracowników najemcy w wy­ najętych pomieszczeniach. Taka potwierdzona rezerwacja nie zawsze ma miejsce w formie pisemnej i zwłaszcza w stałych stosunkach z określonym gościem często wystarcza telefoniczne zare­ zerwowanie pokoju hotelowego. Z powyższego wynika. podczas gdy tzw. iż nieraz to nie gość hotelowy lecz podmiot działający na jego rzecz dokonuje zapłaty należności. Taki właśnie charakter ma również określenie w umowie hotelo­ wej cech charakterystycznych wynajmowanego pokoju hotelowego. Czas ten może być oznaczony lub nieoznaczo­ ny. co zwłaszcza jest konieczne w wypadku turystyki grupowej i kongresowej. w tym w szczególności rodziców. bądź uzgodnionych przez strony. która ma być zawarta. jak też organizowania spotkań przez najemcę dla więcej niż kilkunastu osób. zwolnienie pokoju może nastąpić wcześniej lub później w zależności od potrzeb gościa hotelowego. Wydaje się. które mają korzystać z określonych usług hotelarskich. że nie mogą być one wykorzystywane w innych celach. wynikających z regulaminu hotelowego doręczonego składającemu za­ mówienie. że nie są jednak gośćmi hotelowymi osoby. maksymalnej liczby interesantów odwiedzających te lokale. Oznaczenie więc czasu wykonywania usług hotelarskich stanowi postanowienie podmio­ towo istotne. bez wie­ dzy podmiotu świadczącego takie usługi lub reprezentujących go osób z obsługi hotelowej. które ma być udostępnione danemu go­ ściowi. Okres korzystania z tych usług jest często ściśle oznaczany tylko co do daty początkowej. Nie jest także stroną umowy hotelo­ wej z wszystkimi tego konsekwencjami osoba przebywająca w obiekcie hotelar­ skim lub innym obiekcie. czy wychowanków. Może nim być każda osoba fizyczna. jakimi są organizatorzy turystyki. które do postanowień przedmioto­ wo istotnych umowy hotelowej zalicza ponadto ustalenie czasu wykonania usług hotelarskich oraz cech charakterystycznych tych usług w postaci określe­ nia typu pokoju lub apartamentu. Inne ustalenia mogą w tej kwestii być uzgod­ nione przez strony przy składaniu zamówienia lub wynikać z regulaminu hote­ lowego. Odpłatność ta jest traktowana przez strony jako ekwiwalent usług hotelarskich świadczonych na rzecz danego gościa hote­ lowego lub grupy osób. • określenie pokoju hotelowego (pomieszczenia hotelowego) lub miejsca (łóżka hotelowego) w takim pokoju. porządku i bezpieczeństwa na terenie całego obiektu. ale w założeniu zawsze krótkotrwały. W takich wy­ padkach umowa jest zawierana przez przedstawicieli ustawowych danej osoby. W tej sytuacji jest z reguły oznaczany termin ewentualnego anulowania złożonego zamówienia. Pod­ stawą stosunku prawnego jest wówczas umowa najmu pomieszczeń użytko­ wych zawarta zasadniczo na czas oznaczony i podlegająca przepisom kodeksu cywilnego dotyczącym najmu. trzeba uznać umowę hotelową za zawartą na jedną dobę hotelową. W praktyce hotelarskiej formalizacja w postaci doręczenia regulaminu . gdyż są wtedy uzgodnione istotne postanowienia umowy hotelowej. które korzystają z noclegów w danym obiekcie hotelarskim w związku z zatrudnie­ niem w nim. Taką podstawą jest przede wszystkim cennik usług ustalony przez podmiot świadczący usługi hotelarskie w danym obiekcie. które są nastawione na zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych osób fizycznych podczas krótkotrwałego pobytu w określonej miejscowości. w tym także niemająca zdolności do czynności prawnych lub mająca tylko ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Jest to uzasadnione głównymi funkcjami hoteli i podobnych obiektów. Drugą stroną umowy hotelowej jest z reguły gość hotelowy. na rzecz których usługi hotelar­ skie mają być świadczone. pod których władzą rodzicielską dana osoba pozostaje. Jak z tego wynika. zachowania ciszy. W razie nieodwołania rezerwacji w ustalonych termi­ nach. omawiana umowa może mieć charakter umowy o świadczenie na rzecz osoby trzeciej. organizatorzy konferencji oraz inne jednostki organizacyjne działające na rzecz osób fizycz­ nych. Może być zawarta w dowolnej formie i często jest to forma ustna. co wynika z ustawowej definicji usług hotelarskich. W takim charakterze umowa hotelowa jest zawierana przez osoby fizyczne działające na rzecz swoich bli­ skich. ani też nocujące w takim obiekcie osoby należące do rodziny hote­ larza lub będące jego gośćmi prywatnymi.c. Do postanowień przedmiotowo istotnych umowy hotelowej należy zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem. Do jej zawarcia coraz częściej dochodzi w drodze uprzedniego zarezerwowania miejsca w danym obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie świadczącym usługi hotelarskie. • • oznaczenie wynagrodzenia za świadczone usługi hotelarskie lub przynajm­ niej wskazanie podstaw jego wyliczenia. jak również w wypadkach działania osób prawnych. podopiecznych. Należy podkreślić. Takiej osoby nie łączy z hotelarzem żaden stosunek prawny.

Oprócz wyżej już wskazanych postanowień podmiotowo istotnych można wymienić wiele innych tego właśnie rodzaju ustaleń umowy hotelowej. Wyjątki od tej zasady wprowadzają niekiedy przepisy ustawowe. co doręczenie. do których spełnienia może zobowiązać się w umowie podmiot świadczący usługi hotelarskie. w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu tych pomieszczeń i urządzeń oraz przestrzegając zakazu dokonywania w nich zmian bez zgody podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Powyższe obowiązki hotelarza stanowią zarazem uprawnienia. Należy podkreślić. czy i z kim za­ wrzeć umowę. Ponadto rozmaite dodatkowe świadczenia. jaki jest widok z okna.c. bez któ­ rych uwzględnienia gość hotelowy lub podmiot działający na jego rzecz może nie być zainteresowany zawarciem określonej umowy. • umożliwienie gościowi hotelowemu korzystania ze świadczeń w ramach tzw. Ponadto te prawa i obowiązki są w części przesądzone przez obowiązujące prawo.których zakres wynika z postanowień umow­ nych. Powszechnie uważa się. a niekiedy apartamen­ tu lub całego domu. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. których reali­ zacji może domagać się gość hotelowy. gdyż konieczność zapewnienia określonych świadczeń dodatkowych wynika już z samego zaszeregowania danego obiektu hotelarskiego do określonego rodzaju i nadania mu odpowiedniej kategorii. Z kolei obowiązki gościa hotelowego z natury rzeczy rodzą uprawnienia po stronie podmiotu świadczącego usługi hotelarskie.od spełnienia warun­ ków ustalonych w k. w którym są świadczone usługi hotelarskie. na którym piętrze jest położony. Obowiązek w tym zakresie jest wywodzony z zawodowego charakteru prowadzonej działalności hotelarskiej.258 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 259 klientowi przed lub przy zawarciu umowy prawie nie występuje. usług podstawowych oraz uzupełniających. • zapewnienie gościowi hotelowemu ochrony jego prywatności oraz bezpiecz­ nych warunków pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. w tym przede wszystkim prze- pisy kodeksu cywilnego. właśnie swo­ boda decydowania przez podmioty prawa cywilnego o tym. Także ewentualne specjalne wyposażenie pokoju. wynika m. • przestrzeganie ustaleń regulaminu porządkowego. których gama zależy od rodzaju obiektu hotelarskiego i jego kategorii. ale to nie to samo. • umożliwienie korzystania przez gościa hotelowego z ogólnodostępnych po­ mieszczeń i urządzeń danego obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. • utrzymywanie w należytym stanic przedmiotu najmu i wszystkich urządzeń niezbędnych do normalnego zeń korzystania przez cały okres obowiązywania umowy. • korzystanie z przedmiotu najmu oraz z ogólnodostępnych pomieszczeń i urzą­ dzeń obiektu hotelarskiego lub innego obiektu. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. którego skutecz­ ność w tym zakresie zależy . Do podstawowych obowiązków gościa hotelowego należy zaliczyć przede wszystkim: • spełnienie obowiązku meldunkowego.jak już zasygnalizowano . ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Regulaminy hotelowe są wywieszane w obiektach hotelarskich oraz często wykładane w po­ kojach hotelowych. Uogólniając te wszystkie ustalenia. czy pokój hotelowy jest ze śniada­ niem. Wynikają one także z doręczonego kontrahentowi przy zawarciu umowy regulaminu hotelowego. Do tego typu ustaleń należy w szczególności również określenie. Toteż co do umów hotelowych nie można mówić o wynikającym z obowiązują­ cego prawa obowiązku ich zawierania przez podmioty świadczące usługi hote­ larskie. dla wzorców umów. . • dostarczenie gościowi hotelowemu niezbędnych informacji o świadczonych usługach hotelarskich i usługach towarzyszących oraz informacji turystycz­ nej. że podmiot zobowiązujący się na pod­ stawie umowy hotelowej do świadczenia usług hotelarskich ma następujące podstawowe obowiązki: • udostępnienie gościowi hotelowemu odpowiednio wyposażonego wynajętego przezeń pokoju hotelowego lub miejsca noclegowego. w tym zwłaszcza uwzględniające potrzeby osoby niepełnosprawnej. Niekiedy gość hotelowy jest zainteresowany jedynie możliwością zamieszkania w konkretnym apartamencie czy pokoju. jaką jest zasada swobody kontraktowej. Jednak trzeba zauważyć. jak jest w przypadku prawa przewozowego z 1984 r. że prawa i obowiązki stron umowy hotelowej są przesą­ dzone nie tylko przez jej postanowienia. Jednak z drugiej strony wobec naturalnego w gospodarce rynkowej dą­ żenia do maksymalizacji zysku trudno sobie wyobrazić sytuacje występowania odmowy zawarcia tego typu umowy bez naprawdę istotnego powodu. a na żądanie również pełnego cennika usług oraz wykazu wymagań dla obiektów hotelarskich odpowiadającego rodzajowi i kategorii danego obiektu. w którym są świadczone usługi hotelarskie. że podmiot świadczący usługi hotelarskie nie może bez ważnego powodu odmówić zawarcia umowy hotelowej.in. • dostosowanie się do ustaleń regulaminu hotelowego doręczonego przy za­ warciu umowy hotelowej. że z jednej z naczelnych zasad prawa cywilnego. może sta­ nowić tego rodzaju istotne postanowienie umowy. W wypadku jednak zawierania umowy dotyczącej zamieszkania w hotelu lub innym obiekcie hotelarskim nie zawsze występuje potrzeba wprowadzenia do treści umowy tego rodzaju ustaleń. Jednak obowiązku zawar­ cia umowy hotelowej nie wprowadziła ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. można stwierdzić. w których są świadczone usługi hotelarskie. oraz wyda­ nego na jej podstawie rozporządzenia z 2004 r. mogą mieć właśnie charakter podmiotowo istotny i to często dla obydwu stron umowy hotelowej. a w przypadku świadczenia usług ho­ telarskich w innym obiekcie .

gdyż czasem taka umowa o usługi ma więcej cech analogicznych do określonej umowy nazwanej innej niż zlecenie. a tym bardziej wysokość i samo stosowanie tego rodzaju marż to sprawy dyskusyjne. Wiąże się z tym obowiązek przyjmującego zlecenie infor­ mowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy i złożenia sprawozdania po wyko­ naniu zlecenia. umożliwiający nocleg w namiotach i przyczepach samochodowych. Do omawianych umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie znajduje odpowiednie zastosowanie przepis kodeksowy przewidujący. że przyjmujący zlecenie tylko wyjątkowo może powierzyć jego wykonanie osobie trzeciej. Definicja ustawowa zawie­ ra ustalenie. jak też nieodpłatny. połączeń faksowych. Również analogicznie przy tego typu umowach występuje element koniecz­ nego zaufania do rzetelności i racjonalności działania zleceniobiorcy. że do omawianej grupy usług należy też zaliczyć usługi hotelo­ wej centrali telefonicznej. co nie podlega bezpośrednio pod przepisy kodeksowe o zleceniu ani przepisy dotyczące innych określonych ustawowo typów umów o świadczenie usług. domkach turystycznych lub innych obiektach stałych.8. Zasadą jest. Wskazane wyżej usługi polegające na określonych czynnościach faktycznych mogą być świadczone w ramach umowy hotelowej albo na podstawie odręb­ nie zawartych umów. Kemping jest szczególnym obiektem hotelarskim. że zlece­ nie obejmuje umocowanie do wykonania czynności w imieniu dającego zlece­ nie. które zresztą i bez zmiany ustawy mogły być oznaczane dodatkowo nazwą „camping". Niezbyt wielu cudzoziemców korzysta z polskich kempingów. Oznacza to konieczność uwzględ­ nienia cech specyficznych sytuacji. Umowa może w tej kwestii stanowić inaczej. umożliwiające gościom hotelowym korzystanie z zamiejscowych i miejscowych rozmów telefonicznych. 9. że takie umowy zawierane przez przedsiębiorców hotelarskich są nieodpłatne. 9.c. że dający zlecenie może je wypowiedzieć w każdym czasie. Jednak w praktyce hotelarskiej raczej nie ma takiego zwyczaju domagania się zwrotu wskazanych wydatków i np. Było to całkiem zbędne. chyba że opłaty z tych tytułów jest zobowiązany pokryć podmiot. Umowa o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnie w zastosowaniu do działalności hotelarskiej W działalności hotelarskiej występują. że jest to obiekt strzeżony. który może posłużyć przyj­ mującemu zlecenie do domagania się zwrotu wydatków poczynionych w celu należytego wykonania zlecenia.9. Charakter działania przedsiębiorcy hotelarskiego jako takiego pośred­ nika. Stosowanie do nich przepisów o zleceniu wywołuje nieraz wątpli­ wości. zamówienie taksówki. Skoro forma umowy zlecenia może być dowolna i w praktyce często dochodzi do jej zawarcia w sposób dorozumiany. • niezwłoczne zawiadomienie utrzymującego hotel lub podobny zakład o szko­ dzie w postaci utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do tego rodzaju obiektu przez gościa hotelowego. Zgodnie z art. gdy na rzecz go­ ści hotelowych są świadczone usługi polegających na dokonaniu czynności fak­ tycznych. Umowa o korzystanie z kempingu Kemping to jeden z rodzajów obiektów hotelarskich. czy zorganizowanie rozgrywek sportowych lub imprez rekreacyjnych dla gości hotelowych. 750 k. Zawierane wówczas umowy są określane jako umowy o usługi po­ dobne (zbliżone) do zlecenia i mogą mieć charakter zarówno odpłatny. Ponadto trzeba zaznaczyć. z reguły nie żąda się zwrotu kosztów rozmów telefonicznych związanych z zamówieniem taksówki na życzenie gościa hotelowego. Problemy te są pomijane w specjalistycznych opracowaniach z tej dziedziny. Oparte na . który zawarł umowę hotelową na rzecz danego gościa hotelowego. budzenie. co ma znaczenie marketingowe. czy internetowych. Jako przykłady tego rodzaju usług można podać zorganizowanie opieki nad dziećmi gości hotelowych.260 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 261 • uiszczenie należności za usługi hotelarskie oraz usługi uzupełniające. Straciły one na znaczeniu w wyniku rozwoju telefonii komórkowej oraz coraz częstszego udostępniania gościom hotelowym nieodpłatnego dostępu do Internetu. chociaż kodeksowe zlecenie jest z reguły odpłatne. w których takie czynności faktyczne są wy­ konywane. Takie pośrednictwo wiąże się zazwyczaj z doliczaniem zwłaszcza przez hotele wyższych kategorii marży przekraczającej często nawet o J00 lub 200% wysokość opłat pobieranych przez operatorów telekomunika­ cyjnych. Nowelizacja ustawy o usługach turystycznych dodała w 2004 r. gdyż termin „kem­ ping" jest od dawna przyjęty w Polsce. znajdują wówczas odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o zleceniu. oraz przyrządzanie posiłków i parkowanie samochodów. udzielanie in­ formacji turystycznych. Warto też wspomnieć o przepisie kodeksowym. Odwołanie przez gościa ho­ telowego budzenia. Odstępstwa od tej reguły może przewidywać umowa albo też mogą one być skutkiem istniejącego zwyczaju lub konieczności spowodowanej przez okoliczności. Wydaje się. to ten brak szczególnych wymagań w tym zakresie odnosi się również do formy umów o świadczenie usług nieure­ gulowanych odrębnie. nieraz takie sytuacje. Właśnie z umowy lub z oko­ liczności wynika najczęściej. angielską nazwę „camping" do usta­ wowej definicji takiego obiektu. czy zamówionej przezeń taksówki może posłużyć za dobry przykład takiego wypowiedzenia omawianej umowy o usługi zbliżone do zlece­ nia.

Z kolei w kempingach dwóch najwyższych kategorii musi być zadrzewienie. trawiastym tere­ nie i być wydzielone. W tym ujęciu kemping to teren zwykle zadrzewiony. choć trzeba przyznać. Tak jest właśnie w przypadku części kempingów. Liczba turystów. Jednak generalnie występuje zauważalny spadek zainteresowania kempingami. muszą być również urządzenia do prania i prasowania oraz pomieszczenie do suszenia bielizny. Z powyższych cech charakterystycznych kempingów oraz istoty ich funkcjo­ nowania wynika. było jeszcze 171 kempingów. Mamy tutaj do czynienia z dosyć znacznie zróżnicowanymi obiektami. w tym zagranicznych. zajęcia oznaczonego stanowiska obozowania oraz korzystania z urządzeń. pieniędzy i rzeczy wartościowych. Przewiduje on.6 tys. stosowane przez GUS do celów statystycz­ nych. muszą być w tego rodzaju obiektach hotelarskich zapewnione utwardzone ciągi komunikacyjne o szeroko­ ści co najmniej 180 cm. turystów zagranicznych. w tym oczywiście również będący osobą fizyczną. że w tym wypadku nie może być mowy o zawieraniu umowy hotelowej między prowadzącym kemping a osobami korzystającymi z kempin­ gu. w tym ponad 34. kempingi zostały objęte dodatkowymi wymaganiami w zakresie potrzeb osób niepełnosprawnych. gdyż obecnie turyści rzadziej zadowalają się moż­ liwością zaspokojenia tylko podstawowych potrzeb występujących podczas po­ dróży. zieleń powinna odgra­ dzać stanowiska obozowania lub ich grupy. że w ostatnich latach standard wielu z nich został podniesiony. Omawiana umowa nie jest uregulowana ani w kodeksie cywilnym. pod­ czas gdy w 2000 r. Jest to więc . z których skorzystało po­ nad 220 tys. ani w ustawie o usługach turystycznych. aby urządzenia sanitarne były zlokalizowane nie dalej niż 100 m od stanowisk obozowania. w których są świad­ czone usługi hotelarskie z 2004 r. przy czym wy­ maga się. osób. Musi być również co naj­ mniej jeden ustęp dostępny dla osoby na wózku. miesz­ kalnych przyczepach samochodowych. aby był w nim zakład gastronomiczny. instalacji i ogólnie dostępnych pomieszczeń oraz usług świadczonych na terenie kempingu. ga­ stronomiczne i rekreacyjne umożliwiające turystom nocleg w namiotach. stanowiska zaś obozowania powinny być położone na płaskim. prowadzony przez przeszkolonego pracownika i zapewniający łączność z pogo­ towiem. w tym aż ponad 77. mający stalą obsługę recepcyjną i wyposażony w urządzenia sanitarne. Natomiast wymóg. Ustawa o usługach tury­ stycznych z 1997 r. Tak jak w innych obiektach hotelarskich może być poza tym ustalony przez prowadzącego kemping regulamin porządkowy. Kempingi są nastawione na zaspokajanie przede wszystkim potrzeb turystów indywidualnych i to w zakresie zdecydowanie ograniczonym. nie obowiązuje. Wymagane są także punkty poboru wody do picia. stanowili turyści zagraniczni.5 tys. Według danych GUS w 2006 r. a także przyrządzanie posiłków oraz parkowanie pojazdów samochodowych. We wszystkich kempingach teren musi być ogrodzony i oświetlony. ustalonych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. Już właśnie w obiekcie dwugwiazdkowym powinny być także wydzielone stanowiska do spożywania posiłków. było w Polsce tylko 128 kempingów. osób. Obecnie reguluje to załącznik nr 8 do powo­ łanego rozporządzenia z 2004 r. ani w żadnej innej ustawie. Wszystkie też kategorie kempingów objęte są obowiązkiem posiadania przechowalni bagażu. strzeżony. Ta ostatnia definicja uwzględnia tylko część wymagań co do wyposażenia kempingu oraz zakresu świadczonych w nim usług. Stanowiska obozowania dla osób niepełnosprawnych powinny dysponować dojazdem dla samochodów. Mu­ szą być osobne umywalnie oraz toalety dla kobiet i mężczyzn. że niezależnie od wymagań dla budynków usytuowanych na terenie kempingów. który powinien być doręczony przy za­ warciu umowy. przewidziany przez ustawę o usługach turystycznych w celu stworzenia możliwości zapewnie­ nia porządku oraz bezpieczeństwa klientów i ich mienia. jeżeli tego rodzaju sklep znajduje się bliżej niż 500 m. oświetlo­ ny. określające konieczne tryby postępowania w razie pożaru. korzystających z kempingów wzrosła więc i to mimo mniejszej liczby kempingów. Od 2002 r. upoważniająca za określoną odpłatnością do przebywania na terenie danego kempingu. jak również działania zapobiegające jego powstawaniu. Poczynając od obiektów z dwoma gwiazdkami. aby na terenie kempingu trzy i czterogwiazdkowego był sklepik spożywczy i z artykułami higieniczno-sanitarnymi. Tylko zaś w kem­ pingu czterogwiazdkowym wymaga się. Zasady tego korzystania określają postano­ wienia regulaminu danego kempingu. wyróżnia cztery kategorie kempingów oznaczane gwiazd­ kami. wymaga się utwardzonych ścieżek pieszych oraz wewnętrznych dróg głównych o nawierzchni utwardzonej. powi­ nien być zapewniony całodobowy dozór. a parking przy recepcji powinien mieć minimalną 2 2 powierzchnię zależną od kategorii danego kempingu (od 50 m do 150 m ). sta­ nowiska do zmywania naczyń i punkt pomocy medycznej czynny całą dobę. Przez przyjęcie turystów na teren kempingu połączone zasadniczo ze speł­ nieniem obowiązku meldunkowego w recepcji zostaje zawarta umowa o korzy­ stanie z kempingu. Ze względów bezpieczeństwa wszystkie kempingi powinny być wypo­ sażone w sprzęt przeciwpożarowy oraz instrukcje bezpieczeństwa przeciwpoża­ rowego.7 tys. recepcja powinna znajdować się w odrębnym pomieszczeniu. Prowadzącym kemping może być każdy przedsiębiorca. z których skorzystało ponad 182. umożliwiające dostęp ze stanowisk dla osób niepełno­ sprawnych do wszystkich urządzeń ogólnodostępnych.262 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 263 tych ustaleniach ustawowych jest określenie kempingu jako jednego z rodzajów obiektów noclegowych turystyki. przy czym należy zapewnić co najmniej dwa takie stanowiska położone w naj­ bliższej odległości od urządzeń ogólnodostępnych. Korzystającym zaś z kempingu jest z reguły osoba podróżująca samochodem oraz inne osoby razem z nią odbywające po­ dróż.

do której należy stosować odpowiednio przepisy o zleceniu na podstawie art. które ma być oddane do dyspozycji. Zamiast krzeseł dopuszcza się różne inne meble do siedzenia. składającego z opłaty pobytowej. opłaty za ustawienie samochodu.264 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji ^°° umowa nienazwana. oznaczenie wynagrodzenia za pobyt na polu kempingowym. sprzęt turystyczny. w obiektach trzy. żywność. albo przy­ najmniej wskazanie podstaw wyliczenia tego wynagrodzenia. Obo­ wiązujące przepisy przewidują.c. W pokoju na kempingu dwugwiazdkowym trzeba zadowolić się umywalką z ciepłą i zimną wodą. Postanowienia te są zbliżone treściowo do analogicz­ nych postanowień umowy hotelowej i należy do nich zaliczyć: • określenie osoby fizycznej lub grupy osób. Szczególna sytuacja występuje wtedy. Korzystanie z takiej stałej bazy noclegowej określa z reguły regulamin ustalony przez pro­ wadzącego kemping. co niekiedy może być istotne dla turysty. Łazienki Z WC oraz natryskiem z ciepłą i zimną wodą można oczekiwać tylko w stałej bazie noclegowej kempingów dwóch najwyższych kategorii. pawilony lub inne obiekty stałe przystosowane do zamiesz­ kania. Nesterowicz. Nie sposób zgodzić się z tym sta­ nowiskiem. jak umowa o usługi gastronomiczne. Mimo powyższych rozbieżności ocen w sprawach wręcz zasadniczych. nadający się do pra­ nia. Obowiązuje też warunek. że tylko na kempingach czterogwiazdkowych stanowiska obozowania muszą być numerowane. 750 k. zobowiązujące się do umożliwienia turyście pobytu na kempingu zagranicznym lub krajowym w określonym miejscu i czasie. ale zalicza ją przy tym do umów o pojedyncze świadczenie turystycz­ ne. byle ich było po jednym na osobę i nie mniej niż dwa na pokój. Zwiększone są wymagania dotyczące kempingów z jedną gwiazdką w zakresie wyposażenia łóżek. a w odniesieniu do kempingu z jedną gwiazdką ta największa dopuszczalna licz­ ba osób w jednym pokoju wynosi teraz osiem. warto pokusić się o sformułowanie postanowień przedmiotowo istotnych umowy o korzystanie z kempingu. gdy na terenie kempingu znajdują się domki turystyczne. Należy do nich określenie terminu pobytu na kempingu. depozytów dotyczy obecnie wszystkich kempingów. która najczęściej jest umową najmu. przyczepy kempingo­ wej lub namiotu oraz opłaty za podłączenie elektryczne przyczepy. Niewykonanie tego obowiązku może wystąpić np. należąca do grupy umów o świadczenie usług. Na jej podstawie prowadzący kemping zobowiązuje się wydać określonym turystom jako najemcom oznaczone pomieszczenie do czasowego korzystania za ustaloną opłatą. którym pole kempingowe ma być udostępnione. Wymagania co do wyposażenia pokojów lub domków tworzących taką stałą bazę określa wyżej wskazany załącznik nr 3 do obowiązu­ jącego rozporządzenia z 2004 r. • • zapewnienie stanowiska obozowania na polu kempingowym. bo stroną umowy o korzystanie z kempingu jest zawsze prowadzący dany kemping i biuro podróży występuje jako jego agent w stosunkach z tury­ stami zainteresowanymi pobytem na określonym kempingu. aby łóżka w pokojach stałej bazy noclegowej miały wymiary nic mniejsze niż 90 x 200 cm. Trzeba ponadto zaznaczyć. W 2001 r. zostały wprowadzone istotne zmiany wymagań prawnych doty­ czących stałej bazy noclegowej na kempingach.i dwugwiazdkowych . Skorzystanie z przechowalni bagażu na kem­ pingu również prowadzi do zawarcia umowy przechowania. Taką podsta­ wą jest cennik usług ustalony przez prowadzącego kemping. czy sportowy. Należy zauważyć elastyczne podejście co do wyposażenia pokojów stano­ wiących stałą bazę noclegową na kempingach. Telewizor jest wymagany tylko w pokoju stałej bazy na kempingu czterogwiazdkowym.cztery osoby. Jako właśnie umowę nienazwaną kwalifikuje umowę o kemping również M. czas jest zawierana umowa najmu uregulowana w kodeksie cywilnym. Wów- . a możliwość odbioru programów radiowych powinna być zapewniona także w pokoju kempingu z trzema gwiazdkami. które biuro podróży otrzymuje do dyspozycji zgodnie z umową zawartą z prowadzącym kemping". czy umowa o wypożyczenie sprzętu turystycznego lub sportowego. bliżej omówionej w punkcie 18 tego rozdziału podręcznika. Rzeczy wartościowe i pieniądze powinny być odrębnie oddane na przechowanie i obowiązek przyjmowania tego rodzaju tzw. W razie pozostawienia samochodu na parkingu przy recepcji kempingu dochodzi do zawarcia umowy przechowania i przejęcia przez prowadzącego kemping pieczy nad danym pojazdem oraz rzeczami zazwyczaj przewożonymi przez turystów. Tego rodzaju postanowieniem jest też wskazanie konkretnego stano­ wiska obozowania na kempingu. a obiekt jednogwiazdkowy i tego nie musi zapewniać. Obecnie musi być zapewniona pościel na każde łóżko lub co najmniej zdejmowany pokrowiec na materac. Autor ten dowodzi. jak zwłaszcza rzeczy osobiste. że turysta przebywający na kempingu może też zawierać innego typu umowy. w razie braku Inne postanowienia umowy o korzystanie z kempingu mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. umowa sprzedaży różnych drobnych rzeczy w sklepiku działającym na kempingu z trzema lub czterema gwiazdkami. że jedynym świadczeniem biura podróży jest wtedy „udostępnienie turyście pola kempingo­ wego (namiotowego). które mogą być udostępnione grupom turystycznym lub indywidualnym turystom nie dysponującym namiotami lub przyczepami kempingowymi. Poza powyższymi szczególnymi sytuacjami oddania rzeczy na przechowanie prowadzącemu kemping jest on zobowiązany jedynie do sprawowania ogólnego nadzoru nad bezpieczeństwem rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. co upodabnia tę umowę do najmu pokoju gościnnego. zawieranych w indywidualnej turystyce zagranicznej przez biura podróży. Obecnie w tego rodzaju obiek­ tach z czterema gwiazdkami w każdym pokoju mogą być zakwaterowane mak­ symalnie dwie osoby.

Do- . zawarte w wyżej wspomnianym załączniku nr 3 do rozporządzenia z 2004 r.266 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 267 należytego oświetlenia terenu kempingu. Oparte na tej defini­ cji ustawowej określenie stosowane przez GUS do celów statystycznych nazy­ wa polem biwakowym wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. Kemping bowiem nie jest takim zakła­ dem. Ustawa o usługach turystycznych z 1997 r. które może po­ nieść osoba korzystająca z kempingu. W szczególności może to dotyczyć pieniędzy. że powołane rozporządzenie z 2004 r.10. Pozostawienie więc bez dozoru namiotu postawionego na polu biwakowym kończy się często szkodą. kosztowności oraz innych cennych rzeczy. nie strze­ żone. choć zastanawia zdecydowany wzrost liczby turystów zagranicz­ nych korzystających z takich obiektów.5 tys. oznakowane i ogrodzone prowizorycznie. definiuje pole biwakowe jako obiekt niestrzeżony. nie mająca żadnej regu­ lacji ustawowej. Przez zajęcie miejsca na takim polu. skorzystało z nich ok. które nie reagowały na przebywanie osób postronnych na terenie kempingu lub nie zamknęły na noc bramy prowadzącej do kempingu. osób. gdyż warunkiem są bioloalety na terenach nieskanalizowanych. Prowadzący kemping może w regulaminie lub umowie wyłączyć swoją odpowiedzialność za rzeczy osób korzystających z kempingu. Oczywiście ochrona rzeczy należących do osób korzystających z pól biwa­ kowych należy do samych zainteresowanych. podczas gdy w 2000 r. Oczywiście jest to umowa nienazwana. Nie jest też wykluczona jego odpowiedzialność deliktowa na ogólnej podstawie winy. trzeba stwierdzić. W praktyce pola biwakowe są zwykle niezadrzewione oraz pozbawione urządzeń rekreacyjnych. Zamiast osobnych umywalni dla kobiet i mężczyzn mogą być na polach biwakowych zbiorowe. Przecież zapewniają one jedynie mini­ malny poziom zaspokojenia podstawowych potrzeb ludzkich zwłaszcza w dzie­ dzinie higieny. bardziej higieniczne i bez­ pieczne warunki pobytu turystów. Nie może dziwić wyraźny spadek zainteresowania polami biwakowymi. że przygo­ towana w 2002 r. Jest postęp w zakresie wymagań co do osobnych toalet dla kobiet i mężczyzn w tego rodzaju obiektach hotelarskich. stanowili turyści zagra­ niczni. Jeśli tego rodzaju sytu­ acje doprowadziłyby do kradzieży lub uszkodzenia rzeczy należących do osób korzystających z kempingu. jeśli dane gospodarstwo zapewnia możliwość korzystania z wody do picia i urządzeń sanitarnych. skorzystało z nich 112 tys. że wła­ ścicielami i utrzymującymi pola biwakowe są często gminy zainteresowane rozwojem turystyki na swoim terenie. jedna z wersji nowelizacji ustawy o usługach turystycznych przewidywała skreślenie pól biwakowych z listy obiektów hotelarskich. żeby w takich wa­ runkach chcieć poznawać Polskę. Te cechy są na tyle szczególne. że więcej młodych ludzi przyjeżdża teraz do naszego kraju i zatrzymuje się wła­ śnie na polach biwakowych. Takimi podmiotami prowadzącymi pola biwakowe bywają też przedsiębiorcy turystyczni. Może mieć ona charakter odpłatny lub nieodpłatny. Kwestie te reguluje ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach z 1996 r. Trzeba być młodym człowiekiem ciekawym świata. czyli przez tzw. za którą prowadzący pole biwakowe nie ponosi odpowiedzialności. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. Jest to dobrym rozwiązaniem. 170 tys. umożliwiający nocleg w namiotach. Regulaminy korzystania z pól biwakowych ustalane przez podmioty je prowadzące jest trudno wyegzekwować w praktyce z powodu braku całodobowego nadzoru nad tego rodzaju obiektami hotelarskimi. ponoszoną przez utrzymujących hotele i podobne zakłady. tego rodzaju obiektów hotelarskich było w Polsce 339.. nienaprawienia uszkodzonego ogro­ dzenia kempingu. jest zdecydowanie ograniczona w porów­ naniu z kodeksową odpowiedzialnością za rzeczy wniesione. Jednak pomijając te szczególne sytuacje. niezadaszone umywalnie typu rynnowego. w tym rolnicy. czy nieprawidłowej pracy osób zatrudnionych w recepcji. to prowadzący kemping może być pociągnięty do odpowiedzialności kontraktowej z powodu nienależytego wykonania zobo­ wiązania. czynności do­ rozumiane. że na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej. w tym prawie 9. 9. Brak od­ płatności za korzystanie z pola biwakowego wynika zazwyczaj z faktu. nic nie mówią o konieczności za­ drzewienia takiego obiektu. gdyż takie przyzagrodowe pole biwakowe jest w stanie zapewnić w sumie lepsze. To określenie rozmija się z obowiązującym prawem i rzeczywistością. Zapewne wejście Polski do UE spowodowało. Sam teren takiego pola może być tylko prowi­ zorycznie ogrodzony i nieoświetlony. Przy tym dodaje się. do cze­ go jednak nie doszło. dochodzi najczęściej do zawarcia umowy o korzystanie z pola biwakowego. Według danych GUS w 2006 r. dopuszcza możli­ wość zaszeregowania jako pola biwakowego obiektu zlokalizowanego w obrę­ bie gospodarstwa rolnego pomimo niespełnienia części wymagań. Ponadto minimalne wymagania dla pól biwakowych przewi­ dują konieczność istnienia na terenie obozowiska punktów poboru wody do picia oraz pojemników na śmieci. niektóre organizacje społeczne i osoby fizyczne. podstawowe urządzenia sanitarne i tereny rekreacyjne. osób. było w Polsce tylko 247 pól biwakowych. ani o jego walorach rekreacyjnych. Umowa o korzystanie z pola biwakowego Pole biwakowe w porównaniu z kempingiem jest jeszcze bardziej specyficz­ nym rodzajem obiektów hotelarskich. gdyż wyma­ gania co do wyposażenia pola biwakowego. w tym niewiele ponad 7 tys. że korzystanie z nich odbywa się na nader uproszczonych zasadach. a przecież z definicji jest on pozbawiony dozoru. stanowili turyści zagraniczni. Z przedstawionych charakterystycznych cech pól biwakowych wynika pod­ stawowy wniosek. Jego obowiązki sprowadzają się przede wszystkim do zapewnienia czystości na terenie danego pola biwakowego i utrzymania jego urządzeń w bezpiecznym stanie. Należy podkreślić. że odpowiedzialność cywilna prowadzącego kemping za szkody.

do której bywają zaliczani również goście przebywający na zaproszenie właściciela lub zarządcy hotelu. Tego rodzaju działania podejmują w szcze­ gólności przedsiębiorcy prowadzący hotele wyższych kategorii. wykonywania zadań nadzorczych. przedstawiciele współpracujących z hotelem biur podróży. Wewnętrzne ustalenia typu regulaminowego określają warunki uznania gościa hotelowego za należą­ cego do lej kategorii gości (Izw. program „Starwood Preferred Guest" obejmujący ponad 550 hoteli w kilkudziesięciu państwach. śpiewaków. Prowadzi to do różnicowania gości hotelowych na cztery grupy. w przypadku pracowników dużych koncernów przyjeżdżających w celu tworzenia oddziałów. bardzo ważne osoby (VL?s . Tego rodzaju goście wcale nie muszą . rezy­ dentów (dong staying guests"). dziennikarzy. członków grup muzycznych i innych artystów oraz wybitnych. jaki i w specjalistycznych opra­ cowaniach z zakresu hotelarstwa. częste pobyty mają miejsce np. którym może być każda osoba fizyczna lub prawna. Grupa ta składa się głównie z gości często korzystających z usług danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego i przez to wpływających na jego renomę. o ile ta kategoria gości występuje w określo­ nym hotelu. Programy te stwarzają przywileje dla określonych klientów w celu związania ich z danym hotelem. zwaną obda­ rowanym.Jeśli niekiedy wiąże się to odróżnienie z gorszym traktowaniem tych ostatnich w zakresie obdarowywania drobnymi upominkami umieszczanymi w pokojach hotelowych. biznesowych lub jakichkolwiek innych. takie jak np. czy po prostu obchodzący imieniny lub urodziny podczas pobytu w hotelu. Regulacja darowizny w kodeksie cywilnym nie traktuje jej jako jednostron­ nego oświadczenia woli darczyńcy i w konsekwencji nikt nie może być obdaro­ wany wbrew swej woli. również może być każdy podmiot prawa cywilnego. Pierwszą grupę stanowią standardowi goście hotelowi. to oczywiście nie stoi to na przeszkodzie podejmowaniu przez te podmioty rozmaitych działań wykraczających poza standardowe obowiązki w celu pozyskania dobrej opinii klientów oraz uczynienia z nich stałych gości danego hotelu lub innego obiektu hotelarskiego. Umowa darowizny w działalności hotelarskiej Chociaż z omówionej powyżej umowy hotelowej wynikają zobowiązania podmiotów świadczących usługi hotelarskie do spełnienia różnych świadczeń uzupełniających. W wypadku gminy jej odpowiedzialność może być oparta na przepisie kodeksowym ustalającym odpowiedzialność jed­ nostki samorządu terytorialnego za szkodę wyrządzoną przez funkcjonariusza danej jednostki przy wykonywaniu powierzonej mu czynności. 9. Niestety tego gospodarczego znaczenia darowizny nic dostrzega się zarówno w pod­ ręcznikach prawa cywilnego i gospodarczego. w któ­ rym są świadczone usługi hotelarskie. regular guests) przez określenie minimalnej liczby zwykle od 30 do 50 gwarantowanych rezerwacji lub noclegów przypada­ jących na danego gościa w ciągu roku. marke­ tingowych. ale powtarzające się pobyły gości hotelowych są źródłem znacznych dochodów hoteli także poza sezonem i ułatwiają im racjonalne planowanie działalności. bądź u którego chce spowodować wrażenie szczególnego trakto­ wania. Takie tzw. może mieć ogól­ ną podstawę deliktową opartą na winie. a nawet goście będący w podróży poślubnej. Przyjęte jest przy tym traktowanie jako rezydenta gościa przebywa­ jącego nieprzerwanie w danym hotelu nie krócej niż przez trzy tygodnie lub jeden miesiąc.11. czyli wszyscy inni poza zaliczonymi do pozostałych grup. Właśnie takie dosyć krótkie. gwiazdy filmowe. Wskazane wewnętrzne ustalenia mogą też zaliczać do stałych gości tzw. jak też jednost­ ka organizacyjna niebędąca osobą prawną. W ramach tej grupy odróżnia się czasem turystów indy­ widualnych oraz gości zakwaterowanych w ramach turystyki grupowej. Jedną ze stron tej umowy nazwanej jest darczyńca. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę da­ rowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz ob­ darowanego kosztem swego majątku.Very Important Persons). Zalicza się do nich znanych polityków. biznesmenów. którą tworzą goście przyjeżdżający do hotelu w celach wypoczynkowych. czy z określoną siecią hotelową.268 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 269 chodzenie roszczeń przez turystę korzystającego z pola biwakowego. Jest to grupa największa. którą tworzą tzw. Jedną z umów spełniających wskazane funkcje jest umowa darowizny uregulowana w kodeksie cywilnym. szkoleniowych. to z punktu widzenia marketingowego trudno uznać takie postępo­ wanie za uzasadnione i właściwe. czy wdrażania nowych technologii. W przypadku darowizny związanej z umową hotelową obdarowanym jest gość hotelowy. czy też którego potrzeby związane z czasowym zamieszkaniem poza domem zamierza zaspokoić w większym stopniu niż można standardowo ocze­ kiwać. choć głównie z innych względów. Tą stroną umowy darowizny może więc być każdy podmiot świadczący usługi hotelarskie. bądź tylko znanych sportowców. realizujące specjalne programy lojalnościowe dla stałych gości. zna­ nych piosenkarzy. czy też innego obiektu. wyjątkowe traktowanie trzeciej grupy gości hotelowych. wybitnych twórców nauki. Jest to bardzo umownie określona kategoria gości hotelowych. Drugą grupę tworzą stali goście hotelowi i nie sposób kwestionować potrze­ by ich szczególnego traktowania pod każdym względem. którego podmiot świadczący usługi hotelarskie pragnie uhonorować w sposób wyjątkowy. który po­ niósł w związku z tym jakieś szkody osobowe czy majątkowe. trenerów lub działaczy spor­ towych. Drugą stroną tej umowy. ale posiadająca zdolność prawną przyznaną przez ustawę. W tym celu wykorzystywane są różne typy umów znanych prawu cywilnemu. przy czym granice między nimi są płynne. Podobnie uzasadnione jest. zwłaszcza na­ stawione na turystykę biznesową i kongresową.

chociaż niewątpliwie ściśle się z nią wiążą. Przedmiotem darowizny na rzecz gości hotelowych są rozmaite drobne rze­ czy specjalnie umieszczane w pokojach hotelowych . zatrzymania u siebie i uczynienia swoimi klientami także w przyszłości. Warto więc zauważyć. mających szczególne znaczenie dla marki danego hotelu. jakim jest prawo wła­ sności. Obejmują one bezpłatny transport z lotniska lub innego dworca do hotelu. co podkreślane jest w ich nazwach: srebrna. Jest to zarazem umowa przysparzająca. praktykuje się specjalne pro­ gramy promocyjne. Toteż umowę darowizny zalicza się do tzw. których cechą szczególną jest posiadanie tzw. jak też w razie bezpłatnego przechowania. znajdujących się często w typowych pokojach hoteli wyższych kate­ gorii. gdy zobowiązanie do bezpłatnego świadczenia wynika z umowy uregulowanej innymi przepisami kodeksu. obejmujące dodatkowe mydełko toaletowe. Wyraźne wskazówki zawarte w materiałach informacyjnych umieszcza­ nych w tych pokojach nie pozostawiają wówczas wątpliwości. Wymienione kategorie gości hotelowych zawierają umowę darowizny w spo­ sób nie zawsze do końca uświadomiony.z przeznaczeniem do zu­ życia lub zabrania przez gościa hotelowego . że obowiązujące prawo umożliwia przyjęcie darowizny w za- . Dla gości stałych oraz bardzo waż­ nych osobistości zestawy kosmetyków bywają zazwyczaj wzbogacone o inne przedmioty. Warunki danego programu lojalnościowego określają. długopisami. a ponadto często praktykuje się za­ praszanie do udziału w specjalnie organizowanych koktajlach i degustacjach. dezodoranty. Dla gości sta­ łych i bardzo ważnych osobistości wśród tego rodzaju darowanych przedmiotów znajdują się wizytowniki. zwłaszcza nasta­ wionego na gości biznesowych i kongresowych. jak np. która zwykle jest wykładana przy recepcji. wyroby kulinarne i alkohole umieszcza­ ne promocyjnie w pokojach hotelowych. Nieraz takie karty mają dodatkowo znacze­ nie prestiżowe dla ich posiadaczy. przybory do golenia itp. gdyż daro­ wizna prowadzi do przeniesienia prawa podmiotowego. wieczne pióra. kubki i podobne. jak zwłaszcza flakoniki perfum. lecz z chęci przypodobania się im. lepszego zaspokojenia ich potrzeb. gdyż nieraz poszczególni goście traktu­ ją upominki otrzymane od hotelu jako spełnienie świadczenia wynikającego z zawartej umowy hotelowej. Wynika to stąd. Nie znajduje tutaj zastosowania przepis kodeksowy. Nie można tego powiedzieć o analogicznych mini-barkach z alkoholami i różnymi napojami. radia i telewizji. karty lojalnościowej. nieraz dość kosztowne rzeczy. Przedmiotem darowizny mogą być różne prawa majątkowe. Wystarcza. że korzystanie z takiego barku następuje za odpłatnością. co w konsekwencji wpływa na markę obiektu.270 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 271 przysparzać znaczących wpływów przedsiębiorcy hotelarskiemu. notesami i papeterią z firmowymi nadrukami. a niekiedy także jeszcze inne rzeczy służące do utrzymania higieny osobistej. W hotelach najwyższych kategorii bardzo ważne osobistości zatrzymujące się w apartamentach zazwyczaj mają do swojej dyspozycji barek z wysokoga­ tunkowymi alkoholami. mapami okolicznych terenów. przyznawanych za wydatki poczynione w danym hotelu lub sieci hotelowej. co jest omówione odpowiednio w punktach 12 i 18 tego rozdziału podręcznika. złota i platynowa. Ponadto regułą jest w obiektach hotelarskich wyższych kategorii obdaro­ wywanie wszystkich gości hotelowych różnymi przedmiotami reklamowymi. który nie uznaje za darowiznę takiego bezpłatnego przysporzenia. uprawniającą posiadacza do oznaczonych zniżek w opłatach za usługi hotelarskie. Umowa darowizny jest najczęściej zawierana w bardzo uproszczony sposób. jako że rozporządzenie w po­ staci darowizny określonej rzeczy powoduje jednocześnie osiągnięcie korzyści majątkowej po stronie obdarowanego. Ponadto przedmiotem darowizny w hotelach jest często prasa codzienna. osoby publiczne duży wpływ na reklamę da­ nego obiektu hotelarskiego. Butelki z takimi alkoholami również stanowią wtedy przedmiot darowizny.właśnie w celu dokonania sto­ sunkowo niewielkiego przysporzenia kosztem majątku podmiotu świadczącego usługi hotelarskie. Umowa darowizny należy do grupy umów rozporządzających. zegary. płyn do kąpieli. portfele. W odniesieniu do gości standardowych są to zwykle zesta­ wy podstawowych kosmetyków. z której zresztą nie wszyscy tacy goście korzystają. a butelka markowego wina dla panów). umów pod tytułem darmym. kto może otrzymać tego rodzaju kartę oraz jakie przywileje się z tym wiążą. Tego rodzaju sytuacje występują nieraz w stosunkach hotelarzy z gośćmi hotelowymi. że zobowiązanie powstałe z umowy hotelowej nie obejmuje obowiązku dokonania żadnego bezpłatnego przysporzenia na rzecz gościa hotelowego. różnymi informatorami itp. opatrzone najczęściej logo hotelu. Jednak w świe­ tle regulacji kodeksowych nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie wynikają­ ce z zawartej umowy użyczenia. że mogą oni mieć jako z reguły tzw. Ponadto w hotelach najwyższych kategorii dla wskazanych dwóch grup go­ ści. notesy elektroniczne. Takie przysporzenie kosztem majątku darczyńcy ma z natury rzeczy charakter nieodpłatny. Przecież nie z obowiązku przedsiębiorca hotelarski obdarowuje swoich gości. obok kawy i herbaty ze specjalnie uży­ czonymi przyborami do ich przyrządzania. prezenty na powitanie w hotelu (zwłaszcza kwiaty dla pań. Analizowane przypadki bezpłatnych świadczeń dokonywanych przez przedsiębiorców hotelarskich na rzecz gości hotelowych nie wynikają z zawartej umowy hotelowej. ale ze sprzedażą. Najczęściej mamy wtedy do czynienia z kartą rabatową. szampon. Może to być karta wręczana jako upominek stałemu gościowi hotelu lub nabywana przez osoby zaintereso­ wane korzyściami z niej wynikającymi. powodując zainteresowanie nim przedstawicieli prasy. planami miast. jak również do określonych dalszych przywilejów po ze­ braniu wskazanej liczby punktów. W niektórych hotelach wyróżniana jest ponadto czwarta grupa gości hotelo­ wych. Nie mamy w tej sytuacji do czynienia z darowizną. a dla VlP-ów nawet dostarczana do pokoju hotelowego. balsam do ciała.

Trzeba zaznaczyć. że jedynie w hotelach i motelach cztero. materiałów biuro­ wych.272 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 273 sadzie w dowolnej formie. nawilżacz po­ wietrza. bądź występowały w sytuacjach nieodpłatnego udostępniania lokali miesz­ kalnych osobom bliskim. w tym przez milczące zaakceptowanie dokonanego przysporzenia majątkowego. Właśnie na podstawie umowy użyczenia podmiot świadczący usługi hotelar­ skie dodatkowo umożliwia gościom hotelowym bezpłatne używanie rzeczy. jak zszywacze. czyli tzw. przemawiają za takim stanowiskiem. Użyczenie jest umową nazwaną. w których są świadczone usługi hotelarskie z 2004 r. pościel antyalergiczną. jak książki. że kto daje i odbiera. Chociaż trudno tu się powołać na zasady współżycia społecznego. że suszarki do włosów są ze względu na powszechne używanie instalowane na stałe w łazien­ kach pokojów hotelowych i goście odnoszą wrażenie. Takie sytuacje występują coraz częściej i użyczanie rzeczy przydatnych do zaspokojenia różnych potrzeb gości hotelowych stało się już formą konkurowania na rynku hotelarskim o klienta. może być użyczona kuchenka mikrofalowa. ale niewielka wartość materialna tego rodzaju darowizn oraz ewidentne korzyści materialne. tj. Dla gości mieszkających dłuższy czas w danym obiekcie. Większość hoteli i niektóre inne rodzaje obiektów hotelarskich. Z tego typu umową mamy do czynienia w sytuacjach dodatkowego udostępniania nieodpłatnie gościom hotelowym różnych rzeczy. ten się w piekle poniewiera. nazywanych często nieściśle „pożycz­ ką". że będą mogli korzystać z danego rodzaju rzeczy w hotelu lub innym obiekcie. przez czas oznaczony lub nieoznaczony. Wręcz normą staje się w wielu hotelach użyczanie gościom hotelowym na ich życzenie kabli do kom­ putera umożliwiających bezpłatne korzystanie z Internetu. mapy. W konsekwencji nie ma w tej sytuacji znaczenia. różne informatory. wiedząc. Biorącym może być oczywiście każ­ dy. Właśnie darowizna dokonywana na rzecz gościa hotelowego przez podmiot świadczący usługi hotelarskie ma miejsce na podsta­ wie umowy zawieranej w sposób dorozumiany przez tzw. W praktyce zazwyczaj ma on prawo własności rzeczy oddawanej innej osobie do bezpłatnego używania. W praktyce hotelarskiej są to zwykle rzeczy ruchome oznaczone co do gatunku. które są potem udostępniane do uży­ wania innym gościom hotelowym. świadczącym usługi hotelarskie. Umowa użyczenia w turystyce i rekreacji Znaczenie gospodarcze użyczenia nie jest doceniane. z których korzystanie wykracza poza ramy wyznaczone przez umowę hotelową. Z rozporządzenia w sprawie obiektów ho­ telarskich i innych obiektów. Uregulowana w kodeksie cywilnym umowa użyczenia jest czynnością prawną wykorzystywaną w celach marketingowych zwłaszcza przez podmioty świadczące usługi hotelarskie. ładowarki do telefo- 9. że może tą rzeczą dysponować w zakresie stosunków zobowiązaniowych. Następuje rozszerzenie tradycyjnych funkcji spełnianych przez tę umowę. czynności konkludentne. łączników do prądu elektrycznego (tzw. jakie przedsiębiorcy hotelarscy czerpią z dokonywania tych darowizn w celach promocyjnych na rzecz gości hotelowych. prowadzące do spełnienia świadczenia. czonej rzeczy. Trzeba zaznaczyć. zaprzyjaźnionym. Powoduje to. Podmioty te podejmują różne ponadstandardowe dzia­ łania zmierzające do zaspokojenia potrzeb i oczekiwań gości hotelowych. które ograniczały się do różnych form pomocy. rezyden­ tów nie korzystających z usług gastronomicznych. ale również coraz częściej przez podmioty świad­ czące usługi rekreacyjne. ale wystarcza. faksów. na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. czy linijki. czajnik do gotowania wody. naczynia. przez którą użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu. Darowizny dokonane na rzecz gości hotelowych przez podmioty świadczące usługi hotelarskie nie podlegają odwołaniu. żelazko oraz deska do prasowania. czy przysługi sąsiedzkiej. Mogą to być rzeczy ruchome i nieruchomości. czy wymagającym takiego wsparcia w życiu. że sam pokój hotelowy tylko wyjątkowo może być przedmiotem użyczenia. ani nie musi mu przysługiwać inne prawo rzeczowe do użyczonej rzeczy. Dobrze to oddaje używana czasem w praktyce na określenie użyczenia nazwa „wygodzenie". czy wózek inwalidzki. w których są świadczone usługi hotelarskie. czy uczestników rekreacji. w którym są świad­ czone usługi hotelarskie. rodzinnej lub koleżeńskiej w codziennym życiu. Wtedy oczywiście nie ma mowy o zawieraniu odrębnej umowy użyczenia. bądź usługi rekreacyjne. adapterów). rzeczy ozna­ czone rodzajowo oraz co do tożsamości. czy celowo nie zabrali. dziurkacze. Hotele wyższych kategorii są zazwyczaj przygotowane na spełnienie nawet nietypo­ wych życzeń o dodatkowe wyposażenie pokoju. sztućce i kieliszki. że stanowią one część podstawowego wyposażenia pokoju. plany. odtwarzaczy CD.i pięciogwiazdkowych suszarki do włosów muszą być w każdym pokoju.12. Użyczający zaś jako strona umowy wcale nie musi być właścicielem ozna- . mająca swoje uzasadnienie etymologiczne i historyczne.c. są w stanie spełnić życzenie gościa hotelowego o udostępnienie mu do używania takich rzeczy. przez zużycie lub zabranie danej rzeczy.. Taką rzeczą jest bardzo często suszarka do włosów. wynika. a coraz czę­ ściej również inne obiekty. Dotyczy to w szczególności uprzyjemnienia i uatrakcyj­ nienia pobytu w obiekcie hotelarskim lub innym obiekcie. że dana umowa staje się ważna. które zapomnieli wziąć z domu lub zgubili. podobnie jak darowi­ zny. czego generalnie wymaga k. o ile nadaje się do używania przez kogoś innego.. obejmujące np. że oświadczenie darczyńcy nic zostało złożone w formie aktu notarialnego. Przedmiotem użyczenia może być każda rzecz. o niewielkiej wartości materialnej. Nie bez znaczenia są też po prostu dobre obyczaje i stare porzekadło.

W obiektach położonych nad jeziorami przed­ miotem użyczenia są łodzie. Takie postępowanie jest naganne. jak np. że rzecz użyczona . na wywieszenie lub postawienie określonych ogłoszeń lub reklam. żeby zagwarantować zwrot użyczonej rzeczy o większej wartości. W praktyce hote­ larskiej oznacza to zakończenie użyczenia danej rzeczy wraz z wygaśnięciem umowy hotelowej. W takich sytuacjach użyczający może żądać zwrotu rzeczy. prasę codzienną i czasopisma. Obowiązkiem użyczającego jest znoszenie używania rzeczy przez biorącego oraz powstrzymywanie się od działań to uniemożliwiających lub utrudniających. w ramach których uczestnikom jest udostępniany nieodpłatnie rozmaity sprzęt sportowy lub urządzenia do zajęć rekreacyjnych. że w razie użyczenia jakiejś rzeczy mamy zazwyczaj do czynienia z chęcią pomocy lub inną bezinteresowną pobud­ ką po stronie użyczającego.274 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 275 nów komórkowych. W działalności hotelarskiej i rekreacyjnej czasem umowa ta dochodzi do skutku przez czynności konkludentne. urządzenia do grillowania. Rzecz użyczona powinna być zwrócona użyczającemu w stanic nie pogor­ szonym. Podane wyżej liczne przykłady użyczania przez hotelarzy różnych rzeczy gościom hotelowym w celach zdecydowanie marke­ tingowych niewątpliwie mogą być dowodem na to. W działalności rekreacyjnej umowa użyczenia również zaczyna występo­ wać coraz częściej zarówno podczas różnych imprez rekreacyjnych.w sposób odpowiadający właściwościom i przeznaczeniu danej rzeczy. Podobnie w wypadku umowy o organizację konferencji w hotelu. Cza­ sem pod zastaw jest pobierany dowód osobisty gościa hotelowego lub uczestni- ka rekreacji. w którym mógł ten użytek uczynić. czy omawiana umowa zo­ stała zawarta na czas oznaczony. bądź np. a w braku takich ustaleń umownych . jak powin­ no być zwłaszcza w przypadku każdego w zasadzie zbioru bibliotecznego. sprzęt ochronny. ale właściwie wszystkim osobom oczekującym tam na coś lub na kogoś. że istnienie umowy użyczenia należy dostrzec również w razie udostępniania ręczników kąpielowych. Biorący nic może też oddać rzeczy mu użyczonej osobie trzeciej do używania bez zgodny użyczającego. kajaki i rowery wodne. poprzez udostępniane specjalistyczne obuwie lub inne części garderoby. telewizora w sali klubowej. czy indywidualnego korzystania z różnych form rekreacji. sprzęt do tenisa ziemnego i stołowego. inny sprzęt sportowy i rekreacyjny. że biorący używa rzeczy w sposób zgodny z umową. Z definicji omawianej umowy wynika. czy nieoznaczony. W ten także sposób powinno zakwalifikować się udostępnianie w sali klubowej prasy co­ dziennej i czasopism nie tylko gościom hotelowym. zwłaszcza prowadzonej przez przedsiębiorców. Umowa użyczenia jest zawierana w dowolnej formie i zwykle jest to forma ustna. gdyż zatrzymanie cudzego dowodu osobistego stanowi wykroczenie określone w ustawie o ewidencji ludności i dowodach osobistych z 1974 r. Ponadto do samej umowy hote­ lowej trzeba nieraz odpowiednio stosować właśnie kodeksowe przepisy o uży­ czeniu. Ze względu na charakter lub wartość przedmiotu użyczenia oraz lokalne zwyczaje potwierdzenie zawarcia umowy użyczenia następuje nieraz w prowadzonej przez hotelarza kartotece. że w obecnych czasach czę­ sto trudno mówić o bezinteresowności użyczającego. jak również podczas zajęć zespołowych. dodatkowe łóżko dla małego dziecka. chociażby umowa była zawarta na czas oznaczony. Działający w tym charak­ terze hotelarz ma wyraźnie materialne pobudki i trzeba to jasno stwierdzić. gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo upłynął czas. leżaki. gdy mianowicie gość hotelowy bezpłatnie używa różnych rzeczy ogól­ nodostępnych na terenie danego obiektu. W miej* scowościach turystycznych gościom hotelowym przyjeżdżającym w celach wypoczynkowych hotelarze starają się udostępniać do używania rowery. W działalności rekreacyjnej wiąże się to z zakończeniem określonych zajęć lub imprezy rekreacyjnej. do której różne postacie użyczenia mają zachęcać. przewidującej wywieszanie ogłoszeń organizatora konferencji. Warunkiem jest jednak. czy szafek na ubranie gościom korzystającym z basenu hotelowego lub sauny. Jest to po prostu wyrazem funkcji gospodarczych. Natomiast w górach specy­ ficzny przedmiot użyczenia może stanowić suszarka do butów narciarskich. należy odpowiednio stosować przepisy kodeksowe o uży­ czeniu do sytuacji udostępniania ścian budynku hotelowego lub gruntu. Podobnie jest coraz częściej w działalności rekreacyjnej. Jednak ta pobudka wcale nie musi być i z reguły nie jest całkiem bezinteresowna. Z braku odpłatności nie może być ona zaliczona do umów wza­ jemnych. że jest to umowa jednostronnie zo­ bowiązująca. leżaki i parawany na plażę (wiatrołapy). Różne rzeczy mogą być wówczas przedmiotem użyczenia. Natomiast nie ma istotnego znaczenia to. Jednak biorący nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy będące następstwem prawidłowego używania. czy ogólnodo­ stępnego prysznica. W nauce prawa podkreślano dotychczas. W razie naruszenia wymaganych sposo­ bów używania rzeczy biorący jest odpowiedzialny za przypadkową utratę lub uszkodzenie użyczonej rzeczy. poczynając od szafek służących do prze­ chowania odzieży. na którym jest postawiony. W tym ostatnim wypadku użyczenie kończy się. Cechą charakterystyczną tej umowy jest jej realny charakter i dopiero oświadczenia woli połączone z wydaniem rzeczy powodują zawarcie umowy użyczenia. czy szafka do przechowywania nart lub desek snowboardowych. czy też ją umożliwiać. które użyczenie zaczęło spełniać obok swych tradycyjnych funkcji związanych z bez­ interesownym niesieniem pomocy innym. parasole. znajdujących się poza wynajętym przezeń pokojem hotelowym. Trzeba podkreślić. Zawarta umowa użyczenia nie może być dowolnie odwołana. czy reklam jej sponsorów. gdyż takie świadczenie wykra­ cza poza obowiązki hotelarza wynikające z umowy hotelowej. Warto podkreślić.

Omawiana umowa ma charakter konscnsualny i jest zawierana w dowolnej formie. Przy tym osiągnięcie umówionej r postaci dzieła musi być subiektywnie uważane przez strony jako pew ne. w razie ustalenia w umowie. czyszczenia. a nie tylko możliwe. jest obecnie nazywany konsumencką umową o dzieło. w wyroku z 20 maja 1986 r. Omawiana urnowa jest zaliczana do szeroko rozumianej grupy umów o świadczenie usług. prasowania lub naprawy ich rzeczy są zawierane ustnie. prania i prasowania bielizny i odzieży gościa hotelowego bądź naprawy lub mycia jego samochodu. jak też umowa tego typu jest nieraz dodatkowo zawierana w odnie­ sieniu do świadczenia niektórych usług uzupełniających przez podmiot świad­ czący usługi hotelarskie. jakimi są wszelkie . Powyższe roszczenia mogą być dochodzone przez strony umowy użyczenia w terminie roku od dnia zwrotu danej rzeczy. Ponadto należy podkre­ ślić isinienie obowiązku odszkodowawczego w odniesieniu do sytuacji wyrzą­ dzenia biorącemu szkody z powodu wad rzeczy użyczonej. Jeśli i ta metoda postępowania nie umożliwia ustalenia wynagrodzenia. sprawdzalnych cech. uszkodzone koło rowe­ ru).. że jest to oczywiście umowa odpłatna i w konsekwencji też wzajemna. Stosunkowo łatwy do okre­ ślenia jest rezultat w postaci uprania lub oczyszczenia określonej rzeczy gościa hotelowego. Takim dziełem może być oczyszczenie oznaczonej rzeczy z bru­ du i plam. przy czym wysokość wynagrodzenia przysłu­ gującego przyjmującemu zamówienie może być określona przez wskazanie podstaw do jego ustalenia. co stanowi usługę uzupełniającą w hotelach i motelach poczynając od trzygwiazdkowych oraz w pensjonatach pięciogwiazdkowych. że chodzi w nich o osiągnię­ cie oznaczonego rezultatu. który jest przedsiębiorcą. Forma pisemna jest na ogólnych zasadach wymagana tylko dla celów dowodowych. W razie nieokreślenia wysokości wynagrodzenia przez strony ani niewskazania podstaw do jego ustalenia przepisy kodeksowe nakazują w razie wątpliwości domniemywać. w których są świadczone usługi hotelarskie. Stosuje się wtedy odpowiednio przepisy o sprzedaży konsumenckiej. W tej dyskusyjnej kwestii zob. dotyczący dzieła będącego rzeczą ruchomą.13. będącej odmianą umowy o dzieło. gdy wartość świadczenia strony przekraczała dwa tysiące złotych. ale poza tym umowy o dzieło zawierane z gośćmi hote­ lowymi w zakresie prania. przepisu kodeksowego wymagającego takiej formy czynności prawnej. a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. że biorący mógł określoną wadę z łatwością zauważyć (np. który ma być osiągnięty w ramach zawartej umowy o naprawę lub inaczej nazwanej umowy. Od tej odpowie­ dzialności odszkodowawczej zwalnia użyczającego tylko wykazanie faktu. Zgodnie z kodeksową definicją przez umowę o dzieło przyjmujący zamó­ wienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła. Warto dodać. że strony miały na myśli zwykłe wynagro­ dzenie za dzieło danego rodzaju. to należy się wynagrodzenie odpowiadające uzasad­ nionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom poniesionym przez przyjmują­ cego zamówienie. że ten końcowy wynik działań wykonawcy dzieła powinien być z góry jasno określony według zobiektywizowanych. co umożliwia traktowanie umowy o takie usługi jako swoistej umowy o dzieło. że ten typ umowy zawieranej przez konsumenta z przyjmującym zamówienie. Umowa o dzieło w turystyce i rekreacji Umowa o dzieło uregulowana w kodeksie cywilnym znajduje odpowiednie zastosowanie do określenia niektórych uprawnień i obowiązków stron umowy hotelowej. Na tej postawie trzeba stwierdzić. W nauce prawa podkreśla się. • określenie wynagrodzenia za wykonanie danego dzieła. Zawarcie umowy o naprawę samochodu może więc wymagać po­ twierdzenia na piśmie. Właśnie na podstawie umowy o dzieło pracownicy hotelu lub innego obiektu hotelarskiego podejmują się w szczególności odpłat­ nego czyszczenia. również mają za przedmiot oznaczony przez strony rezultat. 9. zł lub realizowanego według precyzyjnie oznaczonych kryteriów wymaga pisemnego potwierdzenia przyjmującego zamówienie. też uwagi w punkcie 19 tego rozdziału podręcz­ nika. Tak mogłoby być np. którego wykonania podejmuje się przyjmujący zamówie­ nie. omówione w punkcie 14 tego rozdziału. uznając umowę z pralnią chemiczną za umowę o dzieło. co już dawno stwierdził SN np. Taką podstawę może stanowić cennik stosowany przez przyjmującego. jak ustala w załącznikach nr 1 i 2 rozporządzenie z 2004 r. Niekiedy usługi rekre­ acyjne również mogą być w taki sposób określone. Różne usługi motoryzacyjne. w tym zwłaszcza naprawcze i w zakresie mycia samochodów. Do postanowień przedmiotowo istotnych omawianej umowy należy: • oznaczenie dzieła. Dzieło może mieć charakter zarówno materialny. W tego typu umowie nazwanej chodzi o doprowadze­ nie do oznaczonego rezultatu. jak i niematerialny.276 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 277 może być zwrócona wcześniej niż to wynika z umowy. czy w rezultacie ćwiczeń kulturystycznych uczestnik zwiększy swoje bicepsy lub inne mięśnie w oznaczonym zakresie. że wykonanie dzieła przewyższającego wartość 2 tys. Jednakże stosowanie obecnie odpowiednio przepisów o sprzedaży kon­ sumenckiej do umowy konsumenckiej o dzieło powoduje. czy uprasowania jego spodni lub innej części garderoby. W za­ stosowaniu do usług związanych ze świadczeniem usług hotelarskich chodzi w zasadzie o dzieła w znaczeniu materialnych rezultatów. Zakres jej zastosowania uległ zmniejszeniu w wyniku uchylenia przez nowelizację z 2003 r. przewidziane powyższym rozporządzeniem jako usługi uzupełniające w motelach. w sprawie obiektów hotelarskich i innych obiektów. że w wyniku regularnego uczęszczania na zajęcia z aerobiku uczestniczka schudnie o określoną liczbę kilogramów.

c. który świadczy w tym obiekcie usłu­ gi hotelarskie. sprze­ daż jest nieodłącznie związana ze świadczeniem tych usług. Warto zaznaczyć. a ku- . nabywa widokówki. Generalnie można powiedzieć. Różne przedmioty potrzebne do korzystania z określonych usług rekreacyjnych. płacąc umówione wynagrodzenie. Jeżeli wady nie dadzą się usunąć albo gdy z okoliczności wynika. że nie jest prawdopodobne. który ma być poddany naprawie. prądu itp. konserwacje. To przedsiębiorca hotelarski jest stroną umowy sprzedaży. a zwłaszcza hotelarskiej. Z kolei jeżeli wykonane dzieło ma wady (np. W takiej sytuacji przepisy kodeksowe pozwalają zamawiającemu na odliczenie lego. W razie braku ta­ kiego współdziałania przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiające­ mu odpowiedni termin z zagrożeniem odstąpienia od umowy po bezskutecznym upływie tego terminu. w których są świadczone usługi hotelarskie. terminowej sprawy). Trzeba pamiętać. że umowa sprzedaży ma też często związki z działalnością rekreacyjną. Taki automat zgodnie z przepisami kodeksowymi jest uważany za ofertę sprze­ daży. W dużych hotelach powierzchnia handlowa jest często wynajmowana innym podmiotom do prowa­ dzenia działalności handlowej. że prowadzenie kwiaciarni. co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. gdy wady są istotne. to przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła i bez wyznaczania terminu dodatkowego. zamawiający może jedynie żądać obniżenia wynagrodzenia w odpo­ wiednim stosunku. która spo­ woduje powstanie szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania (np. gdyż występuje tutaj wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny. W razie zwłoki przyjmującego zamówienie. słodyczy. są nieraz sprzeda­ wane w obiektach. pa­ pierosy. niewyko­ nana na czas naprawa samochodu. W takiej sytuacji zamawiający ma prawo powierzenia na­ prawy dzieła lub dalszego jego wykonania innej osobie na koszt i niebezpie­ czeństwo pierwotnego wykonawcy.14.278 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 279 naprawy. jak również ze względu na częste zawieranie umów tego typu przez gości hotelowych w związku z potrzebami zakupu róż­ nych rzeczy na terenie obiektu hotelarskiego. jak np. To samo dotyczy też wypadku nieusunięcia wad przez przyjmującego zamówienie w wyznaczonym terminie. że nie przyjmie naprawy po tym terminie. w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. termin ten jest liczony od dnia. Warto podkreślić. że roszczenia wyni­ kające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem dwóch lat od dnia odda­ nia dzieła. Stosowane odpowiednio do konsumenckiej umowy o dzieło przepisy o sprze­ daży konsumenckiej wyłączają kodeksowe przepisy o rękojmii przy sprzedaży. zarówno z powodu odpowiedniego stosowania kodek­ sowych przepisów o sprzedaży do określenia niektórych uprawnień i obowiąz­ ków stron umowy hotelowej. w kwestiach rękojmi za wady dzieła. Właśnie dopiero w chwili odda­ nia dzieła wykonawcy należy się wynagrodzenie. czyszczenie lub pranie rzeczy itp. Może to rodzić różnicę zdań między zamawiają­ cym a przyjmującym zamówienie. W talach obiektach są również często ustawiane automaty do sprzedaży napojów. Niekiedy do wykona­ nia dzieła jest potrzebne współdziałanie zamawiającego np. czy czepek kąpielowy. przez wydanie kluczyków do samochodu. czy nieoczyszczony garnitur może spowodo­ wać szkodę wynikającą z niezałatwienia przez gościa hotelowego określonej. że przed ukończeniem dzieła zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić. kawę lub inne napoje w automacie ustawionym w holu hotelowym Jed­ nak tego rodzaju automat może równic dobrze należeć do innego przedsiębiorcy. chyba że w drodze umownej ustalono inaczej. przepisy kodeksowe przyznają zamawiającemu prawo odstąpienia od umowy tylko w sytuacji. Również w związku z umową o imprezę turystyczną lub umową o pojedynczą usługę turystyczną nieraz jest zawierana właśnie umowa sprzedaży. 9.. strój sportowy. Chodzi tutaj o oszczędność materiałów. gdy gość hotelowy korzysta i zużywa zawartość mini-barku w pokoju hotelowym. Wtedy przyjmujący zamówienie odpowiada wobec zamawiającego dzieło konsumenta z tytułu niezgodności dzieła z umową. Jeżeli wady nie są istotne. że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w odpowiednim czasie. istnieje obowiązek naprawienia tej szkody. wyprana odzież gościa hotelowego jest poplamiona) zamawiający może żądać ich usunięcia w wyznaczonym odpowiednim terminie i z zagrożeniem. kiosku z pamiątkami lub in­ nej placówki handlowej na terenie hotelu lub innego obiektu hotelarskiego często należy do innego podmiotu niż ten. czy napoje w recepcji hotelowej. Umowa sprzedaży w działalności turystycznej Umowa sprzedaży ma niebagatelne znaczenie dla działalności turystycznej. Również w przy­ padku wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może od umowy odstąpić po wcześniejszym wezwaniu przyjmującego zamó­ wienie do zmiany sposobu wykonania i bezskutecznym upływie wyznaczonego w tym celu terminu. w których jest prowadzona działalność w dziedzinie rekre­ acji. bądź np. Jeżeli zaś dzieło nie zostało oddane. do których generalnie odsyła k. kosmetyków oraz innych drobnych rzeczy. żeby zdołał je ukończyć w czasie umówio­ nym. Trzeba więc podkreślić. Jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub skończeniem dzieła tak bardzo. a nie o zaoszczędzenie wy­ siłku i czasu przez wykonawcę. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę sprzedaży sprzedawca zobo­ wiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz. że w mniejszych obiektach hote­ larskich i innych obiektach. Zamawiający jest obowiązany odebrać dzieło. które przyjmujący zamówienie wydaje mu zgodnie ze swym zobowiązaniem.

z natury rzeczy odpłatna i konsekwencji wzajemna. Ten ważny. jest wyłączenie stosowania rękojmi za wady fizyczne i prawne rzeczy sprzedanych oraz gwaran­ cji jakości. Rolnik bowiem dokonuje sprzedaży w ramach gospodarstwa rolnego. Ustawa ta dostosowała ustawodawstwo polskie do ustaleń dyrektywy 1999/44/WE w sprawie niektórych aspektów sprzedaży towarów konsumpcyjnych i związanych z nią gwarancji z 1999 r. w których można nabyć np. zrozumiałych i niewprowadzających w błąd informacji w języku polskim. Nie jest jednak sprzedażą kon­ sumencką nabywanie rzeczy ruchomych od rolnika prowadzącego gospodar­ stwo agroturystyczne i wtedy są stosowane przepisy kodeksowe o sprzedaży. Wymaganie to ma znaczenie praktyczne tylko w hotelach najwyższych kategorii. Sprzedawca towaru konsumpcyjnego ma również obowiązki o charakterze techniczno-organizacyjnym. Z innych przepisów rozbudowanej kodeksowej regulacji umowy sprzedaży warto wspomnieć o przepisie. Obecnie w ramach sprzedaży konsumenckiej sprzedawca odpowiada wobec kupującego. towar konsumpcyjny. znaczące były przepisy kodeksowe dotyczące rękojmi i gwarancji. konserwacji i inne dokumenty wymagane przez odrębne przepisy. Najważniejszą nowością w stosunkach profesjonalnych sprzedawców z kon­ sumentami. Sprzedawca jest też zobowiązany wydać kupującemu wraz z towarem wszystkie elementy jego wyposażenia oraz sporządzone w języku polskim instrukcje obsługi. W pozostałych wypadkach na żądanie ku­ pującego sprzedawca wydaje pisemne potwierdzenie zawarcia umowy. rzecz ruchoma sprzedawana w zakresie działalności przedsiębiorstwa osobie fizycznej. szeroko rozumiany obowiązek informacji. obejmu­ jący m. obowiązują w tym zakresie przepisy ustawy o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Do niedawna dla ochrony praw gości hotelowych. W zakresie uregulowanym przez ten akt normatywny nie są stosowane kodek­ sowe przepisy o sprzedaży. kompletności oraz funkcjonowania głównych mechanizmów i podstawowych podzespołów. a nawet osoby podającej się za producenta. ostrzeżeń przed niebezpieczeństwem związanym z używaniem rzeczy itp. Takie samo domniemanie przyjmuje się wtedy. W pozostałych wypadkach wystarcza umiesz­ czenie w miejscu sprzedaży informacji ograniczonej do nazwy lowaru i jego głównej cechy użytkowej oraz wskazania producenta lub importera i kraju po­ chodzenia towaru. Ten ostatni element może być przy tym określony przez wskazanie podstaw do ustalenia ceny.in. drogi obraz czy biżuterię.280 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 281 PuJ*|cy zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Jednak od 2(X)3 r. który zobowiązuje sprzedawcę do udzielenia kupującemu potrzebnych wyjaśnień o stosunkach prawnych i faktycznych doty­ czących rzeczy sprzedanej oraz do wydania posiadanych dokumentów dotyczą­ cych tej rzeczy. jeżeli towar konsumpcyjny w chwili jego wydania jest niezgodny z umową. wystarczających do prawidłowego i pełnego korzystania ze sprzedanego towaru. w których są świadczone usługi hotelarskie. Ponad­ to w ramach sprzedaży konsumenckiej na sprzedawcy ciąży obowiązek udziele­ nia kupującemu jasnych. a nie w zakresie działalności przedsiębiorstwa rozumianego przedmiotowo zgodnie z kodeksową definicją tego pojęcia. W razie stwierdzenia niezgodności przed upływem 6 miesięcy od wydania lowaru domniemywa się. Przedmiotem sprzedaży konsumenckiej jest tzw. że istniała ona w chwili wydania.. nie ma jednak zna­ czenia w przypadku drobnych rzeczy codziennego użytku. Natomiast nie pono- . przewidzianych w kodeksie cywilnym. Zamiast tradycyjnego termi­ nu „wady rzeczy" powołana ustawa wprowadziła pojęcie „niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową". Takie informacje powinny być na towarze konsumpcyjnym lub być z nim trwale połączone. Tak właśnie z reguły jest w wypadku nabywania róż­ nych rzeczy przez gości hotelowych w obiektach hotelarskich i innych obiek­ tach. Powinien on zapewnić w miejscu sprzedaży od­ powiednie warunki techniczno-organizacyjne umożliwiające dokonanie wyboru towaru i sprawdzenie jego jakości. Do postanowień przedmiotowo istotnych tej umo­ wy należy określenie przedmiotu sprzedaży oraz ceny. jeśli towar jest sprzedawany w opakowaniu jednostkowym lub w zestawie. Powołana ustawa nakłada na sprzedawców towarów konsumpcyjnych liczne obowiązki informacyjne. Istotne jest też domniemanie zgodności z umową. Omawiana umowa ma charakter umowy konsensualnej. zł sprzedawca jest obowiązany potwierdzić na piśmie wszystkie istotne postanowienia zawartej umowy. Są oni zobowiązani podać do wiadomości kupujących cenę oferowanego towaru konsumpcyjnego oraz jego cenę jednostkową. oraz gdy jego właściwości odpowiadają właściwościom cechującym towar tego rodzaju. jej obsługi lub używania. przekazanie kupującemu koniecznych wyjaśnień dotyczących instruk­ cji montażu i konserwacji rzeczy. które ustanawiają odpowiedzialność za jakość świadczenia. która nabywa tę rzecz w celu niezwiązanym z działalnością zawo­ dową lub gospodarczą. wprowadzoną przez omawianą ustawę z 2002 r. gdy towar konsump­ cyjny odpowiada oczekiwaniom wynikającym z publicznie składanych zapew­ nień sprzedawcy. które najczęściej są przedmiotem sprzedaży w obiektach hotelarskich. jak we wspomnianym przykładzie zużycia przez gościa hotelowego zawartości pozo­ stawionego do jego dyspozycji mini-barku w pokoju hotelowym. Ponadto na żądanie kupującego sprzedawca ma obowiązek wyjaśnić znaczenie poszczególnych postanowień umowy. do jakiego tego rodzaju towar jest zwykle używany. jeżeli towar nadaje się do celu. Zasadniczo może być zawarta w dowolnej formie. Należy Stwierdzić. tj.. że jest to oczywiście umowa nazwana. w tym przez czynności konkludentne. Takie podstawy stanowi zwłaszcza cennik stosowany przez danego sprzedawcę. producenta lub jego przedstawiciela. Sprzedawca jest obciążony ryzykiem odpowiedzialności za rzetelność w działalności reklamowej i to nie tylko własnej. będących nabywcami róż­ nych drobnych rzeczy. Przy sprzedaży za cenę powyżej 2 tys.

(zwaną skrótem URETSA) uważa się za najstarszą regulację time-sharingu na świecie. iż uznał je za uzasadnione. 9. Jak wskazuje znawca tej problematyki L. jak baseny ką­ pielowe. To ustalenie ustawy ma zapo­ biegać wymuszaniu przez sprzedawców na kupujących towary konsumpcyjne niekorzystnych dla nich oświadczeń. Warunkiem skorzystania z powyższych uprawnień przez kupującego jest za­ wiadomienie sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową przed upływem dwóch miesięcy od stwierdzenia takiej niezgodności. obniżenie ceny lub odstąpienie od umowy wynosi jeden rok liczony od stwierdzenia przez kupującego niezgodności towaru konsump­ cyjnego z umową. Z tych uprawnień może też skorzystać w sytuacji. której nazwa w języku polskim dotychczas nic ukształtowała się i w powszechnym użyciu znajduje się wskaza­ ny termin angielski. time-sharing może dotyczyć również np. Omawiana ustawa o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej zmienia kolejność uprawnień konsumenta jako kupującego towar niezgodny Z umową w porównaniu ustaleniami kodeksowymi o odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Przedaw­ nienie nie biegnie w czasie wykonywania naprawy lub wymiany oraz prowa­ dzenia przez strony negocjacji w celu ugodowego załatwienia sprawy. gwarancji europej­ skiej. Umowa time-sharingu Time-sharing to swoista usługa turystyczna. jachtów. Potrzeby praktyczne mogą wymusić objęcie tymi unormowaniami prawnymi także innych niż nieruchomości przedmiotów time-sharingu. że uważa się. Niekiedy zakresem omawianej usługi obejmuje się też umożliwianie czasowego korzysta­ nia z niektórych rzeczy ruchomych. Funkcjonowanie time-sharingu w przeszłości wykazało istnienie bardzo wie­ lu zagrożeń dla interesów osób korzystających z tej usługi. Ogranicza ona odpowiedzialność sprzedaw­ cy za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową do sytuacji stwierdzenia jej przed upływem 2 lat od wydania towaru kupującemu i termin ten nie może być zmodyfikowany przez porozumienie stron. Nowością ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej jest ponadto wprowadzenie do polskiego ustawodawstwa tzw. gdy sprzedawca to­ waru konsumpcyjnego nie dokona naprawy lub wymiany w odpowiednim czasie lub gdy naprawa lub wymiana narażałaby kupującego na znaczne niedogodno­ ści. Uprawnień unormowanych w ustawie o sprzedaży konsumenckiej nie można wyłączyć ani ograniczyć w drodze umowy zawartej przed zawiadomieniem sprzedawcy o niezgodności towaru konsumpcyjnego z umową. rowerów wodnych. gdy niezgodność towaru z umową jest nieistotna. Nie można tego dokonać zwłaszcza przez oświadczenie kupującego. Wtedy kupujący ma prawo domagać się stosownego obniżenia ceny lub odstąpić od umowy. Praktyka pokaże. siłownie. Takie zawieszenie biegu przedawnienia na czas rokowań nie trwa dłużej niż 3 miesiące. Amerykańską ustawę modelową przyjętą w 1979 r. w Wielkiej Brytanii. Chodzi o bungalowy i inne nieruchomości budyn­ kowe oraz o różne pomieszczenia mieszkalne. że wie o niezgodności to­ waru z umową. Polega ona na udo­ stępnieniu prawa do korzystania z budynku lub jego części w ściśle oznaczo­ nym czasie w każdym roku. odnoszących się do towaru konsumpcyjnego. Jednak kupujący nie może doma­ gać się naprawy lub wymiany towaru na nowy. w tym zwłaszcza apartamenty hotelowe położone w atrakcyjnych turystycznie miejscowościach. ale taki przedmiot time-sharingu jeszcze nie ma odpowiednich regulacji prawnych. samochodów. łodzi. Przedawnienie nie może jednak skończyć się przed upływem wyżej wskazanego 2-letniego terminu. Brak ustosunkowania się do tego żądania przez sprzedawcę w terminie 14 dni powo­ duje. Termin przedawnienia roszczeń kupującego o naprawę. brzmiący trochę tajemniczo. Irlandii oraz Skandynawii. Zawiadomienie sprzedawcy o niezgodno­ ści towaru konsumpcyjnego z umową przerywa bieg przedawnienia.282 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 283 si on odpowiedzialności za niezgodność towaru konsumpcyjnego z umową. Chodzi tutaj o nieodpłatną gwa­ rancję udzielaną przez oświadczenie gwaranta zamieszczone w dokumencie gwarancyjnym lub reklamie. Osobom tym bo­ wiem były narzucane przez organizatorów time-sharingu niekorzystne postano- . Kupujący towar konsumpcyjny może żądać doprowadzenia go do stanu zgodnego z umową przez nieodpłatną naprawę lub wymianę na nowy. Stecki. Niedo­ chowanie tego terminu powoduje utratę wskazanych uprawnień. sauny. jak też korzystania z takich urządzeń technicznych. moto­ cykli. Może więc mieć duże znaczenie dla turystyki i rekreacji. lub przez wybór prawa obcego. w jakim kierunku pójdą przyszłe regulacje prawne time-sharingu w poszczególnych państwach. W latach dziewięćdziesiątych omawiana usługa pojawiła się również na polskim rynku turystycznym.15. boisk do gry w piłkę nożną lub siatkówkę. jeżeli zastosowanie tych środ­ ków postępowania jest niemożliwe lub wymaga nadmiernych kosztów. często występuje w państwach Europy połu­ dniowej. Jednak od umowy nie można odstąpić. Dla towarów żywnościowych są ustalone w drodze rozporządzenia ministra właściwego do spraw gospodarki krótsze terminy zawiadomienia. Równie znaczące są inne terminy ustalone przez ustawę o szczególnych wa­ runkach sprzedaży konsumenckiej. zwanej też komercjalną lub umowną. skuterów. oceniając sprawę rozsądnie. Generalnie zakres ochrony konsumenta w omawianej ustawie jest nawet więk­ szy niż minimalny poziom wymagany przez dyrektywę 1999/44/WE. koni. gdy kupujący o tej niezgodności wiedział lub powinien wiedzieć. wymianę. kortów tenisowych. Usługa ta od lat cieszy się dużą popularnością w USA i Kanadzie. sale gimnastyczne. a nawet z pól golfowych. ani przez narzucone przez jedną ze stron postanowienie umowy.

który' powi­ nien obejmować aż 13 szczegółowo sformułowanych danych i informacji doty­ czących przedsiębiorcy i oferowanej przezeń usługi time-sharingu. Daje temu wyraz dyrektywa 94/47/EWG o ochronie nabywców prawa do korzysta­ nia z nieruchomości na podstawie czasowego udziału z 1994 r. W wypadku omawianej umowy ingerencja ustawodawcy co do treści oraz formy umowy idzie więc wyjątkowo daleko. które wyeliminują możliwość pozbawienia nabywców ochrony w drodze wyboru prawa nie gwarantującego jej w zakresie ustalonym w dyrektywie. Umowy takie były często formułowane w obcym języku oraz w sposób niejasny i niejed­ noznaczny określały uprawnienia i obowiązki usługobiorców. Wymaga się też doręczenia uwierzytelnionego przez tłumacza przysięgłego tłumaczenia umowy na język urzędowy państwa. Celem zapewnienia możliwie pełnej i realnej ochrony nabywcy prawa korzy­ stania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każ­ dym roku ustawa o time-sharingu nałożyła na zbywcę obowiązek doręczenia osobie zainteresowanej zawarciem umowy pisemnego prospektu. jeśli dana umowa została sporządzona w innym języku. chyba że wcześniej uległy zmianie wskutek okoliczności niezależnych od zbywcy. w którym ma on miejsce zamieszkania lub którego jest obywatelem. Jest ono skuteczne również wobec zawartej równolegle umowy kre- . przy jednoczesnym pozostawieniu poszczególnym ustawodawcom krajowym możliwości różnego określenia podstaw prawnych umów ustanawiających pra­ wo czasowego korzystania z nieruchomości lub lokali mieszkalnych. W razie naruszenia przez zbywcę obowiązku poda­ nia wymaganych ustawowo danych i informacji wskazany termin ulega nawet przedłużeniu o 3 miesiące. Może nim być organizator tury­ styki. uzyskuje od przedsiębiorcy prawo korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. zawierająca tę umowę poza zakresem prowadzonej działalności gospodarczej. W dążeniu do harmonizacji prawa polskiego z prawem UE została w 2000 r. Ograniczały one możliwość odstąpienia od zawartej umowy poprzez wprowadzany warunek zapłaty nader wysokiego odstępnego. bo może dochodzić do skutku na podstawie zarówno umów powo­ dujących powstanie praw rzeczowych. Nie ma przy tym znaczenia. Dyrektywa ta miała na celu ustanowienie minimalnych podstaw dla wspólnych reguł ochrony nabywców usługi time-sharingu we wszystkich państwach członkowskich UE. W sumie jednak po zbilansowaniu negatywnych i pozytywnych aspektów timesharingu L. Gdyby jednak prospekt w ogóle nie zo­ stał doręczony nabywcy przed zawarciem umowy. Stecki doszedł do wniosku. strony są związane właśnie prospektem. które zapewnia ta dyrektywa i oparte na niej ustawo­ dawstwo krajowe. jak też nakaz wprowadzenia takich regulacji ustawowych. Ustawa ta ustala zasady ochrony nabywcy. Ta mini­ malna ochrona nabywców oznacza zakaz umownego ograniczenia lub wyłą­ czenia praw nabywców. Bardzo ważne znaczenie ma niewątpliwie forma analizowanej umowy. zawartej na co najmniej trzy lata. Cel ten przyświeca też zagwarantowanej ustawowo możliwości odstąpienia od umowy przez nabywcę bez podania przyczyny w terminie 10 dni od dorę­ czenia dokumentu umowy. jak też prawa rzeczowego (zwłaszcza użytkowania). Należy podkreślić. jakiego typu jest to umowa. Z przepisów odrębnych może jednak wynikać obowiązek zachowania innej formy szczególnej. Na przedsiębiorcy ciąży obowiązek doręczenia nabywcy dokumentu umowy bezpośrednio po jej zawarciu. czy przedsiębiorca hotelarski. że usługa time-sharingu nie wiąże się z jednym tylko ty­ pem umowy. uchwalona ustawa o ochronie nabywców prawa korzystania z budynku lub po­ mieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku. Odstąpienie powoduje. że jeśli nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce. albo nie był sporządzony w języku właściwym zgodnie z wolą osoby zainteresowanej. że umowa jest uważana za niezawartą. jak i różnych umów obligacyjnych. W konsekwencji tej różnorodności typów umów wchodzących w grę zbywca omawianego prawa jest określany w tej ustawie ogólnym mianem przedsiębiorcy. Oprócz danych oraz informacji przeję­ tych z prospektu omawiana umowa powinna indywidualizować nabywcę i szczegółowo oznaczać przedmiot i zakres nabytego przezeń prawa. bo time-sharing nie ma sobie właściwej istoty prawnej. co jest niewątpliwie uzasadnione potrzebą ochrony praw nabywcy. O tego rodzaju zmianach prospektu zbywca powinien poinformować drugą stronę jeszcze przed zawarciem umowy. Tak określony nabywca jest pojęciem o nieco innym zakresie niż pojęcie konsumenta zdefi­ niowane w kodeksie cywilnym. ale najczęściej chodzi o spółkę wyspecjali­ zowaną w zakresie organizowania usług na zasadzie time-sharingu. w którym położony jest budynek lub pomieszczenie mieszkalne oddawane do czasowego korzystania. Te ustalenia prospektu powinny być następnie wprowadzone do treści danej umowy. Generalnie prospekt stanowi część tej umowy i w razie sprzeczności treści umowy z pro­ spektem. w której doszło do indywidual­ nego uzgodnienia określonych ustaleń. to umowa powinna być sporządzona co najmniej w języku polskim. który na podstawie umowy. Drugą zaś stroną analizowanej umowy może być tylko osoba fizyczna. że przewagę mają te ostatnie. Nie dotyczy to jednak wspo­ mnianych wyżej zmian prospektu oraz sytuacji. to wówczas strony są związane wyłącznie umową. zo­ bowiązując się przy tym do zapłaty przedsiębiorcy ryczałtowego wynagrodze­ nia. W innych wypadkach ustawa wy­ maga sporządzenia umowy zgodnie z wolą nabywcy w języku urzędowym pań­ stwa. Taka umowa może powodować powstanie po stronic nabywcy zarówno prawa osobistego (wr tym wierzytelności).284 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 285 wienia umowne. W razie zaś po­ wiązania time-sharingu z kredytem bankowym powstawały dodatkowe proble­ my prawne związane z konsekwencjami odstąpienia od zawartych umów. Konieczne jest przy tym spełnienie warun­ ku. Ustawa o time-sharingu wymaga zawarcia tej umowy na piśmie i to pod rygo­ rem nieważności.

286

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

287

dylowej lub umowy pożyczki. Nabywca nie ponosi wówczas odpowiedzialności wobec zbywcy. Co najwyżej umowa może zobowiązywać nabywcę do zwrotu przedsiębiorcy kosztów niezbędnych do zawarcia umowy. Przed upływem wskazanego terminu do odstąpienia od umowy zbywca nic może przyjmować od nabywcy żadnych świadczeń określonych w umowie. Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 94/47/EWG omawiana regulacja usta~ wowa ochrony nabywcy prawa korzystania z budynku lub pomieszczenia mieszkalnego w oznaczonym czasie w każdym roku jest stosowana w tych wszystkich przypadkach, gdy dana umowa podlega prawu polskiemu. W razie podlegania umowy prawu obcemu również będą stosowane ustalenia analizo­ wanej ustawy, jeśli prawo to nie zapewnia nabywcy takiego poziomu ochrony, jak ta ustawa, a przy tym budynek lub pomieszczenie mieszkalne są położone w Polsce lub nabywca ma miejsce zamieszkania w Polsce, bądź też właśnie w naszym kraju doszło do zawarcia umowy. Żadne z omówionych powyżej praw nabywcy nie może być w drodze umownej ograniczone ani wyłączone. Oznacza to, że mamy lutaj do czynienia z normami prawnymi o charakterze imperatywnym.

9.16. Umowa o usługi gastronomiczne
Świadczenie usług turystycznych nieodłącznie wiąże się z działalnością tzw. gastronomii otwartej, czyli mającej ogólnodostępny charakter. Zakłady gastro­ nomiczne są z reguły nastawione na świadczenie usług wszystkim zainteresowa­ nym, w tym turystom indywidualnym i grupom wycieczkowym. Niektóre rodza­ je tych zakładów są powiązane organizacyjnie z podmiotami świadczącymi usługi turystyczne. Tak jest w przypadku restauracji, kawiarni, czy nocnych barów w hotelach i innych obiektach hotelarskich. Podobnie wielu przewoźni­ ków świadczy usługi gastronomiczne, jak jest zwłaszcza w ż.egludze morskiej i śródlądowej oraz w transporcie kolejowym. Niekiedy przekąski są wręcz wli­ czone w cenę biletu, co do niedawna było regułą w transporcie lotniczym, a w postaci skromnego poczęstunku występuje w niektórych pociągach daleko­ bieżnych. Najczęściej jednak turyści, zwłaszcza indywidualni, korzystają z usług gastronomicznych świadczonych przez różnego typu zakłady wyspecjalizowane w tym zakresie. Występują przy tym w ostatnich latach dwie przeciwstawne tendencje: jedna w postaci gwałtownego wzrostu popularności, zwłaszcza wśród ludzi młodych, korzystania z zakładów szybkiego żywienia, a druga zmierzająca do zaspokojenia różnych, mniej lub bardziej wyrafinowanych, zin­ dywidualizowanych potrzeb żywieniowych przez małe restauracyjki i kawia­ renki, w których przebywanie jest zarazem miłą formą spędzania wolnego czasu. Można również zauważyć rozprzestrzenianie się formy zastępczej usług gastro­ nomicznych, jaką są automaty sprzedające napoje lub słodycze.

Z punktu widzenia prawnego korzystanie z usług zakładów gastronomicz­ nych często nie wykazuje istotnej różnicy w porównaniu z nabywaniem żywno­ ści w automatach. Tak jest zwłaszcza w sytuacjach, gdy nabywane jedzenie i napoje nic są na miejscu w danym zakładzie konsumowane, lecz zabierane na wynos. Wtedy świadczenie zakładu gastronomicznego nie obejmuje żadnej for­ my obsługi klienta ani usług towarzyszących i jest to po prostu zwykła sprzedaż. Zawierana wówczas umowa sprzedaży podlega w pełni unormowaniom tego typu umowy ustalonym w kodeksie cywilnym i ustawie o szczególnych warun­ kach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r., omówionym w punkcie 14 tego roz­ działu podręcznika. Niewiele różni się od tego korzystanie z zakładów gastro­ nomicznych typu samoobsługowego. Z reguły można powiedzieć, że podstawą prawną stosunków klienta z takim zakładem jest zawarta umowa sprzedaży. Konsumpcja na miejscu nabytych produktów i napojów nic?.ego tutaj w ocenie prawnej nie zmienia. Zdaniem M. Nesterowicza właśnie umowa sprzedaży jest zawierana także we wszystkich innych wypadkach korzystania przez klientów z zakładów gastronomicznych. Z tym stanowiskiem trudno jednak się zgodzić. Sytuacja bowiem inaczej przedstawia się w tych wszystkich wypadkach, gdy klient zakładu gastronomicznego jest obsługiwany przy stoliku przez kelnera lub przy barze przez barmana. Mamy wówczas do czynienia z tzw. kelnerską lub barmańską metodą obsługi klientów, bądź z jakąś postacią łączonych metod obsługi. Wtedy spożywane potrawy i wypijane napoje są dostarczane klientowi na podstawie umowy, której treść nie ogranicza się do sprzedaży. Istotną część takiej umowy stanowią obowiązki osób obsługujących danego gościa. Nieraz dochodzą do tego różne usługi towarzyszące w postaci występów artystycz­ nych, jak gra pianisty, czy zespołu muzycznego, popisy taneczne lub cyrkowe, występ kabaretowy, czy mających niewiele wspólnego ze sztuką występów striptizerek itp. W takiej sytuacji konsumpcja potraw i napojów stanowi część większej całości. Mamy wtedy do czynienia z umową o usługi gastronomiczne, rozumianą jako zestaw usług, za które jest wystawiany łącznie rachunek, choć formalnie nie obejmuje on usług towarzyszących. Występuje tutaj określony pakiet usług na podobieństwo pakietu objętego umową o imprezę turystyczną. Tradycyjnie jest do tego dodawany napiwek (tzw. tip) w wysokości ok. 10% ceny rachunku, niekiedy od razu doliczany do rachunku. Problem dawania na­ piwków kelnerom ma podstawy jedynie zwyczajowe, które nie są zresztą ugrun­ towane do końca w społeczeństwie polskim. W konsekwencji kelner nie ma prawa domagać się napiwku, jeśli gość nie jest zadowolony z obsługi lub po prostu nie chce dać napiwku, bo nie uznaje zasady ich dawania. Trzeba jednak zaznaczyć w odniesieniu do turystyki wyjazdowej, że za granicą zwyczaj dawa­ nia napiwku - i to nieraz przekraczającego 10% ceny rachunku zwłaszcza w lokalach gastronomicznych wyższych kategorii - jest powszechnie akcepto­ wany. Jest standardem w restauracjach amerykańskich dawanie napiwku wyno­ szącego od 15% do 20% wartości zamówienia.

288

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

289

Umowa o usługi gastronomiczne jest umową nienazwaną. Ze względu na jej mieszany charakter, w którym wyraźnie dominują kwestie związane z zamó­ wieniem przez klienta określonych dań i napojów, do tej umowy znajdują od­ powiednie zastosowanie przede wszystkim przepisy kodeksu cywilnego o umo­ wie sprzedaży oraz ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej z 2002 r. Właśnie te przepisy, a nie kodeksowe przepisy o umowie o dzieło, powinny być odpowiednio stosowane także w razie przygotowania jakiegoś nietypowego dania na specjalne zamówienie gościa. W związku ze świadczeniem usług gastronomicznych może okazać się, że skonsumowane potrawy lub napoje były nieświeże i spowodowały zatrucie gościa albo zawierały jakieś ciała obce (np. kawałki szkła lub metalu), które spowodowały zranienie konsumenta. W takiej sytuacji mamy do czynienia z odpowiedzialnością za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny, co obecnie regulują przepisy kodeksowe księgi trzeciej w dodanym w 2000 r. tytule VI1.

9.17. Umowa o usługi bankietowe
Urządzanie bankietów w restauracjach oraz innych pomieszczeniach hotelo­ wych, w lokalach gastronomicznych, jak również w innych odpowiednich miej­ scach (np. dworkach lub pałacykach) stanowi często istotny składnik różnych imprez turystycznych lub rekreacyjnych. Organizowanie rozmaitych bankietów w szerokim znaczeniu tego określenia występuje leż w zakładach gastronomicz­ nych i poza nimi bez żadnych związków z imprezami turystycznymi lub rekre­ acyjnymi. W jednym i drugim wypadku podstawą prawną organizacji tego ro­ dzaju mniej lub bardziej uroczystego przyjęcia jest umowa nienazwana, którą można określić mianem umowy o usługi bankietowe. Zwłaszcza restauracje hotelowe są w tym wyspecjalizowane i stosują w tym zakresie wzory umów oraz ogólne warunki umów, zawierające postanowienia niezbyt korzystnie ujęte dla kontrahentów. Takie wzorce umowne proponowane są również w lite­ raturze przedmiotu. Znajduje w nich wyraz praktyka, że usługi bankietowe są czasem rozliczane częściowo lub nawet całkowicie tzw. barterem. W transak­ cjach barterowych nie występują przepływy pieniężne, gdyż ma miejsce wymia­ na towaru na towar. Może więc być zawarta umowa o usługi bankietowe rozli­ czane częściowo barterem, bądź taka umowa barterowa, która ma za przed­ miot organizację przez hotel bankietu w zamian za usługi reklamowe na rzecz tego hotelu. Przedmiotem klasycznej umowy o usługi bankietowe jest organizacja im­ prezy bankietowej w oznaczonym miejscu i czasie dla z góry określonej liczby uczestników, wymagająca dostarczenia wyżywienia i napojów zgodnie ze specyfikacją, stanowiącą z reguły załącznik do umowy. Ponadto umowa tego

typu może obejmować takie usługi, jak zapewnienie tzw. oprawy muzycznoartystycznej bankietu, odpowiedniego nagłośnienia lub oświetlenia, czy różnego rodzaju specjalnych atrakcji, jak organizacja loterii, konkursu itp. Właśnie okre­ ślonego pakietu usług dotyczy najczęściej umowa o usługi bankietowe. Toteż uzasadnione wydaje się mówienie w takiej sytuacji o imprezie bankietowej i to niezależnie od tego, czy polega ona na wynajęciu sali dla kilku osób z serwowa­ nymi jedynie napojami i kanapkami, czy jest to uroczysty obiad lub kolacja dla kilkudziesięciu lub kilkuset osób, połączony z gamą usług towarzyszących, czy też mamy do czynienia z tzw. cateringiem, czyli usługami gastronomicznymi świadczonymi poza zakładem gastronomicznym w miejscu wskazanym przez zamawiającego, którym mogą być nawet określone tereny zielone (tzw. garden party). 2JI postanowienia przedmiotowo istotne omawianego typu umowy trzeba uznać: • określenie imprezy bankietowej, która ma być zorganizowana; * ustalenie podstaw wynagrodzenia za świadczone usługi, jako że z reguły przy zawarciu tej umowy można tylko szacunkowo określić jego wysokość. Wszystkie inne klauzule umowy o usługi bankietowe mają charakter posta­ nowień podmiotowo istotnych. Należy do nich zaliczyć zarówno ustalenie miejsca i czasu danej imprezy bankietowej, jak i liczby jej uczestników. Zmiany w tym zakresie są sprawą naturalną, prawie wręcz nie do uniknięcia w odniesie­ niu do liczby uczestników, a ich dokonanie (np. przeniesienie bankietu do innej sali, zmiana godziny jego rozpoczęcia, czy nawet dnia, w którym impreza ma się odbyć, jak również zmniejszenie, czy rzadziej zwiększenie liczby uczestników) nie zmieniają istoty zobowiązania polegającego na organizacji imprezy bankie­ towej. Ponadto podmiotowo istotnym postanowieniem jest sprecyzowanie w oma­ wianej umowie warunków płatności należności za organizację imprezy bankie­ towej, w tym ewentualne określenie wysokości zadatku lub zaliczki. Jak wspomniano, umowa o świadczenie usług bankietowych dosyć często wymaga zmiany przed terminem jej wykonania. Liczba uczestników bankietu jest nieraz dosyć trudna do sprecyzowania i podlega zmianom. Z zasady umowa dopuszcza możliwość zmiany liczby uczestników najpóźniej 48 godzin przed rozpoczęciem bankietu. Powoduje to odpowiednią modyfikację zamówionej ilości wyżywienia i napojów oraz zmianę wysokości należności organizatora bankietu. Często w umowie przewiduje się możliwość przedłużenia bankietu poza ustalone godziny jego trwania z obowiązkiem zapłaty zryczałtowanej kwoty za dodatkową obsługę. Organizatorzy zwykle narzucają niekorzystne dla kontra­ hentów ustalenie o zapłacie 10 % dodatku obliczonego od ceny brutto bankietu. Niekorzystnie dla zamawiającego organizację bankietu są z reguły ujęte w umowie postanowienia o skutkach prawnych odstąpienia od umowy. Skutki te są różnicowane w zależności od terminu rezygnacji z imprezy bankietowej.

290

Rozdział 9

Umowy w turystyce i rekreacji

^"'

W praktyce nieraz przewiduje się w umowie odstępne w wysokości aż polowy należności za organizację bankietu i stosunkowo długie terminy odstąpienia. Jest to tzw. wykupienie się z umowy, które ma zrekompensować już poniesione koszty przez organizatora oraz ewentualną stratę wynikającą z lego, że w tym czasie nie zawarł umowy z innym kontrahentem. Jednakże tego rodzaju wzmoc­ nienie więzi umownej łączącej strony nie powinno nadmiernie faworyzować organizatora imprezy bankietowej i abstrahować od rzeczywistych jego strat spowodowanych odstąpieniem kontrahenta od umowy. Odstępne w wysokości 30% planowanych kosztów organizacji bankietu, wynoszących często kilkadzie­ siąt tysięcy złotych, w przypadku rezygnacji w terminie krótszym niż 14 dni przed datą zamówionej imprezy, a 5 0 % tych kosztów w razie odstąpienia w terminie krótszym niż 10 dni - trzeba już uznać za zbyt wygórowane odstępne. Niekorzystnie sformułowane ustalenia umowne spotkać można również w zakresie odpowiedzialności zamawiającego organizację imprezy bankietowej za szkody spowodowane przez jej uczestników. Zasadą jest przy tym doliczanie do kosztów bankietu wszelkich strat, jakie przy tej okazji zostaną stwierdzone, bez wykazywania, że rzeczywiście zostały one wyrządzone przez uczestników danej imprezy bankietowej, a nie przez osoby obsługujące lub osoby trzecie. Zlecający często nie przywiązują należytej wagi do tego rodzaju postanowień umieszczanych we wzorze umowy lub ogólnych warunkach umowy, stosowa­ nych przez danego organizatora imprezy bankietowej. Z podobnych przyczyn w omawianym typie umów w praktyce właściwie nie występują kary umowne, które musiałby zapłacić organizator bankietu w razie nienależytej jego organizacji lub niewykonania zobowiązania. Nie przewidują takich umownych odszkodowań wzorce umowne stosowane przez organizato­ rów imprez bankietowych, ale przecież zasada swobody umów w stosunkach zobowiązaniowych jak najbardziej umożliwia wprowadzenie kar umownych do umowy o usługi bankietowe.

Omawiany typ umowy jest uregulowany w kodeksie cywilnym. Zgodnie z definicją kodeksową przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować w stanie niepogorszonym rzecz ruchomą oddaną mu na prze­ chowanie. Istota analizowanej umowy sprowadza się do obowiązku pieczy nad rzeczą, tj. czuwania i strzeżenia jej w celu uchronienia przed utratą, ubytkiem, uszkodzeniem lub zniszczeniem. Chodzi tutaj o zachowanie przez przechowaw­ cę stanu rzeczy, w jakim została oddana, oraz o wydanie jej w tym stanie w każ­ dej chwili na żądanie drugiej strony, która w k.c. została nazwana mianem skła­ dającego. Umowa ta dotyczy wyłącznie rzeczy ruchomych oznaczonych co do tożsamości. W razie pozostawienia samochodu na parkingu strzeżonym przed­ miotem przechowania jest nie tylko sam pojazd, ale również rzeczy stanowiące jego wyposażenie, czy potrzebne lub przydatne w podróży, jak i zwyczajowo przewożone w samochodzie. Umowa przechowania zostaje zawarta nie z chwilą porozumienia się stron, ale dopiero wraz z wydaniem rzeczy przechowawcy i przyjęcia jej przezeń. Jest to więc umowa realna. Nie można mówić o jej zawarciu w sytuacji, gdy np. wychodzący na chwilę z przedziału kolejowego podróżny prosi innych podróż­ nych o opiekę nad jego bagażem. Wtedy bowiem nie dochodzi do wydania rze­ czy prowadzącego do zawarcia umowy, a tylko do grzecznościowej opieki nad określonymi rzeczami. Umowa przechowania może być zawarta w dowolnej formie, niekiedy w sposób dorozumiany. Orzecznictwo słusznie uznało, że tak właśnie dochodzi do jej zawarcia w zakładzie gastronomicznym, w którym nie ma odrębnej szatni, a z charakteru lokalu wymagającego zdjęcia wierzchniej odzieży oraz podawa­ nia posiłków przez personel zakładu wynika, że z reguły konsumenci pozosta­ wiają odzież wierzchnią na znajdujących się w zakładzie wieszakach. W nauce prawa podkreśla się, że w tej sytuacji umowa przechowania pełni rolę umowy ubocznej, ściśle powiązanej z umową główną, jaką jest umowa o usługi gastro­ nomiczne. Poprzeć też trzeba rozstrzygnięcie sądowe, że za szkodę w postaci zaginięcia odzieży oddanej do szatni przez konsumenta korzystającego z usług zakładu gastronomicznego ponosi odpowiedzialność prowadzący ten zakład i to nawet wtedy, gdy szatnię prowadzi i obsługuje pracownik wyspecjalizowanego przedsiębiorstwa ochrony mienia. W praktyce przechowalni bagażu stosuje się wydawanie pisemnych pokwi­ towań, określających liczbę sztuk i rodzaj przyjmowanego do przechowania bagażu, a na żądanie składającego i za dodatkową opłatą - także deklarowaną przezeń ich wartość. Natomiast w różnego rodzaju szatniach zazwyczaj są wy­ dawane znaki legitymacyjne w postaci numerków. Służą one uprawnionemu jako uproszczony dowód uprawnienia do uzyskania świadczenia, ale może on też wykazać swoje uprawnienie innymi dowodami, np. w razie utraty takiego znaku. Szczególnie ważne znaczenie ma identyfikacja pozostawiającego samo-

9.18. Umowa przechowania w działalności turystycznej i rekreacyjnej
Umowa przechowania należy do najczęściej zawieranych umów przez tury­ stów i uczestników rekreacji. Wszak z tym typem umowy spotykamy się zarów­ no w przechowalni bagażu na dworcu kolejowym, autobusowym czy w porcie lotniczym, w szatni restauracji, kawiarni, teatru, muzeum, obiektu rekreacyjne­ go, zakładu fryzjerskiego lub kosmetycznego, w wypadku oddania cennych rze­ czy do depozytu hotelowego, w razie pozostawienia samochodu na strzeżonym parkingu samochodowym, jak również w tych wszystkich innych sytuacjach, gdy ktoś zobowiązuje się do sprawowania pieczy nad należącymi do innych rzeczami ruchomymi, np. w razie oddania na przechowanie sąsiadowi cennych rzeczy w związku z wyjazdem na wycieczkę.

Wydany w tej sytuacji bilet stwierdzający uiszczenie opłaty za parking jest jedynie dowodem najmu miejsca postojowego. W szatniach muzeów lub teatrów wyraźnie informują o tym wywieszki „szatnia bezpłatna". a w razie braku takich ustaleń . prze­ chowalni bagażu i strzeżonych parkingów samochodowych. obozowiska i kolonie. ale niekorzystanie zeń nic zwalnia od obo­ wiązku zapłaty umówionego wynagrodzenia. Natomiast zaparkowanie samochodu na parkingu niestrzeżonym. Rodzaje umów o świadczenie usług rekreacyjnych Wiele form rekreacji ruchowej jest uprawianych we własnym zakresie. chyba że jest zmuszony do tego przez okoliczności. że składający może w każdym czasie żądać zwrotu rzeczy oddanej na przechowanie. nawet jeśli jest on płatny. Przechowawca powinien przechowywać rzecz zgodnie z treścią umowy. Wyjątkowo i bez tej zgody może nastąpić taka jednostronna zmiana warunków umowy przechowania. że w razie świadczenia usługi przechowania przez pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność gospodarczą jest wymagana od dane­ go przedsiębiorcy należyta staranność określana z uwzględnieniem zawodo­ wego charakteru tej działalności. że przechowanie pełni wtedy rolę uboczną. Mamy tutaj do czynienia z umową nienazwaną o charakterze mieszanym. jak jest zwłaszcza w wypadku umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. Taka umowa gwarantuje wyłączność korzystania z oznaczonego miejsca parkingowego. Takie zgłoszenie również prowadzi zazwyczaj do zawarcia umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. że tylko pozostawienie samochodu na parkingu strzeżonym prowadzi do zawarcia umowy przechowania. 9.Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 293 chód na strzeżonym parkingu ze względu na znaczną z reguły wartość takiego przedmiotu przechowania. że prze­ chowawca zobowiązał się przechować rzecz bez wynagrodzenia. Umowa przechowania jest z reguły umową odpłatną. bądź przez wyraźne zawar­ cie odpowiedniej umowy. ligi rekreacyjne. zloty. Zasada ta dotyczy też przechowania nieodpłatnego. Przedsiębiorca oddający je w najem nie ponosi odpowiedzialności za przechowywane w nich bagaże i inne rzeczy. ale odpłatność nie na­ leży do jej cech charakterystycznych. Wtedy jest zawierana umowa najmu. Wówczas musi niezwłocznie zawiadomić składającego o zas­ tępcy oraz o miejscu przechowywania przezeń danej rzeczy. a jedynie dotarcia do miejsca danej imprezy. co może wiązać się z potrzebą zawarcia umowy przewo­ zu. wyma­ ga określonej formalizacji działań. kiedy to charakter rzeczy oddawanych tam na przechowanie przesądza o sposobie ich przechowa­ nia. spływy. ale zwrot nie może nastąpić w chwili nieodpowiedniej dla składającego. że nie jest znakiem legitymacyjnym kwit parkingowy wkładany za wycieraczkę samo­ chodu i służący do obliczenia wysokości opłaty za przechowanie. W orzecznictwie sądowym słusznie uznano. w któ- rym rzecz miała być przechowywana. Ponadto w wypadku przechowywania samochodów trzeba odróżnić sytuacje. jeśli jest konieczna dla ochrony rzeczy odda­ nej na przechowanie przed jej utratą lub uszkodzeniem. Z umowy bowiem może wynikać. a nie umowa przechowania. to przechowawca może również w każdym czasie domagać się odebrania rzeczy. Wówczas żadna umowa nie jest zawierana albo co najwyżej dochodzi do zawar­ cia umowy przewozu umożliwiającej dotarcie do miejsca. W nauce prawa został wyrażony pogląd. Przechowawca nie może też oddać rzeczy na przechowanie innej osobie. Od omówionych sytuacji przechowania rzeczy należy odróżnić przypadki na pozór tylko podobne. że przechowawcy nie wolno używać rzeczy przyjętej na przechowanie. Nie mamy do czynienia z przechowaniem lecz z najmem wówczas. Również z okoliczności zawarcia danej umowy przechowania może wynikać jej nieodpłatny charakter.w sposób wynikający z właściwości przecho­ wywanej rzeczy oraz z okoliczności. Trzeba pod­ kreślić. mającą elementy najmu i przechowania. gdy gość hotelowy wynajmuje sejf. nie wiąże się z umową przechowania i następuje na ryzyko posiadacza danego pojazdu. spartakiady.19. ale raczej w tego typu umowie jest świadczeniem równorzędnym z najmem. Zmiana omawianej umowy poprzez zmianę miejsca lub sposobu przecho­ wania danej rzeczy wymaga zasadniczo wcześniejszego uzyskania zgody skła­ dającego. Zwrot powinien przy tym nastąpić w miejscu. Następuje to w formie zgłoszenia odwołują­ cego się do regulaminu danej imprezy rekreacyjnej. gdy posiadacz samochodu pragnie zagwarantować sobie możliwość korzystania ze stałego miejsca parkingowego i zawiera odpowiednią umowę najmu danego stanowiska do parkowania. Niedochowanie dwóch ostatnich obowiązków przez przechowawcę pociąga za sobą jego odpo­ wiedzialność także za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy. a kodek­ sowe wyjątki od tej zasady raczej nie znajdują zastosowania do sytuacji turysty oddającego jakieś swoje rzeczy na przechowanie. jak rajdy. Jest oczywiste. . Należy podkreślić. które by w przeciwnym razie nie nastąpiły. Również udział w różnych imprezach rekreacyjnych typu festynów nie wymaga najczęściej zawarcia żadnej umowy. omówionej w następ­ nym punkcie tego rozdziału podręcznika. Podobnie w razie korzystania ze skrytek bagażowych na dworcach kolejowych lub auto­ busowych są one przedmiotem najmu. Jeśli czas przechowania nie był oznaczo­ ny. w którym określona forma aktywności fizycznej ma być realizowana dla wypoczynku i odnowy sil psychofizycznych. źle działające zamki skrytek bagażowych). Bywa ona zawierana z hotelem i jest nazywana mianem umowy najmu stano­ wisk garażowych oraz przechowywania samochodów. chy­ ba że można mu wykazać winę (np. do którego ma wyłączny dostęp. Jednak uczestnictwo w takich imprezach rekreacyjnych. Tak właśnie jest w wypadku szatni. Należy podkreślić. czy biwaki.

zwiększenia sprawności fizycznej czy dobrego stanu zdrowia w wyniku uczestniczenia w zajęciach rekreacyjnych. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania jest upoważniony do wydania rozporządzenia określającego warunki i zasady organizowania i nadzo­ rowania tego rodzaju form wypoczynku. że różne organiza­ cje społeczne. Może to być w szczególności umowa najmu. gminy i inne jednostki samorządu terytorialnego są takimi organi­ zatorami rekreacji. Wskazane rozporządzenie MEN zostało wydane przed uchwaleniem i wej­ ściem w życie ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej Omawiana umowa jest związana z turystyką oraz rekreacją dzieci i młodzie­ ży szkolnej. Nie można też wykluczyć. sił psychofizycznych i umiejętności młodych ludzi. W konsekwencji taka umowa ma wów­ czas charakter umowy wzajemnej. kort tenisowy. Materialny rezultat pracy ludzkiej na podstawie umowy o dzie­ ło musi być jednak obiektywnie osiągalny. Jednak raczej nie do przyjęcia jest np. Jeśli chodzi o problematykę cywilnoprawną powołanego rozporządzenia.. w których umowa o świadczenie usług rekre­ acyjnych nie dotyczy usług uregulowanych odrębnymi przepisami. że najczęściej mamy wtedy do czynienia z umowami dwustronnie zobowiązu­ jącymi. Termin „umowy o świadczenie usług rekreacyj­ nych" jest obecnie po prostu określeniem zbiorczym. zawierana umowa o świadczenie usług rekreacyjnych jest wła­ ściwie bez wyjątku umową odpłatną. W szczególności takie umowy zawierają przedsiębiorcy prowadzący działalność w dziedzinie rekreacji. 750 k. też punkt 8 tego rozdziału podręcznika. Przedmiotem najmu może być bowiem np. W konsekwencji zu­ pełnie nie uwzględnia ono. Podstawę ustawową stanowi w tej dziedzinie ustawa o sys­ temie oświaty z 1991 r. Walo­ ry krajoznawczej turystyki mają szczególne znaczenie dla kształtowania oso­ bowości. skoro w wymienionej dziedzinie jeszcze nie ukształtował się w praktyce taki typ umowy. Przy tym powiąza­ na z rekreacją turystyka poznawcza i wypoczynkowa zorganizowanych grup dzieci i młodzieży szkolnej powinna być poddana szczególnej reglamentacji prawnej ze względu na realizowane cele dydaktyczne i wychowawcze oraz konieczność zapewnienia bezpieczeństwa niepełnoletnim uczestnikom różnych form wypoczynku. tak samo brak definicji umowy o świadczenie usług rekreacyjnych w kodeksie cywilnym. rozrywkową. Z takim kontrowersyjnym zakwalifikowaniem materialnego rezultatu usług rekreacyjnych (w postaci np. gdy organizatorem rekreacji jest przedsiębiorca. co prowadzącego z jego upoważnienia zajęcia instruktora rekreacji ruchowej. bądź świadcząc usługi rekreacyjne tyl­ ko za zwrotem kosztów. że zawierane umowy o świadczenie tego rodzaju usług w zależności od konkretnych ustaleń dadzą się nieraz zakwalifikować do określonych typów umów nazwanych. jacht.294 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 295 Tak jak nie jest zdefiniowane przez obowiązujące prawo pojęcie usług rekre­ acyjnych. które mają na celu świadczenie takich czy innych usług rekreacyjnych. Są to oczywiście umowy konsensualne. określonego w kilo­ gramach schudnięcia lub oznaczonego wzrostu masy mięśniowej uczestnika rekreacji) jako swoistego dzieła można ostatecznie się zgodzić. że każdy organizator wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej działający w celu zarobkowym musi spełnić wymagania . zastosowanie znajduje wyżej już kilkakrotnie wspomniane odesłanie z art.iałalność w tej dziedzinie bez pobierania żadnych opłat od uczestników rekreacji. a w szczególności funkcję kształcącą. Przewiduje ona możliwość organizowania dla uczniów w czasie wolnym od zajęć szkolnych kolonii. Zob. Trzeba jednak podkreślić. traktowanie jako dzieła o charakterze niematerialnym do­ brego samopoczucia. Wtedy może być zawierana po prostu umowa użyczenia. obejmującym różne umowy zawierane przez organizatorów rekreacji. bądź umowy nienazwanej o charakterze mieszanym z elementami umowy o dzieło. żeby było inaczej.c. stół pingpongowy. do odpo­ wiednio stosowanych przepisów o zleceniu. a przy tym istniejący niezależnie od twórcy dzieła. W tych wszystkich sytuacjach. to trzeba stwierdzić. Trudno zresztą. Umowy o świadczenie usług rekreacyjnych mają z reguły mieszany charak­ ter. spełniającymi bardzo ważne funkcje.20. obozów i innych form wypo­ czynku. wynikający z wykorzystywania w nich elementów różnych umów nazwa­ nych. ustawie o kulturze fizycznej z 1996 r. Nieraz taki sprzęt lub środek transportowy jest udostępniany uczestnikom rekreacji bez żadnej odpłatności. Umowa o świadczenie usług rekreacyjnych może więc mieć nieraz charakter nieodpłatny. Zawie­ ranie tego rodzaju umów wynika z zasady swobody kontraktowej. że świadczenie usług rekreacyjnych może czasem następować na podstawie umo­ wy o dzieło. 9. którzy prowadzą d?. Raczej należy mówić o wielu różnych umowach o świadczenie usług rekreacyjnych. W tych wszystkich przypadkach. W przypadku usług rekreacyjnych za takiego twórcę trzeba uznać nie tyle organizatora rekreacji. W praktyce świadczenia usług rekreacyjnych można dostrzec. dochodzące do skutku w wyniku wyrażenia zgodnej woli stron: organizatora rekreacji oraz uczestnika rekreacji bądź jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. na której jest oparty kodeks cywilny. rower lub inny sprzęt wykorzysty­ wany w działalności rekreacyjnej. Mamy wtedy do czynienia z umo­ wami o usługi podobne (zbliżone) do zlecenia. Obecnie obowiązuje w tym zakresie rozporządzenie MEN z 1997 r. że wywołuje ona zasadnicze zastrzeżenia i wątpliwości. wypoczynkową i zdrowotną. częściowo już omówione w rozdziale 4 pod­ ręcznika w odniesieniu do zagadnień organizacyjno-administracyjnych. Można powiedzieć. i innych aktach normatywnych odnoszących się do dziedziny rekreacji. wychowawczą.

pośredników turystycznych. Praktyka wykazuje. ale jednak intencje ustawodawcy w tej sprawie były jednoznaczne i znalazły wyraz w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych.. Wojażer. 9. będący w istocie swoistą po­ stacią oferty. Znajdują wtedy zasto­ sowanie przepisy kodeksu cywilnego. Ważny element wskazanej karty stanowi wniosek rodziców lub opiekunów o skierowanie dziecka na placówkę wypoczynku. który tworzą ściśle powiązane ze sobą następujące ustawy: • o działalności ubezpieczeniowej. Ci ostatni dopiero pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX w. co wciąż nie jest należycie doceniane zarówno przez organizatorów turystyki. • o nadzorze ubezpieczeniowym i emerytalnym oraz Rzeczniku Ubezpieczo­ nych. Obecnie umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej jest zawierana na podstawie formularza ustalonego w za­ łączniku nr 2 do rozporządzenia MEN z 1997 r. indywidualnych turystów.21. szara strefa w tej dziedzinie i co więcej powiększa się. Jednak nie zwalnia to od profesjonali­ zmu w organizacji wycieczek szkolnych oraz przestrzegania wymagań związa­ nych z bezpieczeństwem ich uczestników. Trzeba podkre- . zimowiska i inne tzw. W razie odmowy skiero­ wania danego dziecka na placówkę wypoczynku omawiany formularz przewidu­ je podanie na piśmie powodu takiej decyzji. Na organizatorze ciąży obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych wa­ runków wypoczynku oraz szereg innych obowiązków organizacyjnych i admini- stracyjnych. W takiej sytuacji do zawarcia umo­ wy oczywiście nie dochodzi. zimowiska itp. że wyso­ kość opłat wnoszonych przez uczestników ustala organizator wypoczynku. obozy. Nad­ zór nad przestrzeganiem tych wymagań przez organizatorów wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej sprawuje właściwy miejscowo kurator oświaty. a przede wszystkim należy ustawowo uregulować zagadnienia zawierania i wykonywa­ nia umowy o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej. które są omówione w punkcie 2 i 5 rozdziału 4 podręcznika.296 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 297 ustawy o usługach turystycznych oraz prowadzić działalność zgodnie z usta­ leniami tej ustawy. decyzja o kwalifi­ kacji uczestnika. organizatorów rekreacji. Inny zaś punkt tej karty kwalifikacyjnej to tzw. W razie stwierdzenia prowadzenia placówki wypoczynku w sposób niezgodny z obowiązującym prawem organ ten podejmuje decyzję o zawieszeniu funkcjo­ nowania danej placówki lub jej zlikwidowaniu. pakiecie. w tym w kodeksowej regulacji umowy ubezpieczenia oraz w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. proponując szereg nowych rodzajów takich ubezpieczeń. obozy. W tej ostatniej ustawie został dodany przepis. powodując zmiany w wielu ustawach. • o pośrednictwie ubezpieczeniowym. Taka decyzja oznacza przyjęcie oferty przez orga­ nizatora wypoczynku i zawarcie omawianej umowy. jak np. zaczęli rozwijać swoje oferty ubezpieczeń turystycznych. uczestników rekreacji. uczestników imprez turystycznych. placówki wypoczynku nie podlegają ustale­ niom ustawy o usługach turystycznych. wykazujący brak elementarnej wiedzy z zakresu prawa cywilnego. jak kolonie. występujących samodzielnie lub w specjalnych pakietach. Jeśli wskazana umowa ma być odrębnym typem umowy. Nie sposób przecież zaprzeczyć. Ubezpieczeniowym Funduszu Gwaran­ cyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych. przewiduje. Assistance Tourist. a dopełniają­ ce regulacje ubezpieczeniowe znajdują się w uchwalonym w 2003 r. ograniczające zakres zastosowania ustawy o usługach turystycznych z 1997 r. jak i samych ubezpieczycieli. Sama regulacja tej kwestii w ustawie o usługach turystycznych nie jest całkiem jasna. czy Warta TraveL Umowa ubezpieczenia jest uregulowana w kodeksie cywilnym. Umowa o korzystanie z placówki wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkol­ nej jest umową odpłatną. prowadząca do zakwalifikowania i skierowania dziecka do udziału w określonej placówce wypoczynku. Stwarza to podstawę prawną do zgła­ szania wobec organizatora wypoczynku roszczeń o zwrot całości lub części uiszczonych opłat oraz roszczeń odszkodowawczych. to są turyści w rozumieniu ustawy o usługach turystycz­ nych. Jest to tzw. który wyraźnie zaliczył umowę ubezpieczenia na rzecz klientów zawieraną przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycz­ nego do umów ubezpieczenia obowiązkowego. Jedynie szkoły i inne placówki oświatowe działające w celach niezarobkowych oraz inni organizatorzy wypoczynku organizujący nie dla zysku kolo­ nie. to wymaga to wyraźnego ustawowego unor­ mowania i w szczególności określenia postanowień przedmiotowo istotnych tej umowy. co w konsekwencji wywiera bezpośredni wpływ na wykonanie zobowiązań powstałych z zawartych umów o korzystanie z tej placówki wypoczynku. a zarazem oznaczająca brak prze­ ciwwskazań zdrowotnych. że dzieci i młodzież szkol­ na uczestnicząca w lakich formach wypoczynku wyjazdowego. że brak wyraź­ nych barier dla działalności w tym zakresie nieprofesjonalnych organizatorów turystyki szkolnej i od lat działa tzw. Ten wzór nazwany kartą kwali­ fikacyjni) uczestnika wypoczynku to wyjątkowo nieudany produkt urzędniczej wyobraźni. dotyczące niewykonania lub nienależy­ tego wykonania zobowiązania. Wymienione ustawy weszły w życie w zasadzie z dniem 1 stycznia 2004 r. materia ustawowa i tylko akt normatywny rangi ustawy może ustalać szczególne rozwiązania prawne w tym zakresie. Umowa ubezpieczenia w turystyce i rekreacji Umowa ubezpieczenia ma wyjątkowo duże znaczenie dla rozwoju turystyki i rekreacji. Rozporządzeńie MEN z 1997 r.. Wskazany akt wykonawczy wymaga wręcz zasadniczych zmian. • o ubezpieczeniach obowiązkowych.

Zawieranie umów ubezpieczenia należy do tzw. Zmiany te spowodowały większą przejrzystość umownego stosunku ubezpie­ czenia. że w 2007 r. sta­ nowi podstawę do stwierdzenia. Tego rodzaju działalność wymaga zezwolenia organu nadzoru. Ustawa ta uściśla tak­ że. że umowy ubezpieczenia zawarte pod przy­ musem są takimi samymi umowami ubezpieczenia.u. odpowiedzialność ta rozpoczyna się od dnia następującego po dniu zawarcia umowy. gdyż stroną podejmującą się świadczenia usług ubezpieczeniowych może być wyłącznie przedsiębiorca mający status prawny ubezpieczyciela. w celu zwiększenia ochrony interesów ubezpieczającego (ubezpieczonego) zgodnie z dążeniami do zachowania zgodności z dorobkiem prawnym UE. czy umowa ubezpieczenia jest umową wzajem­ ną. że umowa ubezpieczenia i ogólne warunki ubezpieczenia powinny być formułowane jednoznacznie i w sposób zrozumiały. że udzielanie ochrony ubezpieczeniowej następuje na podstawie umowy. jakim jest przewi­ dziany w umowie wypadek ubezpieczeniowy. Na podstawie umowy zawartej z ubezpieczającym ubezpieczyciel (do nie­ dawna nazywany zakładem ubezpieczeń) udziela ochrony ubezpieczeniowej. zarówno kodeksowa regulacja umowy ubezpieczenia. gdyż problematyka cywilnoprawna ubezpieczeń jest całościowo unormowana w ko­ deksie cywilnym. renty iub innego świadczenia nie mającego charakteru odszkodowania. Uregulowanie umowy ubezpieczenia w tytule XXVII księgi trzeciej k. będącym warunkiem powstania odpowiedzialności ubezpieczyciela. W tym sensie można mówić o wymianie świadczeń. że ekwiwalentem składki płaconej przez ubezpie­ czającego jest po stronie zakładu ubezpieczeń przyjęcie na siebie ryzyka wystą­ pienia przewidzianego w umowie wypadku i związanych z tym konsekwencji w postaci obowiązku wypłaty określonego świadczenia. W nauce prawa sporne jest. Znajduje to wyraz w obowiązku ubezpieczającego zapłaty składki. Sporne jest też. w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa. a tylko powoduje powstanie obo­ wiązku wypłaty świadczenia przez ubezpieczyciela.c. Tak jest właśnie w wypadku zawarcia przez organizato­ ra turystyki lub pośrednika turystycznego umowy ubezpieczenia na rzecz klien­ tów. wykonywanie tych umów. uległy istotnym zmianom. Drugą stroną omawianej umowy jest ubezpieczający. Umowa ubezpieczenia jest określana jako umowa adhezyjna.. z których jedno stanowi odpowiednik drugiego. Świadczenie ubezpieczyciela tylko w przypadku ubezpieczenia majątkowego polega na wypłacie określonego odszkodowania za szkodę powstałą wskutek oznaczonego w umowie wypadku. Wtedy zawarcie umowy ubezpieczenia następuje na cudzy rachunek i ubezpieczony nie musi być wskazany imiennie. że jest to umowa nazwana. Ta losowość jest cechą każdego konkretnego stosunku ubezpieczenia. jak wszystkie inne tego typu umowy. a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.w. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej ogranicza się w kwe­ stiach o charakterze cywilnoprawnym do ustalenia. jak i ustalenia pakietu ustaw ubezpieczeniowych z 2003 r. na rzecz której urnowa została zawarta.298 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 299 ślić. Umowa ubezpieczenia bowiem może mieć charakter umowy na rzecz osoby trzeciej. Natomiast przy ubezpieczeniu osobowym świadczenie sprowadza się do zapłaty umówionej sumy pieniężnej. w której samo istnie­ nie świadczenia oraz jego rozmiar zależą od przypadku. wypłacanie ustalonych odszkodowań i innych świadczeń z tytułu wymienionych umów. ale wcale nie musi i pod tym względem jest podobne do warunku ro­ zumianego jako zdarzenie przyszłe i niepewne. czynności ubezpiecze­ niowych. którym może być osoba fizyczna lub prawna. Jest to umowa kwalifiko­ wana. Obecnie tego rodzaju wzorzec umowy ustalony przez ubezpieczyciela jest . że jego nastąpienie nic ma wpływu na samo po­ wstanie lub zmianę stosunku ubezpieczenia. Umowa ta ma cha­ rakter dobrowolny. tj. spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku. W przypadkach określonych przez przepisy ustawy o ubez­ pieczeniach obowiązkowych występuje obowiązek zawarcia umowy ubezpie­ czenia. Ubezpieczającego należy przy tym odróżnić od ubezpieczonego. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi przez umowę ubezpieczenia ubezpie­ czyciel zobowiązuje się. co powinny w szczególności określać o. gdyż zasadni­ czo jest zawierana w drodze przystąpienia ubezpieczającego do warunków po­ dyktowanych przez kontrahenta w postaci ogólnych warunków ubezpieczenia. co ma sprzyjać realizacji prawa konsumenta do informacji. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej wyraźnie przesądza. Od warunku odróżnia jednak wypadek ubezpieczeniowy to. czy oma­ wiana umowa jest umową losową rozumianą jako umowa. Umowa ubezpieczenia zawsze ma charakter umowy odpłatnej. nie zawierają definicji umowy ubezpieczenia. ale działalność ubezpieczycieli jest wolna od losowości. ale nie wcześniej niż dnia następnego po zapłaceniu składki lub jej pierwszej raty. którym obecnie jest Komisja Nadzoru Finansowego. zlecanie zawierania tego typu umów uprawnionym pośredni­ kom ubezpieczeniowym (agentom ubezpieczeniowym i brokerom ubezpiecze­ niowym). ani ustawa o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. Trzeba jednak podkreślić. osoby trzeciej. podobnie jak zawieranie umów reasekuracji i umów gwarancji ubez­ pieczeniowych. nakazując interpretowanie niejednoznacznych postano­ wień na korzyść ubezpieczającego lub ubezpieczonego. Te kodeksowe przepisy o umowie ubezpieczenia zostały gruntownie znowelizowane w 2007 r. Jednak ustawa o działalności ubezpieczeniowej. Tego rodzaju zdarzenie może wystąpić. gdyż opiera się na naukowych podstawach statystyczno-matematycznych. Są podstawy do uznania. Jeżeli nie umówiono się inaczej. Świadczenie ubezpieczyciela zależy od zdarzenia losowego.

w. ograniczone do ubezpie­ czeń osobowych związanych z podróżami oraz do niektórych ubezpieczeń ma­ jątkowych mających związek z turystą. W razie zawarcia umowy ubezpieczenia na okres dłuższy niż sześć miesięcy ubezpieczający ma prawo odstąpienia od umowy w terminie 30 dni. Ta bowiem norma prawna ma oczywiście charakter imperatywny. informacji o prawie właściwym dla umo­ wy. Ubezpieczenie NNW jest ubezpieczeniem osobowym. że gdyby wyjaśnienie w powyższym terminie okoliczności koniecznych do ustalenia od­ powiedzialności ubezpieczyciela albo wysokości świadczenia okazało się nie­ możliwe. ale także ubezpieczenia zawierane dla ochrony przed ryzykami. Umowa ubezpieczenia może regulować prawa i obowiązki stron w sposób odbiegający od o.u. Ponadto ubezpieczyciel ma obowiązek udzielenia ubezpie­ czającemu. gdyż może to nastąpić jedynie w przypadkach wskazanych ustawowo oraz z ważnych powodów określonych w umowie ubezpieczenia lub o.u. reasekuracji. które mają bezpośredni lub choćby tylko pośredni związek z turystyką lub rekreacją. Chodzi tutaj o wyeliminowanie niedobrej praktyki stosowanej przez nie­ których ubezpieczycieli. Zawsze jednak bezsporna część świadczenia powinna być spełniona nie później niż we wskazanym terminie 30 dni. a nie w kodeksie cywilnym. postanowień korzyst­ niejszych dla uprawnionego. sposobie i trybie rozpatrywania skarg i zażaleń oraz o organie właściwym do ich rozpatrzenia. Obowiązek zawarcia umów ubezpieczenia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą ustawa o usługach tury­ stycznych nakłada na organizatorów turystyki organizujących takie imprezy. Niedopełnienie tego obowiązku uniemożliwia ubezpieczycielowi powoływanie się na różnicę niekorzystną dla ubezpieczającego. Zawarcie umowy ubezpieczenia powinno być potwierdzone przez ubezpie­ czyciela dokumentem ubezpieczenia. w jakim ubezpieczyciel udzielał ochrony ubezpieczeniowej. Ze względu na znaczenie praktyczne dla imprez turystycznych organizowanych za granicą oraz uregulowanie w ustawie o usługach turystycz­ nych należy wyróżnić w pierwszej kolejności: • ubezpieczenie NNW powstałych w czasie podróży zagranicznej.u. który zawarł umowę ubezpieczenia z ubezpieczającym. Czasem zaś zamiast wymienionych określeń jest mowa o „turystycznych umowach ubezpieczenia". W tym znaczeniu zamiennie bywa stosowany termin „ubezpieczenia podróżne". a gdy jest przedsiębiorcą . a reasekuratorem przejmują­ cym wraz z odpowiednią częścią składki część ryzyka wystąpienia oznaczonego wypadku ubezpieczeniowego. będącemu osobą fizyczną. Natomiast nie jest ustawowo uregulowana umowa reasekuracji zawierana między ubezpieczycielem. Jest to zatem umowa zawierana w formie pisemnej zastrzeżonej dla celów dowodowych. to świadczenie powinno być spełnione w ciągu 14 dni liczonych od dnia. na które narażeni są turyści. wypowiadających umowę po wystąpieniu szkody czę­ ściowej.w. Trudno jest dokonać wyraźnych podziałów ubezpieczeń turystycznych. Przedstawione zasady zawierania umowy ubezpieczenia i wykonywania zo­ bowiązania powstałego z tej umowy znajdują w pełni zastosowanie do ubezpie­ czeń turystycznych.u. Obecnie jest ograniczona możliwość wypowiedzenia przez ubezpieczyciela umowy ubezpieczenia zawar­ tej na czas określony. w którym przy zachowaniu należytej staranności wyjaśnienie tych okolicz­ ności było możliwe. Obecnie zaś jest to norma semiimperatywna. Natomiast ustalony przez przepisy kodeksowe 3-letni termin przedawnienia roszczeń z umowy ubezpieczenia nie może być zmieniony w drodze umownej przez strony. To zbiorcze pojęcie obejmuje rozmaite rodzaje ubezpie­ czeń.. obejmującym następstwa uszkodzenia ciała. W takiej sytuacji ubezpieczyciel jest obowiąza­ ny w formie pisemnej przedstawić ubezpieczającemu przed zawarciem umowy różnice między postanowieniami umowy a o. co umoż­ liwia wprowadzanie do umowy ubezpieczenia lub o. mają­ cym na celu pokrycie kosztów świadczeń medycznych za granicą udzielonych . obejmując nimi przede wszystkim umowy ubezpie­ czenia uregulowane lub choćby wspomniane w ustawie o usługach turystycz­ nych.w terminie 7 dni od daty zawarcia umowy. Omówione powyżej przepisy kodeksu cywilnego o umowie ubezpieczenia nie znajdują zastosowania do ubezpieczeń morskich oraz do ubezpieczeń po­ średnich czyli tzw.w. Trze­ ba bowiem zastosować różne kryteria tych podziałów i nie są one klarowne ani jednoznaczne. • ubezpieczenie KLZ. jego podróżą i wypoczynkiem. Takie odstąpienie nie zwalnia ubezpieczającego z obowiązku zapłacenia składki za okres. Umowa ubezpieczenia morskiego jest odręb­ nie uregulowana w kodeksie morskim z 2001 r. Natomiast ubezpieczenie KLZ jest ubezpieczeniem majątkowym.w. Dotyczy to także ustawowego ustalenia. Przy tym z zastrzeżeniem wyjątków usta­ wowo przewidzianych omawiana umowa jest uważana za zawartą z chwilą do­ ręczenia ubezpieczającemu takiego dokumentu. Celem tego typu umowy jest rozłożenie ryzyka ubezpieczeniowego na dwóch lub więcej ubezpieczycieli. rozstroju zdrowia lub śmierci wskutek nieszczęśliwego wy­ padku. Zgodnie z ustaleniami kodeksowymi ubezpieczyciel ma obowiązek spełnić świadczenie w terminie 30 dni od daty otrzymania zawiadomienia o wypadku. Nie dotyczy to jednak umów ubezpieczenia zawieranych w drodze negocjacji. Obok takiego szerokiego znaczenia terminu „ubezpieczenia tury­ styczne" spotkać można też jego węższe rozumienie. Nie­ kiedy bywają też używane określenia „ubezpieczenia urlopowe" czy „ubezpie­ czenia wakacyjne" ze względu na ich związki ze spędzaniem urlopu lub waka­ cji. Dotychczas była to norma prawna o charakterze dyspozytywnym i strony mo­ gły umówić się inaczej. Tej treści ustalenie znajduje się obecnie w ustawie o dzia­ łalności ubezpieczeniowej z 2003 r.^22 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 301 wiążący dla ubezpieczającego tylko w razie doręczenia go przed zawarciem umowy.

Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje ponadto organizatorów tury­ styki do podawania klientom informacji o zakresie ubezpieczenia NNW i KLZ. a przy tym bez ponadprzeciętnych wyłączeń odpowiedzialności ubezpieczyciela. Właśnie ubezpieczenie NNW jest najpopularniej­ szym ubezpieczeniem. . Praktyka dowodzi. Tego rodzaju ubezpieczenie zapewnia zwrot kosztów poniesionych przez uczest­ nika imprezy turystycznej w sytuacji. Informacja ta powinna być podana klientowi przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. Wyjazdy turystyczne do wszystkich innych państw powinny wiązać się z zawarciem ubezpieczenia KLZ w pełnym zakresie.u. zniszczony lub uszkodzony bagaż. Dodatkowym ubezpieczeniem może być też objęte pokrycie kosztów przyjazdu i pobytu osoby bliskiej dla poszkodowanego. gdy jest on zmuszony do rezygnacji z wy­ jazdu z powodu takich okoliczności. Niestety w Polsce tego rodzaju ubezpieczenie zwykle wiąże się z ustaleniem sumy ubezpieczenia na niskim poziomie w granicach od 5 tys. Indywidualni turyści oczywiście także korzystają z omówionych wyżej ubezpieczeń NNW i KLZ. z którego korzysta wiele osób aktywnie spędzających czas podczas wyjazdów urlopowych lub wakacyjnych w kraju lub za granicą. Koszty leczenia w niektórych państwach spoza UE są w przypadkach na­ głych zachorowań lub nieszczęśliwych wypadków również wzajemnie uznawa­ ne na podstawie dwustronnych umów w zakresie wzajemnego udzielania bezpłatnych świadczeń medycznych na rzecz własnych obywateli. euro. Gwarantuje to np. Omawiane ubezpieczenie często wiąże się z ubezpieczeniami typu „casco". Zbliżony charakter ma ubezpieczenie sprzętu sportowego lub tury­ stycznego. Może to być też ubezpie­ czenie OC paralotniarzy lub rowerzystów. kamer filmowych. żeglarstwem. Ustalenia ustawowe nie nakładają na orga­ nizatorów turystyki jako ubezpieczających jakichkolwiek ograniczeń co do wy­ sokości minimalnych sum ubezpieczenia oraz minimalnych zakresów tego ubezpieczenia. a tym bardziej rozwiązania. Słuszny jest postulat. śmierć lub ciężka choroba najbliższego członka jego rodziny. zastąpiła dotychczas stosowany papierowy formularz E 111. gdyż ewentualne koszty leczenia za granicą są bardzo wysokie. jak też odpo­ wiednie oznaczenie przesłanek odpowiedzialności ubezpieczyciela za utracony. Ważne jest określenie w umo­ wie sumy ubezpieczenia w sposób adekwatny do wartości bagażu.zł. Polacy bowiem po­ dróżujący po państwach członkowskich UE mogą bezpłatnie uzyskać pomoc medyczną w publicznych placówkach służby zdrowia na tych samych zasa­ dach. Często są to usługi lub informacje oferowane w ramach oznaczonego pakietu ubezpiecze­ niowego. kradzież lub utrata dokumentów podróży itp. pływaniem na nar­ tach wodnych lub desce windsurfingowej. Standardowo tego rodzaju ubezpieczenie obejmuje ochronę ryzyk związanych z uprawianiem sportów. Zwłaszcza w przypadku kradzieży bagażu standardowe o. zniszczeniem lub uszkodzeniem środków transportu. czy uprawianiem innych sportów o charakterze ekstremalnym lub wyczynowym.turyści znajdują się nieraz w trudnych sytuacjach. Warunkiem jest jednak posiadanie euro­ pejskiej karty ubezpieczenia zdrowotnego (EKUZ). Trzeba pod­ kreślić. Natomiast ubez- pieczenie KLZ w ruchu turystycznym w ramach UE nabrało po części zmie­ nionego znaczenia po uzyskaniu członkostwa przez Polskę. która od I stycznia 2<X)6 r.w. Takie ubezpieczenie bagażu po­ dróżnego należy do ubezpieczeń majątkowych. sprzętu RTV. a także informacji o możliwości zawarcia umowy ubezpieczenia od kosztów rezygnacji z udziału w imprezie turystycznej. Taki przewóz może być oferowany jako dodatkowe świadczenie ubezpieczeniowe za odrębną składką. Dla turystów ma istotne znaczenie możliwość ubezpieczenia bagażu zarówno zabieranego na imprezy turystyczne organizowane przez biura podróży. Często dochodzą do tego problemy językowe wyni­ kające z nieznajomości miejscowego języka i generalnie słabej znajomości języ­ ków obcych przez polskich turystów.302 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 303 poszkodowanemu ubezpieczonemu. gier video i telefonów komórkowych. laptopów i innego sprzętu kom­ puterowego. Jednak nie wszyst­ kie usługi medyczne są objęte tą dostępnością i wyłączony jest przewóz po­ szkodowanego do miejsca zamieszkania lub dalszego leczenia. że tego rodzaju umowy ubezpieczenia powinny być zawierane na co najmniej przeciętne sumy ubezpieczenia w po­ równaniu z podobnymi umowami zawieranymi indywidualnie. jak również na czas indywidualnych podróży. których przedmiotem są ryzyka związane zwłaszcza z kradzieżą. Ma temu przeciwdziałać ubezpieczenie „assistancc tourist" (pomoc w podróży). jak nieszczęśliwy wypadek lub nagłe za­ chorowanie uczestnika. powstałych w okresie ubezpieczenia. że suma ubezpieczenia nie po­ winna być wtedy niższa niż równowartość 10 tys.zwłaszcza zagranicznej . co w rezultacie często prowadzi do rozczarowań wysokością przyznanych świadczeń w razie powstania trwałego uszczerbku na zdrowiu. Jednakże ryzyka związane z narciarstwem. W podróży . wymagają zawarcia odrębnej umowy ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. że ubezpieczenie KLZ obejmuje również koszty poniesione przez ubez­ pieczonego po zakończeniu określonego umową okresu ubezpieczenia. często nie gwarantują turystom oczekiwanej przez nich ochrony ubezpieczeniowej i przewidują wyłączenia odpowiedzialności dotyczą­ ce aparatów fotograficznych. jeżeli wynikają one z leczenia następstw nagłego zachorowania lub nieszczęśliwego wypadku. gdyż tego rodzaju działalność spor­ towa lub rekreacyjna także stwarza zwiększone zagrożenie dla otoczenia i moż­ liwość wyrządzenia szkód osobom trzecim. zł do 20 tys. jak obywatele danego państwa. Pojawiające się wówczas problemy są niełatwe do przewidzenia. zwrot wpłaconej zaliczki czy kosztów wcześniejszego powrotu z wycieczki. Zróżnicowany zakres ochrony ubez­ pieczeniowej obejmuje wtedy określone usługi realizowane na rzecz ubezpie­ czonego za pośrednictwem telefonicznego centrum alarmowego.

• ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych w ruchu zagra­ nicznym (tzw. a zmniejszyła się liczba umów ubezpieczenia na rzecz klientów.18% i 13. Do omawianej grupy ubezpieczeń należy także ubezpieczenie NNW kierow­ cy i pasażera pojazdu mechanicznego. do tropikalnych lasów.05%. Można więc stwierdzić. że pakiety ubez­ pieczeniowe mogą obejmować ubezpieczenie OC za szkody wyrządzone przez ubezpieczonego w następstwie czynu niedozwolonego wyrządzonego w trakcie podróży zagranicznej. ubezpieczenie OC restauratorów i innych przedsiębiorców prowadzących zakłady gastronomiczne lub placówki handlowe sprzedające produkty żywnościowe • ubezpieczenie OC prowadzących parkingi samochodowe. Warto też wiedzieć. • ubezpieczenie NNW gości hotelowych. kuracjuszy w sana­ toriach. Te ostatnie stały się z 2007 r. nie będą­ cych obiektami hotelarskimi. że rola gwa­ rancji bankowych przestała być w tym zakresie tylko symboliczna i wyraźnie wzrosło znaczenie gwarancji ubezpieczeniowych. dominującą formą zabezpieczeń finansowych organizatorów turystyki i na dzień 1 sierpnia 2007 r. na pustynię. W związku z tym można wyróżnić: • ubezpieczenie NNW uczestników wczasów i wycieczek. stanowiły one już 44. Odrębnie trzeba wymienić ubezpieczenia dotyczące ryzyk. Wymienione ubezpieczenia samochodowe (komunikacyjne) są powszechnie znane wszystkim właścicielom i posiadaczom pojazdów samochodowych. O ile na początku 2003 r. Zielona Karta). to w połowie 2006 r. których przedmiot obejmuje: • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od ognia i innych zdarzeń losowych. na które narażeni są przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. które udzielanie i potwierdzanie gwarancji bankowych zaliczają do czynności bankowych. na jakie narażone są osoby korzystające z wyjazdu na wczasy lub do sanatorium. na obszary podbiegunowe. ubezpieczenie OC agentów turystycznych. gwarancje bankowe posiadało zale­ dwie 0. a także rolnicy prowadzący działalność agroturystyczną. w tym za szkody spowodowane przez osoby. • ubezpieczenie assistance samochodowe. proporcje te wzrosły odpowiednio do 9. stepy. Ponadto przedsiębiorcy i rolnicy świadczący usługi hotelarskie są zaintere­ sowani zawarciem umów ubezpieczenia. związane z ryzykami.65% takich podmiotów.. za które ubezpieczony jest odpowiedzialny. 9. lodowce. Wśród ubezpieczeń turystycznych osobne miejsce zajmują ubezpieczenia osobowe należące do grupy ubezpieczeń NNW. jak: • • • ubezpieczenie OC pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. Brak tego rodzaju ubezpieczenia powoduje konieczność zapłaty przez turystę lub jego rodzinę bardzo wysokich kosztów podjętych działań ratowniczych. które ma nadany charakter obo­ wiązkowy przez ustawę o ubezpieczeniach obowiązkowych z 2003 r. • ubezpieczenie OC rolników świadczących usługi agroturytyczne.304 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji • 305 W przypadkach wyjazdów turystycznych na obszary niezamieszkałe. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej w turystyce Zawarcie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów jest jednym z warunków wykonywania przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej w zakresie organizowania imprez tury­ stycznych oraz pośrednictwa turystycznego. do kwater agroturystycznych.. z tendencją dalszego wzrostu. czy choćby skutera śnieżnego. Obejmuje ona koszty zorganizowania i przeprowadzenia takiej akcji. jest zwykle oferowany zainteresowanym w pakietach ubezpieczeniowych. czy na rejsy morskie. Gwarancja bankowa podlega fragmentarycznym regulacjom prawa banko­ wego z 1997 r. • ubezpieczenie kwater agroturystycznych oraz innych obiektów. od kradzieży z włamaniem i rabunku. W takich sytuacjach występuje moż­ liwość zawarcia umowy ubezpieczenia kosztów akcji poszukiwawczej i ra­ towniczej. w tym w szczególności wykorzystania śmigłowca sanitarnego. znacznie zwiększa się ryzyko zaginię­ cia lub nieszczęśliwego wypadku turysty. czy przebywające w obiektach hotelarskich. • ubezpieczenie OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powsta­ łe w związku z ruchem tych pojazdów. W ostatnich latach liczba tego ro­ dzaju gwarancji wyraźnie wzrosła.5% wszystkich takich zabezpieczeń. • ubezpieczenie NNW osób korzystających z wiejskiej bazy noclegowej. które uzyskały obowiązujące wówczas zezwolenia na lego rodzaju działalność gospodarczą.71% wszystkich podmiotów turystycznych. przedsiębiorcy turystyczni inni niż organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni.22. a gwarancje ubezpieczeniowe . ubezpieczenie OC przewoźników. Ten rodzaj ubezpieczenia. Ustawowa definicja gwarancji bankowej określa ją . • ubezpieczenie OC przedsiębiorców hotelarskich. jak w wysokie góry.6. W szczególności są to ubezpieczenia OC takie. statku lub łodzi ratowniczej. • ubezpieczenie NNW uczestników kolonii i obozów. na ko­ lonie lub obozy. • ubezpieczenie obiektów hotelarskich od kradzieży z włamaniem i rabunku. obejmujących zarazem: • ubezpieczenie autocasco (AC). W ramach ubezpieczeń turystycznych mieści się ubezpieczenie OC uczest­ ników imprez turystycznych obejmujących polowania za szkody wyrządzone osobom trzecim przy okazji polowania. mający po­ średni związek z turystyką i rekreacją.

Powstaje on zwykle w wyniku zawarcia umowy zlecenia. Trzeci zaś stosunek prawny jest stosunkiem gwarancji i powstaje między bankiem-gwarantem a beneficjentem gwarancji jako rezultat udzielonej gwarancji. że prawo bankowe w ogóle nie używa określenia „umowa" w odniesieniu do gwarancji bankowej oraz nie normuje wyraźnie ani treści tego typu umowy. Warto podkreślić. Ten stosunek prawny jest określany jako stosunek zlecenia udzielenia gwarancji albo stosunek pokrycia. ani dawniej wojewodowie. Taka umowa jest więc zawierana przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego z bankiem i z tej właśnie umowy klienci jako beneficjenci wyprowadzają swoje uprawnienia. Toteż oma­ wiana umowa może być zaliczona do umów losowych. W załączniku do tej ustawy są wyróżnione dwa rodzaje takiej gwarancji: bezpośrednia i po­ średnia. że umowa gwarancji ubez­ pieczeniowej powinna być zaliczona do umów nienazwanych. a w odniesieniu do organizatorów turystyki . Ustawa o działalności ubezpieczeniowej z 2003 r. Dominuje stanowisko. Na podstawie tych frag­ mentarycznych regulacji można wysnuć wniosek. Ani jednak przyszli klienci organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego. Za takiego beneficjenta uważano także organ zezwalający. że jest to umowa nienazwana. Klienci są w tej sytuacji wierzycielami mającymi roszczenia wobec organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego jako dłużników. przy czym przeważa pogląd. uzależnionych w większym lub mniejszym stopniu od różnych zdarzeń niepewnych. a obecnie marszałkowie województw żadnej umowy gwarancji nie zawierają z bankiem-gwarantem. który zleca udzielenie gwarancji na rzecz swojego wierzyciela. którym są wszyscy przyszli klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika tury­ stycznego.306 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 307 jako jednostronne zobowiązanie banku-gwaranta. które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami. powodujący konieczność zabezpie­ czenia interesów majątkowych wierzyciela. czy umowę. gdyż mają one na celu zabezpieczenie określonego interesu organu zezwalającego lub koncesyjnego bądź podmiotów reprezen­ towanych przez ten organ. Powyższe ustalenia odnoszą się także do udzielania gwarancji ubezpiecze­ niowej. Umowa gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej charakteryzuje się tym. Punkt wyjścia stanowi stosunek pod­ stawowy łączący wierzyciela z dłużnikiem. czy gwarancja stanowi jednostronną czynność prawną. Występują różnice zdań w kwestii. Trudno to zaakceptować w odniesieniu do gwarancji. obejmującego ubezpieczenia ma­ jątkowe oraz inne ubezpieczenia osobowe niż na życie. których wysokość nic może przekroczyć wskazanej w umowie sumy gwarancyjnej. że mamy tutaj do czy­ nienia z umową gwarancji zawieraną między gwarantem a beneficjentem gwa­ rancji. bank wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku. Omawiana umowa jest więc czynnością prawną przysparzającą. ani sposobu jej zawarcia. W odniesieniu do działalności orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych stosunek ten wynika z zawar­ tych przez nich umów o świadczenie usług turystycznych i oznacza konieczność zabezpieczenia interesów majątkowych ich klientów na wypadek niewykonania zobowiązań umownych. zalicza zawieranie umów gwarancji ubezpieczeniowych do czynności ubezpieczeniowych. Ta umowa o charakterze nienazwanym jest więc źródłem jednostronnego zobowiązania banku-gwaranta w stosunku do podmiotów uprawnionych. którym uprzednio był wojewoda uprawniony do występowania na rzecz klientów w sprawach wypłaty środków pieniężnych z tytułu udzielonej gwarancji. Drugi stosunek prawny jest mię­ dzy bankiem . Ustawa o usłu­ gach turystycznych nakładając na organizatorów turystyki i pośredników tury­ stycznych obowiązek posiadania gwarancji lub umowy ubezpieczenia przez cały okres prowadzonej działalności. Taka zapłata stanowi przysporzenie po stronie beneficjenta gwarancji. Ustawa o usługach turystycznych wyraźnie określa.gwarantem a dłużnikiem. że jego źródłem jest umowa gwarancji bankowej zawarta z bankiem przez organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego. przewiduje. której uregulowanie ustawowe jest jeszcze bardziej fragmentaryczne. jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapła­ ty. Osobom tym przysługują wówczas rosz­ czenia o zapłatę. Umowy dotyczące tych dwóch rodzajów gwarancji są zazwyczaj wymieniane wśród tzw. o których mowa w ustawie o usłu­ gach turystycznych. Występuje wówczas niepewność co do zakresu obowiązków gwaranta. Jak bowiem wtedy wskazać beneficjenta gwarancji.także konieczność zapewnienia pokrycia kosztów powrotu klientów do kraju w razie niewywiązania się danego organizatora turystyki z tego obowiązku. Istotną cechą umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej jest spowo­ dowanie w oznaczonych okolicznościach przysporzenia na rzecz innych osób będących beneficjentami gwarancji. że po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty. W przypadku omawianych umów zawieranych przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych chodzi o interesy ich klientów. którymi są klienci danego organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego oraz właściwy miej­ scowo marszałek województwa. że to ci przedsiębiorcy mają przed­ stawić dowód w formie umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia na rzecz klientów. a obec­ nie uprawnienia w tym zakresie posiada właściwy miejscowo marszałek woje­ wództwa. . jak też niewykonanie przez organizatora turystyki obowiązku zapewnienia uczestnikom wycieczki zagranicznej możliwości powrotu do kraju. podobnie jak to generalnie uważa się w odniesieniu do umowy gwarancji bankowej. Występują tutaj trzy stosunki prawne. że istnienie oraz rozmiar świadczenia gwaranta zależy od przypadku. gwarancji koncesyjnych. zaliczone do działu II ubezpieczeń. Takim zdarzeniem niepewnym jest w dziedzinie turystyki możliwość niewykonania zobowiązań umownych przez organizatora turystyki lub pośrednika turystyczne­ go.

Wzorcem w tym za­ kresie była dyrektywa 86/653/EWG w sprawie harmonizacji praw członkow­ skich dotyczących niezależnych agentów handlowych z 1986 r. Jednak w stosunkach związanych z działalnością organizato­ rów turystyki i pośredników turystycznych koszty udzielenia gwarancji banko­ wej lub ubezpieczeniowej są wliczane w koszty imprez turystycznych.przy zawiera­ niu umów na rzecz określonego przedsiębiorcy. 9. Natomiast definicja agenta turystycznego ustalona przez ustawę o usługach turystycznych zawęża działalność takiego agenta tylko do stałego pośrednictwa w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych oraz nic nie mówi o jego wynagrodzeniu. skoro zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej z 2004 r. Nowością obecnej regulacji kodeksowej umowy agencyjnej jest obowiązek nałożony na każdą ze stron zachowania lojalności wobec drugiej. Nie tylko agent jest obowiązany przekazywać dającemu zlecenie wszelkie informacje mające dla niego znaczenie oraz prze­ strzegać jego wskazówek. Pozostałe zagadnienia związane z umowami gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej są omówione w punkcie 1 rozdziału 3 podręcznika. że z reguły dzia­ ła właśnie jako pełnomocnik dającego zlecenie. zawierając w jego imieniu umowy o świadczenie usług turystycznych.23. Podstawą działania agenta turystycznego jest umowa agencyjna zawarta przez niego z organizatorem turystyki wpisanym do rejestru organizatorów tury- styki i pośredników turystycznych lub z innym podmiotem świadczącym usługi turystyczne. że agent mo­ że mieć przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy . podczas gdy druga wymaga udzielenia pełnomocnic­ twa. Pozostawiają one stronom możliwość umownego określenia tego wynagrodzenia. co wyraża sformu­ łowanie. Przecież zgodnie z zasadą ustaloną w kodeksie cywilnym czynności prawnej można dokonać przez przedstawiciela. działalność gospodarcza zawsze ma charakter zarobkowy. Pominięcie tej ostatniej kwestii w ustawowej definicji agenta turystycznego jest niewątpliwie niedopatrzeniem ustawodawcy. że jest to zakazane działanie. Jednak każ­ da ze stron tej umowy może żądać od drugiej pisemnego potwierdzenia treści umowy oraz postanowień ją zmieniających. Co więcej cechą charakterystyczną jego działalności jest to. albo do zawierania umów w imieniu tego przedsiębiorcy. Pierwsza sytuacja polega na stwarzaniu sposob­ ności do zawarcia umów. Zawarcie umowy agencyjnej może nastąpić w dowolnej formie. Odnosi się to w pełni do umów zawieranych przez orga­ nizatorów turystyki z agentami turystycznymi. że stronami tej umowy mogą być tylko przedsiębiorcy. Do zawierania umów w imieniu dającego zlece­ nie oraz do odbierania dla niego oświadczeń agent jest uprawniony tylko wtedy. jeżeli do ich zawarcia doszło w wyniku jego dzia­ łalności lub jeżeli zostały one zawarte z klientami pozyskanymi przez agenta poprzednio dla umów tego samego rodzaju. Podobnie pominięcie w ustawie o usługach turystycznych kwestii. z wyjątkami przewidzianymi przez obo­ wiązujące prawo albo wynikającymi z właściwości czynności prawnej. Unormowanie tej umowy w kodeksie cywilnym uległo w 2000 r. odpłatnego po­ średniczenia . nie daje podstaw do takiej interpretacji. Umowa agencyjna w turystyce Istota działania każdego agenta sprowadza się do stałego. Ewentualne postano­ wienia umowy agencyjnej sprzeczne z tym obowiązkiem lojalności stron są z mocy prawa nieważne. W praktyce z reguły umowy agencyjne są od razu zawiera­ ne w formie pisemnej. dotyczącym warunków wpisu do rejestru działalności regulowanej. Te dwie sytuacje działania agenta wyraźnie odróżnia kodeksowa definicja umowy agencyjnej. O takich wyjątkach nie można mówić w odniesieniu do działalności agenta turystyczne­ go. Poprzednio zaś dającym zlecenie mogła być także osoba fizyczna lub prawna nic prowadząca działalności gospodarczej. że udzielona gwarancja wiąże się z koniecznością uiszczenia prowizji na rzecz gwaranta. Obecnie dający zlecenie ma analogiczny obowiązek przekazywania agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowe­ go wykonania umowy. zasadniczym zmianom. w tym zwłaszcza usługi hotelarskie lub przewozowe. mają­ cym na celu dostosowanie prawa polskiego do prawa UE. to agentowi należy się prowizja. Ważne znaczenie mają kodeksowe regulacje odnoszące się do wynagrodze­ nia agenta. że działa on w zakresie swego przedsiębiorstwa. czyli wynagrodzenie zależne od liczby lub warto­ ści zawartych umów. a do istot­ nych cech umowy agencyjnej w ujęciu kodeksu cywilnego należy odpłatność. Agent może żądać prowizji od umów zawartych w czasie trwania umowy agencyjnej. Należy też podkreślić. Sam beneficjent bezpośrednio nie odczu­ wa tego. Zrzeczenie się lego uprawnienia jest przy tym nieważne. gdy ma do tego umocowanie. Dla celów dowodowych forma ta jest zalecana.308 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 309 Odpowiednikiem świadczenia gwaranta jest po stronie zlecającego udzielenie gwarancji obowiązek zapłaty prowizji za tę gwarancję. Jest to więc umowa kwalifikowana pod względem podmiotowym.w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa . W przypadku organizatora turystyki oznacza to zobowią­ zanie przekazywania swojemu agentowi folderów i innych dokumentów oraz informacji koniecznych do pełnego poinformowania klienta o programie danej imprezy turystycznej oraz warunkach uczestnictwa w niej. Obecnie podkreślony jest samodzielny status prawny agenta. Zawartą umowę cha­ rakteryzuje zatem cecha odpłatności. Jeżeli kwestia ta zostanie pominięta w umowie agencyjnej. że agent tury­ styczny może zostać umocowany do zawierania umów w imieniu dającego zle­ cenie. Z tym ogól­ nym obowiązkiem ściśle wiąże się obowiązek informacyjny ciążący na oby­ dwu stronach omawianej umowy. W obecnym kodeksowym ujęciu umowy agencyjnej zwraca uwagę.

Organizator turystyki wyjazdowej najczęściej stara się o nawiązanie kontak­ tów umownych z zagranicznymi biurami podróży. W takiej sytuacji trudno dochodzić roszczeń regresowych. lokalnymi przewodnikami turystycznymi. W tym pierwszym wypadku jeśli jest nadal wykonywana przez strony po upływie terminu. przewoźnikami czy restaurato­ rami. Umowa agencyjna może być zawarta zarówno na czas oznaczony. co nie zawsze okazuje się w ostatecznym rachunku tańszą metodą działania i nieraz prowadzi do obniżenia standardu usług świadczonych klien­ tom. Ustalenia te nakazują uważać za organiza­ tora turystyki takiego przedsiębiorcę. W przy­ padku zagranicznych wycieczek organizowanych przez polskie biura podróży wchodzą one w stosunki prawne z zagranicznymi biurami podróży. Umowne stosunki organizatorów turystyki z podwykonawcami Organizatorzy imprez turystycznych muszą?. Im pakiet ten jest bardziej zło­ żony. zasady opodatkowania tym podatkiem są w pełni zgodne z rozwiąza­ niami przyjętymi w VI dyrektywie podatkowej. ustalającej specjalny system podatkowy dla biur podróży. podziału ryzyka. Tak jest w szczególności . będącymi reali­ zatorami szczególnych usług.310 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 311 klientów lub obszaru geograficznego. Liczba i rodzaj tych podwykonawców zależy od charakteru danego pakietu usług turystycznych. kulturalnych. Dla zabezpieczenia roszczeń o wynagrodzenie oraz o zwrot tych wydatków agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie. Te z kolei kwestie są przedstawione w punk­ tach I i 2 rozdziału 10 podręcznika. W każdej z wymienionych sytuacji wystąpią dwie podstawowe konsekwen­ cje takiego postępowania przedsiębiorcy. Często wykazują one. Jeżeli więc w czasie trwania umowy agen­ cyjnej została bez udziału danego agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy łub obszaru.24. to poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony. w tym agentów turystycznych. tym więcej różnych podwykonawców bierze udział w wykonaniu zobo­ wiązania. przedsiębiorcami prowadzącymi re­ stauracje lub inne zakłady gastronomiczne. Warto zaznaczyć. Mianowicie będą do niego miały od­ powiednie zastosowanie przepisy ustawy o usługach turystycznych dotyczące ochrony klienta. 9. W braku odmiennych postanowień umownych agent może domagać się zwrotu wydat­ ków związanych z wykonaniem zlecenia. organizatorami imprez sportowych. natury rzeczy korzystać z usług rozmaitych podwykonawców. jeśli były one konieczne i nie przekra­ czają zwykłej wielkości przyjętej w danych stosunkach. przedsiębiorcami hotelarskimi na trasie wycieczki lub w miejscowości docelowej. wprowadzających w błąd klientów. otrzymanych w związku z umową agencyjną. przedsiębiorcami wynajmującymi autokary lub inne środki transportowe wraz z obsługą. który występuje wobec klientów jako agent turystyczny. podmiotami świadczącymi usługi edukacyjne lub lecznicze). Ponadto omawiana umowa w nadzwyczajnych okoliczno­ ściach może być wypowiedziana bez zachowania ustawowych terminów wypo­ wiedzenia. lecz marża pomniejszona o kwotę należnego podatku. Ponadto taki pseudoagent będzie ponosił taką jak organizator turystyki odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie danej umowy o świadczenie usług turystycznych. Te szczególne zasady opodatkowania usług tury­ stycznych dotyczą wszystkich prowadzących tego rodzaju działalność. jeżeli: • w umowach zawieranych z klientami nic wskazuje jednoznacznie właściwe­ go organizatora turystyki. które przyjmują na siebie odpowiedzialność za działania bezpośrednich wykonawców konkretnych usług. które nie mogą być skracane w drodze umownej. na jaki została zawarta. lub • działa jako agent organizatora turystyki. rozrywkowych lub innego rodzaju. czy postanowień co do wyboru prawa właściwego w razie sporu mię­ dzy stronami. jak i na czas nieoznaczony. którego reprezentuje. który nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. jak też ewentualnie z innymi przedsiębiorcami. to agent ten może żądać prowizji również od tej umowy. polskimi lub obcymi przewoźnikami. Umowa zaś zawarta na czas nieoznaczony może być wypowiedziana w ustawowych terminach. Podstawą opodatkowania jest obecnie nie obrót. Niektóre polskie biura podróży organizujące wycieczki zagraniczne decydują się na zawieranie umów bezpośrednio z poszczególnymi zagranicznymi podwy­ konawcami. Jednak co do niektórych usług turystycznych takie bezpośrednie kontakty organizatora turystyki wyjazdowej i samych uczestników wycieczki z podmio­ tami świadczącymi dane usługi są wręcz konieczne. co jest szerzej omówione w punkcie 2 tego rozdziału podręcz­ nika. Niezmiernie ważne są dodane do ustawy o usługach turystycznych ustalenia dotyczące działania agenta turystycznego w szczególnych okolicznościach. lub • działa bez ważnej umowy agencyjnej lub z przekroczeniem jej zakresu. Praktyka dowodzi. wchodzących w skład pakietu usług turystycznych uzgodnionego z klientem (np. że ustalone w ustawie o podatku od towarów i usług z 2004 r. Odnosi się to też do sytuacji niewykonania przez jedną ze stron jej obowiązków w całości lub w znacznej części. co umożliwia uchylanie się od odpowiedzial­ ności zagranicznych biur podróży. że były tylko pośredni­ kami w stosunkach z miejscowymi hotelarzami. że w takich umowach często nie są należycie chronione inte­ resy polskich biur podróży i brak w nich klauzul dotyczących tzw. W umowach tych nieraz brak też ustaleń co do odpowiedzialności za szkody wyrządzone turystom. które wiąże danego organizatora turystyki z jego klientem. Jest to uzależnione od speł­ nienia warunków stosowania tego szczególnego mechanizmu opodatkowania.

składających się na pakiet usług turystycznych uzgodnionych z danym klientem. aby klienci decydowali się na zawarcie różnych umów ubezpieczenia związanych z ryzykami. Niektóre umowy zawierane przez organizatorów turysty­ ki z podwykonawcami są odrębnie przedstawione w tym podręczniku. jakie nieuchronnie łączy się z organizacją imprez turystycznych i udziałem w nich turystów. Wyjątkiem są wspomniane stosunki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. o ile łącznie są spełnione cztery warunki: • zawierana umowa ubezpieczenia wymaga wiedzy jedynie w zakresie ofero­ wanej ochrony ubezpieczeniowej. mogą być zasadniczo dowolnie kształtowane. przewodnicy turystyczni. Wyjątkowymi cechami odznacza się umowa najmu środka transportowego z. Znalazło to wyraz w dokonanej w 2005 r. Korzyści z tego są zasadni­ czo dla wszystkich: organizatorów turystyki i pośredników turystycznych oraz ich klientów. Dzięki tym zmianom przepisów tej ostatniej ustawy nie stosuje się do wykonywania takiego pośrednictwa przez organizatorów turystyki i pośredników turystycznych w razie zrealizowania ustawowych warunków.charakter obligatoryjny.Jednak w świetle przepisów k c . Warto podkreślić. parku rozrywki lub wesołym miasteczku). jeśli będzie sprzeczna z normami prawnymi o charakterze imperatywnym. jak też szczególne formy rozliczeń między stronami. zwiedzanych zamków. jak również sytuacje. Szczególne przepisy prawne mogą przy tym przewidywać inne skutki prawne tego rodzaju sprzeczności. Podobnie w przypadku^ wycieczek mor­ skich klient organizatora turystyki wchodzi w dwa stosunki zobowiązaniowe: jeden wiążący go z biurem podróży organizującym taką wycieczkę. parku wodnym. Umowy w turystyce i rekreacji 313 Omawiane typy umów zawieranych przez organizatorów turystyki należą do umów nienazwanych. Szczególne miejsce wśród tych umów zajmuje umowa alotmentu. o czym jest mowa w punkcie 21 tego rozdziału podręcznika. prowadzący restauracje lub inne zakłady gastronomiczne. • umowa ubezpieczenia jest zawierana jako uzupełnienie usług świadczonych przez organizatora turystki lub pośrednika turystycznego i dotyczy ryzyka . że organizatorzy turystyki i pośrednicy turystyczni często działają jako agenci ubezpieczycieli. Zgodnie z zasadą swobody kontraktowej ustalenia zarówno umów o współ­ pracy. Przy tym w razie przelotu uczestników wycieczki zagranicznej sa­ molotem rejsowym to dany przewoźnik lotniczy staje się kontrahentem pa­ sażera uczestniczącego w wycieczce. Z tymi wykonaw­ cami usług klient z reguły nie wchodzi w żadne stosunki prawne. • pośrednictwo ubezpieczeniowe nie jest podstawową działalnością przedsię­ biorcy. parki narodowe lub skanseny). podmioty działające w innych celach niż zarobkowe (np.. Jednak zasadą jest. Zawarta umowa agencyjna jest wtedy źródłem motywacji organizatorów turystyki i pośredników turystycznych do starań. świadczący usługi w tzw. na które warto zwrócić uwagę. Oznacza to stosowanie znacznych ułatwień.Rozdział 9 w zakresie stosunków organizatorów turystyki z przewoźnikami lotniczymi i morskimi. na które narażeni są turyści. nowelizacji ustawy o pośrednictwie ubezpie­ czeniowym z 2003 r. zasady zmiany oraz wy­ konywania tych umów. Takimi pod­ wykonawcami są przede wszystkim przedsiębiorcy hotelarscy. jak też przede wszystkim dla samych ubezpieczycieli. a jedynie działalnością uzupełniającą. organizatorzy imprez sportowych. świadczącymi usługi żywieniowe na rzecz uczestników imprez turystycznych. za działalność któ­ rych musi przyjąć na siebie w zasadzie pełną odpowiedzialność. Natomiast innego typu stosunki prawne istnieją między organizatorami tury­ styki a ubezpieczycielami. pałaców lub innych zabytkowych miejsc). a więc informacji stosunkowo ograniczo­ nych. że określone usługi dodatkowe wymagają odrębnego uiszczenia należności na rzecz wykonawców (np. czemu poświę­ cone są rozważania zawarte w punktach 16 i 17 tego rozdziału. kulturalnych. Wynika to z ich szczególnego znaczenia praktycznego i z reguły posiadania specyficz­ nych cech. roz­ rywkowych itp. przedsiębiorcy wynajmujący autokary wraz z kierowcami. co jest omówione w następnym punkcie tego rozdzia­ łu. Również w przypadku krajowych imprez turystycznych organizator tury­ styki najczęściej posługuje się licznymi podwykonawcami. Ode­ słania do innych partii podręcznika wymagają również specyficzne stosunki organizatorów turystyki z różnymi zakładami gastronomicznymi. Świadczone na rzecz organi­ zatorów turystyki usługi ubezpieczeniowe mają przy tym . różni przedsiębiorcy będący realizatorami szczególnych usług wchodzących w skład pakietu usług turystycz­ nych uzgodnionego z klientem (np. że uczestnicy wycieczki sami opłacają bilety wstępu do muzeów. Powtarzające się stosunki prawne powstające między organizatorami imprez turystycznych a ich podwykonawcami zwykle są oparte na zawartych umowach o współpracy. określona umowa może okazać się nieważna. albo mieć na celu obejście ustawy. Ci ostatni bowiem nie są podwykonawcami organi­ zatorów turystyki lecz podejmują się świadczenia kwalifikowanych usług finan­ sowych związanych z ryzykiem. obsługą. Takie umowy mogą ustalać szczególne sposoby zawierania kon­ kretnych umów z poszczególnymi podwykonawcami. gdy wyraźnie zostało w drodze umownej ustalone. a drugi będący stosunkiem prawnym z udziałem oznaczonego przewoźnika morskiego. bądź z zasadami współżycia społecznego. zawierana przez organizatorów turystyki z przed­ siębiorcami hotelarskimi.w wypadkach okre­ ślonych przez ustawę o usługach turystycznych . że organizator turystyki ponosi odpowiedzialność za działania wszystkich bezpośrednich realizatorów usług. bliżej przedstawiona w punkcie 5 tego rozdziału podręcznika. jak i konkretnych umów zawieranych przez organizatorów turystyki z podwykonawcami. jest częstą praktyką. jakim jest organizator turystyki lub pośrednik turystyczny.

którzy są klientami biura podróży. Trzeba też zaznaczyć. Należy podkreślić. Akt len także nie ma mocy wiążącej. są tylko zbiorem zalecanych klauzul o charakterze z reguły neutralnym. dla których została dokonana rezerwacja. wymienione organizacje opracowały praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków między hotelarzami a biurami podróży. Są to: • umowa na rzecz indywidualnego klienta (individual dient contract). Trzeba też zaznaczyć. jako wynik doświadczeń w za­ kresie zawierania i wykonywania umów określonego rodzaju. Większość organizatorów turystyki nic mogłaby przecież normalnie funkcjonować bez ścisłego współdziałania z pod­ miotami świadczącymi usługi hotelarskie.314 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 315 uszkodzenia lub utraty bagażu oraz innych ryzyk związanych z usługami w zakresie podróży. definiuje umowę hotelową jako umo­ wę. Duży wpływ na kształtowanie się tych form współpracy mają od dawna dwie organizacje międzynarodowe III&RA oraz UFTAA. kongresów i wy­ staw (contract for meetings. Na bazie powyższego kodeksu został w 1997 r. jak również ustalenia potrzeb w zakresie udostępnienia sal obrad . opracowany w Polsce projekt kodeksu postępowania określający zasady współpracy hote­ larzy z biurami podróży. że zapewni usługi hote­ lowe za określoną opłatą na rzecz podróżnego lub grupy podróżnych. incentive.Tacy bowiem przedsiębiorcy uczestniczą jedynie w zawieraniu umów o świadczenie usług turystycznych (zob. Podobnie przedsiębiorcy hotelarscy z reguły też nie mogą ograniczać swojej działalności tylko do świadczenia usług hotelarskich na rzecz gości in­ dywidualnych. które pierwotnie opraco­ wały dla swoich członków międzynarodową konwencję dotyczącą umów mię­ dzy hotelarzami a biurami podróży. podpisana przez IH&RA i UFTAA w 1999 r. traktowanych jako zorganizowana całość. Gdy konwencja ta przestała obowiązywać w połowie I9S7 r. Wskazany kodeks w świetle prawa polskiego nic stanowi wzorca umowy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. conventions & exhibitions). jakie zostały przyznane grupie.. określających wyma­ gania dotyczące zakwaterowania nie tylko uczestników.. przy czym późniejsze zmniejszenie liczebności grupy poniżej 15 osób wymaga akceptacji hotelarza dla zachowania korzyści. która wymaga określenia na piśmie szczególnych warunków. że obecnie stosowana jest nieco zmieniona wersja praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży. ale jego posta­ nowienia mogą stanowić punkt odniesienia przy formułowaniu ustaleń konkret' nej umowy o współpracy między organizatorem turystyki a przedsiębiorcą hote­ larskim. przy czym grupę stanowi mini­ mum 15 osób. właśnie ten kodeks wyznacza zasady współpracy między hotela­ rzami i biurami podróży w obrocie międzynarodowym. Umowne stosunki organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi Współpraca organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi jest dla obydwu stron po prostu koniecznością. w tym objętych ubezpieczeniem na życie lub ubezpie­ czeniem OC: • wysokość rocznej składki z tytułu umowy ubezpieczenia nie przekracza równowartości 500 euro. ale najczęściej powoływana w publikacjach jest nadal jego wersja z 1991 r. jak też przy składaniu przez organizatora turystyki zamówienia w spra­ wie rezerwacji miejsc noclegowych w określonym hotelu lub innym obiekcie hotelarskim. Dopiero w razie włącze­ nia ich do negocjacji nad zawieranym kontraktem i zaakceptowania przez obie strony umowy dochodzi do włączenia takiego wzorca lub niektórych jego usta­ leń do treści konkretnej umowy. • umowa na rzecz grupy igroup contrad). że nie są podwykonawcami organizatorów turystyki przedsiębiorcy działający w charakterze agentów turystycznych.25. punkt 23 tego rozdziału podręcznika). że postanowienia omawianego kodeksu nic mają mocy bezwzględnie obowiązującej i konkretne umowy hotelowe oraz umowy o współpracy między hotelarzami a biurami podróży mogą zawierać odmienne postanowienia. Toteż występują różne formy prawne współpracy między przedsiębiorcami hotelarskimi a organizatorami turystyki. rodzajów i godzin serwowania uczestnikom wyżywienia i napojów. które to określenie odnosi się do rezerwacji hotelowej dla grupy poniżej 15 po­ dróżnych. imprez motywacyjnych. Jednak ustalenia te są zalecane do stosowania również w obrocie krajowym. Właśnie sposób korzystania z wzorca przez jedną ze stron przy zawieraniu umowy umożliwia zakwalifikowanie go do kategorii wzorców kodeksowych. dotyczące zawierania umów między wskazanymi przedsiębiorcami mającymi siedziby w różnych państwach. To pojęcie umowy jest ujęte szeroko i obejmuje różne rodzaje umów o świadczenie usług hotelarskich. ale muszą zabiegać o przyjazdy zorganizowanych grup w ramach turystyki grupowej lub kongresowej. a czas trwania tej umowy nie przekracza 5 lat. a nie w wykonywaniu takich umów. zawodowe Up. gdyż organizowane imprezy tury­ styczne wymagają zapewnienia ich uczestnikom odpowiednich miejsc noclego­ wych. których wzory są załą­ czone do omawianego kodeksu. 9. a samo autorstwo wzorca nie ma doniosłości prawnej. Powołany praktyczny kodeks postępowania dotyczący stosunków pomiędzy hotelarzami a biurami podróży z 1999 r. • umowa o organizacji spotkań. ale też organizato­ rów oraz VIP-ów. Od połowy 1991 r. • umowa alotmentu (allotment contract). zagraniczne lub międzynarodowe organi­ zacje i zrzeszenia gospodarcze. przez którą hotelarz uzgadnia z biurem podróży. Może to też nastąpić przez włączenie tego ro­ dzaju zalecanych klauzul do oferty jednej ze stron i przyjęcie tej treści oferty przez drugą stronę umowy. Tego rodzaju wzorcowe ustalenia umowne opracowane przez krajowe.

Nadal prowadzeniem obiektu hotelarskiego i świadczeniem usług hotelarskich zajmuje się wtedy przedsiębiorca. czy po prostu umowa o rezerwację miejsc hotelowych. sprzętu audiowizualnego. terminy zmniejszania liczby zarezerwowanych miejsc noc­ legowych oraz ich anulowania. kary umowne lub inne skutki prawne związane ze zmniejszeniem zakresu lub anulowaniem po terminie zarezerwowanych świadczeń. Takie umowy ustalają sposoby składania zamówień dla grup wycieczkowych (liczących nie mniej niż 15 osób) oraz w ramach tury­ styki indywidualnej. a nieraz również sposoby rozstrzygania sporów między stronami. Tego rodzaju umowa jest zawierana z reguły na rok lub sezon turystyczny. drukarek i kserokopiarek. czarter jest z powodów praktycznych zwykle odróżniany od alotmentu. Kwestia odpłatności tego typu umowy jest specyficzna. jeśli następuje to z odpowiednim. Wtedy płaci tylko za miejsca faktycznie wykorzystane. rocz­ ny. Szeroko rozumiana umowa alotmentu to umowa. Ustalenia powołanego kodeksu wymagają przy tym określenia ceny zamówionych usług w tym potwierdzeniu. środków transportu. Wspomniana umowa alotmentu jest bardzo swoistą odmianą umowy hote­ lowej w tej jej postaci. że nie może zrezygnować z zarezerwowanych miejsc hotelowych. Ma to na celu uniknięcie sporów między stronami na tym tle i posiadanie odpowiednich dowodów na piśmie co do treści zawartej umowy hotelowej. choćby miejsca hote­ lowe pozostawały wolne. potwierdzone zamówienie jest stosowaną w praktyce formą zawiera­ nia umowy hotelowej przez organizatora turystyki. czy wieloletni i w tym ostatnim przypadku jej ustalenia mogą wymagać corocznego uściślenia warunków współpracy między stronami. Analizowana umowa jest nieraz określana jako umowa kontyngentu lub przydziału.316 Rozdział 9 Umowy w turystyce j rekreacji 317 i sal wielofunkcyjnych. sposoby płatności należności. Tzw. innych usług i zapewnienia obsługi przez personel hotelowy. która w razie zgłosze­ nia w formie ustnej wymaga niezwłocznego potwierdzenia na piśmie (listem. Trzeba je zaliczyć do umów wzajem­ nych. telegramem. wykupienie miejsc „na pniu"). W określonych w umowie terminach organizator turystyki może przy tym zawiadomić przedsiębiorcę hotelarskiego o rezygnacji z części zakontraktowanych miejsc. Niewątpliwie w świetle prawa polskiego są to umowy nienazwane (chociaż w niektórych państwach są już uregulowane przez prawo). Wówczas jednak nie może on świadczyć usług innym gościom hotelo­ wym niż skierowani przez danego organizatora turystyki. To zwiększone ryzyko wiąże się z niższymi cenami płaconymi przez organizatora turystyki niż w wypadku umowy poprzedniego rodzaju. na mocy której organiza­ tor turystyki rezerwuje określoną liczbę miejsc w obiekcie hotelarskim. ale szeroko rozumiana umowa alotmentu obejmuje także sytuację braku możliwości rezygnacji z rezerwacji przez organizatora turystyki. Również potwierdzenie dokona­ nia rezerwacji powinno być dokonane przez hotelarza na piśmie. organizacyjnej. do którego należy dany obiekt. teleksem. W świetle ustaleń praktycznego kodeksu postępowania dotyczącego stosunków pomiędzy hotelarzami i biurami podróży z 1999 r. Spotkać też można termin „umowa o zapewnienie bazy noclegowej i innych świadczeń". Znacznie większe ryzyko bierze na siebie organizator turystyki przy zawiera­ niu z przedsiębiorcą hotelarskim umowy o współpracy ujętej w taki sposób. umowa hotelowa jest wtedy zawierana na podstawie prośby o rezerwację. ale też innymi dysponentami bazy noclegowej oraz innymi podmiotami niż biura podróży. e-mailem itp. aby zdobyć chęt­ nych i skierować ich do danego obiektu. ustalonym w umowie wyprzedzeniem. .). ceny zamówionych usług noclegowych i usług związanych oraz zasady udzielania rabatu i wypłacania prowizji od zamówionych świadczeń. tryb reklamacyjny w przypadku nienależytego wykonywania usług. Niekiedy przewiduje ona możliwość całkowitej rezy­ gnacji z rezerwacji miejsc hotelowych i to bez konsekwencji finansowych. która jest zawierana między hotelarzem a biurem podró­ ży będącym organizatorem turystyki. Bez takiego konkretnego zamówie­ nia osobom trzecim nie przysługuje prawo żądania od danego przedsiębiorcy hotelarskiego spełnienia na ich rzecz świadczenia w postaci usługi noclegowej. a także akceptacji na piśmie przez organizatora turystyki warunków rezerwacji. Należy podkreślić. to nie mamy wówczas do czynienia z umową dzierżawy. że nawet gdy wszystkie miej­ sca w danym obiekcie hotelarskim przejmie na własne ryzyko organizator tury­ styki (tzw. które to okre­ ślenie jest jednak stosowane nie tylko w stosunkach między hotelarzami i orga­ nizatorami turystyki. Ta forma obejmuje zapylanie o możliwość rezerwacji miejsc hotelowych w oznaczonym terminie z raczej niezbyt dużą szansą na negocjowa­ nie ceny. gdyż ich strony traktują swoje świadczenia jako ekwiwalentne. który z danym przedsiębior­ cą hotelarskim nie ma zawartej umowy o współpracy w którejś z wyżej omó­ wionych postaci. Zawsze jednak są to umowy określające zakres i formy współpracy oraz konsekwencje prawne dostosowane do potrzeb i oczekiwań oraz możliwości stron tego rodzaju umów. co nawiązuje do czarterów w transporcie i z tego powodu jest niezbyt fortunną nazwą. Omawiane umowy o zasadach współpracy między przedsiębiorcami hote­ larskimi a organizatorami turystyki mają różne odmiany i są rozmaicie nazywa­ ne. faksem. działalności rozrywkowej. Wbrew pozorom taka umowa o współpracy nie jest umową o świadczenie na rzecz oso­ by trzeciej. skoro sprowadza się do uzyska­ nia określonego upustu cenowego lub prowizji przez jedną ze stron. W praktyce tego rodzaju umowę określa się często mianem czarteru. Może ona mieć charakter sezonowy. otrzy­ mując wynegocjowane zniżki cenowe i podejmuje starania. mające z natury rzeczy charakter konsensualny. Dopiero bowiem w wykonaniu umowy o współpracy są składane przez danego organizatora turystyki zamówienia dotyczące konkretnych grup turystycznych lub turystów indywidualnych. Ten tzw.

Ten kierunek rozwoju współczesnego hotelarstwa powoduje daleko idące ujednolicenie działania hoteli należących do danej sieci. Organizatorzy turystyki powinni to brać pod uwagę w stosunkach z przedsiębiorcami hotelarskimi. Pośrednie znaczenie dla stosunków między organizatorami turystyki a hote­ larzami zaczyna mieć fakt.318 Rozdział 9 Umowy w turystyce* rekreacji 319 Oprócz organizatorów turystyki podobne umowy o współpracy z przedsię­ biorcami hotelarskimi zawierają również inne podmioty. o ile umowa o świadczenie usług turystycznych nie ustali inaczej. imprezy pobytowe zosta­ ły objęte tym obowiązkiem. turystycznych na rzecz uczestników wycieczek przez osoby posiadające odpo­ wiednie uprawnienia zawodowe. jeśli organizują wy­ cieczkę w kraju lub za granicą dla co najmniej 10 osób realizujących wspólny program. to w praktyce jest regułą. że ich orga­ nizator zapewnia uczestnikom opiekę pilota wycieczek. martwego sezonu. W praktyce jednak wszystkie te postacie dzierżawy nie mają znaczenia w sto­ sunkach organizatorów turystyki z przedsiębiorcami hotelarskimi. Ustawa o usługach 9. Chodzi o zlecenie wykonania wskazanych usług . a nie osobom przypadkowym. Ustawa o usługach tury­ stycznych zobowiązuje organizatorów turystyki do zapewnienia usług prze­ wodnika turystycznego tylko dla wycieczek w kraju. gdyż umowa o imprezę turystyczną może stanowić inaczej. Tak właśnie jest w przypadku wycieczek na terenach górskich leżących na obszarach parków narodowych i n«zcrwatów: przyrody. Sytuacja ta pozwała na wynegocjowanie od hotelarza zniżek cenowych. Są tym często zainte­ resowane zakłady pracy. posługując się oznaczeniem firmo­ wym oraz znakami towarowymi organizatora sieci. Jest to jednak norma prawna o charakterze dyspozytywnym. doty­ czący usług hotelowych lub gastronomicznych. Wobec jednak braku szczególnych przepisów prawnych dotyczących dzierżawy przed­ siębiorstwa występuje wówczas konieczność oparcia tej umowy na kodeksowym uregulowaniu dzierżawy.m. franchising usługowy i handlowy. znających ję­ zyk umożliwiający swobodny kontakt z uczestnikami lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Ustawa o usługach turystycznych nakłada na organizatora takiej wycieczki obowiązek zapewnienia opieki pilota wycieczek znającego język powszechnie używany w kraju od­ wiedzanym lub język uzgodniony z kontrahentem zagranicznym. Takie wycieczki muszą być prowadzone przez górskich przewodników turystycznych. Zawarta wówczas umowa określająca warunki zastosowania obniżonych cen jest korzystna także dla przedsiębiorcy hotelarskiego. Tym samym również tzw. Umowa dzierżawy przedsiębiorstwa jest w świetle prawa dopuszczalna. Dokonana w 2004 r. że coraz większa liczba hoteli funkcjonuje w ramach międzynarodowych systemów hotelowych. przy wykorzystaniu umów franchisingowych. Dokonana w 2004 r.26. nowelizacja omawianej ustawy uściśliła ten obowiązek i poszła jesz­ cze dalej w odniesieniu do obowiązków organizatora wycieczki dla turystów z zagranicy. których pracownicy korzystają przez długie okresy z usług noclegowych w danym obiekcie hotelarskim. Umowa o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich Ustawa o usługach turystycznych zobowiązuje organizatorów imprez tury­ stycznych do zapewnienia ich uczestnikom opieki pilota wycieczek oraz usług przewodnika turystycznego. Należy zaznaczyć. Wtedy korzystający z danej sieci świadczy usługi o określonym standardzie. co wynika ze względów bezpieczeństwa. Nadal nie jest rozwiązany pominięty w ustawie o usługach tury­ stycznych problem sytuacji prawnej tzw. Organizator tego rodzaju wycieczki jest obowiązany zapewnić usługi przewodnika turystycznego i opiekę pilota wycieczek. że zaspokojenie potrzeb w zakresie korzystania z bazy noclegowej przez biuro podróży działające w charakterze organizatora turystyki może nastąpić również przez wydzierżawienie określonego obiektu hotelarskie­ go. rezydentów. co wynika z zasady swobody kontraktowej ustalonej w kodeksie cywilnym. Powołana ustawa nakłada takie zobowiązanie na organizatorów turystyki podlegających obowiązkowi uzyskania wpisu w reje­ strze organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. a także na innych terenach powyżej 1000 m n. jako organizator sieci udziela innemu podmiotowi. Słusznym postula­ tem środowiska pilotów wycieczek jest powierzanie funkcji rezydenta biura podróży osobom przygotowanym do obsługi turystów. któremu gwarantuje zwiększoną liczbę gości hote­ lowych również w okresie tzw. Stosunki między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek mogą mieć różne podstawy prawne. Z odrębnych ustaw i wydanych na ich podstawie roz­ porządzeń może wynikać bezwzględny obowiązek zapewnienia udziału prze­ wodnika turystycznego. których zadaniem jest opieka nad uczestnikami wycieczek pobytowych za granicą. będącej umową nienazwaną. Trzeba odróżnić dzierżawę przedsiębiorstwa od dzierżawy jego majątku bądź tylko niektórych składników majątkowych. w braku odmiennego ustalenia umownego. jakimi są piloci wycie­ czek. Toteż trzeba wspomnieć o istocie umowy franchisingu. w tym ich systemów informacji i rezerwacji. Jeśli chodzi o wycieczki zagraniczne. zwany franchisingodawcą. na podstawie któ­ rej określony podmiot (właściciel). Może to być m.p. licencji na wytwarzanie. Takie umowne wyłączenie omawianego obowiązku nie zawsze jest dopuszczalne. zwanemu franchisingobiorcą. nowelizacja ustawy o usługach turystycznych rozszerzy­ ła obowiązek zapewnienia uczestnikom wycieczek opieki pilota wycieczek przez odniesienie tego obowiązku do wszelkich tego rodzaju imprez turystycz­ nych w kraju i za granicą.in. sprzedaż dóbr lub świadczenie usług na wyznaczonym obszarze i w danym czasie.

to znajduje do niej zastosowanie ustalenie art. Praktyka wy­ kazuje. Jed­ nak pilot wycieczek może też zawierać tego typu umowę jako osoba fizyczna nieprowadząca działalności gospodarczej. cywil­ ną dyscyplinarną i organizacyjną.c. 750 k. Czasem zdarza się. co umoż­ liwia organizatorom turystyki narzucanie zwłaszcza pilotom wycieczek nieko­ rzystnych ustaleń umownych. nie rodząc więzi o charakterze stałym z or­ ganizatorem turystyki. organizatorzy tury­ styki najczęściej zawierają z pilotami wycieczek umowy o świadczenie usług pilotarskich. które nie są uregulowa­ ne odrębnymi przepisami. jak też do dokonywania oznaczonych płatności środka­ mi pieniężnymi powierzonymi przez organizatora turystyki. Ponoszą oni różnego rodzaju odpowiedzialność: karną. zwłaszcza w przypadkach okazjonal­ nego świadczenia usług pilotarskich. Właśnie jednostkami organizacyjnymi zrzeszającymi przewodników turystycznych są w szczególności Biura Obsługi Ruchu'Turystycznego PTTK. zobowiązująca tych ostatnich do stałego przyjmowania zleceń prowadzenia określonych wycieczek. Obejmuje on upoważnienie do podej­ mowania różnych decyzji związanych z zakwaterowaniem i wyżywieniem uczestników wycieczki. ani w ustawie o usługach turystycznych. nakazujący odpo­ wiednie stosowanie przepisów o zleceniu. Do niej także stosuje się art. w któ­ rych znajduje się wiele interesujących zabytków i występuje duże zapotrzebo­ wanie na usługi przewodnickie. ani nie stwarzając podporządkowania zleceniodawcy. że przedsiębiorcy będący organiza­ torami turystyki podlegającymi obowiązkowi uzyskania wpisu w rejestrze orga­ nizatorów turystyki i pośredników turystycznych są obowiązani wystawić prze­ wodnikowi turystycznemu i pilotowi wycieczek pisemne zlecenie. Działając w zakresie umo­ cowania dany przewodnik turystyczny lub pilot wycieczki jest pełnomocnikiem organizatora turystyki. Między takim biurem a przewodnikami tury­ stycznymi jest zawierana w sposób wyraźny lub nawet dorozumiany umowa o charakterze ciągłym. Taka sytuacja występuje niekiedy w dużych miastach. Zakres tego umocowania jest z natury rzeczy znacznie szerszy w przypadku pilotów wycieczek. że jest to umowa nieodpłatna. specjalizujące się właśnie w zakresie świadczenia usług przewodnickich. Częściej piloci wycieczek są zatrudniani w biurach po­ dróży na podstawie umowy o pracę. oraz upo­ ważnienie do działania w imieniu organizatora w zakresie niezbędnym do prowadzenia danej imprezy turystycznej.c. Omawiana umowa zobowiązuje pilota do wykonywania określonych czynności faktycznych i prawnych. Dążąc do obniżenia kosztów własnych. powodujących obciążenie pilotów dodatkowymi obowiązkami. Podczas wycieczek zagranicznych piloci często muszą oprowa­ dzać uczestników po odwiedzanych miejscowościach. Upoważnienie zaś do działania w imieniu organizatora turystyki jest z reguły udzielane przezeń w ramach zawieranych umów z przewodnikami turystycznymi i pilotami wycie­ czek. że jest to rozwiązanie preferowane przez organizatorów turystyki. czy ze stowarzyszeniami ich zrzeszającymi. Przewodnicy turystyczni są stosunkowo rzadko zatrudniani na podstawie umowy o pracę. Ustalenia te są mało precyzyjne i nie uwzględniają zróżnicowanych stosunków prawnych między organizatorami turystyki a przewodnikami turystycznymi i pilotami wycieczek. chroniące uprawnienia miejscowych przewodników turystycznych. administracyjną. Takie pisemne zlecenia w praktyce często nie są w ogóle wystawiane. Umowa tego typu jest zaw. 750 k. Skoro jest to umowa o świadczenie usług. .320 Rozdział 9 Umowy w turystyce i rekreacji 321 turystycznych ogranicza się do stwierdzenia. Powstają więc biura podróży zatrudniające przewodników turystycznych. jeśli świadczenie usług pilotarskich zgłosi do ewidencji działalności gospodarczej. muzeach i obiektach za­ bytkowych oraz udzielać o nich informacji. Również umowa o świadczenie usług przewodnickich nie jest uregulowana żadnymi przepisami. Jest tak w sytuacji braku ustawowego uregu­ lowania umów o świadczenie usług przewodnickich lub pilotarskich. ani w żadnej innej ustawie. określając w nim miejsce (obszar) i czas usługi przewodnickiej lub pilotarskiej. Obowiązujące prawo nie chroni należycie interesów przewodników tury­ stycznych i pilotów wycieczek w ich stosunkach z organizatorami turystyki. zgodnie z którym do tego typu umowy stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Jednakże ze względu na sezonowość w organizacji wycieczek wielu biurom podróży nie opłaca się zatrudniać na stałe pilotów wycieczek. a nie w postaci odrębnego oświadczenia woli. Pilot wycieczki może przy tym występować w tej umowie jako przedsiębiorca.erana przez organizatorów turystyki bezpośrednio 2 przewodnikami turystycznymi albo % biurami podróży zatrudniającymi przewodników turystycznych. Wskazana umowa o świadczenie usług pilotarskich nie jest uregulowana w kodeksie cywilnym. zwane też umowami pilotażu wycieczki. co narusza obowiązujące prawo.

Rozumienie tego pojęcia w prawic polskim jest bardziej rygorystyczne niż określone w dyrektywie 90/314/EWG. ale także zdarzenia nadzwyczajne w postaci zaburzeń życia zbiorowego. jest możliwość ograniczenia od­ powiedzialności organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wyko­ nanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwukrotności ceny danej impre­ zy turystycznej względem każdego klienta. jak np. Powoduje to w konsekwencji poszerzenie zakresu odpowiedzialności organizatora turystyki w porównaniu z ustalonym w tej dyrektywie. Jedną z nich jest działanie lub zaniecha­ nie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykona­ nia umowy przez organizatora turystyki. Przy tym wcale nie musi to być zacho­ wanie zawinione przez klienta. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. Taki też cel ma zakaz wprowadzony w 2000 r. lawina. Wystarcza wykazanie np. Konwencja Warszawska z 1929 r. Chodzi tutaj jedynie o osoby nieuczestniczące w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie. czy Konwencja Europejska z 1962 r.1. To na organizatorze turystyki spoczywa ciężar wykazania okoliczności zwalnia­ jących go od odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania. zamieszki lub działania wojenne. które są ujęte w sposób zobiektywizowany. braku koniecznej współpracy ze strony klienta przy wykonywaniu zobowiązania i niezgłoszenie się na czas do odprawy na lotnisku. Powołana dyrektywa wyraźnie zezwala na to. Trzecią okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od analizowanej odpowiedzialności jest siła wyższa. co jednak jest dopuszczalne.. Ten stan rzeczy byl krytyko­ wany w nauce prawa i te uwagi krytyczne zostały w części wykorzystane przy nowelizacji omawianej ustawy w 2000 r. Przykładem tego rodzaju okoliczności może być atak terrorystyczny. aby wiążąca Polskę umowa międzynarodowa prze­ widywała ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki. a nie ograniczenie odpowiedzialności. była niepełna i w znacznej sprzeczności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG w sprawie zorganizowanych podróży. która ujmuje je szerzej. Wykazanie tych dodatkowych uwarunkowań także obciąża organizatora turystyki. Za uczestnictwo tych osób przy realiza­ cji imprezy turystycznej jej organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może się zwolnić dowodem braku winy własnej w wyborze tych osób lub nad­ zorze nad nimi. Dla ochrony uczestników imprez turystycznych omawiane przepisy ustawy o usługach turystycznych nałożyły na organizatorów turystyki obowiązek udzie­ lania pomocy poszkodowanym klientom w czasie trwania określonej imprezy także w sytuacji. Nie stoi to jednak na przeszkodzie. Jej przykładem może być w szczególności sztorm. Trzeba podkreślić. Drugą okolicznością zwalniającą organizatora turystyki od omawianej odpo­ wiedzialności jest działanie lub zaniechanie osób trzecich. Obecnie podstawy prawne tej odpo­ wiedzialności są oparte na zasadzie ryzyka. jeśli ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć. Wyłą­ czenie omawianej odpowiedzialności może nastąpić tylko przez wykazanie przynajmniej jednej z określonych w ustawie okoliczności zwalniających. zgodnie z którym nie można w drodze umowy wyłączyć lub ograniczyć wyżej omówionej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa. W istocie chodzi tutaj o ogranicze­ nie wysokości odszkodowania. wakacji i wycieczek. gdy wyłączona jest odpowiedzialność danego organizatora za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług tury­ stycznych. Zgodnie z przepisami omawianej ustawy następuje to w razie umieszczenia w treści urno- . aby prawo wewnętrzne w celu ochrony konsumenta zawierało ustalenia bardziej rygorystyczne niż w dyrektywie. czy uderzenie pioruna lub inne działania przyrody o charakterze katastrofalnym.. Działania i zaniechania podwykonawców oraz ich pracowników i osób działają­ cych na ich zlecenie nic mogą więc w żadnym wypadku być podstawą zwolnie- nia organizatora od odpowiedzialności. że postępowanie osób trzecich jedynie wów­ czas może być uznane za okoliczność zwalniającą. Oczywiście powinna to być ratyfikowana umowa międzynarodowa. Jest to rozwiązanie prawne oczywi­ ście korzystne dla klientów biur podróży organizujących imprezy turystyczne..Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji oćo ROZDZIAŁ Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 10. Konwencja Ateńska z 1974 r. jak np. COTIF z 1980 r. Odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o imprezę turystyczną Pierwotna regulacja zasad oraz zakresu odpowiedzialności kontraktowej or­ ganizatora turystyki w ustawie o usługach turystycznych z 1997 r. do omawianej usta­ wy. powstałego z umowy o świadczenie usług turystycznych.. Nowym rozwiązaniem prawnym wprowadzonym do ustawy o usługach tury­ stycznych podczas jej nowelizacji w 2000 r. Konwencja Montrealska z 1999 r.

biorąc pod uwagę jedynie cenę poszczególnych utraconych lub nienależycie wykona­ nych usług turystycznych. Jednakże omawiane ustalenia mogą być cen- ną wskazówką dla organizatorów turystyki w Polsce przy rozpatrywaniu re­ klamacji klientów dotyczących nienależytej realizacji imprez turystycznych. które co do szkód innych niż na osobie pozwalają na wprowadzenie w prawie wewnętrznym możliwości umownego ograniczenia wysokości odszkodowania. Należy podkreślić. W przypadku analizowanego wyroku ETS nie jest to proste do za­ stosowania na gruncie prawa polskiego. Także polskie sądy w tego typu sprawach niezmiernie trudnych dowodowo mają dzięki Tabeli Frankfurckiej punkt odniesienia. na którym wszak ciąży obowiązek udowodnienia tej przesłanki odpowiedzialności organizatora turystyki. W konse­ kwencji w omawianej sprawie odpowiedzialność za taką szkodę poniósł organi­ zator dwutygodniowych wczasów w Turcji. że ścisłe udo­ wodnienie wysokości żądania jest niemożliwe lub utrudnione. interpretując art. że szkoda wyrządzona klientowi w razie niewykonania lubnienależytego wykonania zobowiązania. zasądzić odpo­ wiednią sumę według swej oceny opartej na rozważeniu wszystkich okoliczno­ ści sprawy. Na podkreślenie zasługuje stanowisko wymie­ nionego autora. Może to być w szczególności tylko częściowa realizacja programu danej imprezy. 471 k. Powołany artykuł w sprawach o naprawienie szkody umożliwia sądowi. Dotyczy to usług w zakresie zakwaterowania. Takie swoiście zryczałtowane odszkodowanie lepiej odpowiada specyficznym cechom usług turystycznych.. Tabeli Frankfurckiej. z powodu pominięcia cech specyficznych turystyki kwalifikowanej i część sądów niemieckich nie stosuje jej. . chociaż jest ona w Niemczech krytykowana w wielu punktach m. to muszą oni mieć zapewnioną możliwość domagania się odszkodowania za szkodę niemajątkową.in. 322 k. W kwestii ustalenia wysokości szkody poniesionej przez uczestnika imprezy turystycznej przydatne są bogate doświadczenia w tym zakresie orzecznictwa niemieckiego. Ważny jest także utracony wypoczynek. Warunkiem jest. Szczególnie trzeba podkreślić wręcz przełomową rolę w zakresie orzekania przez sądy w sprawach o zmarnowany urlop podczas imprezy turystycznej. niezależnie od lego. czy brak zadowolenia z udziału w wycieczce. mając ponad 40° temperatury i wymagając stałej opieki rodziców.Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 325 wy o świadczenie usług turystycznych wskazanego ustalenia. zgodnie z wykład­ nią dyrektywy 90/314/EWG. które jednak nic może dotyczyć szkód na osobie. wyżywienia i transportu oraz innych świadczeń przewi­ dzianych w katalogu lub ofercie biura podróży będącego organizatorem turysty­ ki. który uzna. Liczne rozbieżności w orzekaniu przez sądy niemieckie w spra­ wach związanych z organizacją imprez turystycznych doprowadziły do przyjęcia tzw. Nesterowicz. jak sobie w analogicznych sytu­ acjach radzą sądy niemieckie. Każda inna interpretacja pojęcia „szkoda" pro­ wadziłaby do postawienia pod znakiem zapytania celu powołanej dyrektywy. że analizowane unormowa­ nie pozostaje w zgodności z ustaleniami dyrektywy 90/314/EWG.c. że nie można oceniać wysokości szkody. Trzeba zaznaczyć.p. jaką jest utrata przyjemności z pobytu na wczasach i niemożność odpowiedniego wykorzystania urlopu. oznaczało to już wtedy nie tylko konieczność implementacji dy­ rektyw do prawa krajowego przez uchwalenie odpowiednich ustaw. ale miała zobowiązania wynikające z Układu Europejskiego o stowarzysze­ niu z 1991 r. czy nie. dokonaną przez ETS w powołanej sprawie. Przepisy bowiem kodeksu cywilnego oraz ustaw odrębnych przewidują możliwość zadośćuczynienia za doznaną krzywdę tylko w ramach odpowiedzialności deliklowej i to wyłącznie w przy­ padkach wskazanych ustawowo. Oczywiście te ustalenia Tabeli Frankfurc­ kiej w ogóle nic są wiążące dla polskich sądów rozstrzygających spory związa­ ne z nienależytym wykonaniem usług turystycznych w ramach pakietu usług stanowiących imprezę turystyczną. gdy Polska jeszcze nie była członkiem UE. Wykazanie tej szkody oraz jej wysokości jest z reguły bardzo trudne i poszkodowany klient. Tym bardziej może to być trzykrotność ceny imprezy turystycznej. wymagającym jedno­ litej interpretacji dyrektywy 90/314/EWG we wszystkich państwach członkow­ skich UE. jaką spełnił powołany już wyżej wyrok ETS z 12 marca 2002 r. Trafna jest sugestia E. Rodzice ci mieli więc zmarnowany urlop. że polski sąd rozpatrując sprawę o roszczenia odszkodowawcze za zmarnowany urlop. których klient został pozbawiony. czy dane prawo krajowe przewiduje odszkodo­ wanie za szkodę niemajątkową. których nie da się jednoznacznie wyrazić w kategoriach uszczerbku majątkowego. Lętowskiej o potrzebie szerszego stosowania przez sądy art. za którą powinien ponieść odpowie­ dzialność organizator wczasów. ale także obowiązek interpretacji ustaw zgodnie z treścią dyrektyw oraz orzecznic­ twem ETS. Trzeba niewątpliwie zgodzić się z tym stanowiskiem ETS. że skoro celem dyrektywy 90/314/EWG jest ochrona interesów konsumentów w związku z urlopem. Toteż warto odesłać do polskich tłumaczeń Tabeli Frankfurckiej. W nauce prawa podkreśla się. powinien przyznać zadośćuczynienie pieniężne w ramach odpowiedzialności kontraktowej. znajduje się w położeniu nie do pozazdroszczenia. może być następstwem bardzo róż­ nych działań biura podróży będącego organizatorem imprezy turystycznej. co niewątpliwie słusznie wskazany Trybunał uznał za szkodę niemajątkową. czy różne uciążliwości występujące w trakcie jego realizacji. aby ograniczenie takie nie było nierozsądne. Tabela ta określa rodzaje wad mogących powstać podczas imprezy turystycznej oraz ustala procentowe obniżki ceny danej im­ prezy w razie wystąpienia poszczególnych wad.c. podczas których dziecko uczestni­ ków tej imprezy turystycznej o charakterze pobytowym zatruło się salmonellą z powodu bezspornych niedopatrzeń organizatora i do końca pobytu poważnie chorowało. Jak słusznie wskazał M. Granica w postaci dwukrotności ceny imprezy turystycznej musi być uznana za rozsądne ograniczenie i trudno ją kwestionować. Trybunał ten uznał.

Odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej Organizator turystyki jest zobowiązany nie tylko do realizacji programu im­ prezy turystycznej. bądź powierzony takiej osobie albo podwykonawcy. którym wy­ konanie zobowiązania powierza. Wymaga to szybkich reakcji ad hoc. albo którym powierza wykonanie usługi. oraz takie.2. Chodzi zwłaszcza o ważne dla bezpieczeństwa uczestników informacje o wymaganiach zdrowotnych oraz o szczególnych zagrożeniach dla życia i zdrowia na odwiedzanych obszarach. zajmowaniu miejsc w hotelach. Znane są korzystne dla klientów orzeczenia sądowe zapadłe w tego rodzaju sprawach. W razie śmierci. Dotyczy lo zwłaszcza sytuacji przenoszenia i przewożenia bagażu oraz jego przechowywa­ nia w miejscach pobytu uczestników wycieczki. Wymaga to wysokiego stopnia staranności organizatora i uzasadnia wprowadze­ nie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpiecze­ nia NNW i KLZ na rzecz osób uczestniczących w imprezach turystycznych za granicą. punkt 18 rozdziału 9 podręcznika). Szczególna sytuacja jest w razie wniesienia bagażu uczestnika imprezy tury­ stycznej do hotelu lub podobnego zakładu. Orzecznictwo w tych sprawach nie jest jednolite. Zależy to od wykazania przez poszko­ dowanego uczestnika winy własnej organizatora lub osób. czy podczas synchronizacji zwiedzania różnych zabytków). trzeba również zwrócić uwagę na trudności dowodowe z wykazaniem wysokości poniesionej przez klienta szkody w razie skorzystania przezeń ze świadczeń zastępczych o innych cechach niż ustalone w umowie o świadczenie usług turystycznych. Niezależnie od odpowiedzialności przedsiębiorcy hotelarskiego (zob. Z których pomocą zobowiązanie wykonuje. Trzeba odróżnić sytuacje. gdy organizatorowi lub osobom dzia­ łającym w jego imieniu można postawić zarzut winy w wyborze przedsiębiorcy hotelarskiego albo co do braku poinformowania uczestników o możliwości od­ dania pieniędzy i wartościowych rzeczy do depozytu hotelowego. Natomiast jeżeli bagaż został umieszczony w miejscu wskazanym przez organizatora imprezy turystycznej lub osobę działającą w jego imieniu. ale dominuje tendencja rozszerzająca zakres odpowiedzialności organizatora turystyki za utracony lub uszkodzony bagaż uczestników wycieczki. pkt 9 tego rozdziału podręcznika) również organizator imprezy może być w pewnych sytuacjach pociągnięty do odpowie­ dzialności za utratę lub uszkodzenie rzeczy wniesionych przez uczestnika wy­ cieczki.326 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 327 Omawiając problematykę odpowiedzialności kontraktowej organizatora tury­ styki. Dotyczy to zwłaszcza wypadków. Odrębnie należy wspomnieć o sytuacji. . ale także do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia uczestnika im­ prezy turystycznej oznaczać to może niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania umownego przez organizatora turystyki i rodzić jego odpowie­ dzialność kontraktową. Przyjęcie tych świadczeń przez uczestnika imprezy tury­ stycznej powoduje znaczne skomplikowanie jego stosunku do organizatora i zakresu ewentualnych roszczeń odszkodowawczych. wniesiony do hotelu lub podobnego zakładu. podejmo­ wanych w miarę potrzeby przez pilota wycieczki oraz inne osoby działające w imieniu organizatora. którymi się posługuje (np. Wówczas jego odpowiedzialność za przewo­ żony bagaż jest oparta na przepisach prawa przewozowego (zob. gdy został umieszczony w miejscu wskazanym (np. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora imprezy turystycznej swoim za­ kresem obejmuje także szkody poniesione przez uczestników w razie utraty lub uszkodzenia ich bagażu. w luku bagażowym autokaru) lub powierzony osobom działającym w imie­ niu organizatora lub jako jego podwykonawcy. Jednak równie dobrze wskazane rodzaje szkody na oso­ bie mogą być spowodowane czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizują­ cego daną imprezę turystyczną. gdy biuro podróży działa w charakte­ rze przewoźnika samochodowego. Nawet w konkretnej sytu­ acji można je określić tylko w przybliżeniu. to odpowiedzialność organizatora za utratę lub uszkodze­ nie takiego tzw. jak też osób. W pierwszym wypadku ze wzglę­ du na bezpośrednie sprawowanie opieki nad swoim bagażem podręcznym przez każdego z uczestników imprezy organizator turystyki tylko wyjątkowo ponosi odpowiedzialność w tym zakresie. Starannie wykonywany obowiązek pieczy nad uczestnikami imprezy turystycznej jest w stanie zapewnić uczestni­ kom uniknięcie wielu zagrożeń dla ich bezpieczeństwa. jak również osób. a także podawania uczestnikom informacji o prewen­ cyjnym charakterze. w razie bałaganu organizacyjnego przy podstawianiu autokaru. pkt 8 tego roz­ działu podręcznika). Do tego rodzaju sytuacji znajdują odpowiednie zastosowanie przepisy kodeksowe o umowie przechowania (zob. gdy bagaż pozostaje pod nadzorem uczestnika imprezy turystycznej. 10. pilota wycieczki). Przy tym do omawianego obowiązku zapewnienia bezpieczeństwa uczestnikom imprezy turystycznej należy dodać ciążący zarazem na organizatorze turystyki obowią­ zek pieczy nad uczestnikami. Jeszcze trudniej jest skonkretyzo­ wać roszczenia odszkodowawcze klienta w wypadku nienależytej organizacji wycieczki (np. Przez cały czas trwania wycieczki jej organiza­ tor nic może uchylić się od odpowiedzialności za bagaż uczestników. Występujące nieraz w umowach o imprezę turystycz­ ną klauzule zmierzające do uchylenia odpowiedzialności organizatorów za tego rodzaju szkody w mieniu uczestników trzeba uznać za nieważne z mocy prawa. zasądzające zwrot części uiszczonej ceny wycieczki. osób działających w jego imieniu. bagażu powierzonego jest oparta na zasadzie winy domnie­ manej. Przecież organizator jako dłużnik jest odpowiedzialny za działania i zaniechania osób. Znajdują wtedy zastosowanie przepisy kodeksowe ustalające zasadę odpowiedzialności dłużnika za niezachowanie należytej staranności.

W komentarzu do tego orzeczenia dotyczącego szkód doznanych przez turystów w wyniku oberwania się balkonu pokoju gościnnego. stwier­ dzając. co doprowadziło do jego śmierci. że przepisy ko­ deksowe dotyczące odpowiedzialności deliktowej za cudze czyny. Warto powołać orzeczenie SN z 28 marca 1968 r.. Jego bowiem odpowiedzialność deliktowa za śmierć lub uszkodzenie ciała osób przewożonych autokarem jest oparta na zasa­ dzie ryzyka. W razie jednak oparcia roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki na zasadzie winy wykazanie tej winy obciąża po­ szkodowanego klienta.c.c. 474 k. W szczególności tak uznał SN w uchwale z 25 lutego 1986 r. Nesterowicz zajął niewątpliwie słuszne stanowisko. Niekiedy zaś to przepisy o odpowiedzialności deliktowej wyznaczają prymat odpowiedzialności z tytułu czynu niedozwolonego. co chroni należycie interesy poszkodowanych (zob. nie znajdują zastosowania do sytuacji. które obej­ muje zagwarantowanie bezpiecznych warunków przewozu nie tylko na trasie danej imprezy. z zastrzeżeniem. jak również ubezpieczeń OC organizatorów turystyki. spowodowane wypadkiem nieostrożnie prowadzonego autokaru wynajętego wraz z kierowcą w celu realizacji jednego z dodatkowych punktów programu imprezy turystycznej. pozostawiając poszkodowane­ mu możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego.. Wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z 28 kwietnia 1970 r. że podobna odpowiedzialność organizatora turystyki za szkody osobowe poniesione przez klientów ma miejsce w razie ich zakwaterowania w hotelu. Skoro w przeszłości roszczenia klientów w stosunku do organizatorów im­ prez turystycznych z tytułu poniesionych szkód osobowych były najczęściej uwzględniane przez sądy w ramach reżimu odpowiedzialności kontraktowej opartej na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego. gdy przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną występuje zarazem jako przewoźnik samochodowy. zgodnie z którym w razie zbiegu podstaw odpowiedzialności to sąd orzekający powinien zdecydować.. w którym został podkreślony obowiązek biura podróży zakwatero­ wania klientów w takich pomieszczeniach. w którym zostali zakwaterowani. została uznana odpowiedzialność kontraktowa biura podróży za uszkodzenie ciała i rozstrój zdrowia uczestnika imprezy turystycznej. punkt 1 tego rozdziału podręcznika). Już w przeszłości na podstawie ogólnych regulacji kodeksowych doty­ czących wykonywania zobowiązań i skutków ich niewykonania sądy polskie wydawały korzystne dla klientów biur podróży wyroki w sprawach dotyczących roszczeń z tytułu szkód osobowych poniesionych przez uczestników wycieczek. W ramach obowiązków wynikających z zawartej umowy o świadczenie usług turystycznych organizator turystyki ma obowiązek zapewnienia uczestni­ kom imprezy turystycznej szeroko rozumianego bezpieczeństwa. Jednoczesne oparcie odpowiedzialności biura podróży za szkody osobowe na podstawie kontraktowej i deliktowej musi wywoływać wątpliwości. M. w ramach które­ go będą dochodzone roszczenia odszkodowawcze. co trzeba też odnieść do innych rodzajów obiektów hotelarskich. że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontrakto­ wy i za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art. gdy przedsiębiorca będący organizatorem imprezy turystycznej powierza podwykonawcom wykonanie poszczególnych usług tury­ stycznych. Po­ dobnie korzystne dla poszkodowanych turystów było orzeczenie SN z 6 kwiet­ nia 1977 r. ale również podczas korzystania przez uczestników z usług do­ datkowych przewidzianych jej programem. że obecnie w szerszym zakresie takie roszczenia będą dochodzone przez klientów na podstawie omówionej wyżej zasady ryzyka wprowadzonej do ustawy o usługach turystycznych (zob. Obecnie odpowiedzialność organizatora turystyki za niewykonanie lub nienależyte wy­ konanie umowy o świadczenie usług turystycznych w stosunku do szkód na osobie nie może być ograniczona kwotowo w drodze umownej.Inaczej jest właściwie tylko wte­ dy. to można oczekiwać. W wypadku szkody na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych w stosun­ ku do organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. którym powierzył wykonanie określonych czynności. Taki zbieg roszczeń jest przewidziany w k. że nie ponosi winy w wyborze osób. punkt 7 tego rozdziału podręcznika). Prawo polskie generalnie do­ puszcza taki zbieg podstaw odpowiedzialności. na mocy którego biuro podróży zostało pociągnięte do odpowiedzialności kontraktowej za niezapewnienie koniecznej pomocy lekarskiej uczestnikowi wycieczki zagranicznej. Toteż orzecznictwo sądowe skłania się do uznania. Na po­ parcie tych zastrzeżeń można odwołać się do wyroku SN z 15 stycznia 1998 r. że z istniejącego uprzednio zobowiązania może wynikać co innego. która z podstaw odpowiedzialności jest korzystniejsza dla poszkodowanego i na niej właśnie oprzeć rozstrzygnięcie danej sprawy. W konse­ kwencji zwiększone jest ryzyko ponoszone przez organizatorów imprez tury­ stycznych i wzrasta też rola ubezpieczeń NNW i KLZ uczestników imprez turystycznych. że sumy gwarancyjne określone w umowach ubez­ pieczenia NNW lub OC wyznaczają jedynie granice odpowiedzialności gwa­ rancyjnej ubezpieczyciela i nie zamykają możliwości dochodzenia w stosunku do organizatorów turystyki roszczeń odszkodowawczych z tytułu poniesionych .. aby ich stan techniczny nic zagra­ żał życiu i zdrowiu ludzi.328 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 329 którym powierzył on wykonanie zobowiązania. a organizator turystyki może stosunkowo łatwo wykazać. W sprawie tej została zarazem na podstawie przepisów o odpowiedzialności deliktowej zasądzona renta oraz odszkodowanie na rzecz małoletnich dzieci z tytułu znacznego pogorszenia ich sytuacji życio­ wej. Należy w związku z tym pamiętać. jak też bezpiecznego pobytu w hotelu oraz bezpiecznego korzystania z restauracji w trakcie trwania im­ prezy.

jeśli określone zlecenie klienta ma charakter odpłatny. Ważne jest. Odpowiedzialność kontraktowa agenta turystycznego Agent turystyczny ze względu na stale pośredniczenie przy zawieraniu z klientami umów o świadczenie usług turystycznych oraz zawieranie tego typu umów w imieniu organizatora turystyki lub innego usługodawcy ponosi odpo­ wiedzialność odszkodowawczą w znacznie węższym zakresie niż organizatorzy . wynika to z braku precyzji powołanej dyrektywy. 10. Natomiast ustawa o usługach turystycznych odnosi swoje ustalenia do organizatorów turystyki i pośredników turystycznych. Ten ostatni działa we własnym imieniu. która ma być świadczona w związku z wyjaz­ dem turystycznym. Odpowiedzialność kontraktowa pośrednika turystycznego Dyrektywa 90/314/EWG przewiduje. Wskazania zawarte w informacjach pisemnych podanych klien­ towi przez pośrednika turystycznego stają się elementem umowy zawartej z danym klientem. Jak słusznie wyjaśnia M. sprzedawca podróży turystycznej przygotowanej przez or­ ganizatora. Wówczas bowiem istnieje możliwość naruszenia intere­ sów mocodawcy. to z natury rzeczy podmiot ten zasadniczo nie ponosi odpowie- dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powstałe­ go z tej umowy. że sytuacja prawna znacznie komplikuje się. Dopuszczalny jest jednak w tej mierze wyjątek i umocowanie do działania pośrednika turystycznego może wyraźnie akceptować reprezento­ wanie przezeń obydwu stron. gdyż tego wymaga staranność zawodowa. Odpowiedzialność pośrednika turystycznego jest ograniczona do należy­ tego wykonania przyjętego zlecenia klienta.3. przepisy o wykonaniu i skut­ kach niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. Konsekwencją szczególnego położenia prawnego pośrednika turystycznego jest to. Skoro pośrednik turystyczny jedynie pośredniczy . przepisy o wyko­ nywaniu zobowiązań i skutkach ich niewykonania. Warto przy­ pomnieć. gdyż taka odpowiedzialność spoczywa na organizatorze tury­ styki.na zlecenie klienta w zawarciu umowy o świadczenie usług turystycznych. pośrednik turystyczny musi działać w jego intere­ sie. Należy przy tym dodać. w jakiej występuje taki sprzedawca.4. jakiej od niego można oczekiwać. bądź tylko pośrednikiem klienta przy zawarciu tej umowy z organizatorem. Brak takiego ostrzeżenia daje klientowi możliwość docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych w stosunku do pośrednika o naprawienie poniesionej szkody w takim zakresie. O tego rodzaju sytuacji pośrednik turystyczny powinien poinformować klienta jeszcze przed zawarciem umowy o świadczenie usług turystycznych. To odesłanie ustawy o usługach turystycznych ma bardzo szeroki zakres. W zakresie nieuregulowanym ustawą o usługach turystycznych do umów z klientami zawieranych przez pośredników turystycznych stosuje się przepisy kodeksu cywilnego oraz inne przepisy dotyczące ochrony konsumenta. że w ujęciu ustawy o usługach turystycznych pośrednik turystyczny jest rozumiany stosunkowo wąsko jako przedsiębiorca wykonujący na zlecenie klienta czynności faktyczne i prawne związane z zawieraniem umów o świad­ czenie usług turystycznych. że przyjmując zlecenie na doko­ nanie czynności związanych z zawarciem umowy o pojedynczą usługę tury­ styczną. Obejmuje ono zarówno ogólne przepisy kodeksowe o zobowiązaniach. W konsekwencji nie może on w zasadzie występować jednocześnie jako agent drugiej strony i działać zarazem w interesie organizatora turystyki lub innego usługodawcy. która nie określa roli.330 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 331 szkód osobowych przez uczestników imprez turystycznych powyżej wskaza­ nych granic. działającym na podstawie umowy agencyjnej. Nesterowicz. Bardzo często taki sprzedawca jest agentem organizatora. Oznacza to zgodnie z ustaleniami ustawy o usługach turystycznych obowiązek udostępnienia klientom odpo­ wiednich informacji pisemnych o proponowanych imprezach turystycznych i poszczególnych usługach turystycznych. Niedotrzymanie tych ustaleń w postaci przekazanych informacji pisemnych może być podstawą roszczeń odszkodowawczych klienta. ale i tzw. aby taki pośrednik był świadomy. Może on pośredniczyć w zawieraniu umów o świad­ czenie wszelkich usług turystycznych. 10. Może on być organizatorem zawierającym umowę o imprezę turystyczną. W razie pośredniczenia przy zawieraniu umów o usługi przewozowe niekiedy mogą w praktyce występować wątpliwości co do charak­ teru działania podmiotu pośredniczącego. a nie tylko umów o imprezę turystyczną. gdy na zlecenie klienta pośrednik turystyczny zawiera umowę z organizatorem turystyki za granicą o organizację imprezy turystycznej lub o świadczenie pojedynczej usługi turystycznej. Tc obowiązki informacyjne są ujęte identycznie jak w wypadku organizatora turystyki.poprzez różne czynności faktyczne i prawne . co jest regułą. Wtedy bowiem do świadczonych usług turystycznych znaj­ dują zastosowanie przepisy prawa obcego. jeśli brak w niej odmiennych postanowień. działa na rzecz usługi. Są to sytuacje raczej rzadkie i w praktyce nic mają one większego znaczenia. Ich niedopełnienie przez pośrednika turystycznego może prowadzić do dochodzenia przez klienta od­ szkodowania. że zasada i zakres jego odpowiedzialności cywilnej są generalnie inne niż w przypadku organizatora turystyki. w jakim zagraniczny organizator turystyki jej nie pokrył. które mogą nie zapewniać klientowi odpowiedniej ochrony jego praw. że za wykonanie zobowiązań wynika­ jących z umowy o imprezę turystyczną ponosi odpowiedzialność nie tylko orga­ nizator. natomiast pośrednik turystyczny działa z reguły w imieniu klienta. Oczywiście działając na zlecenie klienta. jak również przepisy o zleceniu.

Niespełnienie tego warunku jest od dawna uznawane w orzecznictwie sądowym za powodujące zawarcie danej umowy przez samego agenta turystycznego i rodzące jego odpowiedzialność kontrakto­ wą wobec klienta w razie niewykonania lub nienależytego wykonania tej umo­ wy. Znana jest w szczególności sprawa odpowiedzialności PLL „LOT" jako przewoźnika. czy spływu lub innej imprezy rekreacyjnej.c. 10. Natomiast odwołanie zajęć rekreacyjnych lub imprezy rekreacyjnej z powodu niezgłoszenia się minimalnej liczby uczestników nic daje podstaw do docho­ dzenia roszczeń kontraktowych od organizatora rekreacji. na których rzecz lub w których imieniu umowa została zawarta przez agenta. Tak też należy ocenić brak kwalifikacji pedagogicznych wymaganych w placówkach wypoczynku dla dzieci i młodzieży szkolnej. a nie we własnym imieniu. zawartej we wskazanych. Podobny wniosek nasuwa się w odniesieniu do kwalifikacji kierowniczych wymaganych w przy­ padku imprez organizowanych przez publiczne szkoły w ramach krajoznawstwa i turystyki.332 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 333 turystyki oraz podmioty świadczące poszczególne usługi turystyczne. na rzecz których działa. Tę wymaganą staranność określa się przy uwzględnieniu zawodo­ wego charakteru prowadzonej działalności agencyjnej. trzeba uznać wszelkie decyzje zakazujące prowadzenia działalności w dziedzinie re­ kreacji w określonym obiekcie rekreacyjnym lub na oznaczonym terenie ze względów higienicznych lub naruszenia zasad bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. bądź też mamy do czynienia z działaniem bez ważnej umowy agencyjnej lub z prze­ kroczeniem jej zakresu. jeśli jest to powodem odwołania danych zajęć lub im­ prezy. jeżeli w umowach zawieranych z klien­ tami nie wskazuje on jednoznacznie właściwego. Trzeba uznać. że stroną zawartej z klientem umowy o świadczenie usług tu­ rystycznych jest wtedy przedsiębiorca działający formalnie jako agent tury­ styczny bądź też podający się za takiego agenta. Zob. Odpowiedzialność kontraktowa organizatora rekreacji Żadna ustawa szczególna nie reguluje problematyki odpowiedzialności orga­ nizatora rekreacji z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług rekreacyjnych. za które organizator rekreacji ponosi odpowiedzialność.5. że działa ono w charakterze agenta. bądź ustalony w zawartej umowie o świadczenie usług rekreacyj­ nych. Zob. za niedołożeilic należytej staranności przy pośredniczeniu lub zawieraniu wskaza­ nych umów. zlotu. konieczne jest wyraźne poinformowanie klienta o tym. Takich ustaleń szczególnych nie zawiera ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. Trzeba podkreślić. Odpowia­ da on jedynie w stosunkach z przedsiębiorcami. brakowało odpowiedniego sprzętu sportowego lub urządzeń niezbędnych do prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub realizacji pro- . W takim przypadku znajdują zastosowanie wyżej omówione przepisy dotyczące odpowiedzialności kontrak­ towej organizatora turystyki (zob. te­ go rodzaju wprowadzające klientów w błąd działania agenta turystycznego pod­ legają znowelizowanym ustaleniom ustawy o usługach turystycznych. bądź zajęć rekreacyjnych z przyczyn leżących po stronie organizatora. jeśli taki warunek prowadzenia zajęć lub imprezy był sformułowany w regulaminie danych zajęć lub imprezy. Niewykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w ra­ zie odwołania obozu. pkt 1 tego rozdziału podręcznika). To organizator turystyki i inni usługodawcy.w tych kwestiach rozdział 6 podręcznika. Aby biuro podróży działające jako agent turystyczny nic ponosiło odpowie­ dzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy zawartej za jego pośrednictwem z organizatorem turystyki lub innym usługodawcą. w których imieniu w rzeczywistości polski przewoźnik działał. Przecież działa on na rzecz innych przedsiębiorców będących usługodawcami i to oni wchodzą w stosunki zobowiązaniowe z klientami w wyniku zawartych umów o świadczenie usług turystycznych. W takiej sytuacji to właśnie ten przedsiębiorca będzie ponosił odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy o świadczenie usług turystycznych. gdy część zaplanowanych zajęć re­ kreacyjnych nie odbyła się. ponoszą odpowiedzialność odszkodowawczą wobec klienta. bliżej w tych kwestiach punkt 5 i 6 rozdziału 4 podręcznika. że agenta turystycznego nie wiąże z klientem żaden sto­ sunek umowny.. która unormowała problematykę działal­ ności w dziedzinie rekreacji jedynie od strony administracyjnej. Potwierdzają to przykłady orzeczeń sądowych. W konsekwen­ cji do odpowiedzialności kontraktowej organizatora rekreacji zastosowanie znajdują przepisy k. nie ujawniając jednak tego wyraź­ nie wobec klientów nabywających bilety lotnicze. szczególnych okolicznościach. na których rzecz działa agent turystyczny. reprezentowanego przez sie­ bie organizatora turystyki. Również niezapewnienie prowadzenia zajęć rekreacyjnych lub imprez rekreacyjnych przez osoby mające wymagane kwalifikacje zawodowe stanowi okoliczność leżącą po stronie organizatora. Przepisy te nakazują uważać za organizatora turystyki przedsiębiorcę występującego wobec klientów jako agent turystyczny. w tych kwestiach punkt 13 rozdziału 8 podręcznika. W szczególności to prze­ woźnik lub przedsiębiorca hotelarski. albo ten ostatni reprezentowany przez agenta nie jest uprawniony do zawierania umów z klientami na terytorium Polski. odpowiadają z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania danej umowy. Z kolei nienależyte wykonanie zobowiązania przez organizatora rekreacji ma miejsce w tych wszystkich sytuacjach. Zob. rajdu. Jak już wyżej zostało wspomniane w punkcie 23 rozdziału 9 podręcznika. Za takie okoliczności. określające skutki niewykonania lub nienależytego wyko­ nania zobowiązania. a nie agenta zagranicznych linii lotniczych.

Nie może zaś zastrzec. w których ramach są przeprowadzane wyścigi rowerowe. musi na ogólnych zasadach wykazać przesłanki swego roszczenia odszkodowawczego. naruszenie umożliwia postawienie zarzutu zawinionego postępowania podmio­ tom oraz organom administracji rządowej i samorządowej odpowiedzialnym za zapewnienie bezpieczeństwa uczestnikom rekreacji. Jeśli jednak siły przyrody są wykorzystywa­ ne w danym przedsiębiorstwie lub zakładzie jedynie dla działań uzupełniają­ cych. Doty­ czy to w szczególności szkód wyrządzanych czynami niedozwolonymi przez turystów rowerowych uczestnikom rekreacji pieszej. Zwłaszcza rowerzyści górscy są na szlakach turystycznych znacznym zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczestników rekreacji i wszystkich osób poruszających się pieszo. odpowie­ dzialnością za zwierzęta i rzeczy oraz odpowiedzialnością związaną z użyciem sil przyrody. gdyż właśnie na szlakach turystycznych ma miejsce coraz więcej czynów niedozwo­ lonych. to jednak również stanowi zwiększone zagrożenie dla otoczenia i w konsekwencji odpowiedzialność rowerzysty jako samoistnego posiadacza roweru powinna być w przyszłości oparta na zasadzie ryzyka za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch takiego pojazdu. zajęcia były prowadzone przez osobę bez wymaganych uprawnień albo będącą pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. Odpowiedzialność ta obejmuje różne stany faktyczne wy­ stępujące zarówno w turystyce indywidualnej. Przypomnieć należy kodeksową zasadę. że jej naprawienie następuje najczęściej w drodze zwrotu części lub nawet całej opłaty uiszczonej za świad­ czone tego rodzaju usługi. Trzeba podkreślić. których . Szkoda ta zwykle ma postać majątkową. Obecnie odpowiedzialność organizatorów rekreacji jest w takich sytuacjach oparta na ogólnych przepisach kodeksowych odwołujących się do zasady winy. Warto zaznaczyć. Odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji Odpowiedzialność organizatora rekreacji za szkodę wyrządzoną czynem nie­ dozwolonym podlega kodeksowym regulacjom określającym przesłanki i zasa­ dy odpowiedzialności deliktowej. że domniemywa się. Cho­ ciaż rower nie jest środkiem transportu poruszanym za pomocą sił przyrody. Cechy specyficzne usług rekreacyjnych powodują. czy spartakiady. Wydaje się to uzasadnione. czy brak odpowiednich ostrzeżeń o niebezpieczeństwach grożących na terenach rekreacyjnych Jednak nie na zasadzie winy lecz ryzyka opiera się odpowiedzialność organizatora rekreacji prowadzącego przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sil przyrody. Powoduje to często w praktyce. i jej akty wykonawcze ustala­ ją w tym zakresie wymagania dotyczące bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej. Chociaż ustawa o kulturze fizycznej nie zawiera szczególnych ustaleń o czy­ nach niedozwolonych. Uczestnik rekreacji dochodząc roszczenia wynikającego z nienależytego wy­ konania zobowiązania. za którą nie odpowiada (np.bliżej w tych kwestiach punkt 13 roz­ działu 8 podręcznika. których sprawcy lub osoby będące za nich odpowiedzialne w praktyce najczęściej nie ponoszą odpowiedzialności cywilnej. Zob. którym wykonanie zobowiązania powie­ rza. że ta odpowiedzialność jest iluzoryczna. Wymaga to wykazania istnienia i rozmiarów szkody oraz naruszenia obowiązków organizatora rekreacji. że zgodnie z ustaleniami kodeksowymi o skutkach niewy­ konania zobowiązań organizator turystyki może przez umowę rozszerzyć za­ kres swojej odpowiedzialności kontraktowej. to możliwe jest wprowadzenie takich unormowań w przyszłej ustawie o szlakach turystycznych. bądź taki sprzęt lub urządzenia byty niesprawne. brak ratow­ nika na strzeżonej plaży lub basenie bądź przy określonych urządzeniach parku wodnego. Dotyczy to np. na zmianie miejsca oznaczonych zajęć lub imprezy. Może to polegać np. Ustawa o kulturze fizycznej z 1996 r. jak też za działania i zaniechania osób. że nie po­ niesie odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną uczestnikom umyślnie. gdyż przepisy kodeksowe o czynach niedozwolonych okazują się często zupełnie niewystarczające. instruktora rekreacji ruchowej. że naru­ szenie przepisów dotyczących bezpieczeństwa w dziedzinie kultury fizycznej stanowi zarazem wykroczenie podlegające karze grzywny.334 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 335 grarnu imprezy rekreacyjnej. Także na zasadzie winy można dochodzić roszczeń dcliktowych w sytuacjach. Taką odpowiedzialność na zasadzie ryzyka powinien też ponosić organizator rekreacji za szkody pozo­ stające w związku z takimi imprezami rekreacyjnymi. za które dłużnik ponosi odpowiedzialność. za przypadek). ale te przepisy karne ustawy o kulturze fizycznej pozostają poza zakresem niniejszych rozważań. podmiotów prowadzących wyciągi narciarskie. Mamy wówczas do czynienia nie tylko z odpowiedzialnością za własne czyny i czyny cudze. jak i zorganizowanej. Regulacje te określają obowiązki organizatorów rekreacji. czy zbyt licznej grupie uczestników danych zajęć. ale także z odpowiedzialnością organów władzy publicznej. iż niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania nastąpiło wskutek okoliczności. Ponosi on omawianą odpowiedzialność za zawinione działania i zaniechania własne. wynikających z ważnego zobowiązania umownego. to ewentualna deliktowa odpowiedzialność przedsiębiorcy będzie miała miejsce na zasadzie winy. Dla uchylenia się więc od omawianej odpowiedzialności organizator rekreacji musi obalić to domniemanie prawne i wykazać przyczynę nienależytego wykonania zobowiązania. gdy przyczyną szkody poniesionej przez uczestnika rekreacji byl brak lub niespraw­ ność określonych urządzeń na zajęciach lub imprezie rekreacyjnej. np. jak rajdy rowerowe. Także naruszenie innych obowiązków organizatora rekreacji wynikających z regulaminu zajęć lub im­ prezy rekreacyjnej może w określonej sytuacji oznaczać nienależyte wykonanie zobowiązania. Również wina ale domniemana będzie podstawą odpowiedzialności organizatora rekreacji posługującego się zwierzętami w toku 10.6.

W razie zawalenia się karuzeli lub innych urządzeń wesołego miasteczka pod­ miot prowadzący tego rodzaju działalność rekreacyjną ponosi odpowiedzialność na zasadzie ryzyka za szkody wyrządzone zarówno osobom korzystającym za odpłatnością z tego rodzaju urządzeń. użytkownicy innych środków transportowych oraz wszelkie inne osoby stykające się z takimi przedsiębiorstwami.7. W konsekwencji do odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody spowodowane w przewozie krajowym znajdują bezpośrednie zastosowanie postanowienia konwencji międzynaro­ dowych. a ponadto przewoźnicy występują jako podwykonawcy organizatorów turystyki. których już samo używanie stwarza zwiększone niebezpieczeństwo dla całego otoczenia. Są to za­ gadnienia ważne dla działalności organizatorów turystyki.) za szkodę na osobie lub mieniu wyrządzoną komukolwiek przez ruch tego przedsiębiorstwa lub zakładu. gazu. Są to niestety niemoż­ liwe do wyeliminowania konsekwencje korzystania ze środków transporto­ wych. Każda z tych sytuacji może wiązać się z wyrządzeniem przewożonym osobom szkód w postaci uszkodzenia ciała. a także we wszystkich przypadkach uprawianej w celach rekreacyjnych turystyki pieszej. Takie wesołe mia­ steczko trzeba uznać za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przy­ rody. Omówiona odpowiedzialność deliktowa organizatora rekreacji może wystą­ pić w zbiegu z jego odpowiedzialnością kontraktową. że kodeks cywilny w przepisach poświęconych umowie przewozu w ogóle nie reguluje kwestii odpowiedzialności przewoźnika z tytułu szkód osobowych. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała pasażera Problematyka odpowiedzialności cywilnej przewoźników za szkody osobowe poniesione przez pasażerów wymaga odrębnego przedstawienia ze względu swoje znaczenie oraz liczne i skomplikowane unormowania prawne. Odnosi się to w szczególności do turystyki kon­ nej i różnych form rekreacji wykorzystujących konie lub inne zwierzęta. umożliwiając uczestnikom rekreacji dotarcie na zajęcia lub imprezę rekreacyjną. Ponadto pośrednio usługi przewozowe świadczone przez przewoźników mają znaczenie także dla dziedzi­ ny rekreacji. bądź czasem stanowiąc część takiej imprezy. spółek PKP. także pomija to ważne zagad- nicnie i odsyła do przepisów kodeksu cywilnego. przed­ siębiorstw komunikacji lotniczej.c. • wyłączna wina poszkodowanego. 10. a niekoniecznie jest na­ stępstwem wykorzystania sił przyrody. która jest wyłączną przyczyną powstania szkody. rozstroju zdrowia. za którą prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch siłami przyrody nie ponosi odpowiedzialności. Powszechnie jest to rozumiane jako odesłanie do przepisów normujących odpowiedzialność związaną z uży­ ciem sił przyrody. Wykazanie jednej z wymienionych okoliczności zwalniających spoczywa na prowadzącym przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. na które są narażeni nie tylko pasażerowie. gapowicze. 435 k. Oprócz siły wyższej tylko taka wina poszkodowanego lub osoby trzeciej. czyli Konwencji Warszawskiej z 1929 r. jak i osobom trzecim. Od omawianej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka zwalniają je­ dynie trzy okoliczności o charakterze zobiektywizowanym. Często też przewoźników łączy odrębny stosunek zobowiązaniowy z uczestnikami imprez turystycznych lub indywidualnymi turystami. ale również osoby przewożone nieodpłatnie. Poza stosunkiem umow­ nym występuje tego rodzaju odpowiedzialność w razie wyrządzenia szkody uczestnikom festynu lub podobnej imprezy rekreacyjnej. Jeżeli po- . z powodu wyskoczenia pasażera z jadącego autobusu albo wskutek wypchnięcia pasażera z pociągu przez innego podróżnego. Funkcjonowanie tego typu przedsiębiorstw wykorzystujących mechaniczne środki transportowe i inne urządzenia mecha­ niczne do organizowania i wykonywania działalności przewozowej stanowi zwiększone niebezpieczeństwo. Tymi przyczynami egzoneracyjnymi są: • siła wyższa. gdyż część z nich ma status prawny przewoźnika i ponosi wskazaną odpowiedzialność. ale zarazem czyni wyjątek w odniesieniu do odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotniczym. W tym celu prowadzący może udowodnić. gdy wyrządzona szkoda pozostaje w związku z ru­ chem takiego przedsiębiorstwa jako pewnej całości. Należy podkreślić. elektryczności. Przepisy art. W tym za­ kresie następuje odesłanie do zasad określonych w umowach międzynarodo­ wych ratyfikowanych przez RP. przedsiębiorstw transportu samochodowego. Prawo przewozowe z 19S4 r.in. Kodek­ sowe przepisy nakazują w takich przypadkach domniemywać winę W nadzorze. Właśnie to charakterystyczne ryzyko związane z używaniem środków transportowych powoduje konieczność występowania szczególnych unormowań prawnych w zakresie odpowiedzialności przewoźników za śmierć lub uszczerbek na zdrowiu przewożonych osób.336 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 337 zajęć lub imprezy rekreacyjnej. może zwalniać od tej odpo­ wiedzialności. Jest to odpowiedzialność deliktowa bardzo szeroko ujęta. przechodnie. że określona szkoda powstała np.. oraz Konwencji Montrealskiej z 1999 r. której bez­ pieczne warunki uprawiania powinna zapewnić właściwa miejscowo gmina. • wyłączna wina osoby trzeciej. paliw płynnych itp. Do tych przepisów generalnie odsyła również prawo lotnicze z 2002 r. prze­ woźników komunikacji miejskiej. obejmująca działalność m. wprowadziły odpowiedzialność prowadzących na wła­ sny rachunek przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany wr ruch za pomocą sił przyrody (pary. a nawet śmierci. przedsiębiorstw żeglugi śródlądowej. Odpowiedzialność prowadzących wskazane przedsiębior­ stwa występuje też wtedy.

że omawiana odpowiedzialność nic powstaje. Jednakże zgodnie z dodanym w 2007 r. to może domagać się odpowiedniej renty lub jednorazowego odszkodowania zamiast renty lub jej części.c. kto bezprawnie używa statku powietrznego. Takie postępowanie poszkodowanego może być jedynie podstawą zmniejszenia należnego odszkodowania. nabycia protezy. to koszty tego lecze­ nia również podlegają zwrotowi osobie. Taką samą odpowiedzialność deliktową. art. to nie stanowi to okoliczności zwalniającej przedsiębior­ stwo od odpowiedzialności. w razie najmu samochodu bez kierowcy. Jeśli jednak jest on na­ jemcą autokaru wraz z kierowcą. Przy tym ta ostatnia ustawa precyzuje. W razie śmierci pasażera. jak również pokrycia wydatków na specjalną opiekę i pielęgnację. gdyż nie staje się on samoistnym posiadaczem danego pojazdu ze względu na zachowanie przez wynajmującego możliwości bezpo­ średniego kierowania tym pojazdem. Takim samoistnym posiadaczem autokaru od­ powiedzialnym za wszelkie szkody na osobie i na mieniu spowodowane przez ruch danego pojazdu jest często organizator turystyki. w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. 435 lub 436 k. jak prowadzący przedsiębiorstwo lub zakład wprawiany w ruch za pomocą sił przyrody. specjalnego odżywiania się. co zależy od uzna­ nia sądu. w odniesieniu do transportu lotniczego od­ powiedzialność za szkody spowodowane przez ruch statków powietrznych jest obecnie unormowana przez przepisy prawa lotniczego z 2002 r. Ponadto poszkodowany może do­ chodzić zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. która przekazała prawo używania statku powietrznego innej osobie. że w da­ nym czasie eksploatującą była inna osoba. jeżeli nie udowodni. okularów. ma on zgodnie z art. Przy tym jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku.c. Do odpowie­ dzialności zaś przewoźnika lotniczego za szkody powstałe przy przewozie lotni­ czym stosuje się przepisy rozdziału 2 prawa lotniczego z 2002 r. aparatu słuchowego. . uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia przewożonych pasażerów na podstawie art. Przedstawione wyżej zasady odpowiedzialności ustalone w art.c. że użycie statku nastąpiło bez jej zgody.338 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 339 szkodowany pasażer tylko przyczynił się swoim zachowaniem do powslania szkody (np. Wskazany termin przedawnienia jest zatem liczony od dnia uświadomienia sobie przez poszko­ dowanego doznanej szkody oraz jej sprawcy lub innej osoby ponoszącej odpo­ wiedzialność. że wskazaną odpowiedzialność za szkody spowodo­ wane ruchem statków powietrznych ponosi osoba eksploatująca statek po­ wietrzny. 444 k. 435 i 436 k. Natomiast jest możliwe rozszerzenie omawianej odpowiedzialności poprzez odpowiednie ustalenia umowne. jeśli są to wydatki konieczne i celowe. Jeżeli poszkodowany stał się inwalidą.c obowiązek zwrotu kosztów pogrzebu osobie. wózka inwalidzkiego i innych niezbędnych urządzeń. Jeżeli śmierć nastąpiła wskutek zranienia. to nie można wówczas mówić o przejściu odpowiedzialności za ruch takiego pojazdu na przedsiębiorcę organizującego imprezę turystyczną. wobec których zmarły pasażer miał obowiązek dostarczania środków utrzymania. kto używał danego statku w czasie spowodowania szkody. 446 k. zabiegi rehabilitacyjne oraz przygotowanie do innego zawodu. Przepisy te bo­ wiem zawierają normy prawne o charakterze bezwzględnie obowiązującym. Osoby.c roszczenie o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym przedawnia się najpóźniej z upływem dziesięciu lat od dnia. przejaz­ dów do szpitali lub na zabiegi. która je poniosła. W praktyce taką osobą jest z reguły osoba wpisana do rejestru statków powietrznych. 435 lub 436 k. za którą przewoźnik ponosi odpowiedzialność na podstawie art. Jeśli przewoźnik ponosi odpowiedzialność deliktową za śmierć. stojąc podczas jazdy autobusu obok niedomkniętych drzwi i nie trzymając się poręczy). Oznacza to. jeżeli szkoda wynikła z samego faktu przelotu statku powietrz­ nego odbywającego się zgodnie z obowiązującymi przepisami. Sąd może przyznać członkom najbliższej rodziny zmarłego pasażera odpowiednie odszkodowanie. Z powyższymi roszczeniami odszkodowawczymi można występować zasad­ niczo w terminie trzech lat od dnia. Przy tym nie przestaje nią być osoba. nie mogą być wyłączone ani ograniczone w drodze umownej. że w razie odda­ nia środka komunikacji w posiadanie zależne. Za laką osobę uważa się tego. odnosi się w szczególności do wszyst­ kich właścicieli pojazdów samochodowych oraz innych osób faktycznie włada­ jących tego rodzaju pojazdami. w razie uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. odpowiedzialność za ruch tego samochodu ponosi jego najemca jako posiadacz zależny.c. to znajdują zastosowanie przepisy kodeksowe określające zasady usta­ lania odszkodowania w przypadku szkody na osobie. Solidarnie z taką osobą ponosi odpowiedzialność również osoba eksploatująca statek powietrzny. z jednoczesnym odesłaniem w części do przepisów kodeksowych o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przy posługiwaniu się mechanicznymi środkami komunikacji poru­ szanymi za pomocą sił przyrody. Ta zasada pełnego odszkodowania umożliwia poszkodowanemu domaganie się zwrotu kosztów leczenia. jakie występuje np. Tej treści przepis art. mogą doma­ gać się odpowiedniej renty. Jest to wyjątek od zasady. Jak już wyżej zasygnalizowano. Można nawet żądać zwrotu kosztów przejazdu osób bliskich w celu odwiedzenia poszkodo­ wanego w szpitalu. jeżeli zachowała prawo de- cydowania w sprawach wykonywania lotu. jeżeli wskutek jego śmierci nastąpiło znaczne pogorszenie ich sytuacji życiowej. Zgodnie z art. która je poniosła. 442' k. chyba że udowodni. Taką inną osobą może być też ktoś. które wiązało się z leczeniem poszkodowanego. ponosi każdy samoistny posiadacz mechanicznego środka komunikacji poruszanego za pomocą sił przyrody. w którym nastąpiło zdarzenie wy­ rządzające szkodę. 436 k.c.

często sta­ wiających tych ostatnich w bardzo trudnej sytuacji dowodowej. Przy tym ta wina lub niedbal­ stwo jest domniemana.. podejmowali się w przeszłości przewo­ zu osób w celach turystycznych lub rekreacyjnych zwłaszcza w sezonie letnim. wprowadzi­ ła w zakresie międzynarodowego przewozu lotniczego kwotowe ograniczenie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę na osobie pasażera do wysokości 125 tys. 70 tys. z 2001 r. a także podwyższa kwotowe granice jego odpowiedzialności i wymaga jej obowiąz­ kowego ubezpieczenia. Konwencja ta uzależnia istnienie omawianej odpowiedzialności prze­ woźnika morskiego od tego. Wynikało to z dominującego wpływu przewoźników morskich na ostateczne ustalenia Konwencji Ateńskiej z 1974 r. Przewoźników przewożących statkami o obcej przynależ­ ności wskazany obowiązek dotyczy jedynie w razie przewozu wykonywanego na obszarze RP lub między portami polskimi. W sumie w obydwu powyższych przypadkach odpowiedzialność przewoźnika morskiego jest oparta na zasadzie winy. czyli kwoty o równowartości ok. USD. że przedawnienie nie może wówczas skończyć się wcześniej niż z upływem lat trzech od dnia. Dowodem spełnienia tego obo­ wiązku jest polisa lub certyfikat ubezpieczeniowy stwierdzający zawarcie umo­ wy ubezpieczenia.m. w którym poszkodo­ wany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia.Prawo przewozowe z 1984 r. ale polski kodeks morski nie zawiera w tej kwestii odmiennych postanowień. że przedawnienie rosz­ czeń osoby małoletniej o naprawienie szkód na osobie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od uzyskania przez nią pełnoletności. Ratyfikacja (ego protokołu potrwa jeszcze długo. Już Konwencja Warszawska z 1929 r. którzy nie mając takiego ubezpieczenia. Wskazane granice odpowiedzialności oznaczają daleko posuniętą ochronę interesów przewoźników lotniczych. W prawie wewnętrznym może być ustalona wyższa granica odpowiedzialności przewoźnika morskiego za śmierć. Co więcej. a przy tym wywołuje zasadniczą rozbieżność stanowisk. co od dawna jest poddawane krytyce. uszko­ dzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażerów przewożonych morzem. Bez takiego ubezpieczenia przewóz osób przez przewoźników morskich jest zabro­ niony. czego nie przewiduje ani kodeks cywilny. franków złotych. To do­ mniemanie podlega możliwości obalenia dowodem przeciwnym. 8 300 USD. jego pracowników albo agentów. wybuchem lub pożarem albo wadliwością statku. franków Poincarego. Znajduje wówczas zastosowanie przepis k. Wprowadzenie tych wymagań w zakresie ubezpieczenia odpowiedzial­ ności było podyktowane troską o interesy potencjalnych poszkodowanych pasa­ żerów. Cechą szczególną omawianej regulacji konwencyjnej jest ponadto ustano­ wienie granicy odpowiedzialności przewoźnika morskiego z tego tytułu. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia pasażera. co nie jest korzystnym rozwiązaniem dla poszko­ dowanych pasażerów. korzystających z usług armatorów statków rybackich lub sportowych. kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Przy tym warto pokreślić. ani ustawa . jeśli śmierć. że pasażer ukończył podróż zdrów i cały. Po zmianach dokonanych przez Protokół Haski z 1955 r. który nakazuje stosować postanowienia Konwencji Ateńskiej w sprawie przewozu morzem pasażerów i ich bagażu z 1974 r. To nowe ustalenie kodeksowe korzystne dla poszkodowanych może znaleźć zastosowanie w wypadku szkód osobowych doznanych przez podróżnych. uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia nastąpiły wskutek albo w związku z rozbiciem statku. Jeszcze bardziej korzystne jest ustalenie powołanego artykułu. gdyż zagadnienia te tradycyjnie mają swoiste regulacje prawne. wejściem na mieliznę. Omówiona kwotowa granica odpowiedzialności za szkody osobowe pasaże­ rów przewożonych morzem ma swoją genezę w rozwiązaniach przyjętych przed laty dla transportu lotniczego. omawia­ na granica została podniesiona do 250 tys. W wersji tej konwencji zmienionej przez protokół londyński z 1976 r. 16 600 USD. Ta . chroniące bardziej interesy przewoźników morskich niż pasażerów. co obecnie ozna­ cza kwotę o równowartości ok. Odrębnie trzeba wspomnieć o zasadach odpowiedzialności przewoźnika morskiego za szkody na osobie pasażera. zderzeniem. Jeśli jednak poszko­ dowany pasażer nie zawiadomi niezwłocznie przewoźnika o zaistniałym wy­ padku i nie zgłosi roszczenia odszkodowawczego w ciągu 15 dni od zejścia ze statku. bo opartą na zasadzie ryzyka. że tylko państwa wysoko rozwinięte są zainteresowane tego rodzaju zwiększeniem ochrony prawnej pasażerów statków morskich. zmienionej protokołem londyńskim z 1976 r. powołane nowe przepisy kodeksowe w razie wyrządzenia czynem nie* dozwolonym szkody na osobie ustalają. Przedstawione ustalenia Konwencji Ateńskiej są krytycznie oceniane w na­ uce prawa ze względu na wprowadzenie zbyt korzystnych dla przewoźników morskich reguł ich odpowiedzialności za życie i zdrowie pasażerów. nastąpił w czasie przewozu i był wynikiem winy lub niedbalstwa przewoźnika. do Konwencji Ateńskiej. który to dokument powinien znajdować się na statku. to domniemywa się. Takie bowiem szkody ujawniają się nieraz w pełni dopiero po wielu latach. granica ta jest określona jako równowartość 46 666 specjalnych jednostek obliczeniowych. który spowodował szkody na osobie pasażera. Przepisy tego kodeksu zobo­ wiązują przewoźników podejmujących się przewozu pasażerów statkami o pol­ skiej przynależności do posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności za szkody na osobie pasażera do wysokości sum określonych przy zastosowaniu ustaleń Konwencji Ateńskiej. czy wypadek. odpowiedzialność przewoźnika morskiego śmierć. czyli kwoty o rów­ nowartości ok.340 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 341 roszczenie o naprawienie szkody ulega przedawnieniu z upływem lat dwudzie^ stu od dnia popełnienia przestępstwa i wtedy nie ma znaczenia.. Nacisk opinii publicznej domagającej się zapewnienia odpowiedniej ochrony prawnej życia i zdrowia pasażerów statków morskich spowodował przyjęcie protokołu z 2002 r. zwanych SDR. Przewiduje on korzystniejszą dla pasażerów.

Nato­ miast w przypadku szkód przewyższających 100 tys. Omawiany akt prawa pochodnego UE zobowiązuje wszystkich przewoźników lotniczych sprzedających przewozy lotnicze we Wspólnocie do odpowiedniego udostępniania pasażerom informacji dotyczących odpowiedzialności z tytułu przewozu pasażerów i ich bagażu. ale nie później niż w ciągu 15 dni od zidentyfikowania osoby fizycznej uprawnionej do odszkodowania. W tym celu wykorzystywany jest załącznik do powołanego rozporządzenia. W tym zakresie przewoźnik lotniczy może uwolnić się od odpowiedzialności przez udowodnienie braku swojej winy albo osób za niego działających. zranienie lub wszelkie inne naruszenie fizycznego lub psychicznego zdrowia . dopuszczający nieogra­ niczoną odpowiedzialność przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasaże­ ra w części przewyższającej wymienioną kwotę. Taki akt* wykonawczy nie został do­ tychczas wydany. uszkodzenia ciała lub roz­ stroju zdrowia pasażera. która została w znacznej mierze oparta na Konwencji Warszawskiej. Rozporządzenie to może uznać jako obowiązujący system umożliwiający zapewnienie odszkodowań powyżej kwot należnych od prze­ woźnika lotniczego za odpowiednią dopłatą do opłaty przewozowej. zmieniający Konwencję Warszawską. czy dany międzynarodowy przewóz lotniczy ma związek z terytorium USA.w wysokości koniecznej na pokrycie najpilniejszych wydatków. zmienia­ jące rozporządzenie nr 2027/97/WE w sprawie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego z tytułu wypadków lotniczych. jeśli zostały one spowodowane przez stan zdro­ wia poszkodowanego pasażera. bądź przez wykazanie. że obecnie również w międzynarodowym transporcie kolejowym występuje kwotowe ograniczenie odpowiedzialności za śmierć. że we wszystkich państwach członkowskich UE znajduje bezpośrednie zastosowanie rozporządzenie nr 889/2002/WE z 2002 r. Przy tym szkody osobowe mogą tutaj objąć także urazy psychiczne. Tylko trzy z nich weszły w życie. tj. między amerykańskimi liniami lotniczymi a prze­ woźnikami z innych państw latającymi na liniach do Stanów Zjednoczonych. Wypłata zaliczki powinna nastąpić niezwłocznie. Przewoźnicy ci są też zobowiązani do wypłaty zaliczki na poczet odszkodowania w wysokości nie niższej niż równowartość 16 tys. 150 tys. prze­ widują możliwość wydania fakultatywnego rozporządzenia dotyczącego szkód na osobie pasażera. Dzięki temu w drodze specjalnych ustaleń umownych z pasażerami korzystają­ cymi z przewozu na tych liniach odpowiedzialność przewoźników lotniczych została wówczas podniesiona do kwoty 75 tys. Przepisy prawa lotniczego z 2002 r. W konsekwencji przedstawionych zmian w systemie norm międzynarodowe­ go prawa lotniczego opartego na Konwencji Warszawskiej istnieje daleko posu­ nięte zróżnicowanie granic odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody na osobie pasażera. USD. czyli kwoty o równowartości ok. Trzeba wspomnieć.342 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 343 krytyka i spory sądowe na tym tle doprowadziły do podpisania Porozumienia Montrealskiego z 1966 r. że przewoźnik lotniczy nic może wyłączyć ani ograniczyć swojej odpowiedzialności w tym zakresie. USD w przypadku śmierci pasażera. oraz którą wersją aktów systemu warszawskiego jest związane dane pań­ stwo. ale wprowadziła istotne zmiany w zasadach odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody osobowe pasażera. czy przewoźnik lotniczy jest związany którymś z dobrowol­ nych porozumień zawartych przez przewoźników lotniczych pod auspicjami 1ATA. będący wyciągiem z zasad odpowiedzialności stosowanych przez przewoźników lotniczych Wspólnoty. SDR. a nie w opartym na niej rozporządzeniu. 24 tys. mając na celu zapewnienie właściwego poziomu odszkodowań w razie wypadków lotni­ czych oraz ujednolicenie postępowań umacniających ochronę pasażerów i ich rodzin.. zgodnie z prawem wspólnotowym i Konwencją Montrealską. których Polska nie podpisała. Obecnie więc każdy przewoźnik lotniczy Wspólnoty powinien być ubezpieczony w wysokości zapewniającej. Trzeba podkreślić. odsyłające do zasad określonych w umowach międzynarodowych ratyfikowanych przez Polskę w kwestii odpo­ wiedzialności przewoźnika lotniczego za szkody w przewozie pasażerów. SDR znajduje zastosowa­ nie reżim odpowiedzialności oparty na zasadzie winy. że szkodę spowodowało lub przyczyniło się do niej niedbalstwo albo inne niewłaściwe działanie poszkodowanego albo innej osoby dochodzącej roszczeń z tytułu szkody w razie śmieci pasażera. USD (jeśli opłaty i koszty sądowe były odrębnie zasądzane).. pobieraną przez przewoźnika lotniczego na rzecz takiego systemu. Dalsze zmiany w zakresie kwotowych ograniczeń odpowiedzialności prze­ woźnika lotniczego za szkody na osobie pasażera wprowadził Protokół Gwa­ temalski z 1971 r. proporcjonalnie do doznanych trudno­ ści. Niepowodzenie spotka­ ło także ustalenia czterech Protokołów Montrealskich z 1975 r. Ten stan rzeczy doprowadził do przyjęcia Konwencji Montrealskiej z 1999 r. USD (łącznie z opłatami i kosz­ tami sądowymi) lub 58 tys. Jego uwolnienie od tej odpowiedzialności opartej na zasadzie ryzyka może nastąpić tylko w razie udowodnienia. że wszystkie osoby upoważnione do odszkodowania będą mogły je otrzymać w pełnej wysokości. Zależy ono od tego. Konwencja ta przewiduje wprowadze­ nie reżimu obiektywnej odpowiedzialności przewoźnika lotniczego dla docho­ dzenia roszczeń odszkodowawczych z tytułu śmierci. ale nie wszedł on w życie głównie z powodu braku ratyfikacji przez USA. jaka jest trasa przewozu ustalona w umowie przewozu. W kwestii odpowiedzialności przewoźników lotniczych za szkody osobowe należy podkreślić. że szkoda została spowodowana wyłącznie z winy osoby trzeciej. SDR. materią ustawową i powinny być unormowane bezpośrednio w ustawie. a w razie innych szkód osobowych . ok. jeśli nie przewyższają one kwoty 100 tys. Są to zagadnienia będą­ ce tzw. Rozporządzenie to wprowadziło na terytorium Wspólnoty niektóre ustalenia Konwencji Montrealskiej.

Wskazane przepisy ustalają odpowiedzialność przewoźnika kolejowego za szkody powstałe w razie śmierci. Odpowiedzialność przewoźnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy przewozu osób Mająca jedynie posiłkowe znaczenie regulacja umowy przewozu w kodeksie cywilnym zawiera tylko dwa artykuły dotyczące odpowiedzialności kontrakto­ wej przewoźnika w zakresie przewozu osób. Wykazanie tej przesłanki odpowie­ dzialności przewoźnika jest bardzo trudne. co czyni odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną podróżnym tymi działaniami po prostu iluzoryczną. co oznaczało kwotę o równowartości ok. Realne jest tylko dochodzenie tego rodzaju roszczenia przez organizatora przewozu grupowego. Nawet dochodzenie omawianego roszczenia odszkodowawczego przez organizatora przewozu grupowego nie stwarza wielkich szans na wygranie sprawy. Zatrzymanie pijanego kierowcy autobusu.USD jako kwoty jednorazowej lub renty rocznej odpowiadającą tej sumie. Natomiast żadnych ograniczeń wysokości odszkodowania nie ma w przy­ padku szkód osobowych pasażerów przewożonych transportem konnym. wyznacza zakres rosz­ czeń kontraktowych. ani Konwencja Ateńska. Tego rodzaju sytuacje naruszenia rozkładu jazdy nie zdarzają się często i występują głównie w międzymiastowej komuni­ kacji autobusowej oraz komunikacji miejskiej. ale na szczęście rzadko zdarzającym się przykładem sytu­ acji. o czynach nie­ dozwolonych nie wchodzi tutaj w rachubę. SDR. podniósł tę granicę do 175 tys. że opóźniony przyjazd lub odwołanie środka trans­ portowego były zawinione przez przewoźnika. Pomijają one zagadnienia odpo­ wiedzialności za opóźnienie w przewozie podróżnego. czy kapitana statku żeglugi śródlądowej. Reguluje to załącznik A do konwencji o międzynarodowym prze­ wozie kolejami (COTIF) z 1980 r. Tego zagadnienia nie reguluje ani kodeks morski. W konsekwencji znajdują wtedy zastosowanie ogólne zasady odpowiedzialno- 10.344 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 345 podróżnych. samochodowego oraz działającego w komunikacji miejskiej lub żegludze śródlądowej. Tylko nieco większe znaczenie praktyczne mają roszczenia odszkodowawcze wynikające z opóźnionego przyjazdu lub odwołania regularnie kursującego środka transportowego. 435 k. W razie zaś zranienia podróżnego oraz wszelkiego innego naruszenia stanu jego zdrowia przepisy CIV są podstawą domagania się odszkodowania obejmującego koszty leczenia i przewozu oraz inne niezbędne koszty. Jednym z takich roszczeń kontraktowych jest roszczenie odszkodowawcze z tytułu przedwczesnego odjazdu środka transportowego. czyli kwoty ok. W razie śmierci podróżnego CIV przewiduje przysługiwanie odszko^ dowania obejmującego koszty przewozu zwłok i pogrzebu oraz inne niezbędne wydatki. jeśli spowoduje opóźniony przyjazd lub odwołanie kursu danego środka transportowego. SDR. zwany skrótem CIV. 262 tys.c. uzależniają przysługiwanie tego rodzaju roszczenia od powstania szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika.c. Omawiana regulacja prawa przewozowego dotyczy z natury rzeczy tylko komunikacji regularnej. to właśnie prawo przewozowe z 1984 r. Jednocześnie jednak CIV ustalił pier­ wotnie górną granicę omawianego odszkodowania w wysokości 70 tys. jako najbardziej ogólna podstawa odpowiedzialności deliktowej. 105 tys. przewozów pasażerskich to od lat bardzo poważny problem społeczny w Polsce. Jednak protokół z 1999 r. z jakimi poszkodowany podróżny może wystąpić do przewoźnika kolejowego. USD. zmienionej Protokołem z 1999 r. a także zadośćuczynienie za utratę zdolności do pracy oraz straty spowodowane potrze­ bami zwiększonymi w wyniku wypadku. czyli prowadzonej według rozkładu jazdy podanego do wiadomości publicznej. zranienia lub in­ nego naruszenia stanu zdrowia podróżnego. że poszkodowani niedoszli podróżni z reguły rezygnują z dochodzenia omawia­ nego roszczenia. Dla kwestii odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika z tytułu umowy przewozu osób w zakresie podstawowych rodzajów transportu znaczenie ma prawo przewozowe z 1984 r.. Załącznik ten. powstałego podczas przebywania podróżne' go w wagonie albo przy wsiadaniu lub wysiadaniu z wagonu. 415 k. Prawo krajowe może określać wysokość należnego w takiej sytuacji odszkodowania. Znajduje wtedy zastosowanie art. Trudności dowodowe powodują. W innych zaś przypadkach udowodnienie. czy saniami zwłaszcza w miejscowościach turystycznych i uzdrowiskowych. chociaż nieterminowość . W przewozach pasażerów morzeni brak jest szczególnych regulacji praw­ nych dotyczących odpowiedzialności przewoźnika za punktualność przewozu. Przepisy prawa przewozowego z 1984 r. który powoduje negatywne skutki w wielu dziedzinach życia. ma­ szynisty pociągu. gdyż poszkodowany podróżny nie ma wglądu w skomplikowaną z reguły działalność jednostek organizacyjnych poszczególnych przewoźników. gdyż żaden inny przepis tytułu VI księgi trzeciej kx. spowodowane w wyniku wypadku związanego z ruchem kolejowym.8. Jest to odpowie­ dzialność na zasadzie ryzyka. zawiera przepisy ujednolicone o umowie międzynaro­ dowego przewozu osób kolejami. jest takim ewidentnym. Ma to pewne znaczenie w turystyce w związku ze sporym zainteresowaniem prze­ wozami rckreacyjno-poznawczymi dorożkami lub wozami konnymi. Środki transportowe typu zaprzęgo­ wego nie są z natury rzeczy mechanicznymi środkami komunikacji poruszanymi za pomocą sił przyrody. od której zwalniają okoliczności ujęte w sposób zbliżony do wyżej omówionych przyczyn egzoneracyjnych ustalonych w art. Poza odrębnie unormowanym przewozem mor­ skim i lotniczym oraz pozbawionym szczególnej regulacji ustawowej przewo­ zem konnym. ale jego granica nie może być niższa niż ustalenie konwencyjne. w której jest realne dochodzenie analizowanego roszczenia. jest bardzo utrudnione.

Zasadą jest przy . • małe zwierzęta domowe zabrane przez podróżnego. Przepisy te były różnie inter­ pretowane. Nie dotyczy to winy umyślnej przewoźnika morskiego. Odszkodowania te mogą być zmniejszone o 50% w razie zaoferowania przez przewoźnika lotniczego pasażerom zmiany planu podróży do miejsca do­ celowego na alternatywny lot. Można to traktować jako szczególny rodzaj opóźnienia w przewozie pasażerów lub jako niewywiązanie się przewoźnika z umowy i w konsekwencji występuje wtedy zbieg norm. dwa dalekopisy. Przewoźnik lotniczy może zwolnić się od tej odpowiedzialności. jeśli ich przewóz nie jest zakazany. ale wyjątkowo również o wyrównanie utraconych korzy­ ści. W praktyce zdarzają się roszczenia z tego tytułu nie tylko o zwrot rzeczy­ wistych wydatków. aby przewoźnik morski na żądanie pasażera zwró­ cił odpowiednią część opłaty za przewóz albo na swój koszt przewiózł pasaże­ ra do portu przeznaczenia pierwszym stosownym statkiem lub innym środkiem transportu. overbookingu. o ile dana kategoria przed­ miotów jest dopuszczona do określonego rodzaju przewozu. Powołane rozporządzenie zobowiązuje przewoźników lotniczych w przypad­ ku odmowy przyjęcia pasażerów na pokład wbrew ich woli do niezwłoczne­ go wypłacenia im odszkodowania oraz udzielenia odpowiedniej pomocy. Omawiana konwencja nie reguluje sytuacji. kijki narciarskie. umożliwiający pasażerowi domaganie się odszkodowania z dwóch różnych tytułów.346 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 347 ści kontraktowej ustalone w kodeksie cywilnym. • rzeczy przewożone przez podróżnego na sobie (zwłaszcza ubranie. torby. • rzeczy przewożone przez podróżnego ze sobą (jak parasol. 6225 USD. opakowania rzeczy zabieranych ze sobą w po­ dróż. oraz przesyłki bagażowe. umożliwiające pasażerowi odstąpienie od umowy przewozu morzem w sytuacji. jeżeli udowodni. odróżnia bagaż przewożony przez po­ dróżnego ze sobą od bagażu powierzonego przewoźnikowi. a inny statek w ciągu 7 dni od zapowiedzianego terminu rozpoczęcia podróży. To bardziej ela­ styczne i realistyczne ustalenie niż w Konwencji Warszawskiej jest zdecydowa­ nie korzystniejsze dla przewoźników lotniczych. plecaki itp. W sprawach przewozu bagażu k. laska. gdy statek pasażerski nie wyruszył w drogę najpóźniej w ciągu 3 dni. kule do chodzenia. czyli ok. czyli rzeczy powierzane przewoźnikowi do przewozu w związku z przewozem pasażerskim na podstawie odrębnej umowy przewozu. że określone opóźnienie doprowadziło do szkody i było bezpośrednim jej powo­ dem. że w celu uniknięcia szkody podjął wszelkie środki. • 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1500 km oraz wszystkich innych lotów o długości od 1500 km do 3500 km. peruka. zakwaterowanie w hotelu i transport między lotniskiem a hotelem lub innym miejscem zakwaterowania oraz dwie rozmowy telefoniczne. jeśli wykaże podjęcie wszelkich niezbędnych środków dla uniknięcia szkody. gdy np. Natomiast w przewozach lotniczych kwestii opóźnienia w przewozie pasaże­ rów dotyczą przepisy Konwencji Warszawskiej. rzeczy osobiste. Pomoc ta obejmuje bezpłatne posiłki i napoje. ustalające zasadę domnie­ mania winy w zakresie odpowiedzialności przewoźnika lotniczego za szkodę wynikłą z opóźnienia w przewozie powietrznym. opóźnienie samolotu jest powodem niezdążenia artysty na koncert i w konsekwencji prowadzi do utraty umówionej gaży za występ. W znacznym stopniu inaczej zagadnienia te są unormowane w Konwencji Montrealskiej. obejmując: • walizki. W ramach tej pomocy mieści się też przyznane pasażerowi prawo wyboru między zwrotem pełnego kosztu biletu.c. zwany też bagażem ręcznym.m. ale zawsze to na poszkodowanym pasażerze ciąży udowodnienie. Stwarza to możliwość umownego wyłączenia tej odpowiedzialności przez zamieszczenie odpowied­ niej klauzuli na bilecie lub w ogólnych warunkach przewozu ustalonych przez danego przewoźnika morskiego. Z omawianym zagadnieniem wiążą sic ustalenia k. Pasażerom przysługują też odpowiednie formy pomocy w razie znacznego opóźnienia lotu w stosunku do planowanego startu. aparat słuchowy. Bagaż podręczny powinien być w istocie rozumiany szeroko. w której pasażer z potwierdzo­ ną rezerwacją stawiający się na czas do odprawy nie zostaje zabrany na po­ kład samolotu z powodu braku miejsc w wyniku tzw. omówionym już częściowo w punkcie 4 rozdziału 9 podręcznika. Dalsze roszczenia odszkodowawcze z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu osób mogą wiązać się z rzeczami zabieranymi ze sobą przez podróżnych do środków transportowych.. proteza). • 600 euro dla wszystkich lotów na trasach powyżej 3500 km poza UE. lotem powrotnym do pierwszego miejsca odlotu albo zmianą planu podróży do miejsca docelowego. Problematyka ta jest objęta rozporządzeniem nr 261/2004/WE ustanawiającym wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przy­ padku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów. okulary. Generalnie rzeczy te dzielą się na bagaż podręczny. jakich można było rozsądnie oczekiwać. Natomiast prawo do odszko­ dowania zależy w omawianej sytuacji od długości lotu i obejmuje odszkodowa­ nie w wysokości: • 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1500 km. dwa faksy lub c-maile. Ze specyficz­ nych cech żeglugi morskiej wynika też regulacja zobowiązująca w razie nie­ możności kontynuowania rejsu lub osiągnięcia miejsca przeznaczenia z po­ wodu przeszkód lokalnych. czy turystyczne). która umożliwia przewoźnikowi lotniczemu uniknięcie omawia­ nej odpowiedzialności. W ich też interesie leży prze­ widziane w Konwencji Montrealskiej ograniczenie odpowiedzialności za szkody spowodowane wskutek opóźnienia w przewozie pasażerów do kwoty 4150 SDR w stosunku do każdego pasażera.

niedostateczność lub wadliwość opakowania. Przy tym przedsiębiorcy ci zasadniczo nie ponoszą odpowiedzialności za utratę lub uszkodzenie pieniędzy. iż szkoda z takiej przy­ czyny wynikła. a w nauce prawa wyrażono pogląd. w tym również cenny zegarek. W rozumieniu omawianych przepisów zdaniem A. pierścionek lub obrączka służące do codziennego użytku. ustala. aparat fotograficzny. albo gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa prowadzącego takie przedsiębiorstwo lub osoby przezeń zatrudnionej. a także sprzęt tury­ styczny lub sportowy. kiedy miał być wykonany. wysokość odszkodo­ wania za utracony lub uszkodzony bagaż podróżnego. Wtedy bowiem wina przewoźnika jest z reguły oczywista.od dnia.in. Należy uznać. brak. gdy szkoda powstała z jego winy. jak też oddanie do przewozu rzeczy wyłączonych z przewozu lub przyjmowanych na warunkach szczególnych. do jakich zaliczono m. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego z 1984 r. co w praktyce nie występuje. chociaż w praktyce zwłaszcza pieniądze z reguły są wnoszone przez osoby korzystające z pomieszczeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. Tylko w razie przyjęcia tego rodzaju rzeczy na przechowanie. Od tej odpowiedzialności zwalniają przewoź­ nika trzy ogólne przyczyny egzoneracyjne: siła wyższa. nie może przewyższać zwykłej wartości rzeczy. że za rzeczy przewożone ze sobą pod nadzorem podróżnego przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. W tych kwestiach k. Bardziej przekonujące jest stanowisko M. że kryteria ocen w tym zakresie mogą zmieniać się z upły­ wem czasu.348 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 3 . a przy tym roszczenie odszkodowawcze może być dochodzone w ramach reżimu odpowie­ dzialności deliktowej. kamera filmowa. kuszetki służą przecież także do spania. że wykazanie przezeń samej tyiko możliwości powstania szkody wskutek tego rodzaju szczególnej przyczyny powoduje istnienie domniemania prawnego. Co do bagażu powierzonego przewoźnikowi zaś przepisy kodeksowe odsyłają do zasad odpowiedzialności przewidzianych dla przewozu rzeczy. choć w gorszych warunkach. że w grupowych przewozach osób dochodzenie wyżej omówionych rosz­ czeń odszkodowawczych dotyczących utraty. należnego od przewoźni­ ka lub prowadzącego przedsiębiorstwo eksploatujące środki transportowe z po­ mieszczeniami do spania. liczony od dnia wykonania przewozu. W rezultacie następuje więc przerzucenie ciężaru dowodu na poszkodowanego. radio itp. oraz w wypadku wyrządzenia szkody z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa takich przedsiębiorców lub osób u nich zatrudnionych podróżni mogą dochodzić omawianych roszczeń odszkodowawczych. kwestie dowodowe nie stwarzają większego problemu. Zgodnie z ustaleniami prawa przewozowego przewoźnik odpowiada za takie rzeczy podróżnego jak za przesyłkę. nie wywołane winą przewoźnika. Kolarskiego nie są takimi rzeczami pieniądze. przedmiotów mających wartość naukową lub artystyczną oraz innych cennych przedmiotów. że za bagaż przewożony przez podróżnego ze sobą przewoźnik ponosi odpowiedzialność tylko wtedy. Inna sytuacja występuje. Prawo przewozowe nic definiuje pojęcia rzeczy zazwyczaj wnoszonych do pomiesz­ czeń przeznaczonych do spania w środkach transportowych. Powyższe zasady odpowiedzialności kontraktowej przewoźnika jak za prze­ syłkę znajdują zastosowanie do sytuacji. Ponadto przepisy te ustalają roczny termin przedawnie­ nia roszczeń z umowy przewozu osób. kosztowności. Powoduje to znaczne ograniczenie zakresu odpowiedzialności przewoźnika i to tym bardziej. ale udowodnienie tego nie jest sprawą prostą. Trzeba podkreślić. prze- . W kwestiach przewozu bagażu prawo przewozowe z 1984 r. tym. że obejmuje to nie tylko wagony sypialne. Nie sposób uznać tych ustaleń za korzystne dla poszkodowanych podróżnych. Ponadto jednak powołane przepisy przewidują zwolnienie przewoźnika od odpowiedzialności także wtedy. ubytku lub uszkodzenia bagażu należy do poszczególnych uczestników tego rodzaju przewozu. że rzeczy zazwyczaj wnoszone to rzeczy osobistego użytku.m. papierów wartościowych. a gdy przewóz nie został wykonany . Oznacza to istnienie odpowiedzialności kontrak­ towej opartej na zasadzie ryzyka. Przepisy omawianej ustawy ograniczają wskazaną odpowie­ dzialność prowadzącego takie przedsiębiorstwo jedynie do rzeczy zazwyczaj wnoszonych do takich pomieszczeń. który musi próbować obalić wskazane domniemanie. Tak jest w razie umieszcze­ nia bagażu w zamykanym schowku w autobusie komunikacji międzymiastowej albo w specjalnym bagażniku na narty znajdującym się z tyłu autobusu. gdy podróżny korzysta z pomieszczc- nia przeznaczonego do spania w środku transportowym należącym do od­ rębnego przedsiębiorstwa eksploatującego przystosowane w ten sposób środki transportowe. Trzeba jeszcze do­ dać. gdyż te tzw. co przecież się nie zdarza. czy złote kolczyki. gdy szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażą­ cego niedbalstwa przewoźnika. ale również wagony z miejscami do leżenia. jeśli utrata. Nesterowicza. Tylko w razie zniszczenia lub uszkodzenia bagażu w wypadku. Odrębnie są uregulowane roszczenia kontraktowe dochodzone w razie przewozu drogą morską pasażera i jego bagażu. gdy podróżny umieści przewożone ze sobą rzeczy w miejscu wskazanym przez przewoźnika lub na ten cel przeznaczonym. że za inne rzeczy niż zazwyczaj wnoszone do tego rodzaju pomiesz­ czeń w środkach transportowych prowadzący przedsiębiorstwo eksploatujące takie środki ponosi odpowiedzialność jedynie w razie przyjęcia rzeczy na prze­ chowanie. któremu uległ dany środek transportowy. Wobec obowiązywania w tych kwestiach licznych przepisów przewozowych szczegól­ nych wskazane regulacje kodeksowe nie mają znaczenia praktycznego. właściwości rzeczy stanowiących przesyłkę oraz okoliczności leżące po stronie podróżnego. Wystarcza najmniejszy stopień winy przewoźnika. papiery wartościowe i cenne przedmioty. nie mając możliwości sprawowania nad nimi nadzoru. ubytek lub uszkodzenie przesyłki powstały z jednej ze szczególnych okoliczności zwalniających.

W kwestiach odpowiedział- . zwany w języku angielskim checked baggage lub registered luggage. tj. Rodzaj i wartość zakupionych w tej sytuacji przedmiotów zależy od sytuacji poszkodowanego pasażera i podlega weryfikacji przez przewoźnika lotniczego. wprowadzane ze względu na bezpieczeństwo lotów. Zastosowana tutaj zasada domniemania winy jest ograni­ czona przez wskazanie szeroko ujętych okoliczności.350 Rozdział 10 Odpowiedzialność cywilna w turystyce i rekreacji 351 widuje. Zasady tej odpowiedzial­ ności są p