P. 1
Paweł Diakon - Historia Longobardów (2002)

Paweł Diakon - Historia Longobardów (2002)

|Views: 323|Likes:
Wydawca: Anna Glowa

More info:

Published by: Anna Glowa on Nov 08, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/20/2014

pdf

text

original

Historia Longobardów

3

KSIĘGA 1 1. Germania musiała wyżywić zbyt wielu ludzi i dlatego liczne narody ją opuszczały. Rejon północny im bardziej jest oddalony od żaru słońca i ogarnięty lodowatym mrozem, tym zdrowszy jest dla ludzi i odpowiedni dla zwiększenia ich populacji; przeciwnie zaś, wszelka okolica południowa, im bliżej się znajduje piekącego słońca, tym bardziej jest niezdrowa i tym mniej nadaje się do życia ludzkiego. Dlatego tak wielkie masy ludzkie pochodzą z północy. Słusznie też owa cała okolica od rzeki Tanais1 aż po zachód słońca, mimo że poszczególne jej części mają własne nazwy, ogólnie zwie się Germanią2. Kiedy Rzymianie posiadali za Renem3 dwie prowincje, nazywali je Germanią Górną i Germanią Dolną4. Z tej ludnej Germanii często uprowadzano niezliczone tłumy niewolników, które następnie sprzedawano mieszkańcom na południu. Często również liczne plemiona same z niej odchodziły, ponieważ nie mogła ona wyżywić tak wielu ludzi w niej zrodzonych. Owe plemiona nękały nawet pewne rejony Azji, chociaż przede wszystkim
1 2

Tanais, dzis. Don, był uważany za granicę między Europą i Azją. Podobnie Izydor z Sewilli ( Etymologiarum, libri XIV 44; dalej cyt. Etym.) nazwę Germanii wyprowadza od łac. gignere (= generare – rodzić). 3 Ultra Rhenum – po lewej stronie Renu. 4 Germania Górna (Superior albo Prima) obejmowała tereny dzis. Alzacji i Lotaryngii, natomiast Dolna (Inferior albo Secunda) – dzis. Belgia.

4 najeżdżały na sąsiadującą z nimi Europę. Świadczą o tym wszędzie zburzone miasta: w całym Iliryku5, w całej Galii6, a zwłaszcza w nieszczęsnej Italii, która doznała dzikości niemal wszystkich plemion germańskich. Goci i Wandale, Rugiowie i Herulowie, Turyngowie7 oraz inne dzikie i barbarzyńskie plemiona wyszły z Germanii. Z podobnej przyczyny wywodzące się od Germanów plemię Winilów czyli Longobardów, które później będzie szczęśliwie rządziło Italią, wyszło z wyspy zwanej Skandynawią8, choć podaje się też inne powody ich wyjścia. 2. O wyspie Skandynawii i o tym, że z niej wyszedł ród Winilów, to jest Longobardów. Wyspę Skandynawię wspomina między innymi Pliniusz Starszy w księgach o przyrodzie9. Leży ona nie tyle na morzu, jak nam przekazali ci, którzy ją zwiedzili, ile zewsząd ją oblewają morskie fale, wdzierające się do wewnątrz poprzez płaskie brzegi. Kiedy tamtejsza ludność stała się tak liczna, że nie miała już gdzie mieszkać, podzieliła się – jak podają – na trzy grupy, z
5

Liryk to kraina rozciągająca się na wschód od Adriatyku niemal po Dunaj, tereny byłej Jugosławii. 6 Galia obejmowała tereny dzis. Francji, Belgii, częściowo Holandii i Szwajcarii; była to Galia Zaalpejska. 7 Podczas wędrówki ludów Goci (Ostrogoci, Wizygoci) osiedlili się w południowej Francji, Hiszpanii i Italii, Wandalowie w południowej Hiszpanii, Rugiowie, Herulowie i Turyngowie przybyli do Italii w V w. 8 Skandynawia jest oczywiście półwyspem, niektórzy historycy pierwotną ojczyznę Longobardów umieszczają nad górną Łabą. 9 Gajusz Pliniusz Starszy (ok. 23-79) autor Historii naturalnej (Historia naturalia, dalej Hist. nat.; Paweł podaje błędny tytuł De natura rerum), dzieła encyklopedycznego w 37 księgach, z których ks. III-IV opisywały ziemię, kraje i ludy Europy; o Skandynawii jako wyspie mowa w IV 27. Podobnie Jordanes w dziele O pochodzeniu i czynach Gotów (HG).

5 których jedna, wyznaczona losem, musiała opuścić ojczyznę i szukać sobie nowych domostw. 3. Ibor i Aion, pierwsi wodzowie Winilów oraz ich matka Gambara. Ta zatem część ludności, którą los skazał na opuszczenie ziemi rodzinnej i szukanie obcych pól, wybrała sobie dwóch wodzów, a mianowicie braci Ibora i Aiona10, ludzi młodych, wyróżniających się wśród rówieśników, a następnie, pożegnawszy rodaków i ojczyznę wyruszyła w drogę, aby znaleźć ziemie, które nadają się do uprawy i założenia stałych siedzib. Matką wodzów była Gambara, kobieta o bystrym umyśle i mądrej radzie, tak iż drugiej takiej próżno by szukać. Na jej mądrości w rozstrzyganiu wątpliwych spraw synowie bardzo polegali. 4. O siedmiu śpiących mężach w Germanii. Myślę, iż będzie stosowne na chwile przerwać tok opowiadania i – skoro mamy tu pisać o Germanii – przedstawić zwięźle pewną cudowną historię, która była tam na ustach wszystkich, a także poruszyć niektóre inne sprawy. Na północno-zachodniej granicy Germanii, na samym brzegu Oceanu11, pod wysoką skałą znajduje się jaskinia, w której nie wiadomo od jak dawna spoczywa w głębokim śnie siedmiu mężów. Nie tylko
10

O tych wodzach mówi anonimowe dzieło Pochodzenie Longobardów (Origo gentis Longobardorum, dalej: Origo) a także Skrót kroniki Prospera z Akwitanii pod 379 r. 11 Legenda znana z wczesnego średniowiecza; opowiada ją także Grzegorz z Tours (Miraculorum I 94), Paweł wg G. Waitsa (Historia Longobardorum edentibus L. Bethmann et G. Weitz Monumenta Germaniae Historica Scriptores rerum Langobardicarum et Italicorum saec. VI-IX, Hannoverae 1878, s.49; odtąd cyt. HL) korzystał z innego źródła.

893) nazwa pochodzi od Schritto Finnen – jeżdżenie na nartach. Skritobinowie. z jakim rezultatem opatrzność boska zachowuje owych mężów przez tak długi czas. widzi się jasne światło. wnet – jak podają – uschły mu ręce i kara. posługując się w jakiś sposób drzewem zakrzywionym na kształt łuku. A może dzięki ich przepowiadaniu. schreiten. Żyje u nich zwierzę bardzo przypominające jelenia13.6 ich ciała. salire. przyodziewają się Skritobinowie. Kiedy pewnego razu ktoś opanowany chciwością pragnął rozebrać jednego z nich. bo uważani są za chrześcijan. Sądząc po ubiorze. W tych okolicach w czasie letniego przesilenia przez kilka dób. Z miejscem tym sąsiaduje lud zwany Skritobinami. nawet w nocy. tak przestraszyła innych. który w ich barbarzyńskim języku znaczy „skakać‟12. 12 Niem. . nieoświecone i barbarzyńskie plemiona odnoszą się do nich z wielką czcią. sam widziałem suknię uszytą z jego włochatej skóry. grec. w którą. Prokopiusz z Cezarei )Wojna Gocka) nazywa ich Skrithiphinoi. Zobacz więc. scriten odpowiadającemu łac. W podskokach bowiem ścigają zwierzynę. wg Schönfelda (RE II A col. mającą kształt tuniki sięgającej aż do kolan. że nikt już nie ośmielił się dotykać ich ciał. jaka go spotkała. Nawet latem nie brak im śniegu. zostaną w przyszłości zbawione owe plemiona? 5. jak już powiedziano. są oni najprawdopodobniej rzymianami. ich zaś rozum nie różni się niczym od rozumu dzikich zwierząt. lecz nawet szaty pozostają nienaruszone i ponieważ przez tyle lat nie podlegli oni żadnemu rozkładowi. wg innych od staroniem. Nazwa Skritobinowie wywodzi się od wyrazu. 13 Chodzi zapewne o renifera. skritan. Żywią się bowiem surowym mięsem dziczyzny i sporządzają sobie ubiór z niewyprawionych skór.

podczas gdy noce dłuższe. 5. około przesilenia zimowego. znajduje się owa głęboka otchłań wodna. im bardziej zbliżamy się do słońca w kierunku południowym. a cienie. w miejscowości zwanej Totoniswilla16. o czym pisali już starożytni autorzy. Przeciwnie. 16 Dietenhofen (Thionville) miasto nad Mozą. . w ogóle nie ma cieni w Egipcie. na odwrót. w Jerozolimie i pobliskich okolicach. gdy słońce świeci w południe. tym bliższe ziemi wydaje się samo słońce. w którym zatrzymywał się Karol Wielki ze swoim dworem. Ja sam podczas pobytu w Galii Belgijskiej. około Bożego Narodzenia. 18 Nie jest pewne usytuowanie maris umbilicus na południe od wysp Lofotów na Morzu Norweskim. rozlewającego się po obu stronach Brytanii. w południe. tak że podczas letniego przesilenia. padają w kierunku południowym. Niedaleko. którą zwykliśmy nazywać „pępkiem morza”18. W Arabii zaś o tej samej porze roku w południe słońce znajduje się po stronie północnej. cienie stają się coraz krótsze. zimowe – 21 XII. A zatem.7 same zaś dni są tu o wiele dłuższe niż gdzie indziej14. Beda. 17 Tzn. Również w Italii.78 m. są zaś one krótsze niż gdzie indziej. zmierzyłem cień mojej osoby i stwierdziłem. 2. Podobno dwa razy dziennie wchłania ona w siebie wodę i tyleż razy 14 Por. letnie przesilenie – 21 IV. że wynosi dziewiętnaście i pół stopy17. na zachód od wspomnianego brzegu. 6. O dwóch „pępkach” Oceanu. gdzie płynie silny prąd morski Maelström. nie widać tam słońca. im bowiem bardziej zwiększa się odległość od słońca. gdzie rozciąga się bezkresny Ocean. a cienie bardziej się wydłużają. chociaż dni SA jasne. 15 Tzn.67 m. De temporum ratione XXI 31. o szóstej godzinie cień człowieka mierzy dziewięć stóp 15.

że jeśli ktoś przypadkiem znajdzie się w wodzie nieco dalej od brzegu. przekł.8 ją wyrzuca. wyspa z archipelagu Wysp Normandzkich. . kiedy już. Eneida (III 420-423). Na wyspie Ewodia21. że przypominają one bieg strzał wśród przestworzy. często nagle i gwałtownie wciąga okręty z tak wielką szybkością. s. z trudem może ujść przed nimi. Aldernay.4 km. T. W tych okolicach można zobaczyć rzeki. Ta wspomniana wyżej otchłań. z taką samą szybkością się od niej oddalają. Często jednak. które szybko płyną w kierunku swych źródeł i na długości wielu mil toczą wody słone zamiast słodkich. Kanał La Manche i wybrzeża Atlantyku. według zapewnień mieszkańców. Niekiedy w przerażający sposób okręty giną w głębi owej otchłani. Wrocław 1950. Tego rodzaju otchłań czy czeluść wodną poeta Wergiliusz nazywa Charybdą: znajduje się ona. 19 Wergiliusz. wzdąwszy płuca. 20 Tzn. Dwa razy bowiem na dobę tak nagle zalewają je fale. oddalonej od wybrzeża sekwańskiego o około trzydzieści mil. jak zapewniają niektórzy. o czym świadczą wybrzeża sekwańskie20 i akwitańskie.76. Karyłowski. Twierdzą (niektórzy). w cieśninie Sycylijskiej i opiewa ją tymi słowami: Scylla prawy brzeg. 30 mil czyli 44. nagle odepchnięte przez ogrom wód. Na przemian je z paszczęki pod gwiazdy wyrzuca. o czym mówi w swoim eposie19. jak świadczą o tym na każdym brzegu niezwykle szybko przypływające i odpływające fale. lewy zaś Charybda dzika Zasiada: Z dna otchłani po trzykroć połyka Rozdarte wirem fale i znów. 21 Prawdopodobnie dzis. z jaką przedtem się do niej przybliżały. już mają pójść na dno. że istnieje też druga tego rodzaju otchłań między Brytanią a Galią.

kazali płacić sobie haracz. mianowicie Adriatyk. Kiedy jeden z nich znalazł się w pobliżu. Winilowie zatem wyszedłszy ze 22 Nostrum Mare – Adriatyk – z punktu widzenia Pawła Diakona. Kiedy już wejrzał w nieskończenie głęboką czeluść i prawie martwy ze strachu czekał. jak Winilowie przybyli do Skoringi. które wchłaniają odpływającą wodę a następnie wyrzucają na brzeg wodę przypływającą. Ambri i Assi. Niebawem z wielką szybkością przybił do brzegu i tak uniknął grożącej mu śmierci oraz mógł następnie sam opowiedzieć o niebezpieczeństwie. uprzednio przez burzę nadwerężonych. Tam nieszczęsny usiadł z sercem bijącym od strachu i czekał na śmierć. która na chwilę oddaliła się od niego. w którym się znalazł. 7. który ledwo żywy unosił się na falach i pchany prądem wód dotarł aż do samego otworu owej przerażającej otchłani. jak opowiadał pewien znakomity Gall. Spośród wszystkich członków załogi ocalał tylko jeden człowiek. Także nasze morze22. a wodzowie Wandalów. Nagle zauważył. O tym. rozbitek uczepił się go ostatkiem sił. że ta sama Charybda wchłonęła wiele okrętów. . tylko małe i ukryte. Po zniknięciu bowiem wód wchłoniętych przez ową czeluść ukazały się nagie brzegi jej wlotowego otworu. dla starożytnego Rzymianina mare nostrum oznaczał Morze Śródziemne. Słyszałem też. aż sam w nią wpadnie nagle i wbrew wszelkiej nadziei osiadł na jakiejś skale. jak z głębi podniosły się niby góry wód i wyrzuciły wchłonięte wcześniej okręty.9 dobrze słychać szum wód wchłanianych przez wspomnianą Charybdę. jednak w podobny sposób uderza o brzeg wenecki i istryjski. Zapewne i ono posiada tego rodzaju kanały. Po tym wywodzie wróćmy do przerwanego opowiadania. pochodzącego z krainy Wenecji. chociaż z mniejszą siłą.

Wotan („dobry bóg”). Wyprawili więc do Wandalów posłów z odpowiedzią. umieszcza się ją we wschodnim Holsztynie. w I-III przesunęli się nad górną Odrę i Dunaj. często zamieniali tereny zamieszkania. że lepiej strzec wolności orężem. 24 Wandalowie. Tam prawdopodobnie zetknęli się z Longobardami. Zabawna opowieść o Godanie i Frei. Wodan. 7-8 jest poszerzoną wersją Origo II. że będą raczej walczyć niż znosić ich niewolę. na wybrzeżu bałtyckim lub między Wisłą a Łabą. W tym czasie Ambri i Assi. i to niezbyt wielkiej wyspy. że da zwycięstwo tym. Pyszni z powodu odniesienia wielu zwycięstw wysłali posłów do Winilów. niż plamić ją płaceniem haraczu. od anglosaskiego score – brzeg. . przybyli do krainy zwanej Skoringą23 i tam osiedli na kilka lat. i prosiła o zwycięstwo dla Winilów. zapewniał zwycięstwo w walce. wodzowie Wandalów. najwyż sze bóstwo germańskie. aby kobiety Winilów swoje rozpuszczone włosy 23 Kraina nieznana (nazwa wywodzi się.10 Skandynawii pod wodzą Ibora i Aiona. żony Godana. Oto Wandalowie udali się dobowa Godana25 i prosili o zwycięstwo nad Winilami. o nim także Żywot św. wybrzeże). gnębili wojną wszystkie sąsiadujące z nimi kraje24. Na przeł. 8. Kolumbana 53. 25 Godan. Wszyscy zaś Winilowie byli podówczas w kwiecie wieku. II i I w. przed Chr. Wtedy Ibor i Aion za radą matki Gambary doszli do wniosku. Wtedy Gambara udała się do Frei. ale słabi liczebnie. Freja udzieliła jej rady. zajmowali południowe wybrzeże Bałtyku. jako że stanowili ledwie trzecią część ludności jednej. Tradycja przekazuje tu zabawne opowiadanie. być może. albo przygotowali się do rozstrzygającej bitwy. Bóg odpowiedział. których jako pierwszych ujrzy o wschodzie słońca. szczep germański ze Skandynawii. utożsamiany z rzymskim Merkurym. Opowiadanie z rozdz. aby ci albo płacili im haracz.

będzie odtąd nosił nazwę Longobardów – od długiej. długiej włóczni. wszystkie plemiona germańskie czczą go jak boga. żeby mógł je zobaczyć Godan. inni jeszcze od Lange Börde – płaskie wybrzeże. W ich bowiem języku long znaczy długi. bo zwycięstwo nie zależy od mocy ludzkiej. Dlaczego Winilów nazwano Longobardami? Wotan jest tym samym bóstwem. Wtedy Freja wtrąciła. Podobny wywód etymologiczny u Izydora z Sewilli ( Etym. rzekł: „Kim są ci długobrodzi?”26. jest odpowiednikiem Merkurego u Rzymian. Winklowie. Kiedy Godan zauważył je o wschodzie słońca. IX 2. Langbard. . Germańska nazwa Langbart. z czego później powstało Lombardus. którym już nadał imię. że winien dać zwycięstwo tym. stoczyli z Wandalami zaciętą bitwę w obronie wolności i odnieśli 26 27 Longibari od łac. już jako Longobardowie. Tak też zrobiły. 9. 45). Niektórzy wywodzą nazwę Longobard od halabardy. W ten sposób Godan przyznał zwycięstwo Winilom. brzytwą nie golonej brody27. wg etymologii ludowej: Longobardus). lecz daleko wcześniej. i nie w Germanii.długi i barba – broda. którego Rzymianie zwą Merkurym. że lud ten. Śmieszna to zaiste historia i bez znaczenia. zlatynizowana brzmi: Langobardus (od V w. Tradycja głosi. lecz w Grecji. ale pochodzi raczej z nieba. zwany dotąd Winilami. który ma zwyczaj patrzeć przez okno w kierunku wschodnim.11 ułożyły sobie na twarzy na podobieństwo brody oraz aby wcześnie rano przybyły razem z mężami i stanęły tak. którego po dodaniu litery nazwano Godan. Wotan zaś. a bart – broda. longus . że żył nie w omawianym tu okresie. 10. W jaki sposób Longobardowie pokonali Wandalów? O głodzie wśród Longobardów. Pewne jest jednak.

iż kynoskefalowie staczają zacięte boje. to znaczy ludzie o psich głowach. Mieli oni jednak u siebie męża niezwykle dzielnego. co począć. Hist. Na widok wielkiego wojska nieprzyjaciół Longobardowie nie odważyli się stanąć do walki. Zmyślili mianowicie. co zechcą. VI 30. O tym. 15. a drugi Assipitą. Wrogowie widząc i słysząc to wszystko. nat. że wśród nich znajdują się kynoskefalowie. w którego sile pokładali ufność. W marszu przeszkodzili im Assipitowie29 oznajmiając. to „Kraina obfitująca w wodę”. a jeśli nie mogą dosięgnąć nieprzyjaciela. że mogą osiągnąć wszystko. Mauringa. Kiedy zaś zastanawiali się. Następnie w tejże krainie Skoringi doświadczyli strasznego głodu i z tego powodu bardzo podupadli na duchu. piją ludzką krew. . Jego więc samego wystawili do walki za nich wszystkich. z których jeden był Longobardem. zapewne nad Bałtykiem (na Pomorzu są liczne jeziora). Etym. umieszcza się go przy górze Asse koło Wolfenbüttel w Saksonii Dolnej.12 zwycięstwo. Postanowili ją zatem opuścić i przenieść się do Mauringi28. Rozpuścili pogłoskę między wrogami. potrzeba zesłała im radę. będąc przekonani. jak Assipitowie powstrzymali Longobardów chcących przejść na Mauringę. która przedtem grozili Winilom. Izydor. 3. Kazali 28 Kraina równie nieznana jak Skoringa. że w żaden sposób nie będą mogli przejść przez ich kraj. 30 Zob. 29 Lud nieznany. rozstawili większą liczbę namiotów i rozpalili w obozie liczne ogniska. uwierzyli pogłosce i nie odważyli się stoczyć bitwy. Aby uwiarygodnić tę informację. Pojedynek dwóch dzielnych mężów. 11. raczą się nawet własną krwią30. Pliniusz. 12.

32 Origo III. Longobardowie dotarli wreszcie do Mauringi. którą przyszli. Fakt ten starym zwyczajem uświęcili za pomocą strzały. gdzie jednak nie ma wzmianki o strzale. zgłosił się całkiem dobrowolnie jeden niewolnik. kogo spośród siebie wystawić przeciw tak wojowniczemu mężowi.13 powiedzieć Longobardom. a następnie udali się w okolice bardziej odległe. Rolanda („bezkresny step”). wtedy pozwolą Longobardom przejść przez swój kraj. aby stoczył z nim pojedynek. aby tej sprawie nadać większą moc31. kraina trudna do zidentyfikowania. dla siebie i swoich bliskich – upragnioną wolność. Aby powiększyć liczbę wojowników. zdjęli jarzmo niewoli z wielu niewolników. żeby w razie zwycięstwa nad wrogiem wyzwolili jego wraz z potomstwem od hańby niewolnictwa. 13. czyniąc ich ludźmi wolnymi. Postawił jednak warunek. Longobardowie odejdą drogą.wsch. który obiecał stanąć na wyzwanie wroga. że spełnią jego żądanie. gdzie zatrzymali się na dłuższy czas. mamrocząc przy tym słowa w ojczystym języku. żeby również posłali jednego spośród siebie. Starł się więc w walce i zwyciężył. dla Longobardów wywalczył możliwość swobodnego przejścia. Podobno posiadali przez kilka lat Anthab i Banthaib. Pustoci Luneburskiej. Czegóż chcieć więcej? Chętnie przyrzekli. Warunki były następujące: jeśli mąż Assipitów odniesie zwycięstwo. . Longobardowie wywędrowali na Mauringę. może Lüneburg w Dolnej Saksonii na płn. jeśli zaś zostanie pokonany. Kiedy Longobardowie zastanawiali się. a 31 Opisany tu obyczaj wyzwolenia niewolników przedstawiony został w Edykcie Rotariego (224). Wyruszywszy z Mauringi Longobardowie dotarli do Golandy32.

uważamy. Longobardowie po śmierci wodzów Ibora i Aiona. lecz dziewięcioro dzieci35. . że mogą to być jedynie nazwy obwodów lub jakichś miejscowości. 33 Krainy nad Bałtykiem lub może nad środkowym i dolnym biegiem Łaby: Anthabtub (Anthabet) umieszczają niektórzy w okolicach dzis. Wurgundaib (w Origo: Burgundaib) może nazwa terenów zamieszkałych przez Burgundów. aby zachować ciągłość władców (HL. jednym z nich był Lamission. Pierwszym ich królem był Agelmund. W tym czasie pewna nierządnica urodziła naraz siedmioro dzieci i ta matka. wrzuciła je do sadzawki. podobnie pisze też Aulus Gelliusz w Nocach attyckich X 2. 14. którzy wyprowadzili ich ze Skandynawii i nimi rządzili aż do tego czasu34. 3). która (naraz) porodziła siedmioro dzieci. gdzie mowa o niezwykłych porodach. niech poczyta dawne historie. że król Agelmund udając się w drogę przybył nad wspomnianą sadzawkę. Jeśli fakt takiego porodu wydaje się komuś nieprawdopodobny.14 także Wurgundaib33. Paderborn. jego pojedynek z Amazonką. Banthaib (Bainaib) na wschód od niego. Po śmierci wodzów Ibora i Aiona Longobardowie mieli pierwszego króla Agelmunda. pochodzący ze znakomitego rodu Gungingów. okrutniejsza od wszystkich dzikich zwierząt. iż szczególnie często zdarza się to w Egipcie. że pewna kobieta urodziła naraz nie siedmioro. 35 Opowiadanie oparte na Pliniusza Hist. Tutaj zaś przytrafiło się. nie chcieli dłużej pozostawać pod rządami wodzów. 54. Pewne jest. dzierżył on berło Longobardów przez trzydzieści trzy lata. 34 „I nimi rządzili do tego czasu”: jest to błędny dodatek Pawła. lecz na podobieństwo innych ludów wybrali sobie króla. VII 3. przyp. syn Aiona. O nierządnicy. 15. Jak podaje tradycja. nat. aby się ich pozbyć. s. a dowie się z nich.

tak że po śmierci Agelmunda ujął ster rządów w swoje ręce. 36 W prologu do Edyktu Rotariego Lamission (Laiamicho) pochodzi z rodu Gungingus. Nakazał szybko wydobyć je z sadzawki. IX 27). Ponieważ wydobył je z sadzawki. Longobardom będzie wolno przekroczyć rzekę. 37 Amazonki. Jednakże z uwagi na to. Dzidą. stał się dzielnym i bardzo wojowniczym młodzieńcem. nadał mu imię Lamission36. córki Aresa i Harmonii. zamieszkiwały okolice w Azji Mniejszej. oddać niańce i wychować z wielką starannością. a także w Scytii. Dobrze wiadomo. 38 O Amazonkach pisali: Herodot (IV 110-117. . wojownicze kobiety. Longobardowie odstąpią od rzeki. Wcześniej bowiem oba szyki bojowe zawarły umowę. którą trzymał w rękach. w mit. XLII 3). że dziecię to będzie wielkim człowiekiem. wszyscy bowiem znawcy dziejów wiedzą. że to opowiadanie jest mało prawdopodobne. nad rzeką Termodont w Kapadocji. Wtedy jedno z nich schwyciło rączką królewską dzidę. Gdy chłopczyk dorósł. że jeśli wspomniana Amazonka zwycięży Lamissiona. Justynus (II 3-4. XIII 3. Leukosyrii i innych krainach. jeśli zaś zwycięstwo odniesie Lamission. a dla Longobardów możliwość przejścia przez rzekę. W ten sposób zyskał dla siebie sławę. Król zdjęty litością i wielce zdumiony takim wydarzeniem powiedział. Powiadają też. która w ich języku zwie się lama. zawracał je to w jedną. Prokopiusz ( Got. że kiedy Longobardowie w swoich wędrówkach przybyli nad pewną rzekę. że plemię Amazonek uległo zagładzie długo przedtem. to w drugą stronę. co zresztą nastąpiło. król pływając w rzece stoczył walkę z najdzielniejszą spośród nich i zabił ją. całe opowiadanie Pawła wydaje się konstrukcją oparta na etymologii imienia. Kurcjusz Rufus (VI 10). gdzie ich zatrzymały Amazonki37. nieprzyjaciółki rodu męskiego.15 Zatrzymał konia i ze zdziwieniem patrzył na biedne dzieci. nim mogły się rozegrać opisane wydarzenia38.

młodzieńczy temperament i dość łatwo skłaniał się ku wojaczce. W końcu VII w. O ich całkowitej zagładzie pisze Izydor z Sewilli ( Etym. 39 Bułgarowi – tu chodzi o lud pochodzenia tureckiego (umownie zwie się go dzisiaj Protobułgarami). 16. 17. zgładzili króla Agelmunda. gdy wszyscy beztrosko spali. wielu Longobardów ranili. . aby pomścić śmierć Agelmunda. IX 2. zamieszkałą przez Słowian i uległ slawizacji. Wkrótce doszło IV 3). na którym prawdopodobnie Paweł się opierał. stało się i dla nich przyczyna wielkiego nieszczęścia. który koczował na terytorium między rzeką Kubań a Wołgą. Owo poczucie bezpieczeństwa. swego opiekuna. Sam bowiem słyszałem relacje niektórych ludzi. W jaki sposób Bułgarzy zaatakowali nocą obóz Longobardów. a jego córkę uprowadzili w niewolę? Tak więc Longobardowie sforsowawszy wspomnianą rzekę. skierował oręż na Bułgarów. Oto bowiem nocą. o którym wyżej mówiliśmy. mogło tego rodzaju plemię kobiece aż do tego czasu tam egzystować. że samego króla Agelmunda zgładzili a jedyną jego córkę wzięli do niewoli. opanował dzis. gdzie zatrzymali się na jakiś czas. że plemię tych kobiet żyje do dzisiaj w najdalszych zakątkach Germanii. 64). wielu zabili i tak szaleli po obozie. niespodziewanie napadli na nich Bułgarowie39. Nie podejrzewając niebezpieczeństwa i ciesząc się długim pokojem stali się mniej czujni. przybyli na jej drugi brzeg. W jaki sposób Lamission stał się królem i pokonał Bułgarów? Zebrawszy po tej porażce siły. Bułgarię. Longobardowie ustanowili swym królem Lamissiona. które zawsze jest powodem klęsk.16 że miejsca owych wydarzeń nie były historykom dość znane i tylko niewielu z nich je opisało. Ponieważ miał on gorący.

. już to obietnicami. uderzyli na wroga i w dzielnej walce zadali mu wielką klęskę. Widząc to król Lamission podniesionym głosem zaczął wołać do całego wojska. niż jako nędzny niewolnik być pośmiewiskiem dla wrogów. i tak nad niedawnymi zwycięzcami odnieśli zwycięstwo oraz pomścili zarówno śmierć króla. Jeśli zaś – mówił – zobaczy w walce jakiegoś niewolnika. Po śmierci Lamissiona na tron wstąpił Lethu. Wtedy też zdobyli na wrogu wielkie łupy i odtąd stali się odważniejsi w podejmowaniu trudów walki. po nim zaś jego synowie Hildehok. aby orężem bronili siebie i swoich bliskich. pędzącego na przedzie do boju. Po jego śmierci jako piąty przejął berło królewskie Gudehok40. 18. obdarzy go wolnością i nagrodami. ster władzy ujął Lethu. trzeci z kolei król. jak wróg zamordował ich króla. którą oni chcieli widzieć jako królową przy jego boku. 40 Cały ten rozdział pochodzi z Origo III. Te i tym podobne słowa wypowiadał donośnym głosem i już to groźbami. jak w żałosną niewolę uprowadził jego córkę. jak i własne krzywdy. który był czwartym z kolei królem. w której Longobardowie haniebnie uciekli przed wrogiem do obozu. Panował on prawie czterdzieści lat i swoim następcą pozostawił syna Hildehoka.17 do pierwszej potyczki. Wreszcie zachęcił ich. drugiego króla. aby zapomniało o doznanej zniewadze i stawiło sobie przed oczami ową hańbę. bo lepiej jest – mówił – stracić życie w walce. dodawał im ducha do znoszenia bitewnych trudów. a po Hildehoku Gudehok. Toteż Longobardowie tak zachęceni i porani przykładem wodza. Po śmierci Lamissiona.

Ów święty często w niebiańskich słowach upominał wspomnianego Feleteusa i jego żonę. kraina obejmująca terytorium dzis. pozbawił władzy cesarza Romulusa Augustulusa i założył królestwo germańskie. królem Turcylingów. gdzie zetknął się z germańskimi Rugiami. jego klasztor znajdował się u podnóża Kahlenbergu pod Wiedniem. w 476 stanął na czele zbuntowanych najemników germańskich. . przepowiedział im różne nieszczęścia na długo przedtem. VI w. bogata w żelazo. o tym. Seweryn (zm. przybył do 41 Odoaker (ok. przybył do Italii wraz z oddziałem barbarzyńców. 42 Norikum. Austrii. o imieniu Gisa. który oddzielał go od Norikum42. a Feleteusem. Ponieważ gardzili jego pobożnymi słowami. panującym już od kilku lat w Italii. Mieszkał on w tych stronach aż do śmierci. królem Rugiów. królestwo utworzone przez Celtów podbili Rzymianie i zamienili w prowincję (16-13 p. w tych dniach zajmował drugi brzeg Dunaju. Odoaker zjednoczywszy pod swoją władzą plemiona Turcylingów.). teraz zaś jego ciało spoczywa w Neapolu. a Feleteusem. aby służyć Imperium Rzymskiemu. aby razem zaprzestali czynić nieprawości.18 19. których już dawno podbił. 482). oraz ludy Italii. którego nazywano też Fewa. Tenże Feleteus. napisanego w Neapolu na pocz. rodem z Rzymu. apostoł Norikum. W owym czasie rozgorzała wielka nieprzyjaźń pomiędzy Odoakrem41. Chr. 434-493) wódz germański. W 487 toczył boje z Norikum. Wojna między Odoakerem. Herulów i częściowo Rugiów. W Norikum zaś znajdował się wtedy klasztor św. męża obdarzonego prawdziwą wstrzemięźliwością i sławnego z powodu wielu innych cnót. 43 Św. królem Rugiów. Seweryna43. nim się wydarzył y44. Seweryna pióra Eugippiusza. 44 Wiadomość prawdopodobnie z Żywota św. jak Longobardowie po zwycięstwie Odoakera nad Rugiami opanowali ich prowincję.

kto posiada tak wspaniały orszak.. 46 Por. królem Herulów. kim może być ten. Longobardowie opuścili Rugilandię i zamieszkali na rozległych przestrzeniach. Choć wcześniej łączyło ich przymierze. a po nim Taton. Jego droga wiodła koło domu królewskiej córki. Oto brat króla Rodulfa przybył do Tatona w celu przywrócenia stosunków pokojowych. której było na imię Rumetruda. Dziewczyna posłała doń wtedy zaproszenie. Gdy na tym terenie przebywali trzy lata. Ta widząc mnóstwo mężów i znakomite towarzystwo zapytała. Całkiem inaczej na ten temat pisze Prokopiusz z Cezarei (Wojna gocka II 14). 20. a jego miejsce zajął syn Klaffon. 47 Przyczyna wybuchu niezgody opowiedziana na podstawie podań ludowych. Spełniwszy swoje poselstwo wracał do ojczyzny. prawdopodobnie dzis. Rugilandia to kraj Rugów. co w języku łacińskim znaczy ojczyzna Rugiów. który zburzył królestwo Herulów. aby był łaskaw wypić z nią kielich wina. zadając im cios ostateczny i zabijając także ich króla Feleteusa. Odpowiedziano jej. Zagłada Herulów przypada na 506 r. Po śmierci Gudehoka rządy objął Klaffon. i tam z powodu żyzności gleb zatrzymali się na kilka lat46. wybuchła wojna między Tatonem a Rodulfem. że to brat króla Rudolfa wypełnił swoje poselstwo i wraca do kraju. Po śmierci zaś Klaffona jako siódmy król przejął berło syn Taton. teraz popadli w konflikt z następującej przyczyny47. Origo IV. Wtedy to Longobardowie wyszli ze swoich ziem i przybyli do Rugilandii. Austria. Splądrował następnie całą prowincję i z ogromnym tłumem jeńców ruszył do Italii. 45 W 487 r. które w swoim języku nazwali feld. .19 Rugilandii i walczył z Rugiami45. Tymczasem zmarł Gudehok.

jaki właśnie przyszedł jej na myśl. walczyli nago. . Gość okryty ranami upadł na ziemię i wyzionął ducha. Gdy wieść o tym dotarła do Rudolfa. Cóż było dalej? Oba wojska starły się na otwartym polu. Umyśliła zaś posadzić go w takim miejscu. „nalewaj”. Herulowie byli zaprawieni w prowadzeniu wojen i znani z wielu zwycięstw. Następnie ta okropna bestia nakazała sługom. Gość. twarz jej poweselała i w miłych słowach poprosiła go. Tak się też stało. aby nie wzbudzić jakiegoś podejrzenia. urażony w swej godności. czy też żeby okazać pogardę dla ciosów wroga. przeszyli go mieczami.20 On zaś w szczerości swego serca przybył na jej zaproszenie. rzekomo do podczaszego. Król ufał niesłychanie ich sile i spokojnie zabawiał się grą przy stole. pełen oburzenia odpowiedział dziewczynie takimi słowami. czy po to. Rodulfus wysłał swoich do walki. Zerwał przymierze. ponieważ był małego wzrostu dziewczyna wejrzała na niego z wyniosłą pogardą i wypowiedziała pod jego adresem ironiczne słowa. Ogarnięta kobiecym szałem i nie potrafiąc zapanować nad bólem serca. jakie zawarł z Tatonem i wypowiedział mu wojnę. Tym razem jednak. Udała spokój. aby z tyłu. Niebawem na znak dany przez okrutna kobietę wykonano niegodziwe polecenie. westchnął głęboko nad okrutna śmiercią brata i nie mogąc opanować bólu zapłonął żądzą pomsty za jego śmierć. postanowiła wykonać zbrodniczy plan. a w rzeczywistości po to. Na oknie tym powiesiła wspaniałą zasłonę niby na cześć gościa. że wzbudził w niej jeszcze większą złość. sam zaś nie wątpiąc z zwycięstwo siedział w obozie przy stole do gry48. by lżej się walczyło. by usiadł. Tylko jednemu ze swoich ludzi kazał wejść na 48 Prawdopodobnie chodzi o stolik do gry w damkę. zakrywszy jedynie wstydliwe części ciała. kiedy ona powie. żeby za plecami miał ścianę z oknem.

Odtąd tak dalece podupadło męstwo Herulów. wydobył jednak z siebie głos: „Biada tobie – rzekł – nieszczęsna ziemio Herulów. że zielone łany lnu wzięło ono za taflę wody. jak to zwykle w takiej sytuacji bywa. że walczą bardzo dzielnie. I nie wcześniej odważył się powiedzieć królowi o klęsce. królu. otrzymywali mieczem od wrogów bezlitosne ciosy. który zwykł on nosić podczas bitwy. jeśli powiadomi go. napadli na nich Longobardowie i urządzili im straszną rzeź. Kiedy przerażony król i wszyscy wraz z nim. na częste pytania króla. powiększyli swoje wojsko o żołnierzy z różnych pokonanych plemion i zaczęli sami dążyć do wojen oraz szerzyć dookoła sławę swego męstwa. Choć późno. Longobardowie zaś stali się bogatsi. Toteż kiedy ów spostrzegł. a Longobardowie mocno na nich nacierają. uciekającym w bezładzie. iż szyk Herulów się załamał. Na te słowa król rzekł z niepokojem: „Czyż może uciekają moi Herulowie?” On zaś na to: „Nie ja – rzekł – lecz ty.21 rosnące tam drzewo. odniósłszy zwycięstwo. . Również sam król w dzielnej. Kiedy więc wojownicy machali ramionami jak gdyby przy pływaniu. którą chłoszcze gniew Pana niebieskiego”. oraz szyszak. jak wiedzie się Herulom. Longobardowie. podzielili między siebie ogromne łupy znalezione w obozie. to powiedziałeś”. nie wiedzieli. co robić. Nad wojskiem zaś Herulów. taki zawisł gniew z nieba. że wojsko Herulów ucieka. Zagroził mu przy tym. Taton zaś zabrał chorągiew Rodulfa. ażeby tym szybciej mógł mu donieść o zwycięstwie jego żołnierzy. lecz bezskutecznej walce poniósł śmierć. która widział. przez którą można przepłynąć. nim całe wojsko nie zaczęło uciekać przed nieprzyjacielem. że zapłaci głową. że już nigdy nie posiadali króla. zwaną przez nich bandum. odpowiadał.

źródło Pawła. później osiedlili się nad środkowym Dunajem i tam zetknęli się z Longobardami. Jeśli ktoś uważa to za kłamstwo. jak i Zuchilona. 53 Turyngowie. zredagowany w 643 r.22 21. mianowicie. Chr. utworzyli niezależne . 51 Swebowie. część z nich osiedliła się w Hiszpanii. jedno ze źródeł Pawła.. córkę króla Turyngów53. podaje. Napisany w jęz. w IV ulegli Herulom. Gepidowie. w III w. Niemal we wszystkich rękopisach znajdzie to. które dotąd funkcjonowało jedynie w ustnym przekazie. syn Tatona. zawiera normy prawa longobardzkiego (uj ęte w 398 paragrafach). Miał zaś Wakchon trzy żony. a nie za szczera prawdę. niemal doszczętnie wytępieni. którzy w IV w. cośmy umieścili w naszej skromnej historii. V w. 50 Gepidzi. 52 Edykt króla Rotariego. syn brata Zuchilona49 i pozbawił go życia. Poszczególne grupy zajmowały różne tereny. łacińskim. poniósł klęskę w starciu z Wakchonem i uciekł do Gepidów50. Po tych wydarzeniach Taton niedługo się jednak cieszył wojennym triumfem. p. niech przeczyta wstęp do Edyktu praw longobardzkich52 ułożonego przez króla Rotariego. po Chr. zaliczany przez pisarzy starożytnych do plemion germańskich. na skutek czego nastąpił rozpad jedności plemiennej. córkę 49 Origo IV. Po zmiennych walkach zostali w 567 r. Swewowie. W tym czasie Wakchon napadł na Swebów51 i przyłączył ich do swego państwa.in. Również Hildechis. Najpierw. szczep germański. Wachon zwyciężył Swenów. zajmowali tereny nad górnym Renem i toczyli boje z Rzymianami. gdzie jako wygnaniec pozostał do końca życia. m. lud nieznanego pochodzenia. Następnie pojął za żonę Austriguzę. Odtąd pomiędzy geoidami i Longobardami zapanowała z tego powodu nieprzyjaźń. W I w. noszący pierwotnie nazwę Hermundurów. zajęli Dację. Napadł bowiem na niego Wakchon. jego żony i córki oraz panowanie syna Waltariego.Szwabowie. lud germański ze szczepu gockiego. na pocz. O śmierci Tatona i panowaniu Wachona. że Wakchon (Wachon) był synem Unichisa i zgładził zarówno Tatona. poślubił Ranikundę.

Wojna Gepidów z Longobardami. . przed Chr. inny król Franków.). Wreszcie trzecią żoną Wakchona była córka króla Herulów – Salinga. Panonia rozciągała się między Sawą. Po nim jako dziewiąty król objął rządy Audoin. w której oba szyki dzielnie walczyły i jeden nie ustępował drugiemu. przez Frankó w i Sasów i ostatecznie podporządkowane tym pierwszym.) i Hunom (441 r. bo tak nazywała się u nich każda znakomita rodzina. Drawą i Dunajem i była zamieszkana przez Panończyków. I wtedy przypadkiem stanęli do walki naprzeciw siebie Alboin. Po śmierci Waltariego rządy objął Audoin. 23. VI w. wziął za żonę Kusupald. Waltari po siedmiu latach panowania zszedł z tego świata. Rozgorzała niebawem bitwa.23 króla Gepidów. który po jego śmierci panował jako ósmy już król54. Tlący się już od dawna spór między Geoidami i Longobardami teraz nareszcie wybuchł na dobre i po obu stronach szykowano się do wojny. syn Audoina i państwo. 22. rozbite w VI w. później Gotom (378 r. Z nią miał syna Waltariego. który Longobardów przyprowadził do Panonii. ale w wyniku gwałtu. ponieważ jednak został on królem nie według prawnego następstwa. Walderadę. w której Alboin zgładził syna króla Gepidów. który znienawidziwszy ją oddał za żonę jednemu ze swoich ludzi o imieniu Garibaldi. wydał za Teudiperta – króla Franków. Wszyscy oni byli Litingami. które uległo najpierw Rzymianom (10 r. imieniem Wisegarda. 54 Właściwie ósmym królem był Wakchon.).. wojownicze iliryjsko-celtyckie plemię półnomadów. 55 Nastąpiło to w I poł. Paweł oraz Edykt Rotariego nie nadają Wakchonowi kolejnej liczby. z którą miał dwie córki: jedną. który niebawem przyprowadził Longobardów do Panonii55. drugą.

który spadłszy z konia wyzionął ducha. syn Turisinda. Kiedy wycięli dużą część wrogów. zanim nie zdobędzie oręża od króla obcego narodu”. który w dużej mierze wojnę tę podtrzymywał. swemu królowi.24 Turismod. zawrócili. ponieważ dzięki jego męstwu odnieśli zwycięstwo w tej bitwie. z którym niedawno prowadził wojnę. 24. Król przyjął go wspaniałomyślnie. Gdy Gepidowie ujrzeli. Longobardowie ruszyli w pogoń i kładli ich pokotem. Turisind długo myślał o miejscu syna przy stole. Po odniesionym zwycięstwie Longobardowie wrócili do swoich siedzib i zaproponowali Audoinowi. zaprosił na ucztę i posadził go po swojej prawicy. aby zedrzeć zbroje z poległych. gdzie zwykł niegdyś siedzieć jego syn. Gdy inni raczyli się wspaniałymi potrawami. Alboin przeszył mieczem swego przeciwnika. któremu przedtem zabił syna? Alboin prosi o wydanie oręża po zabitym. i wyjawił mu powód swego przybycia. jak był nim podczas niebezpieczeństwa. Wzdychał głęboko i nie mógł się opanować. Prosili. miał przed oczyma jego śmierć i widział. aby syn królewski ucztował wraz z ojcem. króla Gepidów. Audoin odpowiedział im. ażeby Alboin uczestniczył w uczcie. że poległ syn królewski. „Wiecie – powiedział – że nie ma u nas zwyczaju. aż wreszcie ból jego znalazł ujście w słowach: „Drogie – rzekł – jest mi to . Turismod. żeby był towarzyszem ojca podczas uczty. W jaki sposób Alboin z czterdziestoma mężami udał się do króla Turisenda. jak siedzi tam teraz jego zabójca. stracili ducha i rzucili się do ucieczki. Alboin usłyszawszy te słowa ojca wziął ze sobą jedynie czterdziestu młodzieńców i udał się do Turisinda. że nie może tego uczynić ze względu na panujący obyczaj. aby mógł ze swym ojcem zasiadać do uczty.

Turisind wziął oręż swego syna Turismoda. Po powrocie Alboin stał się współbiesiadnikiem przy ojcowskim stole. z nimi dzielą się pokarmem”. że są oni podobni do swych klaczy. tych. tam pośrodku łąk to nędzne zwierzę rozsypało kości twego brata”. gdyż oni poniżej łydek owijają nogi białymi opaskami. 23) odnotował. mających do kolan białe nogi. wszystkie domy stoją przed nimi otworem. gdy ktoś we własnym domu zabija gościa”56. Również Longobardowie gotowi do walki jak jeden mąż chwycili za miecze. że Germanie „uważają. „Białonożne są wasze klacze – rzekł – i wy jesteście do nich podobni”. W ten sposób położył kres kłótni i wszyscy w radosnym nastroju kontynuowali ucztę. którego zdrowo i cało odprawił do kraju jego ojca. Unieśli się gwałtownym gniewem i pragnęli pomścić jawną zniewagę. że kara najpierw dosięgnie tego.25 miejsce. Wtedy król zerwał się zza stołu. lecz i osoba teraz na nim siedząca jest dość miła dla moich oczu”. Wtedy obecny tam drugi syn królewski poczuł się dotknięty słowami ojca i zaczął drażnić Longobardów oraz szydzić sobie z nich twierdząc. jak bardzo te klacze potrafią bić kopytami. Na to jeden z Longobardów tak odpowiedział: „Udaj się na pole Asfeld. . kto pierwszy przystąpi do walki: „Nie jest – mówił – miłe Bogu zwycięstwo. tam będziesz mógł niewątpliwie zobaczyć. iż nie godzi się krzywdzić gościa. wręczył go Alboinowi. chronią przed wszelką krzywdą i uważają za nietykalnych. stanął pomiędzy nimi i swoich wzburzonych ludzi powstrzymał od walki. którzy z jakiegoś powodu przybyli do nich. Jedząc królewskie dania cieszył się wraz z ojcem i opowiedział po kolei wszystko. Słysząc te słowa Gepidowie nie mogli opanować oburzenia. Cezar w swoich Pamiętnikach o wojnie galijskiej (IV. co wydarzyło się jemu 56 Także u Germanów prawo gościnności było święte. Zagroził im.

jak i znakomicie rozwiązywał sprawy obywatelskie.26 u Gepidów. zajęli wybrzeża afrykańskie (429 r. 58 W latach 529-532.) 61 Mianem Maurów określano tubylczych mieszkańców Afryki Północnej. i chwalili odwagę Alboina. który zginął w walce z Narsesem (552 r. 25. cesarz Imperium Wschodnio-Rzymskiego. zostali podbici przez Belizariusza. Goci obwołali królem Totilę. a następnie Narsesa w latach 535-553. W 533 Belizariusz odniósł nad nimi zwycięstwo i przyłączył do Cesarstwa. zjednoczył pod swoim panowaniem przeważające połacie Imperium Rzymskiego. Pozostawali jednak w stałym konflikcie z podbitą ludnością m.. Z powodu tych wszystkich 57 Justynian. Panowanie Justyniana i jego zwycięstwa. na dworze króla Turismoda. z powodu wyznawania odmiennej religii – arianizmu. Król Witichis (Witigis) dostał się do niewoli w pierwszej fazie wojny (540 r. In. wziąwszy do niewoli ich króla Gelismera59. Rękoma patrycjusza Belizariusza mężnie pokonał Persów58 i tymi samymi rękoma zniszczył całkowicie lud Wandalów. i w nie mniejszych pochwałach wynosili wielką prawość Turisinda. 59 Wandalowie w V w. . W ten sposób po dziewięćdziesięciu sześciu latach całą Afrykę przywrócił Imperium rzymskiemu. Obecni wyrażali podziw. W tym czasie pod szczęśliwą gwiazdą rządził Imperium rzymskim cesarz Justynian57. na drodze wojennej. 60 Goci (Ostrogoci) zajęli Italię w 489 r. panował w latach 527-565. W podobny sposób.) i niektóre wyspy Morza Śródziemnego. który zarówno prowadził pomyślne wojny zewnętrzne. podbił również inne narody. Potem znowu siłami tegoż Belizariusza zwyciężył w Italii lud Gotów i wziął do niewoli ich króla Witichisa60.). Następnie dzięki podziwu godnemu męstwu prokonsula Jana zniszczył Maurów atakujących Afrykę pod wodzą króla Amtalana61.

zawarł w dwunastu księgach i kazał dzieło to nazwać Kodeksem Justyniana63. 67 Budowla powstała w latach 532-537 na planie krzyża greckiego (równoramiennego). które dotąd były zbyt rozwlekłe i same w sobie sprzeczne. Wszystkie bowiem rozporządzenia cesarskie. jak i drugą redakcję Kodeksu w 534 r. Tenże władca wybudował w Konstantynopolu świątynię dla Chrystusa Pana jako Mądrości Boga Ojca i nazwał ją greckim wyrazem Hagia Sophia czyli Święta Mądrość. w odróżnieniu od zbioru prawa kanonicznego. Anti). że na całym świecie nie można znaleźć podobnej67. On również poprawił i nadzwyczaj zwięźle ujął prawa rzymskie.. Frankoński. o bogatej ornamentyce wnętrz. zredagował w jednym tomie i kazał go nazwać Kodeksem Znowelizowanym66. Digesta seu Pandectae. Ta budowla tak dalece przewyższa wszelkie inne. zwieńczona kopułą. Corpus Iuris canonici. ujmując w nich zwięźle teksty wszystkich praw65. zawierają nowe konstytucje cesarskie. szczepu słowiańskiego. 64 Zbiór dawnego prawa. które sam ustanowił. Był bowiem Justynian władcą katolickim. zredukował do liczby pięćdziesięciu ksiąg i nazwa je Kodeksem Digestów lub Pandektów64. Antycki62. Budowniczymi byli Izydor z Miletu i . Na nowo także opracował w czterech księgach Instytucje. Jordanes (O pochodzeniu i czynach Gotów 119. trzynawowa. mieszkającego u źródeł Wisły. 65 Chodzi tu o Institutiones z 533 r. 62 Antycki od Antów (Antes. 247) uważa ich za odłam Wenetów. Wandalski i Afrykański. 66 Novellae constitutiones (535-565). mieszczące się w wielkiej liczbie woluminów. które zawierały się niemal w dwu tysiącach ksiąg. 63 Kodeks ukazał się w 529 r. ogłoszone jeszcze przed Digestami.27 zwycięstw zasłużył sobie na przydomki: Alamański. Cztery opracowania prawa dokonane za Justyniana otrzymały w średniowieczu jedną nazwę Corpus Iuris civilis. Prawa zaś poszczególnych urzędników lub sędziów. Gocki. Germański. został ogłoszony pod koniec 533 r. Również nowe prawa.

Wtedy wreszcie Arator. dał zarys całej gramatyki łacińskiej łącznie z rzadko uwzględnianą składnią. a w końcu stał się zakonnikiem. 70 Pryscjan z Cezarei (V-VI w.). mąż biegły zarówno w naukach świeckich. W nowej tabeli paschalnej wzorowanej na tabeli Cyryla Aleksandryjskiego. głębiny wiedzy gramatycznej70. Wszystko przeto obracało mu się na dobre. gdyż kulturalne wartości greckie przeszczepił na grunt łaciński. Turcy w 1453 r. Wtedy również w Konstantynopolu Pryscjan z Cezarei otworzył. następnie senatorem. subdiakon Kościoła rzymskiego. jak i teologicznych. Pisał dzieła historyczne i teologiczne. 490-583) pochodził z rodziny wyższych urzędników syryjskich. służył władcom ostrogockim Teodorykowi(493 526). łacińskiego w Bizancjum. zamienili ją w meczet. Także w tym czasie rzymski opat Dionizy przez godny podziwu rachunek ułożył tablicę świąt Wielkanocnych69. jego córce Amalasuncie (526-535) I Witigesowi (536-540). przekształcona w muzeum. Po wycofaniu się ze służby publicznej założył klasztor w Vivarium (555 r. współtwórca kultury średniowiecznej. Był on najpierw konsulem. 68 Flavius Magnus Aurelius Cassiodorus (ok. 470 -550. Paweł wspomina jego Expositio psalmorum (Komentarz do Psalmów). ustalił datę narodzenia Chrystusa (nieścisłą). Wśród jego znakomicie opracowanych dzieł znalazły się przede wszystkim świetne objaśnienia do niejasnych miejsc Psalmów. a w swoich sądach – sprawiedliwym. . Anthemios z Tralles.). współpracował z Kasjodorem. że tak powiem. 69 Dionizy Mały (Dionisius Exiguus). gramatyk rzymski. od 1934 r. wszechstronnie wykształcony. nauczyciel jęz. kanonista. Dzieło Institutio de arte grammatica (Nauka gramatyki) obok gramatyki Donata było w okresie karolińskim i późniejszych epokach podstawą nauczania i studiowania tego przedmiotu.28 w swych uczynkach prawym. ok. czym zapoczątkował licze nie dat wg ery chrześcijańskiej. W tym czasie zasłynął w Rzymie Kasjodor68. chronograf.

teolog. oddalonej od Rzymu czterdzieści mil. Cassinum – chodzi o słynne Monte Cassino. Jego życie. papież 590-604. Poemat ten był w średniowieczu podziwiany i czytany.). zwanej także Arx72. In. który porzucił karierę urzędniczą i został duchownym. Benedykta. założył klasztor. znany adwokat i mówca. którego reguła stała się podstawą dla zachodniego monastycyzmu. ojciec Benedykt – najpierw w miejscowości zwanej Sublakus. alegoryzmów oraz używania niekiedy rzadkich słów jego treść jest trudna do zrozumienia. a następnie w warowni Kassinum. asceta. gdzie przebywał św. Benedykt z pierwszymi towarzyszami.29 wspaniały poeta. ułożyłem na cześć tego wielkiego ojca wiersz opiewający w dystychach elegijnych poszczególne jego cuda74. Święty Benedykt. Benedykta z punktu widzenia formalnego jest wierszem elegijnym epanaleptycznym. obrońca biednych i uciśnionych. 60 km. ujął Dzieje Apostolskie w wierszach heksametrycznych71. . to jest takim. organizator misji wśród pogańskich i ariańskich Germanów. Subiaco (sub lacu) – nad jeziorem. 40 mil (ok. w której znajduje się Święta Jaskinia. których druga księga omawia życie św.. 74 Przytoczony tu wiersz o cudach św. W 544 r. jego cuda i chwała. u podnóża góry Calvo. Oto on: 71 Arator. Również jak stosownie do moich skromnych zdolności. 26. w którym trzy pierwsze wyrazy heksametru daktylicznego powtarzają się na końcu pentametru. Grzegorz73. W tych również dniach blaskiem zasług swego życia i apostolskimi cnotami zajaśniał święty mąż. 73 Grzegorz Wielki. dyplomata. VI w. chrześcijański poeta łaciński. jak wiadomo. servus servorum Dei („sługa sług Pańskich”). napisał w heksametrach poetycką parafrazę Dziejów Apostolskich De actibus Apostolorum. Napisał m. architekt nawrócenia Longobardów. Powyższe tłumaczenie nie rości sobie pretensji do przekładu poetyckiego. opiewał przyjemnym stylem w Dialogach papież św. Dialogi. 72 Dzis. gdzie Benedykt w 529 r. Z powodu aluzyjności.

Kwiat twój. Benedykt osiadł w grocie skalnej w pobliżu Subiaco. . Benedykt. 80 Podczas obrzędów paschalnych pewien kapłan z polecenia Bożego dostarczał św. że nastąpiła jej doskonała rekonstrukcja. 76 Mamka (pedagoga) św. co lata charakterem przerasta. Gwiazdę przynosisz światu. Romana do św. twoje triumfy? Twoje niezliczone cnoty. Święte wypełnia obrzędy. Chryste. wspaniale. Benedyktowi pokarm. smutna. jak wynika z Dialogów Grzegorza Wielkiego (II 1) nieumyślnie rozbiła cenną wazę. kto Chrystusowej słucha nauki. w Nursji (dzis. święte wypełnia [obrzędy80. Uczty-agapy obwieszcza. 78 Św. o nadzwyczajne dziecię. Nursjo75. Wstrzemięźliwego karmiąc człowieka. ojcze [błogosławiony. Nosząc nazwisko od miasta77. którym złośliwiec na drodze staje. jak mam opiewać? Wspaniale. o boski raju.30 Jak mam opiewać. Wesoła już naprawione niosła mamka naczynie 76. Obfitą niosą żywność do groty chciwi pasterze świń. 79 Uczta – agapa jest oznaką uczucia św. I mądrość starców zwycięża. Znane zaś. z którego rad początkowo korzystał św. Roman (ibid. o święty Benedykcie. Benedykta. 75 Św. klaszcz mocno. o boski raju. mieście umbryjskim. Nursjo! O nadzwyczajne dziecię. gdyż było pęknięte. lecz święty sprawił. Aby mógł wyżyć święty. Benedykt ur. Brzmią chwała pieczary przed śmiertelników ukryte ocza mi. II 1). światowym wzgardził kwieciem. Jaśniejąca gwiazdo wieku. Przynosi owoc miłości. pierwszy codziennie dostarczał drugiemu pokarmu. Klaszcz mocno. Mrozy. Tobie brzmią chwałą pieczary78. 77 Zakonnik św. wiatry i śniegi. Oszustwo zbawienne uznaje i z miłości popełnia kradzieże . oszustwo zbawienne uznaje. dumna z tak wielkiego syna. ojcze błogosławiony. który zasługę imieniem [wyjawiasz. Z miłości do Boga cierpisz mrozy. się ok. w skałach skrył się młodzieniec. Benedykta. Norcia). Niemniej ożywcza wiara uczty – agapy obwieszcza79. Wzgardził bogactwem Rzymu kwiat twój. Niosła mamka naczynie. 480 r. wiatry i śniegi dzielnie przez trzy znosisz lata. nosząc nazwisko od miasta.

Gubiąc liczne narody. Na rozkaz z daleka zatruty pokarm kruk przynosi 85. II 8) 86 Liris. Świątobliwe boleją serca nad upadkiem złego człowieka. Posłuszny ojcowskim rozkazom. Benedykt rzucił do wody drewniany uchwyt. Benedykta chodził po tafli pewnego jeziora. podążasz. 82 Znakiem krzyża św. Taurus na rozkaz św. który przed spożyciem przez świętego zabierał kruk (zob. Benedyktowi pokarm dla ciała. szalejesz. bo św. I suchość serc ludzkich zrasza wieczystej wody fala. nad wodą osiadłszy wiódł żywot. Głos z nieba cię woła w okolice Liris uroczej. Benedykt nauczał ich prawd wiary. do którego z głębi przypłynęło żelazo i połączyło się z rączką. szalejesz. Opuszczasz wyżynę dążąc w otchłań głęboką. Zob. ibid. rzeka płynąca przez Cassino. Niegodziwa i skryta zaraza zgnieciona przez czujnego człowieka Oręża krzyża nie zniosła niegodziwa i skryta zaraza82. . gdy kolce rozdzierają mięsiwo. chłopczyku. łaskawą i hojna darowany ręką. Benedykta kapłan z sąsiedniego kościoła przysyłał mu zatruty chleb. wężu jadowity. Grzegorz Wielki. W okolice Liris86 uroczej podążasz za licznymi przewodnikami. o żelazo 83. Zob. Wieczystej wody fala strumieniem z twardej wypływa skały.31 Sercom radosnym obfitą niosą żywność 81. Gaśnie ogień od ognia. wynosili zaś pokarm duchowy. chłopczyku. Jęczą serca przewrotne. Lekkie udręki cielesne myśl powstrzymują zbłąkaną. Pod wpływem piekielnych ogni jęczą serca przewrotne. Pokarm kruk przynosi. o żelazo oderwane od rękojeści. Nieznanemu całkiem wędrowcy fala drogę wskazała. władco przeklęty. Cielesny od duchowego gaśnie ogień od ognia. Odejdź. ibid. pozwól przywrócić murom marmury! 81 Pasterze przynosili św. 85 Nienawidzący św. Wężu jadowity. niesiony falami nie zginiesz Świadkiem będziesz prawdziwym również i ty. W otchłań głęboką. 83 Pewnemu Gotowi wpadł do wody sierp bez rączki. Błądzącą poskromią zarazę lekkie udręki cielesne. Benedykt zażegnał zarazę. gaje niszcząc i święte ołtarze . Nad śmiercią ucznia świątobliwe boleją serca. co bezbożnymi do celu idą drogami. Również i ty. Fala drogę wskazała gotowemu słuchać mistrza wskazówek. 84 Św. Dialogi II 6. Wodą niesiony pojechał posłuszny ojcowskim rozkazom84. św. II 7.

Pyszny zamilknij umyśle i nie szarp tego. brat rozszarpany zostaje 89. Murem otoczył miasto Ankus Marcjusz. odejdź. Spożytego bezczelnie posiłku na jaw wychodzą sekrety90. znów znalazł się w mocy szatana. pyszny zamilknij umyśle! 87 „Wąż jadowity”. 93 Św. który przeszkadzał w budowie klasztoru na Monte Cassino (ibid. kiedy jednak ten przestał przestrzegać nałożonych warunków. 94 Mowa o zajęciu Monte Cassino przez Longobardów około 570 r. na nic się zdają twoje zmyślne zasadzki. II 9). drugi król rzymski. 91 Chodzi o Totilę. II 11. Całą klasztorną zagrodę – tak chce przepowiednia – wezmą [poganie. Okrutny wielce tyranie91. błyszczący klejnocie. II 18. trzeci z kolei król Rzymu. widoczny jest ogień [trawiący88. II 16. króla ostrogotów. władco przeklęty! 87 Widoczny jest ogień trawiący. Nietknięty ukazuje się brat. Benedykt. z fałszywych powstały płomieni Nie dla ciebie. Ciż sami poganie odbudują całą klasztorną zagrodę94. gdy wznosi się mury budynku. 90 Zakonnicy ucztowali wbrew regule poza klasztorem. Wzniesiony przez Numę92 wysoki mur z ręki żadnego nie runie [wroga. uderzy na ciebie wróg. Benedykt uwolnił pewnego kleryka od ataków diabelskich. ibid. aby nie znalazł się dar na ołtarzu 93. zdradzieckiej posługi chłopcze95. 88 Rzekomy płomień wywołał idol z brązu (ibid. chłopcze. 95 Zakonnik po ostrzeżeniu uniknął zasadzki i łatwo znalazł węża w przyniesionym naczyniu. ibid. II 10). „władca przeklęty” to diabeł. okrutny wielce tyranie. jak na dłoni widoczne się stają żarłoki. co tajemnice ogląda! Wszystko jest znane prorokowi. Gdy wznosi się mury budynku. niech wąż cię weźmie w swe [ręce! Wąż cię jednak nie weźmie. Zdradzieckiej posługi. 89 Ibid.32 Zmuszony przez rozkaz. Ty niesiesz dary na ołtarz. ibid. II 12. Burza – mówi – niech zburzy wzniesiony przez Numę wysoki [mur! Uderzy na ciebie wróg. Za to surowo ich zganił św. Istnieje wędzidło na twoje życie. 92 Numa Pompiliusz. Na jaw wychodzą sekrety. który zginął w bitwie pod Perugią w 552 r. i odbudowaniu klasztoru przez tenże lud w latach 720 -730. .

Zła. co nastąpi. To znów chowa ciało na rozkaz ziemia szeroko rozwarta. i skąd nadzieję zbawienia? Ty. Na twój rozkaz stanowczy wstrzymane są święte obrzędy. wlać trochę płynu do stągwi? Spójrz jak beczki płyną! Dlaczego się boisz. odsłaniasz. dostarczycielu. ibid. A teraz żywego syna niesie ojciec na ramionach. Wszelkie stworzenie truchleje. ty zginiesz od ciosu wrogiego. Na twój rozkaz stanowczy nie nakłada się mowie wędzideł. Ów pyszny ze swego konia groźny wkoło wydaje głos. którego skórę jad zniszczył wężowy. Z grobów ludzie powstają na twój rozkaz stanowczy. zgubna moc. . Święty błyszczące metale potrzebującemu obiecuje. Z nieba więc otrzymuje święty błyszczące metale. co zawsze tracisz. Nietkniętą otrzymasz skórę. dostarczycielu. Dlaczego się boisz. Ty. Barbarzyńskie moce łańcuchy ręce wolne od winy krępują. zgubna moc w naszej głowie wszelkie usuwa zaszczyty. wszelkie stworzenie truchleje. Smok ów zdradziecki do pośpiechu nakłania uciekającego [człowieka. Niesie ojciec na ramionach martwe ciało syna swojego. ty. choć sam ich [nie ma. Ostra skała kryształ porywa. Nie naruszony więc pozostawia ostra skała kryształ. Ziemia szeroko rozwarta schowane w swej głębi ciało oddaje. Że to. Same z rąk wnet opadną barbarzyńskie mocne łańcuchy. 96 O wielkim głodzie w Kampanii i cudownie danym pokarmie czytamy u Grzegorza Wielkiego. Od ciosu wrogiego zmądrzejesz. Skąd weźmiesz sobie lekarstwo?. Tak i umysłu naszego straszny głód ginie 96. Na zakazanej wstrzymuje go drodze smok ów zdradziecki 98. o starcze tak bardzo żałosny. skąd weźmiesz dla siebie lekarstwo? O starcze tak bardzo żałosny. godzien litości. lecz skruszyć go nie zdoła. Uczestniczy się w świętych obrzędach na twój rozkaz [stanowczy97. 97 Wydarzenie opisane w Dialogach II 22. 98 Te i następne dziwy zaczerpnięte z Dialogów II 25-31. godzien litości.33 Straszny głód ginie przez pokarm z nieba nam dany. Leży już plackiem na ziemi ów pyszny ze swego konia. że tak bez ciała byłeś obecny. Z dala od wszelkich poleceń kroczy zła. II 21.

by prawdzie świadectwo dać [wierne. Z objęć grzechu się wyrwała przez skaliste biegnąc tereny. poety greckiego z poł. O dobry wodzu. świat gorejący posiada. co płomień miłości pożera. wojen zwiastunie. 100 . Miły swoją prostotą niby gołąb wzbija się wysoko. Pieśni święte śpiewając. uprosiła deszcz z nieba. Drogi przez miłość ojcowską trzykroć wzywany przybywa. przykładem serca umacniasz. prostaczek. Tam gdzie święty wstępuje. Znaki odpowiednie dałeś. O ojcze Benedykcie. Ci. Wygnaniec. proszę. Benedykt. zapomniawszy o życia towarzyszach. Do królestw niebieskich dociera miły swoją prostotą101. Tą samą się cieszą sławą ci. będzie ci miły! Ułożyliśmy również w metrum jambicznym archilochijskim102 hymn opiewający poszczególne cuda tegoż ojca. Ku życiu prawdziwemu dążąc. Sen opuścił oczy. zmarł jak psalmista wytrwały. biedak. Jak psalmista wytrwały nigdy swej harfy nie odkłada na bok. co serce mieli jedno.34 Miłość wszystko zwycięża99. Lichy ułożył tu wiersz dla Ciebie twój sługa uniżony. znaki odpowiednie dałeś. Tego. Świat gorejący posiada świętego. w jasności tonie droga. przed Chr. Słynne zdanie Wergiliusza (Bukoliki 10. miłość wszystko zwycięża. Ty tajemnice oglądasz. 102 Metrum archilochijskim (od Archilocha z Paros. VII w. 69). Scholastyka. O nazbyt przez Boga kochany. chcąc zatrzymać św. co serce mieli jedno. ibid. lichy ułożył tu wiersz. Oto on: 99 Omnia vincit amor. Niech. II 33. W jasności tonie droga znaczona mnóstwem pochodni świecących. dla ciebie świat cały stoi otworem. przewodniku po ścieżce niebieskiej. w jednym spoczywają grobie. o nazbyt przez Boga kochany. Przez skaliste biegnąc tereny od grzechu do zbawienia zawiodła. przez ulewę siostra uwięziła [świętego100.) nazywa tu Paweł miarę wierszową złożoną z czterech jambów (dymetr jambiczny). 101 Św. niech. jak podają Dialogi II 34. Scholastyki unoszącą się do nieba w postaci gołębicy. co ponad eterem się wznosi. wojen zwiastunie. będzie ci miły. Pierwszy za oręż chwytasz o dobry wodzu. widział duszę św. Benedykta na rozmowie. Trzykroć wzywany przybywa. Św. prozę.

35 Ochoczy w swym sercu. Okazał się możny w cudach Z Boga najwyższego tchnienia. Ciężka masa lekką się staje. Dziwami zajaśniał wieloma. By wziąć za trudy nagrodę. Szybko wykonuje rozkazy. Właścicielu nieprawy. Ognie ogniami zagasza. wpadasz w sidła. Wrogowi klęskę zadaje. Na płaszczu chłopiec śmierci unika. Rzeki ze skał wypływają. Góra zmyślona zanika. Trucizny puchar rozbija Krzyża świętego orężem. Rządco chytry. Przybywajcie ze śpiewem na ustach. . Pragnąc więziennej ciasnoty. Zdrowie do chorego wraca. Światowe rozpędzając chmury. Wstąpił do wiecznego królestwa. Na samym progu żywota Wzgardził doczesności kwiatem. Umysł poskramia zbłąkany Łagodnie biczując swe ciało. Archiloch używał tej miary w połączeniu z heksametrem daktylicznym. Grzech daleki wychodzi na jaw. Przewodnik po wąskiej ścieżce. uciekasz. bracia. Lew cichnie głośno ryczący. By wszystkich ludzi nakarmić. Żelazo powraca z otchłani I płynie posłusznie po wodzie. Jad odsłania się skryty. Cieszmy się wszyscy razem W dniu jego święta sławnego! Tędy święty ojciec Benedykt. Zabłysnął jak gwiazda nowa. Przyszłość pokazał zakrytą. Poprawia chleba naczynie.

Niech po twojej kroczy drodze! Niech mi wolno będzie opowiedzieć pokrótce. 104 Zob. osiągnąć. Nie poznana przed wiekami Nocą zabłysła tu gwiazda. . Grzegorz. Z nieba pieniądze padają. Płomień pobożności rozpalił. które zwykł karmić. Kto więcej kocha. 75 km. oddalonego niemal o pięćdziesiąt mil105. o serce. Potęgę światła wielkiego Życzenie siostry poskramia. towarzyszyły mu trzy kruki. Związanego zjawa uwalnia. zanim dotarł na miejsce. Wśród cudowności jak nektar Słodka pieśń o niej zabrzmiała. przyp. Zmarli do życia powstają. 50 mil to ok.36 Przyszłości. Szkło nie poddaje się skale. które widzisz. Tajników. We snach buduje się domy. Już mistrzu dla uczniów przemożny. aniołowie w postaci młodzieńców wskazywali mu 103 Vita sancti Benedicti z II księgi Dialogów Grzegorza Wielkiego. 72. w żywocie103 tego świątobliwego ojca napisał. Kiedy na Boże wezwanie wyruszył św. jesteś poznana. Przyjdź na swej trzody westchnienia! Niech w dobru wzrasta strzegąc się węża. Ziemia wyrzuca ludzkie zwłoki. Benedykta pochowano w krypcie pod kościołem na Monte Cassino. nie kryjesz. gdzie teraz spoczywa. W jej świetle świat cały stanął. Z beczek oliwa wypływa. Na każdym zaś skrzyżowaniu. Smok trzyma zbiega wędzidłem. Bo skreślił wspaniale następcom Życia świętego regułę. 105 Ciało św. bardziej może Niebo. Benedykt z Sublakus104 do tego miejsca. co papież św.

król Longobardów. król Franków Salickich mieszkających przy ujściu Renu (Westfalia i Belgia). to jest na Monte Cassino. Ponieważ cieszył się on wszędzie sławą swego imienia i potęgi. 428-448. do tej książki w obawie przed nadmierną objętością. który przybywszy tam. niestety. bliżej nieznany. O śmierci Audoina i panowaniu Alboina. o którym mówiliśmy wyżej. czego nie można było pominąć. 108 Chlotar. miał żonę Rodelindę107. że głos Boży przywołał znakomitego męża do tego żyznego miejsca. Audoin. takie. żył stale w wielkiej wstrzemięźliwości. nadchodzi inny przyjaciel”. panował ok. Grzegorz z Tours. pochodzi z Origo VI. Przybywszy zaś tam. . do którego głos z nieba powiedział: „Ustąp z tego miejsca. męża wojowniczego i we wszystkim dzielnego. gdzie znajduje się urodzajna dolina. Jest jednak pewne. 27. króla Gepidów i pojął za żonę jego córkę Rosamundę. jak Alboin zwyciężył Kunimunda. Por. powróćmy do biegu naszych dziejów. do wspomnianego ojca. aby powstało tu wielkie zgromadzenie zakonne. Historia Franków IV 3. leżąca u podnóża góry.37 drogę. Ta wiadomość. Opowiedziawszy pobieżnie to. Zaczerpnąłem to wszystko z pieśni poety Marka106. król Franków . ułożył na jego cześć kilka wierszy. jakie i teraz istnieje dzięki Bożemu kierownictwu. W owym zaś miejscu miał wtedy swoje mieszkanie pewien sługa Boży. jak i następne. aby rządzić krajem jako dziesiąty król. Przeto po śmierci Audoina głosami wszystkich objął tron królewski Alboin. Nie przepisałem ich. Urodziła mu ona Alboina.Chlotar108 wydał za 106 107 Poeta Marek. szczególnie zaś w okresie Wielkiego Postu pozostawał w zamknięciu i z dala od światowego zgiełku.

Chociaż król podupadł na duchu postawiony z dwóch stron w ciężkiej sytuacji. tak że z wielkiej ich liczby pozostał zaledwie posłaniec112. lud koczowniczy pochodzenia tureckiego. Chciał on pomścić dawne krzywdy Gepidów109. Alboin zaś zawarł wieczne przymierze z Awarami111. Do Kunimunda przybył posłaniec ze smutna wieścią.69. a później od imienia swego króla – Awarami. że Awarowie wtargnęli w granice ich państwa. Zwyciężyli Longobardowie i z taką złością mścili się na geoidach. s. Kiedy ci wyruszyli mu naprzeciw. kiedy ich pokonają. Waitsa (HL. a z jego odciętej głowy uczynił sobie puchar do picia. . W tym czasie zmarł Turisind. zachęcił jednak swoich wojowników. wówczas Awarowie. Zerwał więc przymierze z Longobardami. Walczono ze wszystkich sił. 2) Paweł połączył tu dwie wojny w jedną. Doszło do bitwy. W tej bitwie Alboin zgładził Kunimunda. że wycięli ich co do nogi. następnie zawarł pokój i pojął za żonę Rosymundę (Rosimundę). najechali na ich kraj. że przyczyną wojny było porwanie Rosymundy. król Gepidów. niszcząc Gepidów. wybierając raczej wojnę niż pokój110. wtedy wypędzą z ojczyzny wojska Hunów. Teofil Simokata (Historia VI 10) podaje. która urodziła mu tylko jedną córkę – Alpswindę. Tego rodzaju kielich zwie się u nich scala. przyp. a w języku 109 110 Zob. Zdaniem G. 50. Następnie podążył na wojnę wydaną mu przez Gepidów. 112 W 567 r. by najpierw stoczyli bitwę z Longobardami. po którym rządy objął Kunimund. którzy najpierw zwali się Hunami. zajęli tereny nad Cisą i środkowym Dunajem. tak jak umówili się z Alboinem. Kunimund wojnę wznowił i zginął w walce w 567 r. W VI w. Alboin bowiem najpierw zwyciężył Kunimunda. 111 Awarowie. przyp.38 niego swą córkę Chlotswindę.

Wielu opowiada również dzisiaj. że pod jego rządami wyrabiano specjalną broń.39 łacińskim patera (czara)113. w V w. którzy zajęli ich kraj. Wszyscy. 114 Sasi. pojął za żonę Rosemundę – jak się później okazało – na swoją zgubę.). opanowali ziemie Dolnej Saksonii. e odtąd już nigdy nie miał króla. osiadłe pierwotnie na północ od dolnej Łaby. XX 5) wprowadza wyraz scala od greckiego kalon. Jego córkę. Ponieważ Chlotswinda zmarła. że niemal osiągnęli szczyt bogactwa. Naród zaś Gepidów zmniejszył się do tego stopnia. ulegli w VIII w. Longobardowie zdobyli wtedy łupy tak wielkie. część ich wzięła udział w inwazji na Brytanię. jego powodzenie i męstwo. albo stali się poddanymi Longobardów. w III-IV w. Chale w jęz. miseczka. niemieckim znaczy: czarka. 113 Izydor z Sewilli (Etym. że do dzisiaj zarówno wśród Bawarów. jak i Sasów114 oraz innych ludów mówiących tym samym językiem opiewa się jego szlachetność i sławę wojenną. drewno. . wziął jako brankę razem z ogromną rzeszą mężczyzn i kobiet różnego wieku. inni w przymierzu z Frankami podbili Turynów (w VI w. plemię germańskie. imieniem Rosemunda. Alboin zaś tak bardzo rozsławił swoje imię wzdłuż i wszerz. którzy przetrwali wojnę. Karolowi Wielkiemu. albo aż do dzisiaj jęczą w ciężkiej niewoli u Hunów. filiżanka.

mianowany wodzem w Italii na miejsce Belizariusza rozgromił w latach 552-555 Ostrogotów i został prefektem. 117 Totila. Prokopiusz. gdyż podczas wojny gockiej królem Longobardów był Audoin. 116 Chartularius.40 KSIĘGA II 1. Narses115. który zarządzał wtedy Italią i przygotowywał wojnę przeciwko Totili117. wódz bizantyjski. dygnitarz zajmujący się na dworze publicznymi dokumentami. osiągnął najwyższe godności. 33). byli różni „sekretarze”. Alboin posłał mu doborowy oddział. eunuch. sekretarz cesarski116. zostali wycięci co do nogi. wyparł wojska bizantyjskie niemal z całej Italii.. . Odwołany z Italii w 567 r. 118 Paweł myli się tutaj. np. zaufany cesarzowej Teodory i cesarza Justyniana. z powodu oskarżenia o nadużycia. Niemal wszyscy Goci wraz z królem Totilą. chartularius Romani Imperia (sekretarz państwowy). z rąk Narsesa. Na mocy wcześniej zawartego sojuszu prosił. zwycięski 115 Narses (ok. który wysłał Narsesowi oddziały z pomocą już w 550 r. król Ostrogotów od 542 r. króla Longobardów118. (Por. gdyż zamierza walczyć z Gotami. 478-570). Kiedy wokół rozbrzmiewały wieści o licznych zwycięstwach Longobardów. 119 Bitwa pod Taginą w lipcu 552 r. królowi Gotów. Longobardowie pod wpływem sekretarza Narsesa udzielili Alboinowi pomocy przeciw Gotom. ażeby wsparł Rzymian w walce przeciw Gotom. IV 26. Oddział ten przeprawił się do Rzymian i stoczył bitwę z Gotami119. wyprawił posłów do Alboina. aby posłali mu pomoc. poniósł jednak klęskę w bitwie pod Taginą (Gualdo Tadino) i zginął w 552 r. chartularius sacri cubiculi (sekretarz cesarski).

o śmierci Lotara. Widina wziął do niewoli i wysłał do Konstantynopola. Narses pokonał także Aminga oraz zbuntowanego naczelnika Gotów Widina. Wspomina też ją Konstantyn Porfirogeneta (905 -959). który przybył mu na pomoc. pozostawił go w Italii wraz z Amingiem. wg Agatiasza ( Historia II 4-9). powracając do Galii. która dzisiaj tworzy wspólnie z Seravalle miasto Vittorio Veneto. Król Franków Teudepert. gdzie w miejscowości Tannetum121 z rąk Narsesa poniósł klęskę w ciężkiej bitwie. a z łupów gromadził dla swojego króla bogate dary. pomiędzy Weroną i Trydentem122. 2. do bitwy doszło nad rzeką Casilinus (Volturnus). informacja zaczerpnięta już to z Grzegorza Wielkiego (Dialogi I 2). . Na leże zimowe rozłożył się w kampanii. największe jezioro Włoch położone w Alpach Południowych. zginął od miecza Narsesa. 120 W latach 553-555. Bucellina i Aminga. już to z Grzegorza z Tours ( Hist. Lago di Garda. w pracy o Temach (II 1) 122 W miejscowości Ceneda lub Cenesa (zob. Agatiasz. aby podbili Italię120. trzeciego księcia. chciał wrócić do ojczyzny z ogromnym łupem. Tenże Bucellin grabił i pustoszył prawie całą Italię. Historia II 3). Aming zaś. Benacus. brat Bucellina. cesarz i historyk. Longobardowie przez cały czas. Narses pokonał wodzów frankońskich. Trzeci książę frankoński imieniem Leutar. któremu Aming spieszył z pomocą. ale zmarł śmiercią naturalną nad jeziorem Benakus. wspierali rzymskie państwo przeciw jego wrogom. W tym czasie Narses wypowiedział także wojnę wodzowi Bucellinowi. powrócił do swoich. kiedy zajmowali Panonię. dzis. Franków III 32) 121 Miejscowość trudna do zlokalizowania.41 zaś oddział nagrodzony wielkimi darami. w której sam poległ. innym wodzem.

dostał się do niewoli i zawisł na szubienicy124. wyznający wiarę katolicką. stawały się jeszcze bardziej wyraźne. od którego otrzymał za to wiele dobrodziejstw. lud mieszkający w Alpach Noryckich. zwierzętach. Sindualdem. Brionowie). W tym czasie126 wybuchła ogromna zaraza – zwłaszcza w prowincji Ligurii. 4. hojny dla biednych. Wojna gocka IV 33). króla Herulów. który dotąd uchował się z plemienia Herulów. 125 Dzięki Dagisteusowi Rzym został oswobodzony z rąk Gotów (Prokopiusz. Zapowiedzi zarazy i śmierci. Sinduald stał początkowo wiernie przy Narsesie.42 3. 126 Zaraza panoszyła się w Italii w 566 r. że więcej zwycięstw osiągnął zanoszonymi do Boga prośbami niż walką zbrojną. Poniósłszy klęskę w bitwie. 566 r. 124 Ok. Niemniej Narses stoczył jeszcze jedną bitwę z królem Brentów123. W tym również czasie patrycjusz Narses wziął we władanie całą Italię dzięki wsparciu Dagisteusa. Niespodziewanie na domach. buntującego się przeciw niemu. Po upływie roku w narządach rodnych i innych delikatniejszych 123 Brentowie (Breonowie. później jednak dzięki swojemu męstwu otrzymał godność patrycjusza. później jednak zbuntował się przeciw niemu i pragnął samodzielnie panować. które. Narses zgładził Sindualda. Był to mąż pobożny. Przywiódł zaś ich niegdyś ze sobą Odoaker podczas wyprawy na Italię. i w latach 569 -570. tak zaś pilny w czuwaniu i modlitwach. naczyniach i odzieży ukazały się jakieś plamy. walecznego i dzielnego męża125. jaka w czasach Narsesa wyludniła Italię. dowódcy wojskowego. co dało impuls do wyzwolenia całej Italii. gdy chciano je zmyć. . gorliwy w odzyskiwaniu świątyń. Ów Narses najpierw wprawdzie sprawował tylko funkcję sekretarza.

że świat powrócił do pierwotnego stanu ciszy: nie słychać było żadnego głosu na polach.43 miejscach powstawały guzy wielkości orzecha lub daktyla. żadnego porywanego ptactwa domowego Przejrzały zasiew na próżno oczekiwał żniwiarza. których tylko psy pilnowały. Na pastwiskach zwierzęta pasły się same. żadnych dzikich zwierząt zasadzających się na trzodę. gdy wszyscy je opuścili. tracił życie. rodzice. zamierały pogrążone w głuchej ciszy. niepomni na swoje święte obowiązki. Zarówno w czasie nocnych. Jeśli ktoś przypadkiem przestrzegał dawnego zwyczaju i chciał pochować bliźniego. jak wioski i miasta jeszcze dzisiaj pełne ludzi. Nigdzie nie było śladów przybywających ludzi. pozostawiali dzieci w gorączce. mógł żywić nadzieję na powrót do zdrowia. Między ludźmi szerzyła się plotka. Pastwiska zamieniono na cmentarze dla ludzi. jego zwłoki leżały bez posługi. żadnego gwizdania pasterzy. nigdzie nie widziano zabójców. winny szczep tracił liście i złociły się nie tknięte winogrona. jeśli zmarłemu oddawał należną posługę. Pozostawiano więc opustoszałe domy. a jednak wszędzie rzucały się w oczy trupy pomarłych. bo nie było pasterzy. Można by sądzić. jeśli bowiem urządzał pogrzeb. następnego dnia. a siedziby ludzkie stały się siedliskiem dzikich zwierząt. Nieszczęście to objęło samą tylko Italię aż do . jak i dziennych godzin rozbrzmiewała trąba bojowa i wielu słyszało jakby pomruk zbliżającego się wojska. Jeśli jednak ktoś przetrzymał okres trzydniowy. sam pozostawał nie pogrzebany. Uciekali synowie porzucając nie pogrzebane zwłoki rodziców. a już nadchodziła zima. Wszędzie rozlegał się lament i płacz. Mogłeś zobaczyć. że ucieczka pozwala uniknąć nieszczęścia. a następnie pojawiała się gorączka nie do zniesienia i w przeciągu trzech dni gasło życie w człowieku.

skąd dosłownie przepisał opowiadanie. cesarz 565-578. niech spotka mnie kara”. a więc Moguncja. Wtedy też patrycjusz Narses. zdobywając ogromne łupy w postaci złota. Albo więc uwolnij nas spod ręki jego. 130 Aguntum (Inticha. 127 128 W 565 r. mimo że w ich interesie troczył boje z ich wrogami131. srebra czy innych kosztowności. o czym nie wie nasz czcigodny władca. pochwycił Witalisa. 131 Wzięte dosłownie z Dziejów papieży (Gesta pontificum) 132 Powinno być: Justynem. Narses zaprosił Longobardów do Italii. biskupa miasta Altiny129. u których sprawuje rządy eunuch Narses i uciska nas jak niewolników. jego oskarżenie przed cesarzem. . W tym czasie zszedł ze świata cesarz Justynian127. do miasta Aguntum130 i skazał go na wygnanie na Sycylię. 129 Altina (Antica). albo rzeczywiście poganom będziemy musieli dać miasto Rzym i siebie samych”. u źródeł rzeki Drawy. Nienawiść Rzymian do Narsesa. Innichen). inni przyjmują lekcję: civitas Magonthiensis. Paweł powtórzył błąd za Dziejami papieży. miasto na brzegu Adriatyku. w podobny sposób pokonał też inne wspomniane przez nas ludy. który przed wieloma laty zbiegł do króla Franków. kilka kilometrów od Wenecji.44 granic Alamanów i Bawarów i spadło na samych tylko Rzymian. Ściągnął jednak na siebie wielką nienawiść Rzymian. jak wyżej powiedziano. stale na wszystko czujny. 5. Narses. a władzę królewską przejął w Konstantynopolu Justynus Młodszy128. Justynus II Młodszy. Oczernili go przed cesarzem Justynianem132 i jego żoną Zofią w następujących słowach: „Lepiej było dla Rzymian raczej służyć Gotom niż Grekom. wytępił lub ujarzmił cały naród gocki. Gdy Narses się o tym dowiedział. krótko tak rzekł: „Jeśli źle obszedłem się z Rzymianami.

Na to Narses miał odpowiedzieć. Migne LXXV. 134 Wydarzenie opisane w homilii św. . Równocześnie posłał im owoce różnych gatunków oraz inne produkty. Podobno między innymi poleciła mu. 1078). aby je mogła wykończyć. 43. Por. iż nie starczy jej życia. też tego autora Dialogi III 38. prosił o pomoc Sasów. Wkrótce też na niebie Italii zaczęły się nocą ukazywać budzące trwogę znaki. u Bedy. Alboin wezwał Sasów na pomoc. pr. Longobardowie z wdzięcznością przyjęli miłe wiadomości. że natychmiast posłał do Italii prefekta Longina. w które opływa Italia. Fredegara. V 15).. Alboin. która w przyszłości miała zostać przelana134. że zacznie dla niej tkać takie płótno. Wiadomość o tym niezwykle przeraziła Narsesa. Izydora. cal.45 Wtedy cesarz tak bardzo oburzył się na Narsesa. tak że nie miał odwagi dobrowolnie powrócić do Konstantynopola. miasta w Kampanii. mając wyruszyć do Italii. Wkrótce też wyprawił posłów do Longobardów. błyszczące barwą krwi – tej krwi. swoich dawnych przyjaciół135. w Origo. Sasi przybyli w liczbie ponad 20 133 Opowiadanie to znajdziemy w wielu źródłach. aby w ten sposób zachęcić ich do przyjścia. m. Grzegorza (Homil. jako eunuchowi. 135 W rozdziale tym Paweł opiera się na Grzegorzu z Tours ( Hist. 6. a mianowicie ogniste szyki bojowe. aby zajął jego miejsce. Jeszcze bardziej zaś napełniła go lękiem cesarzowa Zofia. Miotany nienawiścią i lękiem wycofał się do Neapolu. rozdzielanie dziewczętom w gyneceum wełny do roboty. In. radząc im porzucić ubożuchne pola Panonii i przybyć do Italii pełnej wszelakich bogactw. in Evang. Chciał bowiem wejść do Italii z większą masą ludzi. jakich sami sobie bardzo życzyli i nabrali nadziei na lepszą przyszłość133. Franków IV 37.

136 137 Zwanych też Awarami. którą mógł ogarnąć wzrokiem. w czasie pierwszej indykcji137. 8. col. oddał zaprzyjaźnionym Hunom136 z zastrzeżeniem.. XIII 38. Chlotar i Sigispert. w dzień po Wielkanocy. Z tego powodu górę tę. Migne PLLXXVII. od Konstantyna Wielkiego – system datowania zamiast poprzednich czteroletnich okresów. by na jego wezwanie podążyć do Italii. 138 Data 568 jest poświadczona w dwóch listach Grzegorza Wielkiego (Epist. skąd podziwiał tę jej część. col. ulokowali Swebów oraz inne plemiona na terenach opuszczonych przez Sasów.46 tysięcy mężów z żonami i dziećmi. W Panonii przebywali przez czterdzieści dwa lata. Gdy dowiedzieli się o tym królowie frankońscy. wprowadzony w Cesarstwie Rzymskim w celu kontroli podatków rolnych. który w owym roku według obliczeń przypadał na 1 kwietnia. 748. Tak więc Longobardowie z żonami. by wziąć w posiadanie Italię. Migne PLLXXVII. Kiedy król Alboin z całym wojskiem i zmieszanym z nim tłumem cywilów przybył do granic Italii. od urodzenia Pańskiego upłynęło już 568 lat138. Indykcja. . lib. to jest Panonię. Alboin opuściwszy Panonię z Longobardami ruszył do Italii. aby w razie konieczności zwrócili je Longobardom i wycofali się na swoje ziemie. V 21. 1287-1288). Wtedy Alboin swoje terytorium. jak mówią. wstąpił na wysoką górę. 7. dziećmi i całym majątkiem opuścili Panonię i ruszyli. lib. Wyszli zaś z niej w kwietniu. Alboin przybył do granic Italii i wstąpił na Górę Królewską oraz o zwierzętach zwanych żubrami. okres piętnastoletni. Epist.

Hist. Nie ma w tym nic dziwnego. zwanym 139 Zwana też Monte Matajur. dzis. nat. oblana jest wodami Morza Tyrreńskiego lub Adriatyckiego. Podobno żyją na tej górze dzikie żubry140. Stąd bez żadnej przeszkody Alboin dotarł do Wenecji. jeden przy drugim. podobno swego bratanka. gdzie Hannibal z pewnego uskoku górskiego pokazywał żołnierzom Italię. Cała Italia. obfitującą we wszelkiego rodzaju zwierzynę. Cividale. od strony zachodniej zaś i północnej zamykają ją góry Alpy. Pliniusz. Alboin. 9. 140 Wiadomość mało prawdopodobna. może chodzi o jelenie (zob. W końcu rządcą miasta Forum Iulii i całego tego regionu postanowił uczynić Gisulfa. męża pod każdym względem odpowiedniego na to stanowisko. Tu zastanawiał się. Alboin wtargnął w granice Wenetów i we Friulu ustanowił księciem swego wnuka Gisulfa. jak powiedzieliśmy. pierwszej prowincji italskiej. Opowiadał mi pewien starzec zasługujący na całkowite zaufanie.47 nazywano odtąd Górą Królewską139.jak mówił – mogłoby na niej leżeć piętnastu ludzi. kogo by ustanowić księciem na tych terenach. Tylko od wschodu. komu winien powierzyć tę pierwszą prowincję. dostęp do niej jest nieco szerszy i całkiem płaski. myślał nad tym. który był dotąd jego koniuszym. że . i wszedł do jej miasta czy raczej grodu Forum Iulii141. że na tej górze oglądał tak wielką skórę zabitego żubra. tak iż dojść można do niej jedynie przez ciasne wąwozy i wysokie pasma górskie. opisane wydarzenie wzorowan e jest na Liwiuszu (XXI 35). skoro graniczy ona z Panonią. . VIII 15). gdzie graniczy z Panonią. która rozciąga się na południu czy raczej na południowym wschodzie. 141 Forum Iulii.

stajenny. wyraz ten stanowi rdzeń wyrazu marahsholk. jakie sam sobie wybierze. Tenże Gisulf oznajmił. któremu przydzielono odpowiednie tereny pod zarządzanie. Orlean. królował w mieście Aureliana145. zmarł król Chlotar. rumak. kiedy Longobardowie zajmowali Italię. Tak się też stało. gdzie jego ojciec Chlotar. gdyż zarządcą tego regionu został koniusz y. W tym czasie. 143 Fara po łacinie generatio vel linea. świadectwo niepewne. 145 Dzis. krainy historycznej w pn. 146 Dzis. fara stanowiła niejako oddział wojskowy. Król zgodził się na to i Gisulf według swego życzenia otrzymał znakomite rody longobardzkie. a więc pierwotnie opiekun królewskiego stada. 144 Mowa o koniach. gdyż Hilperyk był królem Neustrii. łac. czwarty wreszcie – Sigispert panował w Metzu. zanim nie przydzieli mu longobardzkich faras143. Francji. to znaczy familii albo rodów.-zach. którzy podzielili je na cztery części. trzeci zaś – Hilperyk. W tym również czasie Kościołem rzymskim kierował świątobliwy 142 Możliwa pisownia: marhais albo marah (koń?. strator.48 w ich języku marpahis142. I co do tego władca wspaniałomyślnie go wysłuchał144. Pierwszy z nich – Aripert. składający się z członków danego rodu. . 10. drugi – Guntramn. aby zamieszkały razem z nim. Soissons. miał tron w Sessionae146. a więc ród: pomiędzy członkami fary istniały ścisłe związki wyrosłe na bazie organiz acji wojskowej i terytorialnej społeczności longobardzkiej. miał swoją stolicę w Paryżu. Jacy królowie rządzili wówczas Frankami? O papieżu Benedykcie i patriarsze Pawle z Akwilei. od którego pochodzi nasz marszałek-koniuszy. król Franków. I dopiero wtedy przyjął zaszczytny urząd księcia. rządy nad państwem przejęli jego synowie. Zażądał także od króla stada rasowych koni. tam. że nie przejmie wcześniej rządów nad owym miastem i ludnością.

Benedykt I nastąpił po nim (575 -579). Awarowie znowu walczyli z Sigispertem w tych samych okolicach co poprzednio. 151 Brunechilda (Brunichilda) była córką króla Wizygotów. Narses powrócił z Kampanii do Rzymu i tu po niedługim czasie zamknął na zawsze oczy. wydarzenia z roku 562. napadli na jego syna Sigisperta. 149 Wyspa na Adriatyku w pobliżu Akwilei. kiedy Longobardowie wkroczyli do Italii. 148 Patriarchą Akwilei był nie Paweł. Zmierzył się z nimi w Turyngii i pobił ich całkowicie nad rzeką Łabą. W tymże roku..49 papież Benedykt147. . zapoczątkował schizmę akwilejską. wyżej. ile zazwyczaj pada w Alpach. II 25. spadło na równinę tyle śniegu. tam utworzono niezależny od Akwilei patriarchat. pochodząca z Hiszpanii151 i urodziła mu syna imieniem Childepert. Jego ciało złożono w ołowianej trumnie i 147 Błędnie odczytane z Liber pontificalis. W tym też czasie na wiadomość o śmierci króla Chlotara Hunowie. na początku zimy. który odrzucając Constitutum papieża Wigiliusza (537-555). Nad miastem zaś Akwileją władzę sprawował patriarcha św. pozostająca pod panowaniem Bizancjum. Atanagilda. Grzegorz z Tours. 11. 150 Por. papieżem był Jan III (561 574). Paweł148. że nawet najstarsi ludzie tego nie pamiętali. w 568 r. lecz Paulinus. Za tego Sigisperta wyszła za mąż Brunechilda. a następnie na ich prośbę zawarł z nimi pokój150. latem zaś urodzaj był tak wielki. zwani Awarami. W obawie przed barbarzyńskimi Longobardami uciekł on z Akwilei na wyspę Gradus149 i zabrał ze sobą cały skarbiec swego Kościoła. lecz tym razem odnieśli nad wojskami frankońskimi wspaniałe zwycięstwo. dotyczące Trzech Artykułów. Śmierć Narsesa. Zob. Hist. Franków IV 29.

biskupe m Poitiers. Skoro uczyniliśmy wzmiankę o owym Feliksie. Feliks. Chodzi o rzekę Piavę (Piave) wypływającą z masywu Peralba i wpadającą do Zatoki Weneckiej. znane: Pange lingua. Fortunat. wspomniany Feliks. O tymże Feliksie i o mądrym mężu Fortunacie. poeta łaciński. Treviso. zasłynął w gramatyce. retoryce i metryce. Na jego prośbę szczodrobliwy król przyznał mu wszystkie pełnomocnictwa w jego Kościele oraz zatwierdził je specjalnym dokumentem. Wychował się jednak i kształcił w Rawennie. niech nam będzie wolno powiedzieć tu również słów kilka o czcigodnym i wielce mądrym mężu Fortunacie155. 12. Cierpiał na ostry ból oczu. Został duchownym. o którym tu mówimy. który uważał Feliksa za swojego przyjaciela. 156 Duplabilis albo Duplavilis to inne nazwy Valdobiadene. 13. urodził się w miejscowości zwanej Duplabilis156. podobnie jak jego towarzysz. wyszedł na jego spotkanie biskup kościoła w Tarwisium154 Feliks. Urodził się w Valdobiadene niedaleko Treviso. Opisał wierszem i prozą żywot św. w okręgu weneckim. miasto w północnych Włoszech. . wyruszył na grób świętego do Tours. In. 155 Wenancjusz Fortunat (ok. Uleczony za wstawiennictwem św. rodzinnej miejscowości Fortunata. 154 Dzis. Alboin przybywa nad rzekę Plabis. Razem udali się do znajdującego się w tymże mieście kościoła św. Pawła i 152 153 Prawie dosłownie zaczerpnięte z Liber pontificalis. studiował w Rawennie. a w 597 r. Kiedy Alboin przybył nad rzekę Plabis153. Vexilla regis). jak opowiada Paweł. Marcina z choroby oczu. wydał jedenaście ksiąg Miscellanea (wiersze na przemian z prozą). leżącej niedaleko grodu Cenita lub miasta Tarwisium. Marcina. biskup Tarwisium. 530-600). skomponował hymny liturgiczne (m.50 odwieziono wraz ze wszystkimi jego bogactwami do Konstantynopola152.

oliwą z tej lampki pomazali sobie chore oczy. że na krótko przed inwazją Longobardów opuścił ojczyznę i podążył do Turones157 na grób tego świętego. 163 Przełęcz Brennero. w pobliżu którego znajdowała się oszklona nisza. Później w tymże mieście został najpierw księdzem. 162 Rzeka trudna do zidentyfikowania. Candido w prowincji Bolano. W nim ku czci św. Z tego powodu Fortunat zapłonął tak wielką czcią do św. trudne do ustalenia. 166 Zob. W czterech księgach napisanych heksametrem opiewał życie św. aby ją oświetlić. przez Briones163. Tagliamento. dzis. Marcina wyznawcy zbudowano ołtarz. 161 Dzis. Augsburg w Bawarii. Reuna159 i Osupus160. 164 Augusta. 165 Wertach i Lech. 167 Pictavis. 160 Osoppo. a częściowo wierszem.51 Jana. przy ujściu rzeki Wertach do Lech leży Augsburg. aż do miasta Augusta164. stolica Recji. Riez. Wspomniany Fortunat i Feliks. rzeka wpadająca do Zatoki Weneckiej. 130. S. Poitiers. które opływają Wirdo i Lecha165. Marcina. przez rzeki Drawę i Byrrus162. Natychmiast ból ustąpił odzyskali upragnione zdrowie. Ponadto uprawiał także inne rodzaje poezji. poszedł dalej do Piktavis167. Tours. 157. gdzie zamieszkał i opisał czyny wielu świętych – częściowo prozą. 159 Ragogna. Kiedy zgodnie z pragnieniem odwiedził Turones166. może chodzi o dzis. przyp. przyp. a następnie biskupem. gdzie umieszczono lampkę. . na zachód od Akwilei. Daniele de Friuli. przede wszystkim pisał hymny na różne święta oraz 157 158 Dzis. zob. starożytne Augusta Vindelicorum. nieopodal S. droga jego wiodła przez rzeki Tiliamentum158. Jak sam opisał w swoich pieśniach. dzis. Marcina. tam zmarł i tam go pochowano z należnymi honorami. następnie przez Alpy Julijskie i miasto Aguntum 161.

aby się pomodlić. Alboin zajął Wincencję. Kiedy ja przybyłem do tego miejsca168. Mons Silicis172 i Mantui. lotnego umysłu. sposobem życia czcigodny. tak wspaniałym ozdobiona klejnotem. układał bowiem wiersze w stylu przyjemnym i potoczystym.. Alboin zajmuje prowincję wenecką. napisałem na prośbę tamtejszego opata imieniem Aper169 następujące epitafium170: Talentem sławny. aby choć trochę przybliżyć jego żywot współmieszkańcom. Rodem z Ausonii171. mową ludu napisałem. Fortunat. starożytna nazwa Italii Południowej. nazwa i granice tejże Wenecji. 170 Epitafium zostało skomponowane w dystychach elegijnych. wieszcz wieszczów. Teraz znów powróćmy do przerwanego ciągu historii! 14. Odwzajemnij biednemu. proszę przez twoje zasługi! Niewiele miejsca poświęciliśmy tak wielkiemu mężowi. Szczęśliwa Galio. Aby cześć twoja mieszkańcom wszem była [znana. o święty. 169 Aper kierował opactwem św. później poetycka nazwa całej Italii. Nie był jakimś drugorzędnym poetą. w tym oto spoczywa grobie. słodki wymową. które 168 Paweł Diakon odwiedził Poitiers w czasie swego pobytu na dworze Karola Wielkiego w latach 782-786. niech sędzia sprawiedliwy. Którego blask ciemności nocy rozprasza. Którego na wielu stronach miła opiewa pieśń. zmarł w 792 r. 171 Ausonia. a one ku światłu pokazują drogę. Weronę i pozostałe miasta krainy Wenetów z wyjątkiem Padwy. . miasto na południe od Padwy. Hilarego w Poitiers od 780 r.52 listy do przyjaciół. Wiersze te skromne. Nie gardzi mną. Kraina Wenetów składa się nie tylko z małych wysp. 172 Montesilice. Ze świętej jego mowy pierwszych świętych dzieje Poznajemy.

177 Por.53 nazywamy teraz Wenecją. za Augusta było jedenaście prowincji. 178 Ister. Z Krainą Wenetów łączyła się Istria i obie tworzyły jedną prowincję. Jordanes. Cividale 181 Opis prowincji italskich opiera się głównie na opisie sporządzonym w VII w. lecz jej obszar rozciąga się od granic Panonii aż do rzeki Addua173. Liguria. XIII 19. 180 Dzis. jeśli krótko wspomnimy także inne prowincje Italii181. za Dioklecjana – dwanaście. Potwierdzają to dzieła historyczne. XIII 14. Myślę. . później cyfra ta rosła. że miasto Pergamus174 należało do Krainy Weneckiej. z którego wypływa rzeka Mincjus176”. Adyga. 15. Podział Italii na prowincje datuje się od starożytności. 176 Izydor z Sewilli. 173 174 Dzis. druga prowincja italska. HG 29. że nie od rzeczy będzie. Adda. Jak wynika z rzymskiej historii179.. Także u historyków o jeziorze Benakus175 czytamy następujące słowa: „Benakus.189). rzeka ta musiała być niegdyś większa niż dzisiaj. która teraz zwie się Forum Iulii180. Stolicą Krainy Weneckiej była Akwileja. zamieścił go Waitz w dodatku do HL (s. zachował się on w rękopisie Matritensis z X w. jezioro Krainy Weneckiej. jeśli Łacinnicy dodali d o niej jedną literę. Etym. w których można przeczytać. 188. nazwa Dunaju w dolnym biegu. 179 Z Izydora. ponieważ Juliusz Cezar urządził w niej targowisko. Otóż drugą prowincją jest Liguria. Istria zaś wywodzi swoją nazwę od rzeki Ister178. Bergamo. Etym. północny dopływ Padu. 7. Nazwa bowiem Eneci.. o dwóch Recjach. 175 Inaczej – Garda. wywodząca nazwę od zbierania. znaczyła w języku greckim tyle co „godni pochwały”177.

niżej IV 41. gdzie występują ciepłe wody. 183 Recja (Rhaetia. ojczyzną Alamanów.54 to znaczy zgarniania jarzyn182. 188 Genua i Sawona (Saona) leżą w pobliżu siebie nad Zatoką Genueńską. po łac. Wg historyka Justynusa (III w. Kottius (Marek Iunius) był królem Ligurii i po jego śmierci Neron utworzył z kraju prowincję rzymską. Tortona. 185 Dzis. inaczej zwane Pawią. Hist. 182 Jarzyna. Znajdują się tam miasta Mediolan i Ticinum. gdzie występują liczne ciepłe źródła. Zob. a także Genua i Saona188. O piątej prowincji. w III w. prowincja rzymska od 156 r. których nazwa pochodzi od króla Kottiusa. Epitoma XX 5) Retowie byli ludem etruskim wypartym z Italii przez Galów. dalej Dertona186 i klasztor Bobium187. po Chr. Prowincja ta ciągnie się aż do granic Galii. klasztor założony przez św. Acqui. Aquae Statiellae.. etymologia Pawła w tym miejscu jak i gdzie indziej zaczerpnięta została z Etymologii Izydora i stanowi przykład lingwistycznej fantastyki. Tyrolu i pn. Szwajcarii. na zachodzie zaś łączy się z granicami Galii. Na północy między nią a Swebią. Ligurią i częścią południowego Piemontu. . Pliniusz. 187 Niedaleko Piacenzy. w środkowej Ligurii nad rzeką Bormida. nat. 184 Alpy Kottyjskie (Aloes Cottiae) graniczą z dzis.. obejmowała tereny dzis. Leżą w niej takie miasta. III 24. Raetia). jak Akwi185. żyjącego w czasach Nerona. nazwę zawdzięczają swojemu wodzowi Retusowi. podzielona na Raetia prima i Raetia secunda. Por.-wsch. a mianowicie Recja pierwsza i Recja druga – zamieszkałe przez właściwych Retów183. 16. Rozciąga się ona od Ligurii na południowy wschód aż do Morza Tyrreńskiego.. leżą dwie prowincje alpejskie. Piątą prowincję stanowią Alpy Kottyjskie184. która zwie się Alpami Kottyjskimi i o szóstej zwanej Tuscją. Kolumbana w 612 r. staroż. 186 Dzis. które w niej rosną obficie. legumen.

196 Gaj po łac. XV 1. 193 Gwałtowne deszcze po łac. nazwana tak od kadzidła189. zaczyna się od rzeki Siler i wraz z Brittią197. od nazwy łac. W tej prowincji znajduje się Rzym. bo poza tym jest ona w większej części górzysta. 195 Równina – campus. ósma prowincja. W Umbrii zaś.54. za Izydorem. Spoleto. że przetrwała ona gwałtowne deszcze193. niegdyś stolica całego świata. lucus. O Kampanii. stanowiącej jej część. Nazwa Umbria pochodzi stąd. o jeziorze tym wspomina Pliniusz. Sele. północno-zachodnią Aurelię i południowowschodnią Umbrię. XIV 4. krainą noszącą nazwę swojej niegdyś królowej. dzis. Lago di Bolsena. Etym. etymologia ludowa za Izydorem. XIV 4. nat. imbres. rozciągająca się od Rzymu aż do rzeki Siler194 w Lukanii. Neapol i Salerno. Hist. z Festusa. 191 Dziś. IV 6. jak Kapua. które niegdyś spowodowały klęskę potopu wśród narodów. 190 Dzis. Kalabria. Epitome de verborum significatu.20. 194 Siler albo Silaro. Bruttia. Nazwę Kampanii otrzymała z uwagi na żyzną równinę kapuańską195. tus (kadzidło) za Izydorem. Podobnie 189 Etruria. oraz o Lukanii i Bruttium. siódmej prowincji italskiej. 192 Dzis. IX 2. Perugia. Etym. . ósmej prowincji. Znajdują się w niej wielkie miasta. które ów zabobonny naród zwykł był palić podczas ofiar na cześć swoich bogów. leżą miasta Perusium190 i Spoletium191 oraz jezioro Klitorius192. Siódmą prowincją jest Kampania. Etym.55 Szóstą prowincją jest Etruria. 197 Brittia.86. 17.21. dzis. nosi nazwę od ludu Bruttiów wywodzących się z Italii Środkowej. Justynus XXIII 1 wywodzi nazwę od królowej Brutii. Dzieli się ona na dwie części. inaczej Tusia. Lukania otrzymała nazwę od pewnego gaju196. sięga aż do Cieśniny Sycylijskiej. Kolejna.

którzy je przekraczali maszerując na Rzym. może miejscowość przy źródłach rzeki Panaro. Etym. Niektórzy Alpy 198 Dzis. 199 Być może dzis. trudne do zlokalizowania. krainy w środkowej Italii nad Adriatykiem. siedziba biskupa w 504 r. które tam biorą początek. Paestum. że jest to miejscowość Betlona pomiędzy Perugią a Todi. Te Alpy Apenińskie. 201 Dzis. 202 Dzis. Reggio. Lainus199. 200 Cassano. XIV 88. Góry Apenińskie. Mons Bellus205. biegnąc przez środek Italii. które stanowią dziewiątą prowincję Italii i o Emilii. w epoce Pawła znajdowało się już w upadku. Nazwa Alp Apenińskich pochodzi od Punijczyków209. Urbinum Metaurense. Izydor. zostało włączone do Państwa Kościelnego. Montevellio). że chodzi tu o warownię Ferona w pobliżu Terraciny.56 jak dwie wyżej wymienione biegnie ona wybrzeżami Morza Tyrreńskiego.13. Umbrię od Flaminii. 206 Bobio lub Bovio.. staroż. prowincja obejmuje strefę wewnętrzną. Dziewiątą prowincję tworzą Alpy Apenińskie203. oddzielają Etrurię od Emilii. Etym. leży na terytorium Sarsiny. zajmując prawy róg Italii. staroż.13. Leżą w nich miasta: Ferronianus204. Cosenza. W niej znajdują się takie miasta jak Pestus198. od dzisiejszej Ligurii do Marche (Marke). 18. 203 Alpes Appenninae to tyle co Montes Appennini. inni przypuszczają. Pesto. 204 W rękopisach występuje też nazwa Ferronianum. XIV 8. O Alpach Apenińskich. 209 Izydor z Sewilli. dziesiątej prowincji. 205 Montebellio (Montebello. . 208 Niektórzy komentatorzy sądzą. a także gród zwany Weroną208. Laino Borgo w pobliżu Cosenza. Konsentia201 i Regium202. 207 Urbino. Kassianum200. we wczesnym średniowieczu należało do Pentapolis. Bobium206. Urbinum207. niedaleko Salerno. w 774 r. gdzie kończą się Alpy Kottyjskie. to jest od Hannibala i jego wojska.

213 Nursja. autor biografii cesarzy Historiae abbreviatae (Caesares. że takie prowincje jak Aurelia. jak Placencja. unia pięciu miast: Ankony. drogi wiodącej z Rzymu do Ariminum (Rimini). Senigallii i Rimini. Regium. Następną prowincją jest Flaminia214. gdzie czytamy (5. Przeczy temu jednak historia napisana przez Wiktora210. Znajdują się w niej: Rawenna. w której Alpy Kottyjskie stanowią samodzielną prowincję. Jej chlubą są bogate miasta. 211 Dzis. Bononia. w 756 r. Ta ostatnia miejscowość. Lacjum. Parma. w kraju Sabinów. Emilia. . zbudowanej przez Gajusza Flaminiusza. Wiadomo też. rodzinne miasto św. nosi też nazwę Imola. które razem z Rawenną podlegały Bizancjum. Reggio.57 Kottyjskie i Apenińskie uważają za jedną prowincję. leżąca między Apeninami i Morzem Adriatyckim. O Flaminii. miejscowość w pn. Liber de Caesaribus). zostały podarowane papieżowi przez króla Franków. którego zamek nosi nazwę Imola211. 212 Waleria. Forum Cornelii. Walerię212 i Nursję213 uważają za jedną prowincję. Bolonia. miasta: Piacenza. dzis. Ich pogląd jednak nie może się ostać z tego powodu. najznakomitsze spośród miast i pięć innych nazywanych greckim wyrazem Pentapolis215. Dziesiąta z kolei prowincja. w prowincji Perugii. Emilia i Flaminia zawdzięczają swą nazwę biegnącym przez nie drogom. Foro Kornelio. zajęli je Longobardowie. 19.-wsch. rozciąga się pomiędzy Alpami Apenińskimi i rzeką Pad od Ligurii aż po Rawennę. Norcia. Pesaro. Niektórzy Emilię. cenzora z 220 r. że między Walerią i Nursją znajduje się Etruria i Umbria. Pepina Małego. przed Chr. 215 Pentapolis.). jedenastej prowincji italskiej i Picenum liczonym jako dwunasta prowincja. 214 Nazwa Flaminga pochodzi od via Flaminga. Parma. W 752 r. Benedykta. niedaleko Bolonii.2): “Neron (…) zamienił w prowincję Alpy Kottyjskie po ś mierci króla Kottiusa”. 210 Aureliusz Wiktor (IV w. Fano.

Sięga ona aż do rzeki Piskarii217. Kiedy mieszkańcy tej prowincji przybywali tutaj od Sabinów. przed Chr. 20. pod panowaniem Longobardów należało do księstwa Spoleto. Epitoma: „Kraina Picenum (. 221 Paweł myli się tutaj. Kolejna. 216 Via Aurelia. Asculum (u Pawła Asculus) nad rzeką Tronto. Po Flaminii jako dwunasta prowincja występuje Picenus. . przez cenzora Lucjusza Aureliusza Kottę. Festus. w jej obręb wchodzą takie miasta. Pescara. miasto bogate w zabytki średniowieczne. 222 Zob.58 które biorą początek w Rzymie i noszą nazwę od mężów. budowniczych tychże dróg216.. a przez jakiś czas było samo księstwem. na ich proporcu usiadł dzięcioł (picus) i z tego powodu otrzymała nazwę Picenus222. trzynastej prowincji i o Samnium czternastej. nazwa Adriatyku pochodzi od Adrii. Atri w prowincji Teramo. W czasach longobardzkich należało do księstwa Spoleto. że kiedy Sabinowie podążyli do Apulii. Pinnis220 oraz podupadła już ze starości Hadria221. na ich chorągwi usiadł dzięcioł (picus)”. Penne w prowincji Pescara. która wpływa do Adriatyku koło miasta o tej samej nazwie. 217 Dzis. 218 Fermo.. jak Firmus218. Ascoli Piceno. prowadziła z Rzymu do Genui. mająca od południa góry Apeniny. która nadała nazwę Morzu Adriatyckiemu. 220 Dzis. 219 Dzis. zbudowana w 241 r. przed Chr. rzymskie Firmum (u Pawła Firmus). Adria w Picenum.) zwana jest tak dlatego. dzis. miasta założonego przez Etrusków między rzekami Padem i Adygą. via Aemilia wiodła z Ariminum (Rimini) do Placencji i była dziełem Marka Emiliusza Lepidusa. trzynasta prowincja. była ojczyzną rodu cesarza Hadriana. Askulus219. staroż. znakomity ośrodek w średniowieczu. O Walerii i Nursji. konsula z 187 r. a z drugiej strony Morze Adriatyckie.

w kraju Marsów.-wsch. rozciąga się pomiędzy Umbrią. 231 Dzis. ponieważ w katalogu prowincji Italii nie została przez starożytnych umieszczona. w dzis. Reate227. podupadłe od starości Samnium235. Jeśliby zaś ktokolwiek dowiódł rzeczowo. Od wschodu graniczy z krainą Samnitów224. Za czternastą prowincję uważa się Samnium. 235 Miasto o tej nazwie nieznane. a jej część zachodnia. Aufidena233. które zaczyna się od rzeki Piskania i leży między Kampanią. nad rzeką Aternus. pn. stolica małego szczepu italskiego Marrucinów. via Valeria od Tivoli obiegała północny brzeg jeziora Fucinus i sięgała do Pescara i Atri. Karsiolis226. 229 Dzis. zamieszkujący tereny na południe od jeziora Fucinus. 223 Dzis. jak Tiburis225. Lacjum. Kampanią i Picenus. 224 Samnium na pn. 232 Dzis.59 Waleria223. Alfedena nad rzeką Sangro. Była przedłużeniem wychodzącej z Rzymu via Tiburtina. Posiada takie miasta.-wsch. że stanowi ona oddzielną prowincję. Lago di Celano. W niej znajdują się następujące miasta: Teate232. Abruzzo. że krainę Marsów należy zaliczyć do prowincji Walerii. Chieti. Furkona228 i Amiternum229 oraz krainę Marsów230 wraz z ich jeziorem zwanym Fucinus231. Morzem Adriatyckim i Apulią. 230 Marsowie. Isernia nad rzeką Volturno. 226 Dzis. od Kampanii. Hisernia234. wojowniczy szczep italski. w prowincji Latina. Uważam. . staroż. jego uzasadnionego poglądu trzeba się będzie mocno trzymać. 234 Dzis. Tivoli. 228 Forcona. osuszone w latach 1865-1869. 227 Dzis. była nazywana od ludu etruskiego Etrurią. Rieti. Carsioli. Minturo. biorąca początek koło Rzymu. łącząc zachód i wschód półwyspu. miasto trudne do lokalizacji. na pograniczu kraju Pelignów. do której należy Nursja. sięga do Adriatyku. 233 Dzis. 225 Dzis.

zburzone przez Longobardów w VIII w. Agerencja243. krótko panowali w nim Goci. Samnici zaś otrzymali niegdyś swą nazwę od stale noszonej włóczni. pomiędzy którymi leży kraina Salentina. miasto starożytne założone przez Greków. 244 Miasto portowe na Półwyspie Salentyńskim. 243 Trudne do zlokalizowania. Kanusium242. ważny ośrodek handlowy. w VI w. Sepontus241. Doszło do wielkiego rozkwitu także pod panowaniem książąt longobardzkich. Canosa w prowincji Bari. staroż. niszczony przez Arabów. S. . 237 Por. Festus. zaś od wschodu z Morzem Adriatyckim. może dzis. wielokrotnie niszczone przez najazdy w czasie wędrówki ludów i przez trzęsienia ziemi. Maria di Siponto w pobliżu Manfredonii w prowincji Foggia. od 540 r. Lucera w prowincji Foggia. Puglia.60 nadające nazwę całej prowincji i bogaty Benewent236. Brundizjum244 i Tarent245. 242 Dzis. 238 Dzis. jak Luceria240. Acheruntia. przed Chr. 241 Dzis. 239 Kalabria w starożytności i w średniowieczu zajmowała wschodnią część Półwyspu Salentyńskiego. 245 Tarent. Turków. kolonia spartańska z VIII w. Epitoma. 21. przekształcona na Beneventum. skąd wyjeżdżano do Grecji i do Azji. Posiada dość bogate miasta. jedno z najstarszych miast w Italii przy ujściu rzeki Sabatus do rzeki Kalor. Piętnastą prowincją jest Apulia238 wraz z Kalabrią239. znalazł się w posiadaniu Bizancjum. O Apulii.. Normanów. a w lewym 236 Benewent (Beneventum). Kalabrii i Salentium. tworzących piętnastą prowincję. Pierwotna nazwa Maleventum została po zwycięstwie nad Pyrrusem w 275 r. Acerenza w prowincji Potenza. przed Chr. przed Chr. którą Grecy zwali saunia237. leży jednak poza Apulią i Kalabrią. 240 Dzis. na zachodnim wybrzeżu Półwyspu Salentyń skiego.. zdobyte przez rzymian w 272 r. Od strony zachodniej czy może południowozachodniej graniczy z Samnium i Lukanią.

dzis. Jako szesnastą prowincję liczy się wyspę Sycylię. Wstęp) napisał także Komentarz do Wergiliusza. 247 Chodzi o grecki czasownik appollumi. że Mantua leży w 246 Hydruntum. Apulia bierze swą nazwę od słowa zniszczenie. pisze: „(Mantua) leży w Wenecji. po Chr. ponadto Emilię oraz Flaminię dawni historiografowie nazywali Galią Przedalpejską. Szesnastą prowincją Italii jest Sycylia. przepaść. że Ligurię i część Wenecji. że Paweł pomylił się tutaj. Nazwa jej wywodzi się od imienia króla Sikulusa248. żywot poety i wprowadzenie do Bukolik. siedemnastą – Korsyka. Waitz sądzi. zginąć. na Półwyspie Salentyńskim w prowincji Lecce. osiemnastą – Sardynia. Korsyka nosi nazwę od swego wodza Korsusa. XIV 6. Dlatego. stracił znaczenie na rzecz Brundizjum. Obie otacza Morze Tyrreńskie. która zwie się także Galią Przedalpejską”. a Sardynia od Sardela. 248 Izydor. 250 Aelius Donatus (zob. na przykład. Otranto.32.61 rogu Italii długości 50 mil Idrontum246 położony na szlaku handlowym. Jest rzeczą pewną. XXIV 6.. w IV w. a osiemnastą Sardynia.39-41. gramatyk Donat250 w Komentarzu do Wergiliusza powiada. 22. którą oblewa Morze Tyrreńskie lub Jońskie. z którego zachowały się jedynie: przedmowa. Etym. gdyż tutaj na skutek żaru słonecznego szybciej niż gdzie indziej ginie wszystko. Siedemnastą prowincją jest Korsyka. gdyż nie Donat. . Z jakiej przyczyny pewne części Italii zwie się Galią Przedalpejską? O pierwszym wtargnięciu Galów do Italii. zniszczyć lub rzeczownik apoleia. 249 Ibid. co zielone247. ale Sergiusz w Komentarzu do Eneidy X 201. syna Herkulesowego249 23.

który w 390 r. skąd pewna część przesiedliła się do Italii Północnej. Rzeczywiście. tak samo w Historii rzymskiej251 czytamy. jak czytamy. gdzie najpierw nazywano ich Galogrekami. skierował specjalny list.1). że Arminum znajduje się w Galii. XXIV 4. zwyciężył Rzymian nad Allią i zdobył Rzym. który pod wodzą Brennusa w 280 r. którą przerobił Paweł Diakon (zob. 254 Źródła tych informacji nieznane. dzis. Wstęp).8. Galatów. spustoszył Macedonię i doszedł do Delf. 255 Święty Paweł w czasie drugiej i trzeciej podróży apostolskiej nawracał na wiarę chrześcijańską potomków galijskich. Mediolan. założone przez Galów Senonów. która sięga aż do Senogalii – nazwanej tak od Galów Senonów. 54 r. Resztki tych Galów wycofały się do Azji Mniejszej i osiadły w krainie. Chodzi tu zapewne o lud pochodzenia celtyckiego. przybył do Italii z trzystu tysiącami Galów Senonów i zajął tę część. Lyonu. miasto w Umbrii na wybrzeżu Adriatyku. O Galach pisze wiele Justynus. Senigallia. gdzie poniósł klęskę. Paweł. do których nauczyciel Narodów. . skuszeni żądzą jego picia wyruszyli do Italii. która od nich otrzymała nazwę Galicja (środkowa Turcja). Powodem zaś ich przybycia do Italii. dzis. Spośród Galów sto tysięcy poległo podczas bitwy od miecza greckiego niedaleko Delf254. ponieważ Galowie zmieszali się z Grekami. było to. a później Galatami. przed Chr. w bardzo odległych czasach król Galów Brennus252. Podawał w nim głównie naukę Kościoła dotyczącą stosunku chrześcijan do Starego Zakonu. król Galów Senonów. skierował swój list255.62 Galii. założyli miasta: Ticinum. Ci zaś Galowie. wg niego trzysta tysięcy Galów opuściło swoją ojczyznę i wyruszyło na poszukiwanie nowych siedzib (XXIV 4. drugie sto tysięcy dotarło do Galicji. To są ci. do których ok. 252 Brennus. Ludność zwano Galogrekami. którzy w liczbie stu tysięcy pozostali w Italii. 253 Sena Gallica. panujący w mieście Sena253. że kiedy spróbowali wina przywiezionego z Italii. Bergamum i 251 Chodzi o Historię rzymską Eutropiusza II 16. Ojczyzną Galów Senonów były tereny wokół Lugdunum.

zdaniem Izydora. XIV 4. syna Ulissesa259.18. Od nazwy italus bowiem tworzymy zdrobnienie vitalus w ten sposób. otrzymała nazwę od sycylijskiego wodza Italosa257. o arcybiskupie Honoracie i o śmierci patriarchy Pawła. 260 Lacjum. a jedną zmieniamy.18. Epitoma. ponieważ Saturnus. Etym. dopiero później zaczęto nią nazywać całą Italię. zaś w 387 r. . XIV 4. Alboin wtargnął do Mediolanu i zdobył wszystkie miasta Ligurii. Etym. według Liwiusza. Italia nosi także nazwę Lacjum. po którym nastąpił 256 W 390 r. przed Chr. Italia zwie się także Ausonią od Ausona. Być może. że jedną literę dodajemy. Skąd pochodzi nazwa Italii i co zwie się Ausonią lub Lacjum? Italia. ma.63 Breksję oraz nadali temu regionowi nazwę Galii Przedalpejskiej. ukrywać się. że hoduje się w niej ogromne byki. w której rozgrywać się będą opisywane przez nas wydarzenia. bohatera Odysei Homera. 24. Te i poniższe wywody opierają się na Festusa Epitomie. tak też Galię zajmującą część przed Alpami zwiemy Galią Przedalpejską. skoro dostatecznie dużo powiedzieliśmy o prowincjach i nazwie Italii. którzy niegdyś najechali miasto Rzym256. obejmująca wymienione prowincje. czyli po łacinie itali258. łac. 259 Odyseusza. znalazł w niej kryjówkę260. Pierwotnie jednak nazwę tę nosił region Benewentu. 25. Są to ci sami Galowie. pochodzić od czasownika latere. Tak więc. latium. według Polibiusza i Diodora. uciekając przed swoim synem Jowiszem. Tak jak Galię. legendarnego władcy wyspy Itaki. najechał on na nią przed wiekami. nazywa się Italią również z tego powodu. 258 Festus. która leży za Alpami nazwano Zaalpejską. 257 Tak głosi Izydor. powróćmy do przerwanego toku opowiadania.

64 Probinus. . oprócz tych. mimo że wojsko Longobardów miało obóz niedaleko od niego po stronie zachodniej. 265 Rzymianie. gdzie arcybiskupem był Honorat. W tym czasie263 miasto Ticinum ponad trzy lata znosiło oblężenie i dalej dzielnie się trzymało. tu jak i gdzie indziej. zob. dokonał spustoszenia w całej Italii266. Rawenny i kilku innych położonych na wybrzeżu. a rządy nad Kościołem pozostawił Probinowi. 261 Miasta portowe broniły się dłużej dzięki wsparciu Bizantyjczyków od strony morza. co Bizantyńczycy. i wielki głód. Patriarcha Paweł262. aby stawić opór. które leżą na wybrzeżu261. Nie mieli wtedy Rzymianie265 sił. wszedł do Mediolanu. bądź przez poprzednich królów. sprawujący swój urząd przez dwanaście lat. Oto Alboin przybył do Ligurii i na początku trzeciej indykcji. 148. 10. wyżej. 263 W latach 570-571. 264 Bizantyńskie. na którym Longobardowie byli całkowicie bezradni. Alboin zaś przepędziwszy wojska264 zajął wszystkie miasta aż do granic Etrurii. z wyjątkiem Rzymu. 262 Z Akwilei. Pewne jest i to. jaka grasowała za czasów Narsesa. 26. Stąd te miejscowości. przyp. zszedł z tego świata. 266 Zob. pochłonęła wiele ofiar w Ligurii oraz Wenecji. bo i zaraza. w dniu 5 września. znaczy tyle. który nastąpił po wspomnianym przez nas urodzajnym roku. Trzyletnie oblężenie Ticinum. że Alboin przyprowadził wtedy ze sobą do Italii tłumy ludzi spośród różnych plemion podbitych bądź przez niego. wtargnięcie Longobardów do Tuscji i przyprowadzenie przez nich do Italii mnóstwa ludzi spośród innych plemion. Arcybiskup Honorat opuścił Mediolan i uciekł do Genui. Następnie zajął wszystkie miasta Ligurii. II 4.

Jak Alboin zdobył Ticinum? Miasto Ticinum po trzech latach i kilku miesiącach oblężenia w końcu się poddało Longobardom dowodzonym przez Alboina. 269 Teodoryk Wielki. chociaż okładano ze wszystkich stron dzidami. . przybyli do niego wszyscy mieszkańcy. nazwaną imieniem św.65 w których oni zamieszkali. śluby. ponieważ nie chciała mu się poddać. Nikomu też nie wyrządził krzywdy i wytrwał w swoim przyrzeczeniu268. Jak Alboin po trzyletnim panowaniu z poduszczenia żony został zamordowany przez Helmechisa? Król ten rządził Italią przez trzy lata i 267 Paweł znacznie tu powiększył listę ludów. Po tak wielkich nieszczęściach nabrali teraz nadziei na lepszą przyszłość. 28. Gdy zaś zajął pałac zbudowany niegdyś przez króla Teodoryka269. Pannończyki. nazywamy do dzisiaj Gepidy. król ostrogocki 474(?)-526. Sweby. Kiedy to ślubowanie złamał i obiecał przebaczyć ludności. jakie złożyłeś! Złam te straszne śluby. panie i królu. Jana. w samym środku bramy upadł jego koń i chociaż kłuto go ostrogami. 268 Paweł zdaje się w tym opowiadaniu przekazywać tradycję Kościoła w Pawii. II 6). zaraz podniósł się jego koń i król mógł wkroczyć do miasta. Noryki lub tym podobnie267. Wówczas jeden z Longobardów odezwał się do króla w następujących słowach: „Przypomnij sobie. że zgładzi mieczem całą ludność. Sarmaty. Bułgary. Kiedy Alboin wkraczał do niego przez wschodnią bramę. a wkroczysz do miasta! Mieszka w nim bowiem lud prawdziwie chrześcijański!” Alboin ślubował mianowicie. 27. nie mógł stanąć na nogi. które wyruszyły do Italii z Longobardami (zob.

Kiedy już wszystko się odbyło. Peredeo. Jeśli wydaje się to komuś niewiarygodne. że albo ty zabijesz Alboina. którą zastawiła na niego własna żona. Doprawdy. jak sądzisz. Sam widziałem. Nieświadomy rzeczy Peredeo przybył do łoża i spał z królową. . W odpowiedzi – zgodnie z przekonaniem – podał imię przyjaciółki. że w ten sposób wbrew własnej woli został zmuszony do zabicia króla. Otóż gdy Rosemunda usłyszała to zaproszenie. aby wesoło piła wino jakby ze swoim ojcem. męża niezwykle dzielnego. i sam zapraszał ją. Namówił on królową. zaklinam się na Chrystusa. że nie mogła jej opanować i wkrótce owładnęła nią myśl. Gdy zaś Peredeo nie chciał się zgodzić na tak niegodny czyn. w tej chwili dopuściłeś się tak wielkiej niegodziwości.66 sześć miesięcy. czy wie. podczas uczty w Weronie kazał podać królowej kielich zrobiony na jego polecenie z czaszki króla Kunimunda. z która on zwykł uprawiać nierząd. Rosemunda zaś. noszący oręż. doznała w swym sercu tak wielkiej boleści. swego teścia. aby zgładzić męża i tak pomścić śmierć ojca. królowa położyła się nocą do łóżka jego pokojówki. kim ona jest. aby go pokazać biesiadnikom. 272 Łac. armiger. i zginął270 w zasadzce. Królowa zaś na to: „Nie jest tak. jak kielich ten podczas pewnego święta trzymał w ręce król Ratchis271. Wtedy Peredeo pojął nieszczęście. w jakie się zaplątał i zrozumiał. piastujący godność scilpora czyli królewskiego strażnika272. Przyczyną zaś zabójstwa było to. że król radując się niepomiernie. ażeby dla swego planu pozyskała Peredea. bo ja jestem Rosemunda. albo on swym mieczem zgładzi ciebie”. Obmyśliła. Ratchis panował w latach 744-749. zapytała. że króla zabije jego mleczny brat Helmechis. że mówię prawdę. 270 271 W maju lub czerwcu 752 r.

otworzył jego grób i zabrał stamtąd miecz oraz wszelkie znalezione ozdoby. jak z Rosemundą uciekł do Rawenny i jak oboje zginęli. Nie mogąc jednak go wyrwać. Lecz to mu się nie udało. usiłowali pozbawić go życia. aby nie można go było ani wynieść. kobieta krwawsza od bestii wprowadziła zabójcę Peredeę. bolejąc bardzo nad śmiercią króla. usunęła wszelką broń. Giselbert. aby jak najspieszniej przysłał po nich okręty. O tym. lecz nie potrafił. Rosemunda niezwłocznie porosiła Longina273.67 kiedy Alboin oddawał się południowej drzemce. że osobiście widział Alboina. Jego ciało z wielkim płaczem i lamentami Longobardowie pochowali pod jakimiś schodami wiodącymi do pałacu. prefekta Rawenny. Dlatego z próżnością. a miecz królewski mocno przywiązała do górnej części łoża. gdyż był zbyt mocno przywiązany. cechującą zwykle ludzi prostackich przechwalał się. nakazała w całym pałacu głęboką ciszę. Ucieszył się z tego Longinus i szybko posłał okręt. zgodnie z radą Helmechisa. ani wyjąć z pochwy. W naszych czasach książę Werony. chwycił podnóżek i bronił się nim przez jakiś czas. mąż sławny z zadawania wrogom tak wielu klęsk. Alboin był wysokiego wzrostu i fizycznie dobrze przystosowany do prowadzenia walki. jak Helmechis chciał panować. gdyż Longobardowie. . Po zabójstwie Alboina Helmechis starał się zająć jego tron. Następnie. 29. zginął przez zamysł jednej kobieciny. Alboin zbudzony nagle z drzemki pojął grożące mu niebezpieczeństwo i szybko wyciągnął rękę po miecz. lecz – o boleści! – wojownik nadzwyczaj odważny nie mógł pokonać wroga i poniósł śmierć jak jakiś niedorajda. na którym 273 Longinus sprawował władzę w Italii z ramienia Bizancjum.

żeby wychylił na zdrowie. aby nie mógł w cesarskim mieście nikomu wyrządzić krzywdy. już jako małżonkowie. o Peredeusie. aby zgładziła Helmechisa i z nim się połączyła węzłem małżeńskim. Zabrali też ze sobą Albsuindę. że także Peredeo przybył do Rawenny razem z Helmechisem i Rosemundą. gdzie podczas publicznych widowisk na oczach cesarza zabił przeogromnego lwa. Obiecał. który w Konstantynopolu zabił lwa i zgładził dwóch patrycjuszy. co jeszcze pozostało. które ukrył w rękawach i podążył na dwór. co ma do 274 Cesarzem był Justynus II (565-578) . że tak silnemu mężowi na rozkaz cesarski wyłupiono oczy. że wypił kielich śmierci. Rosemunda przystała na ten zbrodniczy czyn. co będzie pożyteczne dla cesarza. aby wysłuchali. Cesarz posłał do niego dwóch patrycjuszy. wyciągnął miecz z pochwy i zmusił Rosemundę do wypicia tego. podała mu kielich z trucizną. Po jakimś czasie Peredeo postarał się o dwa stosowne noże. On zorientowawszy się. Zdolna do wszelkiej niegodziwości i pragnąc zostać panią Rawenny. mówiąc. Powiadają. że jeśli zostanie wpuszczony. córkę królewską.68 Helmechis i Rosemunda. 30. a stamtąd z Albsuindą udał się do Konstantynopola. Po tych wydarzeniach prefekt Longinus wysłał Albsuindę wraz ze skarbcem Longobardów do cesarza w Konstantynopolu274. powie coś. Wtedy prefekt Longinus zaczął namawiać Rosemundę. Kiedy Helmechis po wzięciu kąpieli opuszczał łazienkę. Po ich śmierci Longinus przywiózł do cesarza Alpswindę wraz ze skarbcem Longobardów. oraz cały skarbiec longobardzki i pospiesznie przybyli do Rawenny. zbiegli nocą. Tak z wyroków Boga wszechmocnego w jednym czasie zginęli najniegodziwsi mordercy. Niektórzy twierdzą.

Wallari w Bergamum. by zaspokoić ich żądzę posiadania. Alichis w Breksji277. Po jego śmierci Longobardowie przez dziesięć lat nie mieli króla276 i żyli pod panowaniem książąt. odpowiednio przez wrogów podzieleni. Eoin w Trydencie. Wg Origo IX – przez dwanaście lat. którzy pozostali przy życiu. Brescia. sprawowanych wspólnie z żoną Masaną. W ten sposób mąż. męża spośród siebie najznakomitszego. 31. O Klefie. Ten zgładził mieczem albo wypędził z Italii wielu możnych Rzymian. pod pewnym względem podobny do słynnego Samsona. który panował jako drugi z kolei król i o jego śmierci.. tak mocno ranił obydwu dostojników. Każdy książę rządził w swoim mieście: Zaban w Ticinum. zginął od miecza jednego ze swoich sług275 32. ten przybliżył się do nich mając im coś rzekomo sekretnego powiedzieć. 277 Dzis.69 powiedzenia. następnie uchwyciwszy w obie ręce noże. które przedtem schował. W tym czasie zginęło wielu znakomitych Rzymian. Po półtoraletnich rządach. że natychmiast upadli na ziemię i wyzionęli ducha. stali się podatnikami i musieli Longobardom oddawać część owoców swojej pracy. W siódmym roku od przybycia 275 276 Klef rządził w latach 572-574. . Kiedy przybyli do Peredea. Tymczasem w Italii na powszechnym zgromadzeniu w mieście Ticinum Longobardowie wybrali królem Klema. Ci zaś. Lecz poza nimi jeszcze trzydziestu innych książąt rządziło swoimi miastami. Jak książęta longobardzcy przez dziesięć lat nakładali jarzmo Italii nie mając nad sobą króla. pomścił swoje krzywdy i za utratę swoich dwojga oczu zgładził dwóch bardzo dla cesarza pożytecznych ludzi. Gisulf w Forum Iulii.

70 Alboina z całym narodem do Italii owi książęta longobardzcy spustoszyli kościoły. wymordowali kapłanów. a ich ludność. która wyrastała niby zasiew na polu. . zburzyli miasta. wycięli w pień. Longobardowie zdobyli i ujarzmili większość Italii. Z wyjątkiem rejonów zajętych już przez Alboina.

Wspomniany święty mąż przybycie Longobardów do Galii przepowiedział w następujących słowach: „Przyjdą – mówił – Longobardowie do Galii i spustoszą jej siedem miast. które w swych księgach opisał czcigodny biskup Grzegorz z Touronnes (Tours)280. Ich wejście na długo przedtem przewidział dzięki objawieniu Ducha Świętego mąż Boży. Inwazja miała miejsce w 569 r. jakie im grozi niebezpieczeństwo.71 KSIĘGA III 1. 280 W opowiadaniu Paweł trzyma się wiernie relacji Grzegorza z Tours. W czasie zaś dni Wielkiego Postu żywił się jak pustelnicy – samymi korzonkami egipskiego ziela279. . 279 Ziele egipskie – herba Aegyptiorum – trudne do zidentyfikowania. ich najazd przepowiedział św. Był to mąż niezwykle wstrzemięźliwy i prowadzący życie godne uznania. Grzegorz z Tours. Paweł Diakon wzoruje się na jego przekazie. Hospicjusz dużo wcześniej. Historia Franków IV 42. Książęta longobardzcy wkroczyli do Galii dla zdobycia łupów. 278 O tej inwazji por. Mieszkańcom tego miasta przepowiedział. Za jego pośrednictwem Bóg zdziałał wielkie rzeczy. które mu dostarczali tamtejsi kupcy. Historia Franków VI 6. który miał swoją samotnię pod Niceą. Hospicjusz. Nosił na ciele żelazne łańcuchy i nakładał włosiennicę a jego pożywienie stanowiły jedynie chleb i trochę daktyli. Po tych wydarzeniach niektórzy książęta longobardzcy z potężnym wojskiem wkroczyli do Galii278.

przybyli do samotni świątobliwego męża. nie ma w nich żadnych owoców sprawiedliwości. Dlatego ta kara spadnie na ową ludność”. Miecz wypadł . Zawołali tłumacza i zapytali. obchodzili wieżę. który chciał zgładzić św. a wkroczyło wojsko Longobardów. świątobliwy ojcze”. nie karmią biednych. bo wprawdzie wyrządzą mi oni różnorakie krzywdy. Wtedy jeden wyciągnął miecz. co posiadacie. Wszyscy bowiem mieszkańcy dopuszczają się krzywoprzysięstw. Żołnierze szukając drzwi. Kiedy żołnierze spustoszyli wszystko. że jest zabójcą i ma na sumieniu wielkie zbrodnie. drzwi jednak nie znaleźli. ale jego ręka nagle sztywno zawisła w powietrzu i nie mógł jej opuścić na dół. On zaś ukazał się im w oknie wieży. nie przyjmują pielgrzymów pod swój dach. nie okrywają nagich. Swoim zaś zakonnikom wydał polecenie mówiąc: „Opuśćcie to miejsce i zabierzcie ze sobą to. złodziejstw. rabunków i zabójstw. a Longobard stał się mnichem.72 dlatego iż niegodziwość ich stała się wielka w oczach Bożych. Oto bowiem nadchodzi lud. Odeszli mnisi. Wtedy dwóch spośród nich weszło na dach i go zerwało. że tak surową otrzymał karę. rzekli: „Oto jest złoczyńca. ale nie doprowadzą do śmierci”. nie dają dziesięcin. o tym. Zobaczywszy męża skrępowanego łańcuchem i ubranego we włosiennicę. jak jego ręka stała się martwa i jak ją uleczył ów święty. co znalazło się w ich zasięgu. który dopuścił się zabójstwa i dlatego siedzi tu skuty łańcuchami”. przez które mogliby się dostać do niego. On powiedział. Hospicjusza. 2. o którym mówiłem”. aby uciąć mu głowę. O Longobardzie. odpowiedział: „Nie bójcie się o mnie. Na ich słowa: „Nie opuścimy cię. jaką zbrodnię popełnił.

Po ich odejściu król przywołał Euniusa.73 mu na ziemię281. zwycięzcy Longobardowie powrócili do Italii z wielkim łupem. 4. patrycjusz tejże prowincji. 3. w której poległ podczas próby ucieczki. co mają robić. że nie można było zliczyć poległych. 282 Wiadomości zaczerpnięte z Grzegorza z Tours. Zdobywszy niezliczone łupy powrócili do Italii. aby rzekł im łaskawie. zwanego także Mummulusem i obdarzył go godnością patrycjusza. 283 W 571 r. wyprowadził przeciwko nim wojsko i stoczył bitwę. następnie mnichem i w tymże miejscu na służbie Bożej wytrwał do końca swego życia. Święty Hospicjusz zaś przepowiadał słowo Boże Longobardom i słuchali go ze czcią dwaj książęta. Grzegorz Wielki. Kiedy Longobardowie pustoszyli Galię. Dialogi III 37). Uzdrowiony Longobard nawrócił się na wiarę Chrystusową. którzy wrócili zdrowo i cało do ojczyzny. Amatus282. Gdy zaś Longobardowie znów napadli na Galię283 i 281 Podobne wydarzenie związane jest z kapłanem Santulusem z Nursji (por. Na ten widok jego towarzysze podnieśli krzyk ku niebu i prosili świętego męża. Historia Franków IV 42. Patrycjusz Amatus wypowiedział wojnę wojsku longobardzkiemu. zginęło marnie w tejże prowincji. . poniósł klęskę i zginął. podległy królowi Franków Guntramnowi. Longobardowie powtórnie wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk patrycjusza Mummulusa. ten zaś uczynił znak krzyża i przywrócił sprawność uschłemu ramieniu. co wzgardziło jego słowami. najpierw został klerykiem. Kilku jednak. Tak wielką klęskę zadali wtedy Longobardowie Burgundom.

uderzył na nich i wielu położył trupem. Sasi. 6. Ludzie bowiem byli całkiem niezorientowani w tym. w rękopisach występują różne wersje. koło wioski Stablo287. jednak po wymianie posłańców zawarli pokój z Mummulusem. Na wiadomość o tym Mummulus uderzył na nich z wojskiem i wielu wymordował. nie zaprzestał zaś masakry. 5. Grasując po wioskach należących do okolicznych miast brali łupy. Po tych wydarzeniach Longobardowie powrócili do Italii.74 dotarli do miejscowości Mustiaskalmes284. Sami Sasi wraz z żonami i dziećmi powtórnie wkroczyli do Galii. otoczeni przez Mummulusa w czasie plądrowania tych ziem wykupili się złotem. 284 285 Miejsce nieznane. uprowadzali jeńców lub pustoszyli wszystko dookoła. pozostawili wszystkich jeńców i cały łup oraz powrócili do Italii. . wyruszył z wojskiem Mummulus i przybył do tego miejsca razem z Burgundami. Rankiem zaś Sasi ustawili wojsko i dzielnie przygotowali się do bitwy. dali mu podarunki. ponieśli klęskę z rąk Mummulusa podczas łupienia Galii. Z kolei Sasi. uderzyli na Galię i rozbili obóz na ziemi Reges286. co się wydarzyło. Niektórych jednak wziął do niewoli i posłał do swego króla Guntramna. 287 Prowincja Mezel w Alpach Niskich. uczynił nawet dla siebie przejście poprzez leśne bezdroża. dopóki noc nie położyła temu kresu. która leży koło miasta Ebredunum285. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. Otoczył Longobardów wojskiem. którzy przybyli do Italii razem z Longobardami. Starożytne Eborodorum albo Ebrodorum w Alpach Wysokich przy drodze prowadzącej z Italii do Hiszpanii. 286 Prawdopodobnie Riez.

Zobaczywszy go. Przybywszy do . Ich łupem padało bydło. Po powrocie do Italii wzięli ze sobą żony. z którego przedtem wyruszyli. 7. jak się uważa. Jest zaś pewne. bardzo się przestraszyli.75 przybyli do króla Sigisperta i stamtąd wrócili do ojczyzny. Tymczasem zaś Longobardowie nie pozwalali im żyć według ich własnych praw i dlatego. Wielu dało się nabrać i zamieniając złoto na spiż stało się biedakami. zostają przez nich okrutnie wymordowani. kosili i młócili zboże. które tam się osiedliły. W drodze do króla Sigisperta oszukali mnóstwo ludzi podczas transakcji handlowych dając sztabu spiżu. zostawił ich w spokoju i pozwolił im przejść przez Rodan. nie powstrzymywali się też od palenia zagród. On jednak. za wielką sumę złotych monet. Sasi. podlegać władzy Longobardów. z powrotem powędrowali do swojej ojczyzny. że wyglądały jak prawdziwe i sprawdzone złoto. drugi zaś szedł przez Ebredunum tą samą drogą. Pragnęli mianowicie – o ile ich przyjmie i wesprze król Sigispert – powrócić do swojej dawnej ojczyzny. ustawili się w dwa klinowe szyki wojenne: jeden maszerował przez miasto Niceę. Ponieważ była pora żniw. dzieci i cały dobytek i znów postanowili udać się do Galii. aby udać się do króla Sigisperta. aby mogli w niej zamieszkać na stałe. które tak jakoś pomalowali. że ci Sasi po to przybyli do Italii z dziećmi i żonami. Kiedy dotarli do Rodanu i chcieli go sforsować. co poprzedniego roku. Nie chcieli jednak. ten pozwolił im pójść do kraju. Gdy jednak Sasi przybyli do króla Sigisperta. co wydaje się zrozumiałe. chcąc wypędzić ze swojej ojczyzny Swebów i inne plemiona. zabiegł im drogę Mummulus z silnym oddziałem wojska. Wkraczając na teren Galii. żywili się nim sami i karmili swoje zwierzęta.

a następnie dwie trzecie. Lecz Sasi na to też się nie zgodzili. Albowiem w bitwie poległo ich aż dwadzieścia tysięcy. Po tych wydarzeniach291 ruszyło na Galię trzech książąt longobardzkich. . wyżej. przyp. że nie będą golić bród ani obcinać włosów290. Zaban i Rodan. o czym już wcześniej wspominaliśmy288. Lecz nie na ich stronę. obiecali im dać z ziemią także i bydło. dopóki nie pomszczą klęski na Swebach. podczas gdy Swebów tylko czterystu osiemdziesięciu. 291 Po 574 r. Zaban i Rodan wkroczyli do Galii.76 ojczyzny znaleźli ją. Trzej wodzowie longobardzcy: Amon. a mianowicie Amon. cała zaś reszta cieszyła się zwycięstwem. Ocalałe z bitwy sześć tysięcy Sasów ślubowało. Amon maszerując drogą na 288 289 Zob. jak przypuszczali. Kiedy zaś w żaden sposób nie chcieli na to przystać. Wystąpili więc przeciwko nim. Aktualni zaś mieszkańcy obiecali im trzecią część ziem takimi słowami: „Możemy przecież żyć i mieszkać razem bez walki”. Zaban i Rodan zostali pokonani przez Mummulusa. Historia Franków V 15. A gdy Sasi i na to nie wyrazili zgody. starając się ich wypędzić i zniszczyć289. Germania 31. dla siebie zachowując tylko jedną trzecią. ale sromotnie przegrali i wreszcie odstąpili od walki. Tacyt. 8. dążąc do rozstrzygnięcia zbrojnego. 290 Typowe ślubowanie i zwyczaj Germanów. umówili się jeszcze przed stoczeniem bitwy co do tego. Za Grzegorzem z Tours. obiecali im połowę ziem. Stanęli znów do bitwy. 120. Por. jak podzielą między siebie żony Swebów. wszyscy trzej powracają do Italii. los przechylił szalę zwycięstwa. byleby tylko wstrzymali się od wojny. w rękach Swebów i innych plemion.

co mógł znaleźć. Na wiadomość o tym patrycjusz Mummulus wyruszył z silnym oddziałem wojska i starł się najpierw z Rodanem. 298 Dzis. status civitas. 294 Staroż. nazwane tak na cześć cesarza Gracjana. który nadał mu w 380 r. Gdy już przygotował się do oblężenia miasta Akwe297. Mâcon nad Soaną w środk. dotarł do Zabana oblegającego właśnie Walencję i przedstawił mu cały przebieg wydarzeń. Amon podbił prowincję Arelate296 wraz z przyległymi miastami i podszedł aż do Kamiennego Pola pod Marsylią. Wielu jego żołnierzy wyciął. Arles przy ujściu Rodanu. od Turynu. na zach. Aix-en-Provence. w którym z ramienia cesarza rządził 292 293 Dzis. którą Mummulus otrzymał w podarunku od króla i tam rozbił obóz.77 Ebredunum dotarł do posiadłości Machoa292. do których dotarli. 296 Dzis. dzis.-wsch. Francji. 297 Staroż. 295 Dzis. Ten z pięciuset ocalałymi żołnierzami. Obaj wyruszyli do Ebredunum rabując niemiłosiernie wszystko po drodze. błądząc po leśnych bezdrożach. Aquae Sextiae. Iulia Valentia. mieszkańcy wypłacili mu dwadzieścia dwa funty srebra. Grenoble. Valence na południe od Lyonu. na skutek czego odstąpił od tego miejsca. . Zaban i Rodan ruszyli wtedy do Italii i przybyli do Sekusjum298. Gratianopolis. dzis. który zajął Gratianopolis. staroż. Zaban podążył przez miasto Deinse293 i przybył do Walencji294. paląc i grabiąc miejscowości. Rodan zaś wkroczył do miasta Gratianopolis295. Podobnie też postępowali Rodan i Zaban. Susa. rabując wszystko. Wyszedł im tam naprzeciw Mummulus z ogromnym wojskiem i pokonał ich w bitwie. a samego Rodana zranionego włócznią zmusił do ucieczki w wysokie góry. Dzis. Dijon na północ od Mâcon.

302 Równina Rotaliani leży między Salurnum I Anagnis na prawym brzegu rzeki Noce. który dostarczył mu list i przekazał ustną informację. która stanowi część doliny Adygi. nazwiskiem Ragilus. Castel Nan albo Non lub prościej Nanno nad rzeką Noce. Tak przybył do swojej ojczyzny. którzy tam nadeszli. Na wieść o tym Zaban i Rodan czym prędzej wycofali się do swoich posiadłości. gdyż ledwo sam i jego ludzie mogli przedostać się przez ścieżki w Alpach. w pobliżu Trydentu. poddała się Frankom. 300 Dzis. . Wracając z łupem natknął się na idącego z przeciwka wodza Franków Chramnichisa. Ewin. Anagnis. że Mummulus spiesznie ku niemu podąża. Wkrótce tenże Chramnichis splądrował Trydent i poległ wraz ze swymi towarzyszami z ręki trydenckiego wodza Ewina w 299 Zlatynizowana forma imienia Sisige. Frankowie zdobywają gród Longobardów. Na skutek jednak wielkich śniegów musiał łupy pozostawić. W tych dniach warownia Anagnis300 leżąca koło Trydentu na pograniczu Italii. dowódcy Gotów. Mummulus posłał do niego sługę.78 Sisinnis299. chodzi o Valle Lagarina albo Valle di Lagaro. który cieszył się dużą niezależnością wykorzystując niesnaski pomiędzy Frankami a Bizancjum. Graf. dopływu Adygi. 9. który i jego samego. udał się do Anagnis i spustoszył je. w tekście: comes. książę longobardzki z Trydentu. ówczesny dowódca wojskowy. i wielu spośród jego ludzi pozbawił życia na równinie Rotaliani302. Ragilo ginie z rąk wodza Franków Chramnichisa. Z tego powodu graf longobardzki z Lagaris301. Kiedy usłyszał o tym Amon. zgładził Chramnichisa. 301 Lagare. zamierzał z dużym łupem również powrócić do Italii.

który przepędził Franków i odzyskał okręg trydencki.. że popadł także w herezję pelagiańską307. 307 Od Pelagiusza (ok. 354-427). o którym wyżej mówiliśmy. według którego człowiek zbawia się mocą własnej woli..79 miejscowości zwanej Salurnis303. gardzący ubogimi i ograbiający senatorów. W tym czasie w Konstantynopolu. V 30. Powołał on Tyberiusza na Cezara308. 303 Salurnum. Jego żądza posiadania była tak wielka. że kazał porobić żelazne skrzynie. Tyberiusz Flawiusz Amicjusz Konstantyn rządził w imieniu Justynusa II od 578 r. Śmierć króla Franków Sigisperta i ślub księcia Ewina. sprawiedliwym wyrokiem Boga utracił moc rozumu i stał się obłąkany. Ewin zaś. Mówią. Śmierć Justynusa Młodszego i o tym. panował Justynus Młodszy306. ażeby rządził pałacem i kilkoma prowincjami. Historia Franków IV 40. jak o cesarz Tyberiusz II piastował władzę do 582 r. król Franków. człowiek niezwykle chciwy. Salerno. W tym czasie304 Sigispert. II 4. 306 W latach 565-578. 11. jak wyżej powiedzieliśmy305. swego brata. na prawym brzegu Adygi w prowincji Trydent. został zdradziecko zamordowany przez Hilperyka. pojął za żonę córkę króla bawarskiego. . któremu wypowiedział wojnę. V 19-20. 10. Tron po nim przejął nieletni syn wraz ze swoją matką Brunehildą. książę Trydentu. Historia Franków IV 52. odrzuca on doktrynę o grzechu pierworodnym i konieczności łaski Bożej. Ponieważ stał się w sercu głuchy na głos przykazań Bożych. jaki był on za życia. wiadomość za Grzegorzem z Tours. Grzegorz z Tours. a cały jego łup zabrał zwycięzca. do których mógłby chować zrabowane talenty złota. 305 Zob. 308 Czyli cesarza współregenta. Garibalda. por. V 1. 304 W 576 r.

co ja – mówiła – przez wiele lat gromadziłam.20. dzielnym. Odpowiadał na to: „Mam ufność w Panu. (Lib. W rzeczywistości po 13 latach (565-578). cesarzowa Zofia łajała go często twierdząc. „To. w jakie nieszczęśliwie popadł. uprzedzając wydarzenia311. że doprowadził państwo do ubóstwa. . 312 Pontyfikat Benedykta przypada na lata 575-579. W tym czasie za pośrednictwem patrycjusza Narsesa prowadził z Gotami i z Frankami wojny. Jest to bowiem wielki skarb. jakimi go Bóg 309 310 Mt 6. Po jedenastu latach310 rządów Justynus zmarł w obłąkaniu. co najważniejsze. Pont. że nie zabraknie pieniędzy w naszym skarbcu. LXIII Benedictus). Ponieważ rozdał on ubogim wiele nagromadzonych przez Justynusa skarbów. II 1. aby dawać jałmużnę ubogim i wykupywać jeńców. O rządach Tyberiusza Konstantyna i jego dobrych czynach. mądrym.80 Tyberiusz zaś był mężem prawym. opisane przez Pawła wydarzenie pochodzi z 579 r. Kiedy zaś w czasach papieża Benedykta312 Longobardowie pustoszyli wszystko wokół i panował wielki głód. a Pan pomnoży łaskawie nasze ziemskie skarby”. ty rozdajesz w krótkim czasie”. sprawiedliwym w rządach. posłał na okrętach z Egiptu do Rzymu wiele tysięcy korców zboża i tak przez okazanie swego miłosierdzia ulżył doli miasta. 12. czyli o bogactwach. gdzie ani rdza. Gromadźmy więc skarby w niebie z tego. co Pan nam polecił zbierać. użytecznym. które wyżej omówiliśmy. ani mól nie psuje i gdzie złodzieje nie wykopują ani nie kradną‟. 311 Zob. o którym mówi Pan309: „Ale skarbcie sobie skarby w Niebie. okrytym sławą zwycięstw i. hojnym. prawdziwym chrześcijaninem.

Historia Franków V 19. Kazał i tę usunąć. Cezarem w czasie panowania Justynusa i rządził pałacem oraz codziennie rozdawał liczne jałmużny313. kazał potajemnie wykopać głęboki zbiornik. Rzekł wtedy: „Krzyżem Pańskim winniśmy chronić od zła nasze ciała i nasze serca. Po śmierci Justynusa władzę przejął Tyberiusz Konstantyn jako pięćdziesiąty król rzymski. na której był wyrzeźbiony krzyż Pański. do którego włożył wiele setek tysięcy sztuk złota i srebra. właścicielem wspaniałego domu w pewnym italskim mieście. Do miasta tego przybył on z ogromnymi skarbami i tam. I kazał jak najszybciej zabrać ową płytę. a oto tutaj depczemy po nim nogami”. co chcesz powiedzieć. Jednak po jej usunięciu znaleziono drugą z takim samym znakiem. Na to cesarz rzekł: „Mów. Tym złotem cesarz obdzielił ubogich jeszcze hojniej niż zwykle. mnie przyniesie korzyść”. „Posiadam – powiada – ukryty skarbiec Narsesa i nie mogę tego trzymać w tajemnicy. w swoim domu. Wszystkich znających ten fakt polecił zabić. a tajemnicę powierzył pod przysięgą tylko jednemu starcowi. przybywszy do zbiornika otworzyli go i weszli 313 Na podstawie Grzegorza z Tours. Starzec odszedł. jeśli to. Pod nią odkryto trzecią płytę. Po śmierci Narsesa ów starzec przybył do cesarza Tyberiusza i rzekł: „Jeśli będę miał z tego korzyść. a za nim ruszyli zaciekawieni słudzy. Pan Bóg dał mu moc złota. Na jego rozkaz i tę usunięto. a wtedy znaleziono wielki skarbiec zawierający ponad sto tysięcy sztuk złota. . Ucieszył się cesarz Tyberiusz i posłał swoje sługi do owego miejsca. cesarzu.81 obdarzył. niezwykłą rzecz”. będąc u kresu żywota”. Podobnie było w Italii z patrycjuszem Narsesem. wyjawię ci. o czym powiesz. Był on. Pewnego razu przechadzając się po pałacu zobaczył w podłodze marmurową płytę. bo będziesz miał z tego korzyść. o czym już mówiliśmy.

cit. z koroną na głowie i zasiadł na tronie cesarskim. Lecz Tyberiusz najpierw odwiedził miejsca święte. aby na tron cesarski wynieść Justyniana. Kiedy miał on otrzymać koronę cesarską. zrobiono na niego zasadzkę. pełną garścią rozdał ubogim. Kiedy zgodnie z rytuałem cesarskim trzydziestego dnia udał się on do wiejskiego pałacu. a na jej miejsce wprowadził swoich zaufanych ludzi. op. niepomna jednak na obietnicę uczynioną Tyberiuszowi. zabrał jej skarby. który ufność swoją złożył w Bogu. którym nakazał zarówno okazywać jej posłuszeństwo. rzucił się do cesarskich nóg i za uzyskaną łaskę przyniósł mu tysiąc pięćset sztuk złota. Cezar zaś prawie wszystko. ile potrzebowała na codzienne utrzymanie.. że przez wiele dni nie mogli go opróżnić. Dowiedziawszy się o tym. aby zażyć przyjemności zbierania winogron. krewnego Justynusa314. Znaleźli tam tak wielką ilość srebra i złota. jak i nie dopuszczać do 314 Zob. Po upływie kilku dni przybył do niego Justynian. Cesarz przyjął go łaskawie i pozwolił mu przebywać w pałacu koło siebie. Jego przeciwnicy dowiedziawszy się o tym i nie mogąc nic zdziałać przeciwko temu. potajemnie zawołała Justyniana i jemu chciała darować tron. okryli się wielkim wstydem i hańbą. i lud – jak nakazywał zwyczaj – czekał na niego w cyrku oglądając widowiska. zgodnie ze swoim zwyczajem. uwięził cesarzową.82 do środka. Cesarzowa Zofia. Odsunął też od niej dotychczasową służbę. usiłowała uknuć przeciw niemu spisek. V 30. . wśród niezmierzonych pochwał utwierdzony został w chwale władzy królewskiej. Tyberiusz szybko powrócił do Konstantynopola. Grzegorz z Tours. następnie przywołał do siebie patriarchę miasta i w towarzystwie konsulów oraz pałacowych prefektów wkroczył do cyrku w purpurowej szacie. pozostawiając jedynie tyle.

83 niej nikogo z poprzedniej służby. Justyniana złajał jedynie słowami, w przyszłości zaś tak go umiłował, że przyobiecał wydać za jego syna swoją córkę i prosił o jego córkę dla swojego syna. Lecz plany te, nie wiem dlaczego, nie zostały zrealizowane. Pod jego osobistym dowództwem wojsko zadało ciężką klęskę Persom315; ze zwycięskiej wyprawy wrócił z tak wielkim łupem, w tym z dwudziestoma słoniami, że – jak się wydawało – mogłyby one zadowolić każdą ludzką żądzę posiadania. 13. O pieniądzach, które cesarz przysłał Hilperykowi, o św. Grzegorzu i spustoszeniu (miasta) Klassis. Kiedy frankoński król Hilperyk316 wysłał do cesarza317 posłów, otrzymał od niego wiele różnych darów, w tym także jednofuntowe złote monety318, mające na jednej stronie podobiznę cesarza z napisem wokoło: TYBERIUSZA KONSTANTYNA WIECZYSTEGO CESARZA, a z drugiej kwadrygę z woźnicą i napis: CHWAŁA RZYMIAN. W tych dniach św. Grzegorz, diakon, który później zostanie papieżem319, jako legat papieski w cesarskim mieście320 napisał Księgi moralne321 i w dyspucie toczonej przed cesarzem pokonał Eutycjusza, biskupa tego miasta, błądzącego w kwestii
315 316

Cesarz Tyberiusz II odniósł zwycięstwo nad Persami w 573 r. Pisownia także Chilperik; na podstawie Grzegorza z Tours, op. cit. VI 2. 317 Tyberiusza II. 318 Ciężar tej jednostki był różny w zależności od miejsca i czasu. 319 Por. wyżej, przyp. 73. 320 Papież Pelagiusz II (578-590) wysłał Grzegorza do Konstantynopola jako swego apokryzjariusza, czyli nuncjusza apostolskiego, który funkcję tę sprawował w latach 579 -585. 321 Chodzi zapewne o Moralia in Job albo Expositio in librum Iob w 35 księgach, w których zawarł objaśnienia historyczne, dogmatyczne i moralne. Jest to niejako podręcznik teologii moralnej.

84 zmartwychwstania322. Wtedy także Faroald, pierwszy książę Spoleto, najechał z wojskiem longobardzkim bogate miasto Klassis323 i opuścił je, ogołociwszy wpierw całkowicie z wszystkich bogactw. 14. O śmierci patriarchy Probinusa i o jego następcy Eliaszu. W Akwilei zmarł patriarcha Probinus, który kierował kościołem przez jeden rok. Na czele tegoż kościoła stanął kapłan Eliasz324. 15. O śmierci cesarza Tyberiusza Konstantyna i rządach Maurycjusza. Tymczasem Tyberiusz Konstantyn po siedmioletnich rządach w państwie325 kiedy poczuł, że zbliża się dzień jego śmierci, naradziwszy się z królową Zofią, wybrał na swego następcę Maurycjusza326, męża dzielnego, z pochodzenia Kapadocyjczyka. Dając mu za żonę swoją córkę ubraną w królewski strój, powiedział: „Niech razem z tą oto dziewczyną moje imperium staje się twoim! Rządź nim szczęśliwie i pamiętaj, abyś zawsze kochał słuszność i sprawiedliwość!” Gdy to rzekł, przeniósł się z tej ziemi do wieczystej ojczyzny i pozostawił ludowi po sobie wielką żałobę. Był on bowiem człowiekiem wielkiej dobroci, sprawiedliwym
322

Eutychiusz, Eutycjusz (ok. 512-582) upowszechniał pogląd o subtelności (nienamacalności) ciał ludzkich po ich zmartwychwstaniu. 323 Port wojenny założony przez Augusta (classis – flota) w pobliżu Rawenny. 324 Eliasz po zajęciu Akwilei przez Longobardów postanowił przenieść stolicę biskupią na wyspę Grado, podlegającą władzy cesarza w Konstantynopolu. 325 Por. Grzegorz z Tours, op. cit., VI 30. 326 Maurycjusz był dowódcą wojsk wschodnich; pochodził z Kapadocji, krainy w Azji Mniejszej; godność cesarską piastował w latach 582-602; należy do znakomitszych cesarzy bizantyńskich.

85 w sądach, ostrożnym w ferowaniu wyroków, nikim nie gardzącym, lecz ogarniającym wszystkich życzliwością. Miłując wszystkich, sam również był przez wszystkich miłowany. Po jego śmierci Maurycjusz w purpurowej szacie, z diademem na głowie, udał się do cyrku, gdzie wszyscy wyrazili swoją radość. Rozdzielił tam wśród ludności hojne dary i jako pierwszy Grek otrzymał potwierdzenie swojej cesarskiej władzy. 16. O panowaniu Autariego i bezpieczeństwie, jakie panowało w jego czasach. Tymczasem Longobardowie, pozostając przez dziesięć lat pod władzą książąt327, postanowili na wspólnej naradzie obrać królem Autariego328, syna wspomnianego wyżej księcia Klema. Dla nadania mu większej godności nazwali go także imieniem Flawiusza329. Tym szczęśliwym imieniem posługiwali się odtąd wszyscy longobardzcy królowie. Wtedy także, z powodu przywrócenia władzy królewskiej urzędujący książęta połowę wszystkich swoich posiadłości przeznaczyli na potrzeby króla, ażeby sam mógł się z nich utrzymać król, jego świta i wszyscy pełniący dla niego różne

327 328

Zob. wyżej II 32. Autari był królem w latach 584-590. 329 Flawiusze (Flavii) był to ród rzymski pochodzenia plebejskiego. Do gens Flavia należeli cesarze: Wespazjan, Tytus, Domicjan; w późniejszym cesarstwie Flavii było sztucznym nomen gentile, które przybierali cesarze po Konstantynie Wielkim; nosili je: Walentynian, Walens, Konstancjusz Chlorus, Konstantyn i ich potomkowie oraz cesarze bizantyńscy. Przydomek Flawiusz przejęli także Teodory (Flavius Theodoricus rex), król ostrogocki (ok. 454-526). Longobard Autari chciał w ten sposób podwładnym Rzymianom dać do zrozumienia, że jest dziedzicem wcześniejszych cesarzy.

86 obowiązki330. Obciążoną ludność podzielono jednak między longobardzkich gospodarzy331. Było to wszakże godne podziwu w pańskie Longobardów, że nie czyniono w nim gwałtów, nie urządzano zasadzek, nikt nie zmuszał nikogo do nadmiernych robót ani nikogo nie łupił. Nie istniały kradzieże ani rozboje; każdy mógł udawać się bezpiecznie i bez żadnego strachu, dokąd tylko chciał332. 17. Childepert wkroczył do Italii, lecz wycofał się po zawarciu pokoju. W tym czasie333 cesarz Maurycjusz przez swoich legatów przekazał królowi Franków, Childepertowi, pięćdziesiąt tysięcy soldów334, aby ze swoim wojskiem uderzył na Longobardów i wypędził ich z Italii. Ten nie zwlekając wtargnął do Italii z niezliczonymi zastępami Franków. Longobardowie jednak obwarowali się w miastach, wysłali posłów z darami do Childeperta i zawarli z nim pokój335. Gdy powrócił do Galii i cesarz Maurycjusz dowiedział się, że zawarł z Longobardami pokój, zaczął domagać się od niego zwrotu pieniędzy, które mu dał, aby zniszczył Longobardów. Lecz Childepert ufny w swoje siły nawet nie chciał odpowiedzieć w tej sprawie.
330

Był to starodawny zwyczaj germański, o którym wspomina też Tacyt, Germania XV. 331 Zob. wyżej II 32. 332 Paweł koloryzuje tutaj na korzyść Longobardów, w rzeczywistości bowiem za ich panowania Italia przeżywała okres swego najgłębszego upadku. 333 Prawdopodobnie w 584 r. 334 Solidus, moneta złota, rozpowszechniona w późnym Cesarstwie, przede wszystkim na Wschodzie, wprowadzona przez Konstantyna Wielkiego; 1/72 funta (327,54 g.). 335 Grzegorz z Tours, op. cit., VI 4,2 pisze, iż Longobardowie „poddali się jego władzy (...) i przyrzekli, że będą wiernymi stronnikami oraz poddanymi”.

aż w końcu pobili go wraz z wojskami. Po tym wszystkim król Autari zawarł trzyletni pokój z patrycjuszem Smaragdusem. Po śmierci tego męża mieszkańcy wybudowali mu przed świątynią340 św. Wojska rawenneńskie. a ponieważ miał odpowiednie kwalifikacje. osiągnął zaszczytny urząd księcia. w którym schronił się książę longobardzki Droktulf. zwano ich także Swebami. . Witalis. jak Kwadowie.87 18. wspierane przez wspomnianego wyżej Droktulfa. to jest Alamanów337. 338 Rawenna broniła ich przed Bizancjum. a jego mury zrównane z ziemią. św. Miasto Breksillus zostało zdobyte. Jazygowie i inni. Pochodził Aś z plemienia Swebów. jakim go uczczono. męczennik z I w. wychowywał się wśród Longobardów. epitafium.. Od IV w. Markomanowie. Zbudowawszy flotę wypędziły z jego pomocą Longobardów z miasta Klassis. które wspierał i zmusili do wycofania się do Rawenny338. połączył się on z jego wojskami i stawiał mężny opór siłom longobardzkim. na cześć którego wzniesiono świątynię w I poł. 19. Po tych wydarzeniach król Autari przystąpił do oblężenia leżącego nad Adriatykiem miasta 336 Breksillus . 336 337 Dzis. Brescello nad Padem. Ci prowadzili z nim ciężkie wojny. Alamanowie (Lemanowie) to zbiorowa nazwa dla kilku plemion germańskich zamieszkujących Germanię Południową. 339 W 585 r. Śmierć Droktulfa. w prowincji Reggio Emilia. rządzącym wtedy w Rawennie339. 340 W Rawennie. często walczyły z Longobardami. przeszedłszy mianowicie na stronę cesarza. podniósł oręż przeciwko Longobardom. VI w. Kiedy jednak nadarzyła mu się okazja pomszczenia swojej niewoli. Wg źródeł należały do nich takie plemiona. Zdobycie Breksillus i ucieczka księcia Droktulfa.

345 Dzis. On zawsze kochał rzymskiego państwa dumne sztandary342. Pierwszą mu chwałę przyniosło zdobyte miasto Breksillus. Wielką swym panom palmę zwycięstwa przynosząc. Padoreno. Który dzięki swym zasługom na całym żyje świecie. Stąd także. gdy nas on tylko pokochał I tęże Rawennę za swoją uznał ojczyznę. lecz Swebem był z [pochodzenia.88 Witalisa Męczennika wspaniały grobowiec. . Gdzie po rzymskich sztandarach blaskiem potęgi zajaśniał I pierwszą jemu chorągiew Chrystus trzymać pozwolił 344. Na małych stateczkach falami rzeki Badrinus345 niesiony Niezliczone Bardów oddziały on jeden zwyciężył. o państwo bizantyńskie. W jego świątyni pragnął po śmierci złożyć swe ciało. Wsparty pomocą Witalisa Męczennika często odbywał triumfy I jako zwycięzca wchodził do tego miasta. Mieszkał wprawdzie z Bardami341. Gdzie żyjąc. na którym napis w takich słowach głosił jego sławę: Ten oto grób zamyka w sobie tylko ciało Droktona. 20. I chciał. postrachem dla wszystkich był wrogów. 346 W 759 r. Plemieniu zaś swemu sromotną niósł zgubę343 Pogardził drogimi ojcami. dopływ Padu. rzecz jasna. I stąd dla wszystkich był miły narodów. Groźne miał przy tym oblicze. On także na wschodnich ziemiach Awara dzikiego pokonał. Po śmierci papieża Benedykta346 341 342 Longobardami. by grobowiec tam stanął dla niego. gdy zdradą Faroald zajął miasto Chassis. flotę ruchliwą zbudował. O rządach papieża Pelagiusza i herezji patriarchy Eliasza. Na jego zaś mężną pierś długa spływała broda. 344 Najprawdopodobniej aluzja do nawrócenia Droktulfa (Droktona) na wiarę chrześcijańską. Na łożu śmierci o to prosił sługę Bożego Jana. By Klassis odzyskać. lecz duszę całkiem łagodną. 343 Epitafium piane z punktu widzenia obywateli bizantyńskich. Chodzi. A ten ze czcią w tej oto złożył go ziemi.

św. 348 W 543/544 r. biskupa Akwilei. op. . Edykt ten mieli podpisać wszyscy biskupi. zwłaszcza w północnej Italii. Tenże Pelagiusz wysłał wielce użyteczny list do Eliasza.). Grzegorz Wielki piastował najpierw urząd prefekta Rzymu. Grzegorz z Tours. później wstąpił do klasztoru. biskup Akwilei. należał do grona siedmiu diakonów rzymskich stanowiących przyboczna radę papieża. w bardzo trudnym okresie. Później jednak niektórzy. zwłaszcza biskupi zachodni z papieżem Wigiliuszem na czele odmówi li podpisania edyktu cesarskiego.. prowadził zwycięską wojnę z Hiszpanami. Ibasa z Odessy. a właściwie także Italią. 349 Św. syna króla Hiszpańskiego Lewigilda. prekursora nestorianizmu. 350 Por. przetrwała do początku VIII w. O wojnie Childeperta przeciw Hiszpanom i o śmierci Ingundy. jego przyjaciela Teodoreta i ich ucznia. jak wspomniany tu Eliasz. który nie chciał przyjąć Trzech Artykułów soboru chalcedońskiego348. Wywołało to rozłam w Kościele. Przyczyna zaś walki była następująca: Childepert swoją siostrę Ingundę wydał za mąż za Hermenegilda. Grzegorz349. król Franków. opowiedzieli się za Trzema Artykułami. czyli teksty Teodora z Mopsuestii. gdzie został wyświęcony na diakona. cit. Justynian wydał edykt dogmatyczny potępiający tzw.89 biskupem rzymskiego Kościoła bez zgody cesarza został Pelagiusz347. Dialogi III 31. kiedy to Longobardowie podbijali jej ludność i szerzyła się schizma w sprawie Trzech Artykułów. 21. Trzy Artykuły. Przepisał go ówczesny diakon. który zwalniał potępione osoby od zarzutu herezji. Jednakże wielu odmawiało podpisu ze względu na orzeczenie soboru chalcedońskiego (451 r. Schizma. ponieważ Longobardowie oblegali Rzym i nikt nie mógł się stamtąd wydostać. W tym czasie350 Childepert. VIII 28. Grzegorz Wielki. Tenże Hermenegild 347 Pelagiusz II (578-590) kierował Kościołem.

aby skierował swe wojsko do Italii przeciw Longobardom. op. 355 Grzegorz z Tours. Sewilla. że jego siostra przebywa w Konstantynopolu i będzie 351 352 Dzis. którzy strzegli granicy przed hiszpańskimi Gotami354. jedynie Frankowie przyjęli religię katolicka od Galów. Leander. Childepert w przekonaniu. Syna zaś jej przekazano cesarzowi Maurycjuszowi do Konstantynopola. stanął na czele katolickiej opozycji. . VIII 18. św. Nauka Ariusza (ok. op. 353 Arianizm jest doktryną teologiczną dotyczącą tajemnicy Trójcy Świętej. lecz wpadła w ręce żołnierzy. piastował urząd biskupi we wspomnianym mieście w latach 584-601. VIII 28. Na ogół arianie odnosili się obojętnie do katolików. 354 Tekst nie jest jasny. jej syn nosił imię Atanagild. cit. biskup Sewilli. pisze o śmierci Ingundy w Afryce.. O wojsku frankońskim. u którego niesnaski dotyczyły jedynie wodzów. które najechało Italię i powróciło bez sukcesu. Ingunda zaś uciekając z Hiszpanii po śmierci męża i męczennika. 256-336) stała się religią wszystkich Germanów. Cesarz Maurycjusz356 powtórnie wyprawił posłów do Childeperta i przekonywał go. Tylko ten ostatni jest prawdziwym Bogiem. nawrócił się na wiarę katolicką.. gdzie dokonała dni swego żywota355. jego syn. odrzucała ona równość i jedność Syna i Ducha Świętego z Ojcem. prześladowcą okazał się król Wizygotów w Hiszpanii Lewigild (569 -586). chciała dotrzeć do Galii. jak się wydaje Paweł miał tu na myśli Wizygotów. Dotąd bowiem. inne o Hiszpanach i Gotach. 356 Inaczej relacjonuje to wydarzenie Grzegorz z Tours. Hermenegild. starszy brat słynnego doktora i Ojca Kościoła Izydora. 22. jak i ojciec jego podlegał chorobie herezji ariańskiej353. cit. większość kodeksów mówi o Hiszpanii gockiej. Zbrodniczy ojciec kazał go za to zabić siekierą w samo święto Wielkanocy.90 dzięki nauce biskupa Hispalis351 Leandra352 i zachęcie swojej małżonki. Ujętą wraz z małym synkiem odstawiono na Sycylię.

Podczas tej katastrofy powodziowej Tyber wezbrał w Rzymie tak bardzo. Zatopiony został cały dobytek i zagrody. Zenona Męczennika. Kiedy wyszły im naprzeciw oddziały Longobardów. chociaż – co potwierdza późniejszy papież. 23. że wody przelewały się przez mury i zatopiły wielką część 357 Alamanowie (lub Swebowie) zostali podbici przez Franków. jakie nie zwykły występować nawet w letniej porze. O powodzi i cudzie w świątyni św. zginęła wielka liczba ludzi i zwierząt. sięgała aż do górnych okien. Adyga. Wydarzyła się zaś ona 17 grudnia. Rzeka Atesis358 wezbrała do takich rozmiarów. Zenona. leżącym poza murami Werony. 24. przystał na słowa posłów i powtórnie skierował wojsko frankońskie ku Italii przeciw Longobardom. 359 Dialogi III. że woda przy kościele św. O pontyfikacie św. a towarzyszyły jej takie błyskawice i gromy. W tym czasie w Krainie Wenecji i w Ligurii oraz w innych rejonach Italii zdarzyła się powódź. Grzegorz – do samego kościoła się nie dostała359. Grzegorza i klęsce. ale cieszyli się stosunkowo dużą niezależnością w ramach państwa frankońskiego. nie odniósłszy z wyprawy żadnych korzyści. św. Powódź podmyła także część murów Werony. jaka spotkała Rzym.91 mógł ją odzyskać. Po dwóch miesiącach większą część tej samej Werony strawił ogień. dewastacji i zniszczeniu uległy drogi i dróżki. na których autor się opiera. szeroko rozwodzą się na temat tego cudownego zjawiska. Frankowie i Alamanowie357 byli ze sobą skłóceni i zawrócili do swojej ojczyzny. . 358 Dzis. jakiej w przekonaniu wszystkich nie było od czasów Noego.

która poczyniła wśród ludzi takie spustoszenie.. bo już przed kilkoma laty z Bożą pomocą napisaliśmy jego Żywot364. na miarę naszych słabych zdolności. Grzegorz Wielki III 10. który był wtedy diakonem. najpierw uderzyła ona w papieża Pelagiusza. Litania ta zwie się siedmioraka. do trzeciego wszystkie przeorysze i siostry zakonne. W tym wielkim udręczeniu wszyscy jednomyślnie obrali papieżem Grzegorza. kiedy ludzie modlili się do Boga. Tam. w czasie jednej godziny. umieściliśmy wszystko. Grzegorz podzielił ludność miasta na siedem części. Grzegorzu nie będziemy tu więcej mówić. do drugiego wszyscy opaci i zakonnicy. do piątego – wszyscy mężczyźni. 364 Zob. opisy za Grzegorzem z Tours. cit. że z niezliczonej masy pozostało przy życiu niewiele osób. który skierował się ku morzu361. Zaraz po tej powodzi wybuchła ciężka zaraza. do szóstego – wszystkie wdowy. X 1. Po uśmierceniu pasterza rozprzestrzeniła się wśród mieszkańców. Poza tym o św. wyżej: Wstęp. a także przeszedł przez miasto ogromny smok. ponieważ św. cit. Do pierwszego chóru należało całe duchowieństwo świeckie. 362 W 590 r. op. zwana pachwinową (inguinaria). do czwartego – wszystkie dzieci. aby każda zanosiła modły do Pana. osiemdziesięciu z nich padłszy nagle na ziemię wyzionęło ducha. do siódmego – wszystkie kobiety zamężne. 360 W dalszym ciągu opis za Dialogami Grzegorza Wielkiego (III 19) 361 Por. Zarządził on odmawianie siedmiorakiej litanii363. męża czcigodnego i natychmiast go zabiła362. . co należało o nim powiedzieć.92 miasta360. X 2. 363 Te i nast. Pojawiło się wtedy w nurtach tejże rzeki mnóstwo węży. op. Grzegorz z Tours.

lecz podporządkowali sobie gospodarzy. Groził im banicją.93 25. 367 Gradus. To jego patrycjusz Smaragdus. patriarchy Akwilei. Święty Grzegorz nawraca Anglów. to człowiek świecki. przez Brytów wezwani na pomoc przeciwko Piktom i Szkotom.Antonim371. Augustyna wraz z 40 zakonnikami. tu chodzi o obrońcę praw Kościoła w Grado. 26. który przez piętnaście lat sprawował swój patriarszy urząd. na którym spoczywa obrona spraw Kościoła. przybywszy z Rawenny do Gradus367. biskupa Rawenny. zostali w V w. wyspa naprzeciw Akwilei. 369 Sewerus był biskupem Triestu (Tergeste) 370 Windemiusz był biskupem Cissy koło Rovigno (Ronini). a nawet ze starym już obrońcą Kościoła . W tych dniach po śmierci Eliasza. wysłał opata benedyktyńskiego w Rzymie. wreszcie zmusił. 371 Defensor ecclesiae – obrońca kościoła. miasteczko Pareć (Parenzo). Mellita i Jana oraz innych bojących się Boga zakonników i dzięki ich przepowiadaniu nawrócił Anglów365 na wiarę Chrystusową. Grzegorz wysłał do Brytanii Augustyna. 368 Dzis. W celu nawrócenia pogańskich Angolów papież Grzegorz Wielki w 596 r. O śmierci patriarchy Eliasza. który odrzucił Trzy Artykuły i w czasach papieży Wergiliusza372 lub 365 Anglowie. o patriarszych rządach Sewera i jego herezji. W tym czasie św. szczep germański z okolic Hanoweru. Sewerem369 i Windemiuszem370. a mianowicie Janem z Parentium368. 366 W 587 r. własnymi rękami wyciągnął z kościoła i zawiódł siłą do Rawenny razem z trzema innymi biskupami Istrii. 372 Wigiliusz (537-555). Wykonawszy zadanie Anglowie nie wycofali się. . kierownictwo Kościoła przejął z kolei Sewerus366. stosował przemoc. żeby przyłączyli się do Jana.

382 Dzis. na którym przyjęto patriarchę Akwilei Sewera. . dzis. 384 Zob. Paula na południu Istrii. Patrycjusz386. Ingenuinus z Sabiony378. wyżej przyp. 379 Feltria. Jan z Parentium385. Klarissimus377. 385 Zob. A oto imiona biskupów. 375 Dzis. Po tych wydarzeniach odbył się w Marianum375 synod dziewięciu biskupów. 378 Sabiona. Horoncjusz z Wincencji. Windemiusz387 i Jan388. Fontejusz z Feltrii379. 369. Lubljana. 386 Biskup starożytnej Haemona. Seben koło Briksji w Tyrolu. otrzymał jako swego następcę patrycjusza Romana i odpłynął do Konstantynopola374. 387 Zob. Junior z Werony. Rustikus z Tarwisium. że w Rawennie przyłączył się do odrzucających Trzy Artykuły. 376 Altinum. kilka kilometrów od Wenecji. którzy stali z dala od schizmy: Piotr z Altinum376. Po stronie zaś patriarchy stanęli następujący biskupi: Sewerus384. miasto w okręgu weneckim przy drodze z Briksji na Trydent 380 Dzis. Angellus z Acilum380. Po upływie roku wszyscy oni powrócili z Rawenny na Gradus. 383 Dzis. Około połowy 590 r. wyżej. dzis. Patrycjusz Smaragdus zaś ukarany słusznie przez złego ducha. przyp. 368. 370. Angellus z Trydentu. miasto starożytne na wybrzeżu adriatyckim. kiedy dostarczył pismo. 381 Belluno.94 Pelagiusza373 odstąpił od jedności z Kościołem rzymskim. nad Padem. Maksencjusz z Julii382 i Adrian z Poli383. Asolo w prowincji Treviso. 377 Biskup miasta Konkordia na zachód od Akwilei. Jednak ani lud nie chciał się do nich przyłączyć. Wawrzyniec z Bellunum381. Marano w pobliżu Wenecji. 373 374 Pelagiusz I (555-560). akta tego synodu zaginęły. Zugilo koło Tolmezzo nad Togliamento. ani inni biskupi ich nie przyjęli. wyżej przyp.

Tymczasem król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Childeperta z prośbą. cit. Cilly.95 27. o Francjonie. IX 25. 388 389 Biskup Celeja. Król Autari ubiega się o małżeństwo z siostrą Childeperta. wziąwszy od posłów longobardzkich podarunki. 391 Relacja za Grzegorzem z Tours. dzis. upływał okres rozejmu z Bizancjum. . w 588 r. Autari przewidując wznowienie ofensywy frankońsko -bizantyńskiej. Kiedy jednak przybyli z Hiszpanii posłowie Gotów392. 392 Wizygotów. dowódcę wojskowego. Po grabieżach i pożarach zawarł on pokój na jeden rok i dostarczył królowi mnóstwo pieniędzy. księcia Trydentu389. 28. zabierając żonę i dobytek. że lud ten nawrócił się na wiarę katolicką. które zostały tam złożone po ściągnięciu ich od poszczególnych miast. W tym czasie król Autari posłał do Istrii wojsko pod dowództwem Ewina.. 390 Wyspa o tej nazwie nie jest znana. tutaj chodzi o wyspę Cumacina (Comacina) na jeziorze Lario. przystąpił do ataku w okręgu Friul. Również inni Longobardowie oblegali na wyspie Amacina390 Francjona. aby dał mu swoją siostrę za żonę391. Król Autari posłał wojsko do Istrii. op. Na wyspie znaleziono ogromne bogactwa. Childepert. Po sześciu miesiącach oblężenia tenże Francjon oddał wyspę Longobardom i puszczony wolno przez króla udał się zgodnie ze swym życzeniem do Rawenny. który należał do stronnictwa Narsesa i trzymał się już przez dwadzieścia lat. Prawdopodobnie informacja ta pochodzi z dzieła Sekundusa z Trydentu. gdzie książę Grasulf sprzyjał cesarzowi. również im przyobiecał swoją siostrę. przyrzekł wydać swoją siostrę za mąż za ich króla. znajdowała się tam silna załoga bizantyńska. gdyż dowiedział się.

w ich własnej historii395. spośród Franków wielu poległo. co tutaj napisaliśmy. Frankowie ponieśli wtedy tak wielką klęskę. Po tych wydarzeniach król Flawiusz Autari wyprawił posłów do Bawarii. Posłowie wrócili i zdali relację Autariemu. aby kiedykolwiek spotkała ich większa. . który dość szczegółowo przedstawił dzieje Longobardów. inni uciekli i z trudem przedostali się do swej ojczyzny. niektórzy dostali się do niewoli. mianowicie wypowiedzieć wojnę Longobardom i – jak mu radził – wyprzeć ich z Italii. Niezwłocznie też wysłał wojsko do Istrii w celu ujarzmienia Longobardów393. czego dotąd nie uczynił. aby zobaczyć swoją narzeczoną. zob. że teraz pragnie podjąć się tego. mimo że o zagładzie Franków można przeczytać prawie to samo. Ten przyjął ich uprzejmie i obiecał wydać za Autariego swoją córkę. Longobardowie odnieśli w niej zwycięstwo.96 29. Frankowie wkroczyli do Italii i ponieśli klęskę z rąk Longobardów. 30. W tej sytuacji Childepert wyprawił posłów do cesarza Maurycjusza donosząc. Król Autari udał się do Bawarii. chcąc osobiście zobaczyć narzeczoną. pominąwszy milczeniem to tak wielkie zwycięstwo. 395 Chodzi o cytowaną tu wielokrotnie Historię Franków Grzegorza z Tours. Teudelindę. niezwłocznie udał się do Bawarii. On zaś. jak ją poślubił. Zaprawdę. ale za to krzepkich 393 394 W 588 r. że nie przypominano sobie. Wstęp. Naprzeciw niego wyszedł król Autari z oddziałem longobardzkim i stoczył zaciętą bitwę w obronie wolności. wziąwszy ze sobą kilku tylko. o tym. dziwi mnie Sekundus394. aby prosić króla Garibalda o rękę córki. Sekundus.

Prowincja Norikum. jak to u nas w przyszłości będzie robiła”. aby była naszą panią. ażeby to nie doszło do twojego ojca! W każdym bądź razie jest to osoba godna. która będzie naszą panią. nie odważyłby się ciebie w ogóle dotykać. w towarzystwie świty królewskiej. a jej piękność podobała mu się w każdym calu. miał wspaniałą sylwetkę. nie wiedząc. Lecz milczmy. Ona zarumieniła się i powiedziała o tym niańce.97 Longobardów. Był zaś wtedy Autari młodzieńcem w kwiecie wieku. Niańka zaś na to jej rzekła: „Gdyby on nie był królem i twoim narzeczonym. niepostrzeżenie dotknął palcem jej ręki oraz swoją prawicą pogładził jej usta. udali się w drogę powrotną do ojczyzny i szybko przebyli kraj Norikum. falujące blond włosy i miłą powierzchowność. zbliżył się do króla Garibalda i rzekł: „Pan i król mój Autari przysłał mnie. czoło i nosek. wypowiedział zgodnie ze zwyczajem słowa powitania. Natychmiast po tym spotkaniu posłowie. którego nikt z tego ludu nie znał. za pozwoleniem waszego majestatu wypić z jej rak kielich wina. Na te słowa król kazał przyprowadzić córkę. najpierw przepiła do tego. ów niby przywódca Autariego. aby piastować władzę królewską i być twoim mężem”. Król pozwolił na to. Następnie podeszła do Autariego. w tym jednego wielce zaufanego i jakby ich przywódcę. który wydawał jej się wśród nich starszy. oczywiście. abym waszą córkę. kiedy wypił łyk wina i oddał kielich. zamieszkała przez . jego narzeczoną. jak wygląda”. przeto życzymy sobie bardzo. że jest jej narzeczonym. osobiście zobaczył i dokładniej mu określił. Kiedy zgodnie z poselskimi obyczajami przywiedziono ich przed oblicze króla Garibalda. Wtedy Autari. wziąwszy kielich wina. Autari przyglądał się jej w milczeniu. Rzekł więc do króla: „Ponieważ wasza córka bardzo nam się podoba i pragniemy. Jego córka.

od zachodu ze Swebią. 397 W 589 r. w niedalekiej przyszłości będzie twoją 396 Campus Sardis według niektórych odpowiada odcinkowi pomiędzy Vo Casaro a Borghetto zwanemu Prai Scerni (Prati Cerni). ten w tajemnicy powiedział do niego: „Owa kobieta. pewien służący z otoczenia Agilulfa. Germania X. Tam też wśród powszechnej radości w dniu 15 maja pojął ją za żonę397. od południa z Italią. co już odnotował Tacyt. 398 Germanowie zwracali znaczną uwagę na niezwykłe wydarzenia i znaki. gdy najazd Franków sprowadził kłopoty na króla Garibalda. od północy zaś z rzeką Dunaj. swojemu narzeczonemu wiadomość. która dopiero co poślubiła króla. że do niego przybywa. Z tych słów zrozumieli towarzyszący mu Bawarowie. Gdy Agilulf załatwiał potrzeby naturalne. niedaleko Werony. na ile pozwalał mu koń. wyprostował się na tyle. aby odbyć wspaniałe uroczystości weselne na równinie Sardis396. Ponieważ w czasie burzy piorun uderzył z wielkim hukiem w drzewo. co wróżą dla przyszłości uderzenia piorunów398. . Kiedy więc Autari przybył w pobliże granic Italii. że Autari jest królem. graniczy od wschodu z Panonią. mając stale przy sobie towarzystwo Bawarów. i całą mocą wbił w najbliższe drzewo siekierę. On natychmiast wyszedł jej naprzeciw. na którym siedział. obdarzony diabelską zdolnością przepowiadania. Wśród wielu książąt longobardzkich był tam obecny także Agilulf. jego córka Teudelinda uciekła do Italii ze swoim bratem Gundoaldem przesyłając Autariemu. Po pewnym czasie. które znajdowało się w obejściu królewskim. którą trzymał w dłoni.98 ludność bawarską. Tak wbitą siekierkę pozostawił na miejscu i dorzucił słowa: „Takie ciosy zwykł zadawać Autari”. książę Turynu. zrozumiał.

Tak też się później stało. Childeperta i opowiedział swemu królowi. Słysząc to Agilulf zagroził mu karą obcięcia głowy. W tym także czasie399 powrócił z Konstantynopola Grippo. jeśli coś takiego będzie dalej opowiadał. krewny króla Autariego.. który bez należytej ostrożności zbliżył się do miasta Bilitio401.. Toteż Childepert natychmiast skierował do Italii wojsko Franków z dwudziestoma książętami na czele. op.99 żoną”. 2-3. jako że zajmowali się głównie rabunkiem. doszło do bójki. 401 Dzis. 400 Chodzi o krzywdy wyrządzone posłom frankońskim: Badegisolowi. X 2). Griffon odwoła się do cesarza zarzucając pogwałcenie praw i traktatów pokojowych (por. w której zginęli Badegisol i Ewancjusz. cit. sługę Ewincjusza. Ewancjuszowi i Griffonowi. jak wspaniale przyjął go cesarz Maurycjusz. dopadli Longobardowie i pobili w najróżniejszych miejscach. Spośród tych książąt znakomitszymi byli Audualdus. Bellinzona we wschodniej Szwajcarii. raniony strzała w pierś upadł na ziemię i skonał. jak wojsko Franków po raz drugi wkroczyło do Italii i atakowane chorobą dyzenterii powróciło do ojczyzny. . ale ta kobieta naprawdę po to przybyła do tego kraju. Sługa zaś rzekł: „Ja wprawdzie mogę zginąć. op. aby całkowicie pokonać plemię longobardzkie. Grzegorz z Tours. 31. poseł króla Franków. W tym czasie z niewiadomej przyczyny zginął w Weronie Ansul. Por. Jednak Audualdus i sześciu 399 Opisane tu wydarzenia miały miejsce w 590 r. aby się z tobą połączyć”. Olon i Cedinus. Grzegorz z Tours. został zabity przez złodzieja. Lecz Olon. cit. że zgodnie z życzeniem króla Childeperta pomści zniewagi wyrządzone Frankom pod 400 Kartaginą . O tym. Pewien kupiec próbując odzyskać stracony naszyjnik. Prefekt miejski ścigał za to posłów. który obiecał. Jego zaś frankońskich żołnierzy.

którzy im zaufają. w pobliżu Chiusa. przybywszy w pobliże Mediolanu. miejscowość nad Adygą powyżej Werony. To zaś będzie dla was znakiem naszego nadejścia: gdy w tej oto wiosce leżącej tam na górze zobaczycie płonący Dom i dym unoszący się do nieba wiedzcie. bardzo wiele grodów poddało się im bez walki. 413 Tj. rozbili obóz na polach w przyzwoitej odległości od miasta. 410 Brentonico w prowincji Trydent. Tesino albo Tesana. Ennemase412. 407 Może Faián w pobliżu Feltre. ponadto w okręgu Alsuki413 dwa i Werony – jeden. 406 Prawdopodobnie Appiano (Eppan) w prowincji Bolzano. nie stanie się żadna krzywda. Tam przybyli do nich posłowie od cesarza oznajmiając. Wszystkie te grody Frankowie zburzyli. Cedinus zaś z trzynastoma książętami zaatakował lewą część Italii402 i zajął pięć grodów oraz kazał złożyć sobie przysięgę wierności. Bremtonikum410. Witianum409. że tym. czekając zgodnie z umową sześć dni. Valle di Pizze w prowincji Bolzano. Maletum404. 411 Może Volano albo Volagne. Valsugana. nie doczekali się spełnienia żadnej z obietnic danych przez posłów cesarskich. Nazwy zaś grodów zburzonych na terenie okręgu trydenckiego są następujące: Tesana403. . gdyż Frankowie uroczyście zapewnili. Appianum406. Cimbra408.100 innych książąt frankońskich. Jednakże książęta frankońscy. 408 Dzis. a ich ludność uprowadzili w 402 403 To jest wschodnią. że idzie im na pomoc wojsko cesarskie: „Za trzy dni – mówili – przyjdziemy z nim tutaj. Wojsko Franków dotarło nawet do Werony. Wolaens411. Fagitana407. 404 Może Malé. Sermiana405. 409 Może dzis. że przybyliśmy do was z obiecanym wojskiem”. 405 Może Meán w pobliżu Feltre. Cembra. Możliwe dzis. 412 Miejscowość nieznana.

przyp.101 niewolę. Ingenuina z Sawiony415 i Angella z Trydentu. za wstawieniem się biskupów. a nawet oręż. ani nie mieli możliwości dopaść króla. przyjęli okup w wysokości od jednego do sześciuset soldów416 od głowy. przyp. Sabiona. Toteż osłabieni niezwykłą spiekotą i udręczeni głodem postanowili wrócić na swoje ziemie. Tymczasem wojsko Franków z powodu niezwykłego w tym lecie upału i niezdrowego klimatu zapadło na dyzenterię i wielu żołnierzy zmarło. wyżej. solidus) zob. bo ani nie mogli się mścić na nieprzyjacielu. aby na nim wywrzeć swoją zemstę. podjechał do niej na koniu i uderzając ją ostrzem swojej włóczni. Spoleto w Umbrii. 418 Paweł odnotował tu. Pawia. wyżej. Sabione. podobno tenże król przez Spoleto419 dotarł do Benewentu i zajął cały teren aż do Regium420. 417 Dzis. jak się wydaje. ponieważ schronił się w warownych miejscach. miasta leżącego na samym końcu Italii i sąsiadującego z Sycylią. 419 Dis. miały miejsce następujące wydarzenia związane z królem Autarim418. W drodze zaś powrotnej do kraju cierpieli tak straszny głód. żołnierze frankońscy nic nie osiągnęli. A ponieważ tam – jak powiadają – z fal morskich wyłania się kolumna. zob. 32. jak powiedzieliśmy. Reggio di Calabria. Jeśli zaś chodzi o warownię Ferruge414. 420 Dzis. Król Autari udał się do Benewentu. 416 Sold (łac. 334. rzekł: „Aż dotąd sięgać będą granice 414 415 Może Castello di Verruca powyżej Trydentu. jedną z ludowych legend. 378. gdyż on. obwarował się w Ticinum417. Co więc dalej? Oto maszerując trzy miesiące przez Italię. jak się sądzi. że zanim dotarli w rodzinne strony. Około tego czasu. . wpierw musieli zamienić na żywność własną odzież.

33. Ten przyjął posłów uprzejmie. zwłaszcza że nie podaje go historia Franków423. X 3. Król Autari wysłał posłów do Guntramna. prawdopodobnie jest to 571 r. Mąż. swego bratanka. Tymczasem422 król Autari wysłał pokojowe poselstwo do króla Franków Guntramna. Niech będzie nam wolno wpleść do tej historii jedno. położył swoją głowę na kolanach wiernego towarzysza i zasnął. na którego kolanach król spoczywał. cit. o którym mowa. on zaś pozostał z jednym tylko. J. który rządził tam przez dwadzieścia lat421.. Król zaś Guntramn. . Podobno kolumna ta stoi tam do dzisiaj i nazywa się kolumną Autariego. Deutsche Sagen I nr 247. Zotton – pierwszym księciem Benewentu. Grimm. najbardziej mu wiernym mężem. jego niezwykłe widzenie. lecz skierował ich do Childeperta. wuja króla Childeperta. ażeby za jego poparciem można było z Longobardami zawrzeć pokój. dość dziwne wydarzenie z jego życia. był człowiekiem usposobionym pokojowo i pełnym wszelkiej dobroci. Pewnego razy król wybrał się do lasu na polowanie i – jak to bywa – towarzysze jego rozbiegli się w różne strony. 423 Zob. Po nim zaś wspomniane stworzonko przedostało się na drugą stronę i wpełzło do dziury w pobliskiej górze. op. Pierwszym księciem Longobardzkim w Benewencie był Zotton.102 Longobardów”. wyciągnął miecz z pochwy i położył go nad tyj strumyczkiem. 249. Wówczas z jego ust wyszło jakieś zwierzątko podobne do węża i próbowało przedostać się przez mały strumyczek. 34. płynący w pobliżu. Po jakimś czasie wracając przebyło wspomniany potoczek 421 Nie potrafimy dokładnie podać daty powstania księstwa longobardzkiego w Benewencie. i W. II nr 455. Kiedy opanowała go wielka senność. 422 Na podstawie Grzegorza z Tours.

Podczas gdy posłowie króla Autariego przebywali we Francji. prawdopodobnie zawiązał się przeciw niemu spisek. Guntramn obudził się i powiedział. na skutek spożycia trucizny. Tam znajduje się do dzisiaj. opowiedział mu wszystko. znajdującym się w mieście Kawallonum425. Śmierć króla Autariego i rządy Agilulfa. co godne poznania. Marcelego Męczennika. Nigdzie na świecie nie ma tak wspaniałego dzieła zrobionego ze złota. Wydawało mu się mianowicie we śnie. król Autari zmarł w mieście Ticinum. jak powiadają. skąd wyszło. 426 W 590 r. I cóż? Przekopano owo miejsce i odkryto niezmierzone skarby. co sam widział. lecz ponieważ było to niemożliwe. 427 Według Origo IX – siedem. że po żelaznym moście przeszedł pewną rzekę i wszedł pod pewną górę. na którego kolanach trzymał swoją głowę podczas snu. Pragnął je przekazać do Grobu Pańskiego w Jerozolimie. gdzie ujrzał mnóstwo złota. Ze znalezionego złota król kazał później wykonać cyborium424. opowiedziawszy pokrótce to. które mogłoby się z nim równać. aby przeszkodzić królowi w umocnieniu się monarchii dynastycznej. jakie tam przed laty ktoś złożył. ozdobione licznymi i drogocennymi kamieniami. stolicy jego królestwa. Z kolei mąż. dnia 13 września426. Dzis. nadzwyczaj wielkie i bardzo ciężkie. Longobardowie wysłali natychmiast posłów do króla Franków Childeperta. polecił je złożyć na grobie św. przez sześć lat427 piastował godność królewską.103 po tym samym mieczu i zniknęło w ustach Guntramna. że miał dziwne widzenie. powróćmy do naszej historii! 35. Châlon-sur-Saône. My jednak. . aby powiadomić go o 424 425 W liturgii rzymskiej nazwa puszki eucharystycznej.

428 429 Lumello w prowincji Pavia. sama też wyszła jemu naprzeciw do miasta Laumellum428. aby spośród wszystkich Longobardów wybrała sobie męża. który potrafiłby mądrze rządzić krajem. ale pokój obiecał zawrzeć dopiero w przyszłości. która przypadła Longobardom do gustu. po wymianie paru słów poleciła podać sobie wino. I cóż dalej? Odbyło się wesele ku wielkiej radości wszystkich.104 śmierci króla Autariego i prosić o zawarcie pokoju. ze czcią ucałował dłoń królowej. wziąwszy kielich. już na początku listopada przyjął godność królewską. a Longobardom na króla. że nie powinien całować jej ręki. jakiego chce. księcia Turynu. które najpierw sama skosztowała. a następnie dała resztę do wypicia Agilulfowi. jak i psychicznie nadawa się do przejęcia sterów państwa. pozwolili mieszkać w pałacu i zatrzymać godność królewską.. barwnie opowiedziane dojście do tronu nie odpowiada – jak się wydaje – rzeczywistości. Królowa natychmiast kazała mu przyjść do siebie. kiedy należy złożyć pocałunek na ustach. Dopiero jednak w maju. i zarówno fizycznie. Był bowiem Agilulf człowiekiem dzielnym i wojowniczym. Ten. Odbywszy naradę z roztropnymi ludźmi wybrała Agilulfa. krewny króla Autariego. na powszechnym zgromadzeniu Longobardów w Mediolanie. Wtedy królowa z rumieńcem i uśmiechem na twarzy rzekła. Agilulf zaś. Kiedy do niej przybył. W 591 r. Poza tym doradzili jej. jednogłośnie został wyniesiony na tron429. takiego jednak. Według Origo . Teudelindzie zaś. a zarazem obwieściła mu o ich ślubie oraz o jego godności królewskiej. Następnie kazała mu powstać i ucałować siebie. Jednakże po kilku dniach zwolnił wspomnianych posłów i przyobiecał im zawarcie pokoju. Usłyszawszy to przyjął wprawdzie posłów. sobie na męża.

W tym roku od stycznia aż do września panowała straszna susza. O panującej w owym roku suszy i o szarańczy. których królowa Franków Brunechilda wykupiła za własne pieniądze. podążył do Galii. Król Agilulf zabił Mimulfa. Agilulf. wrócił do kraju. Podobna szarańcza pojawiła się w roku następnym. 2. osiągnął ją zaś przez małżeństwo z Teudelindą. umocniwszy swoje panowanie. nie tknęły zaś prawie zasiewów na polach. 430 Początkowe opowiadania tej księgi autor zaczerpnął najprawdopodobniej od Sekundusa z Trydentu. W drodze powrotnej biskup przyprowadził ze sobą kilku jeńców. o buncie Gaidilulfa i Ulfariego. uprowadzonych przez Franków do niewoli430. . uzyskawszy go. zwany też Agon. W tych dniach król Agilulf zgładził księcia Agilulf sięgnął orężem po koronę. Także Ewin. 3. lecz zjadły jedynie trawy i porosty na moczarach. wysłał do Francji biskupa Trydentu. Agnella. w sprawie ludzi z warowni trydenckich. owady te były większe od normalnych. Król Agilulf wysłał posłów do Francji w sprawie jeńców. książę Trydentu. Choć trudno w to uwierzyć. Na terytorium trydenckie spadły także chmary szarańczy. po niej zaś nastał wielki głód. aby zawrzeć pokój.105 KSIĘGA IV 1.

dawszy jednak zakładników. W krainie zaś Brionów spadł krwawy deszcz. w pn. Gaidulf zaś uciekł do Bergamum. W bitwie poległo około trzydziestu tysięcy żołnierzy434. Król Agilulf zawarł w tym czasie pokój z Awarami. Panowała wtedy bardzo mroźna zima. zawarł z królem pokój. 432 Zob. Książę zaś Bergamum podniósł bunt w mieście i obwarował się przeciw królowi. synem Hilperyka433. . jakiej nikt przedtem nie pamiętał. wyżej. wypierając z niej ludzi Gaidulfa. Lecz Gaidulf znowu zamknął się na wyspie Kommacina. Juliana431 za to. II 4. gdzie schwytał go król Agilulf i znów mu przebaczył. Święty Grzegorz przesłał królowej Teudelindzie książkę zatytułowaną Dialog. W owym roku. Childepert zaś prowadził wojnę ze swym kuzynem. Król Agilulf wkroczył na ową wyspę Kommacinę. który wywiózł do Ticinum. Przeciw królowi Agonowi zbuntował się także książę Ulfari w Trawisium. przed trzydziestoma laty432. położonym na zachód od dużego Lago Maggiore. Italii. 434 Por. na Gradus i w Istrii. 433 Klotarem II.-zach. W tych dniach w 431 Na niewielkim jeziorze Orta. Kronika XIV. że w ostatnim czasie przeszedł na stronę książąt frankońskich. 4. O zarazie w Rawennie i o wojnie Childeperta z synem Hilperyka oraz o dziwnych zjawiskach. Znalazł tam ulokowany przez Rzymian skarbiec. a do wód Renu wpływał krwawy potoczek435. 435 Źródło informacji nieznane. Fredegar. ale został przez niego oblężony i wzięty do niewoli. 5. znowu wybucha wielka zaraza pachwinowa w Rawennie.106 Mimulfa z Wyspy Św. tak jak i niegdyś.

ponieważ wprowadził do nich siebie rozmawiającego ze swym diakonem Piotrem. napisawszy już uprzednio wiele innych i pożytecznych dla Kościoła dzieł436. Żywotom tym nadał tytuł Dialog. W tym bowiem czasie prawie wszystkie posiadłości królewskie zajęli Lombardowie. Childepert. O dobrych uczynkach tejże królowej Teudelindy. zmieniło stosunki między Longobardami a ludnością Półwyspu. gdyż wiedział. 6. 8. .107 Rzymie mądry i święty papież Grzegorz ułożył żywoty świętych w czterech księgach. król Franków. Patrycjusz rzymski najechał na miasta zajęte przez Longobardów. Nawrócenie króla na wiarę katolicką w 603 r. to znaczy rozmowa dwóch osób. osadził na tronie Tassilona. którzy błądzili w mrokach pogaństwa. Dzięki zaś jej zbawiennym prośbom król nie tylko zachował wiarę katolicką. Księgi te przesłał również królowej Teudelindzie. że wyznaje ona wiarę w Chrystusa i chętnie spełnia dobre uczynki. król Agilulf zgładził księcia 436 437 Zob. W tych dniach król Franków Childepert osadził na tronie bawarskim Tassilona438. lecz nadał Kościołowi Chrystusowemu wiele posiadłości oraz przywrócił należną cześć i godność ciemiężonym dotąd i poniewieranym biskupom437 7. 438 Po śmierci Garibalda Childepert na mocy prawa zwycięzcy mógł wybrać króla dla Bawarów. Wkrótce z wojskiem najechał on ziemie Słowian. Kościół Boży za sprawą tej królowej odniósł wielkie korzyści. odniósł zwycięstwo i powrócił do swego kraju z wielkimi łupami. wyżej I 26. Za przykładem króla poszło wielu poddanych.

108 Maurissiona, zaś ze św. Grzegorzem i Rzymianami zawarł pokój. W tym także czasie patrycjusz Roman I, egzarcha439 Rawenny, udał się do Rzymu. Wracając do Rawenny odbił miasta zajęte przez Longobardów, a mianowicie: Sutrium440, Polimartium441, Orty442, Tuder443, Amerię444, Peruzję, Luceolis445 i niektóre inne446. Gdy powiadomiono o tym Agilulfa, natychmiast z silną armią opuścił Ticinum i ruszył w kierunku Peruzji. Tam przez kilka dni oblegał Maurisiona, księcia longobardzkiego, który przeszedł na stronę Rzymian, pochwycił go i niezwłocznie pozbawił życia. Papież, św. Grzegorz, do tego stopnia przestraszył się nadejścia tego króla, że przerwał – jak donosi w swoich Homiliach447- objaśnianie urywka z Ezechiela, traktującego o świątyni448. Król zaś, po uporządkowaniu spraw, wrócił do Ticinum. Wkrótce po tym, za namową swojej żony, królowej Teudelindy, zawarł trwały pokój z papieżem Grzegorzem oraz Rzymianami. Święty Grzegorz bowiem w swoich listach449 często prosił o to Teudelindę. Do tejże

439

Egzarcha był wyższym urzędnikiem, zarządcą prowincji zwanej egzarchatem. 440 Dzis. Sutri z prowincji Viterbo. 441 Dzis. Bomarzo w prowincji Viterbo. 442 Dzis. Orta na wschód od Viterbo. 443 Dzis. Todi w środkowej Umbrii. 444 Dzis. Amelia na zachód od Terni. 445 Luceolis, warownia na pn.-wsch. od Camerino, w Pentapolis. 446 Zob. Liber pontificalis LXVI, Gregorius 447 Homilie na proroka Ezechiela; jest ich 24, były wygłaszane w czasie najazdu Longobardów, po ośmiu latach poprawione i opublikowane. 448 Ez 40, 1-48. 449 Zbiór listów Grzegorza, ułożonych w 14 roczników, nosi tytuł Registrum epistolarum. Istnieją trzy wyciągi z oryginału, w sumie 848 listów, największa spuścizna w literaturze Kościoła

109 królowej czcigodny ten kapłan skierował następujący list z podziękowaniem450: 9. List św. Grzegorza do królowej Teudelindy. Grzegorz pozdrawia Teudelindę, królową Longobardów. Doszły nas wieści od naszego syna, opata Probusa, że Wasza Wysokość ze zwykła sobie gorliwością i uprzejmością dołożyła wszelkich starań, aby doprowadzić do zawarcia pokoju. Nie można było doprawdy inaczej myśleć o waszej chrześcijańskiej wierze, jak tylko w ten sposób, że w sprawie pokoju okażecie wszystkim swoją gorliwość i swoją dobroć. Przeto składamy dzięki Bogu wszechmocnemu, który w swej łaskawości tak kieruje waszym sercem, iż dawszy prawdziwą wiarę zezwala wam zawsze czynić to, co jest Jemu miłe. Nie sądź, Najjaśniejsza Córko, że osiągnęłabyś jakąkolwiek korzyść z krwi, którą trzeba by przelać z jednej i drugiej strony451. Dziękując więc wam za waszą dobrą wolę, prosimy miłosiernego Boga, aby zechciał wynagrodzić wam dobrami ciała i duszy, tutaj i w przyszłości. Pozdrawiamy was i w ojcowskiej miłości zachęcamy do takiego postępowania wobec waszego najjaśniejszego małżonka, aby nie gardził przyjaźnią z Chrystusową społecznością. Albowiem jak wy z pewnością rozumiecie, byłoby pożyteczne z wielu powodów, aby zechciał się z nią zaprzyjaźnić. Wy zaś swoim zwyczajem zawsze gorliwie starajcie się o to, co dotyczy pomyślności (obu) stron i róbcie wszystko, jeśli nadarzy się sposobność zdobycia zasługi, ażeby wasze uczynki wypadły jak najlepiej w oczach wszechmocnego Boga”.
starożytnego; zawierają obraz życia kościelnego, religijnego, politycznego, społecznego i prywatnego. 450 Registrum epistolarum IX 43. 451 To jest ze strony Longobardów i Rzymian.

110 Tak samo napisał papież w liście do króla Agilulfa452: „Grzegorz przesyła pozdrowienia Agilulfowi, królowi Longobardów. Dzięki składamy Waszej Wielmożności za to, żeś wysłuchał naszej prośby i zgodnie z pokładaną w nim ufnością zawarł pokój, który będzie pożyteczny dla obu stron. Wielce za to chwalimy mądrość i dobroć Waszej Wysokości, gdyż pokazałeś, że miłując pokój, miłujesz Boga, jego twórcę. Jeśliby bowiem nie osiągnięto pokoju –na szczęście stało się inaczej – to czyż ze szkodą i niebezpieczeństwem dla obu stron nie lałaby się krew biednych wieśniaków, których praca służy pożytkowi jednych i drugich? Lecz aby pokój, zawarty na uzgodnionych warunkach, przyniósł nam prawdziwy pożytek, do naszych ojcowskich pozdrowień dołączamy prośbę, ażeby Wasza Wysokość przy każdej nadarzającej się sposobności wszystkim waszym książętom urzędującym w różnych miejscach, a szczególnie w naszych rejonach, polecił na piśmie ściśle przestrzegać warunków pokoju i unikać wszelkich powodów do sporów czy waśni; za to z góry pragniemy podziękować waszej Wysokości. Doręczycieli zaś Waszego pisma przyjęliśmy z sercem wdzięcznym i dlatego, że są to ludzie Waszej Wysokości i dlatego, że są to mądrzy mężowie, ogłaszający pokój zawarty z Boża pomocą, zasługujący przeto na to, ażeby ich przyjąć i odprawić z miłością”. 10. O komecie oraz śmierci biskupa Jana i księcia Ewina, a także o Bawarach. Przez cały następny miesiąc, czyli styczeń, rano i wieczorem ukazywała się kometa. W tym także miesiącu zmarł Jan. arcybiskup Rawenny, a na jego miejscu posadzono Mariana,
452

Registrum epistolarum IX 42.

111 obywatela rzymskiego. Także w Trydencie zmarł książę Ewin, którego miejsce zajął Gaidoald, mąż dzielny, wyznający wiarę katolicką. W tychże dniach również Bawarowie w liczbie dwóch tysięcy uderzyli na Słowian, ale niespodziewanie nadszedł Kakan453 i wszystkich wyciął. Wtedy po raz pierwszy sprowadzono do Italii dzikie konie i bawoły454, które budziły ciekawość ludności italskiej. 11. O śmierci Childeperta – króla Franków, o wojnie Awarów z Frankami i o śmierci króla Guntramna. W tym także czasie zmarli: dwudziestopięcioletni król Franków Childepert i jego małżonka, podobno od spożytej trucizny455. Wtedy również Hunowie, zwani też Awarami456, przeszli z Panonii do Turyngii, gdzie stoczyli ciężkie boje z Frankami. Galią rządziła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami: Teudepertem i Teuderykiem; Hunowie wziąwszy od nich okup powrócili na swoje ziemie. Zmarł także Guntramn, król Franków, a tron objęła królowa Brunechilda z nieletnimi wnukami, synami Childeperta.
453

Kakan (Chagan), nazwa oznaczająca tytuł króla Awarów albo Hunów. 454 Cavalli silvatici et bubali – trudno ustalić, co się kryje pod tymi nazwami: „leśne (dzikie) konie” to być może tatarskie kucyki, zaś „bawoły”, pochodzące z Afryki czy z Indii, znalazły się w tekście omyłkowo zamiast zwierząt podobnych do jeleni. 455 Według niektórych historyków Childeperta otruła jego żona. 456 Paweł często używa zamiennie tych dwóch nazw; Awarowie – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, osiedlili się w Panonii po opuszczeniu jej przez Longobardów (VI w.), Hunowie byli także plemieniem pochodzenia tureckiego, lecz przeszli przez Europę już w V w. (wędrówka ludów), a następnie zostali z niej wyparci i wytępieni.

jego miejsce zajął Gallicynus457. Kakan wyprawił posłów do Agilulfa. Pokój Agilulfa z Frankami. wyprawił posłów do Mediolanu. swoim kuzynem i sromotnie pobił jego wojsko459. Zaraza w Rawennie i żniwo śmierci w Weronie. przez całą noc widziano krwawe włócznie i jasną łunę. któremu już dwa razy przebaczył. 13. który zawarł układ przyjaźni z królem Agilulfem. prowadził wojnę z Chlotarem.. pokój z patrycjuszem Gallinikiem. Fredegar. . zob. W tym czasie Agilulf zawarł wieczysty pokój z Teuderykiem. do Agilulfa i zawarł z nim pokój. Kronika XX. królem Franków. Tak samo kazał zabić Warnekaucjusza w Ticinum. 459 W 600 r. wyżej IV 1. także Gaidulf posłał na tamten świat księcia Bergamum. ponieważ podniósł przeciwko niemu bunt. W nadchodzącym czasie znów ciężka zaraza nawiedziła Rawennę i mieszkańców pobliskich wybrzeży morskich. Król zaś Agon458 zgładził Zangrulfa. księcia Werony. król Franków. 457 458 Wiosną 597 r. 15. W tym samym czasie Kakan. Krwawy znak na niebie i bratobójcza wojna Franków. Agon jest drugim imieniem króla Agilulfa (590-616). o tych znakach i klęsce Kotara II zob. W tym czasie Teudepert. król Hunów. 14. W następnym zaś roku wielka śmiertelność dotknęła ciężko mieszkańców Werony. Zmarł także patrycjusz Roman. Wtedy także ukazał się na niebie krwawy znak. śmierć Zangrulfa i Warnekaucjusza.112 12.

113 16. Śmierć Ariulfa, księcia spoletańskiego; urząd książęcy Teudelapiusza. W następnym roku zmarł książę Ariulf, który w Spoleto objął urząd po Faroaldzie460. Tenże Ariulf stoczył bitwę z Rzymianami pod Kamerinum461. Odniósłszy zwycięstwo, pytał swoich ludzi, kim był ów mąż, który tak dzielnie przy nim walczył podczas bitwy. Kiedy żołnierze odpowiedzieli, że nie widzieli nikogo, kto poczynałby sobie mężniej niż on sam, rzekł: „Na pewno kilka razy widziałem tam kogoś innego, lepszego ode mnie pod każdym względem. Ilekroć bowiem nieprzyjaciel pragnął mnie dosięgnąć, tylekroć ów dzielny mąż osłaniał mnie swoją tarczą”. Potem książę udał się w okolice miasta Spoleto, gdzie znajduje się kościół św. Sabina462, biskupa i męczennika, w którym spoczywają jego czcigodne szczątki. Zapytał, do kogo należy tak okazały Dom. Wierzący ludzie z jego grona odpowiedzieli, że spoczywa w nim ciało św. Sabina męczennika, którego chrześcijanie, gdy idą do walki, wzywają na pomoc. Ariulf zaś, jako że dotąd był poganinem, tak rzekł: „Czyż jest to możliwe, by martwy człowiek mógł w jakiś sposób przyjść z pomocą żywemu?” Gdy to powiedział, zeskoczył z konia i wszedł do świątyni, aby ją obejrzeć. Podczas gdy inni się modlili, on podziwiał malowidła tejże świątyni. I oto zauważył na obrazie postać św. Sabina męczennika; stwierdził wówczas pod przysięgą, że ów mąż, który go osłaniał w bitwie, taką właśnie miał postać i ubiór. Zrozumiano wówczas, że
460

Faroald zmarł w 590 lub 591 r., Ariulf przez dziesięć lat zarządzał księstwem Spoleto. 461 Camerinum, miasto w Umbrii, na pn.-wsch. od Spoleto. Bitwa rozegrała się w 601 r. 462 Kościół św. Sabina w odległości 3 km od Spoleto należy jeszcze dzisiaj do bardzo znaczących ośrodków sztuki romańskiej tej okolicy.

114 to święty męczennik Sabinus przyszedł im z pomocą w czasie bitwy. Po śmierci Ariulfa dwaj synowie Faroalda, poprzedniego księcia, walczyli ze sobą o władzę. księstwo otrzymał jeden z nich, imieniem Teudelapiusz463, któremu przypadła w udziale palma zwycięstwa. 17. Złupienie przez Longobardów klasztoru św. Benedykta. W tym mniej więcej czasie464 nocą Longobardowie zajęli klasztor św. ojca Benedykta, znajdujący się w miejscowości Kassinum. Zrabowali wszystko, ale nie mogli ująć ani jednego zakonnika. Spełniło się to, co czcigodny ojciec Benedykt przepowiedział na długo przedtem: „Z trudem mogłem uprosić Boga, ażeby pozostawił mi cało wszystkich ludzi z tego klasztoru”. Zakonnicy bowiem uciekli z tego miejsca i udali się do Rzymu; zabrali ze sobą rękopis świętej reguły465, ułożonej przez wspomnianego ojca, i niektóre inne pisma oraz odpowiednią ilość chleba i wina, a także naczynia, jakie tylko można było wynieść. Jeśli zaś chodzi o opatów, to po św. Benedykcie kierowali zakonem kolejno: Konstantyn, Symplicjusz, Witalis, wreszcie Bonituj, za którego nastąpiło zburzenie klasztoru.

463

Teudelapiusz rządził w Spoleto przez niemal pięćdziesiąt lat do końca 653 roku. 464 Data zburzenia klasztoru przez Longobardów nie jest pewna, oscyluje między 581 a 589. 465 Rękopis reguły benedyktyńskiej (regula monasteriorum) zredagowany przez św. Benedykta z Nursji ok. 540 r. na Monte Cassino został umieszczony w bibliotece papieskiej w Rzymie; papież Zachariasz (741-752) zwrócił go odrestaurowanemu opactwu; przeniesiony w czasie najazdu Saracenów w IX w. do Teano spłonął w 896 r.

115 18. Śmierć Zottona; urząd książęcy obejmuje Arichis. Po śmierci księcia Benewentu Zottona466, król Agilulf mianował na jego miejsce Arichisa; pochodził on z Forum Iulii, gdzie wychowywał synów Gisulfa, księcia Forum Iulii i był jego krewnym. Zachował się następujący list papieża św. Grzegorza, skierowany do tegoż Arichisa467: 19. List św. Grzegorza papieża do tegoż Arichisa. Grzegorz pozdrawia księcia Arogi468. Ponieważ w Waszej Wysokości pokładamy taką ufność, jak we własnym synu, odważamy się przedstawić wam pewną prośbę sądząc, że nie zechcesz sprawić nam przykrości zwłaszcza w takiej sprawie, która może przynieść wiele pożytku waszej duszy. Otóż dla kościoła św. Piotra i Pawła potrzebujemy kilka drewnianych belek. Naszego więc subdiakona, Sabina, obarczyliśmy zadaniem, aby tych kilka belek wyciął w krainie Bruttiów469 i przywiózł w odpowiednie miejsce nad morzem. Ponieważ w tej sprawie potrzebna mu jest pomoc, przesyłając z ojcowską miłością pozdrowienia prosimy Waszą Wysokość, abyś zechciał polecić swoim urzędnikom na tych terenach, by z pomocą wysłali podległych sobie ludzi wraz z wołami. Dzięki waszemu wsparciu subdiakon będzie mógł lepiej wywiązać się z nałożonego nań zadania. My zaś obiecujemy, że po zakończeniu swojej sprawy prześlemy wam godny i stosowny dar. Potrafimy bowiem odpowiednio odwdzięczyć się naszym synom, którzy okażą nam swoją dobrą wolę. Dlatego raz jeszcze prosimy was,
466 467

Zotton zmarł w 591 r. Registrum epistolarum XII 21. 468 W niektórych rękopisach: Arichis. 469 Brutti, Bruttiowie, mieszkańcy Bruttii, krainy w południowej Italii, dzisiejszej Kalabrii.

116 Najjaśniejszy Synu, abyś zechciał tak właśnie uczynić; i my bowiem chcemy być waszymi dłużnikami za wyświadczone dobrodziejstwo i wy zostaniecie wynagrodzeni za pomoc przy kościołach świętych (apostołów)”. 20. Wzięcie do niewoli córki Agilulfa; król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana. W tych dniach470 wojsko patrycjusza Gallicyna wzięło do niewoli w mieście Parmie471córkę króla Agilulfa472 z jej mężem Gudeskalkiem i zaprowadziło ich do Rawenny. W tym także czasie król Agilulf wysłał rzemieślników do Kakana, króla Awarów, ażeby zbudowali statki, dzięki którym mógł później ów Kakan zdobyć pewną wyspę przy wybrzeżu trackim473. 21. O zbudowaniu przez królową Teudelindę kościoła św. Jana w Modicia. Wtedy także królowa Teudelinda kazała poświęcić św. Janowi Chrzcicielowi kościół wzniesiony w Modicii474, miejscowości odległej o 12 mil475 od Mediolanu476. Kościół ten
470 471

Między rokiem 601 a 603. Miasto w północnej Italii 472 Nie mogła to być córka Agilulfa i Teudelindy, Gundeperga, o której pisze Origo X i Paweł IV 47. 473 Pomoc udzielona Awarom przez Agilulfa była odwetem za działania bizantyńsko-frankońskie przeciw Longobardom w Italii. 474 Dzis. Monza, około 603 r. 475 Ok. 18 km. 476 W tym miejscu niektóre kodeksy (Modoetiensis 1 35 i Parisiensis 6159) mają wstawkę uważaną za nieautentyczną. Oto jej przekład: „dla siebie i dla swego męża, dla swoich synów i córek oraz dla wszystkich Longobardów italskich, aby sam św. Jan stał się orędownikiem u Pana w imieniu wszystkich Longobardów. Starsi jednomyślnie wraz ze swoim królem i królową Teudelindą złożyli śluby mówiąc: „Jeśli św. Jan będzie naszym orędownikiem u Pana naszego Jezusa Chrystusa, my wszyscy przyrzekamy mu

w dniu jego urodzin. Jana we wszystkich swoich sprawach. Przytoczmy pismo donacyjne królowej Teudelindy: „Prześwietna królowa Teudelinda wraz ze swoim synem królem Adaloaldem przekazuje swemu patronowi św. Janowi pismo donacyjne z daru Bożego i ze swego posagu. 478 W Monza (Modicia). w którym kazała namalować niektóre sceny z dziejów Longobardów. Tam478 także wspomniana królowa wzniosła dla siebie pałac. Od tego więc dnia poczęli wzywać pomocy św. niech poniesie karę w dzień sądu razem ze zdrajcą Judaszem”. jak w tamtych czasach Longobardowie strzygli sobie włosy. 477 Także w tym miejscu wspomniane kodeksy przekazują tekst szerszy o następujący fragment: „Liczne rodziny i posiadłości w tejże miejscowości podporządkowała świątyni wzniesionej na cześć św. 22. Jeśli ktoś w jakimkolwiek czasie tę dobrowolną darowiznę zniszczy. które na czole rozdzielali na dwie jednomyślnie składać każdego roku hojną ofiarę z naszych dóbr na jego świątynię. Kazała je sporządzić w obecności swoich bliskich. ponieważ to miejsce w porze letniej dzięki pobliskim Alpom ma umiarkowany i zdrowy klimat. z przodu zaś mieli włosy spadające na twarz. aby uzyskać dzięki jego wstawiennictwu wspomożenie Pana naszego Jezusa Chrystusa tak podczas wojny. I tak kark aż do potylicy całkowicie golili. Na tych obrazach wyraźnie widać.117 bogato przyozdobiła złotem i srebrem oraz hojnie obdarowała włościami477. król Gotów. i którzy – niby sługi i służebnice miejscu temu podległe – powinni żyć we wspólnocie”. którzy tam dniem i nocą sprawują służbę Bożą. Jana nie może nikt żaden sposób korzystać prócz samych kapłanów. ab y udzielił im pomocy w imię Pana naszego Jezusa Chrystusa. W tym także miejscu niegdyś wybudował swój pałac Teuderyk. to jest 24 czerwca. Takie zaś było jej rozporządzenie: „Z dóbr św. jak i we wszystkich miejscach. i wszyscy oni wyszli cało i zwycięsko z walk ze swoimi nieprzyjaciółmi”. Jana Chrzciciela”. . dokądkolwiek się udamy‟. O wzniesieniu przez nią pałacu. jakie nosili odzienie i jaki strój.

23. paląc i rabując wszystko. w jakim żyją z Awarami. że z Awarami zawarto wieczysty pokój. W tym czasie powrócili do Kakana posłowie Agilulfa i oznajmili. zdaniem niektórych historyków Padwa nie została zburzona. birrus) – tkanina z grubej wełny. Etym. Aż do tej pory Padwa. 481 W 601 r. mając silną załogę. Później zaczęli używać spodni. obramowane różnokolorowymi szerokimi paskami. takie. ponieważ przykrywają golenie i spodnie”. co napotkali. na które podczas jazdy konnej nakładali wełniane cholewy480. gdzie czytamy: „nazywają je cholewami. Zburzenie Padwy. XIX 22. . Ten jednak zwyczaj przejęli od Rzymian. opierała się Longobardom. Tubrugi birrei. ażeby taki sam pokój zachowali z Longobardami. jakie dziś zwykle noszą Anglosasi479. Znajdującym się w niej żołnierzom pozwolono jednak wycofać się do Rawenny. birreus od byrrus (burrus. wkroczenie Longobardów do Istrii. W tym czasie Longobardowie razem z Awarami i Słowianami najechali krainę Istrów. Ich obuwie od góry niemal do dużego palca było otwarte i przytrzymywane plecionką z rzemiennych sznurowadeł. W końcu jednak całkowicie spłonęła od podrzuconego ognia i na rozkaz Agilulfa została zrównana z ziemią481. Przybył z nimi także poseł Kakana. który podążył do Galii w celu oznajmienia Frankom.. zob. Odzienie zaś ich było luźne i przeważnie zrobione ze lnu.118 strony. Zawarcie pokoju z Awarami. 479 480 Paweł jako pierwszy użył tej złożonej nazwy – Anglosasi. Izydor. 24.

Uroczystość odbyła się w święto wielkanocne. Cesarz Maurycjusz wraz z synami Teodozjuszem. W pałacu Modicia królowa Teudelina urodziła wtedy królowi Agilulfowi syna. powrócił do miasta. Smaragd. wyżej III 26. syna Agilulfa i zajęcie Mons Sicilis. który był statorem patrycjusza Pryskusa. syn króla Agilulfa. Dzięki jego męstwu całkowicie pokonano Hunów zwanych także Awarami. 485 Tj. Zob. 482 483 Monselice w prowincji Padwy. którego tutaj już często wzmiankowaliśmy486. Następnie Longobardowie najechali gród Mons Silex482. księcia Gaidoalda z Trydentu i księcia Gisulfa z Forum Iulii. jednak korzysta z jego dzieła wielokrotnie w księdze IV.119 25. Jana w Modicii przez Chrystusowego sługę. Narodziny Adaloalda. po dwudziestu jeden latach rządów został zamordowany przez Fokasa484. Sekundusa z Trydentu. uprzedni zaś patrycjusz Rawenny483. 7 kwietnia. 484 W 602 r. 26. W tym czasie wyparto z Rawenny Gallicyna. Tyberiuszem i Konstantynem. został ochrzczony w kościele św. Śmierć cesarza Maurycjusza. Maurycjusz bardzo wydatnie przyczynił się do bezpieczeństwa państwa. żyjących z nim w niezgodzie. 486 W rzeczywistości Paweł powołuje się na Sekundusa tylko raz (III 29). O książętach Gaidoaldzie i Gisulfie oraz chrzcie Adaloalda. W tym roku485 król Agilulf przyjął do swoich łask. który otrzymał imię Adaloald. często walczył z wrogami i odnosił zwycięstwa. w 603 r. . Wtedy także wspomniany wyżej chłopiec Adaloald. 27.

. zob. Córki króla Agilulfa. Brescello. Z tego powodu król Agilulf w lipcu wyruszył z Mediolanu przeciw Kremonie. 492 W 604 r. niedaleko Reggio Emilia. W tym roku492 Teudepert i Teuderyk. swemu stryjowi. 29. przyp. obległ ją wraz ze Słowianami przysłanymi mu na pomoc przez Kakana. Podobnie zajął także Mantuę. wyżej III 18. gdy cesarz Fokas rządził już drugi rok 487 488 Mieszkańcami Rawenny. walczyli przeciw Lotariuszowi. 491 W 605 r. wyżej IV 20. Śmierć papieża św. Grzegorza i jego świętość.120 28. miasto zaś Breksillus490 sami obrońcy spalili przed swoją ucieczką. Po tych sukcesach Longobardów patrycjusz Smaragd oddał im córkę królewską wraz z jej mężem. zawarto pokój w dziewiątym miesiącu aż do 1 kwietnia ósmej indykcji491. Wtedy również poddał się oddziałom Longobardów gród Wulturnia489. 490 Dzis. zdobył 21 sierpnia i zrównał z ziemią. lecz żołnierzom pozwolił odejść do Rawenny. wojna z Frankami. podczas tych zmagań po jednej i po drugiej stronie poległo wiele tysięcy żołnierzy. co posiadała. Także w tych dniach wybuchł spór między Longobardami i Rzymianami487 z powodu wzięcia do niewoli córki królewskiej488. Wtedy także. zob. Córka zaś królewska wkrótce powróciła z Rawenny do Parmy. dziećmi i wszystkim. Zajęcie Kremony i Mantui. lecz niebawem zmarła z powodu powikłań porodowych. następnie 13 września wkroczył do miasta. królowie Franków. gdzie taranami zburzył mury. 489 Inaczej Valdaria w pobliżu Kremony na lewym brzegu Padu. śmierć córki królewskiej. króla Awarów. 336.

Grzegorz. zresztą bez mojej wiedzy. Fokas został proklamowany cesarzem w listopadzie 602 r. Niech mi będzie wolno przytoczyć tu fragment pewnego listu tegoż papieża. swego legata w Konstantynopolu. że ja. w którym między innymi donosił494: „O jednej sprawie możesz wspomnieć naszym panom. Także zbiory zbóż częściowo zniszczyły myszy. Ów zaś biskup Malchus ani nie znajdował się w więzieniu. Była wtedy bardzo surowa zima. w dniu zaś. Pewnego razu oskarżono go przed cesarzem Maurycjuszem i jego synami. Trzeba było bowiem. jak pokorny był ów mąż. który mimo 493 Papież Grzegorz zmarł w marcu 604 r. a więc w czasie 6 indykcji.121 ósmej indykcji493. przez niego traktowany z honorami. że w więzieniu miał zgładzić dla pieniędzy pewnego biskupa o imieniu Malchus. Grzegorza. ani grafów i żyje w wielkim rozproszeniu. ich sługa. św. w czasie trwania 7 indykcji. ani książąt. a częściowo śniedź zbożowa. . ani w żadnej przymusowej sytuacji. zjadł obiad i nagle w nocy zmarł”.. tak że niemal wszędzie pomarzły winne krzewy. Oto jak wielkiej pokory był to mąż. skoro na skutek odejścia tak znamienitego nauczyciela dusze ludzkie ogarnął głód i pragnienie duchowego pokarmu oraz napoju. św. udał się na spotkanie z Chrystusem papież. przez notariusza Bonifacego. Jego miejsce na Stolicy Apostolskiej zajął Sabinian. jakże czysty i świątobliwy. został odprowadzony do domu. nie chciałem mieszać się nawet w zabijanie Longobardów chociaż lud ten nie ma obecnie ani króla. Albowiem z bojaźni Bożej lękam się wziąć udział w zabójstwie jakiegokolwiek człowieka. a mianowicie. który pozwoli nam lepiej poznać. w którym stanął przed sądem i otrzymał wyrok. tam biskup. aby świat doznał głodu i łaknienia. 494 Registrum epistolorum IV 47. W tej sprawie napisał list do Sabina.

Teudeperta. w kwietniu i w maju. 496 W 605 r. Wtedy także. jak Balneus Regis498 i Urbs Vetus499. 499 Dzis. 495 Wielkie zachwyty Pawła mają tu uzasadniać tytuł servus servorum Dei. obie strony poniosły ciężkie straty. 32. na tron longobardzki wyniesiono Adaloalda. Bizantyńczyków. Bagnoregio w prowincji Viterbo. Zawarcie pokoju z patrycjuszem Smaragdem i zajęcie miast toskańskich. Następnie król Agilulf po raz wtóry zawarł rozejm z Rzymianami na trzy lata. Orvieto. czyli w listopadzie496. na stadionie w Mediolanie. 31. Królestwo Adaloalda i zawarcie pokoju z Frankami.122 najwyższej godności kapłańskiej nazywał siebie sługą! Oto jak wielkiej był niewinności. Wojna Franków z Sasami. W tym czasie Frankowie walczyli z Sasami. Z tymże młodzieńczym królem zaręczono córkę króla Teudeperta i umocniono wieczysty pokój z Frankami. Longobardowie najechali również miasta etruskie. 497 Tj. . król Agilulf zawarł na jeden rok rozejm z patrycjuszem Smaragdem i otrzymał od Rzymian497 dwanaście tysięcy soldów. W lipcu następnego lata. że nawet do zabijania Longobardów nie chciał się przyłączyć. 498 Dzis. Piotra Apostoła zginął od uderzenia pioruna kantor Piotr. król Agilulf oraz posłowie króla Franków. chociaż doprawdy nie byli oni ludźmi wierzącymi i pustoszyli wszystko dokoła495! 30. W następnym miesiącu. W Ticinum w kościele św. ukazała się na niebie gwiazda zwana kometą. obecni przy tym byli ojciec.

wyspy pozostającej pod władzą Bizancjum. też Księga pontyf. 505 Zob. wyżej IV 8. przyp. wyżej III 26. Także na Gradus na biskupa dla Rzymian powołano Kandidiana500. Do jedności z Rzymem ten patriarchat powrócił dopiero za papieża Sergiusza II w 700 r. Wkroczenie do Neapolu. Kiedy z kolei podążył on z Rawenny do Rzymu. Po śmierci Kandidiana501 na Gradus biskupi znajdujący się pod władzą Rzymian powołali Epifaniusza. W listopadzie i grudniu znów ukazała się kometa. 348). Zaczął jednak uprawiać własną politykę. ale po kilku dniach patrycjusz Eleuteriusz504 wyparł go stamtąd i zgładził. zależny od Longobardów. w 619 r. oraz 20. LXXI pod żywotami papieży Deodata i Bonifacego V. śmierć Eleuteriusza uzurpatora. jego zaś głowę odesłano cesarzowi do Konstantynopola. 501 Między latami 610-611. Por. 502 W tekście: primicerius notariorum. Odtąd urzędowało dwóch patriarchów503. wystąpił ze schizmy spowodowanej Trzema Artykułami (zob. kierownika kancelarii502. 503 Podział na dwa patriarchaty nastąpił już wcześniej. pozostał w niej natomiast biskup Akwilei. w 607 r. 500 Kandidian. bo po śmierci patriarchy Sewera w 607 r. przyp. W tym czasie Jan Kosinus zajął Neapol. biskup Grado. . 445.123 33. za zgodą króla i księcia Gisulfa. został zamordowany przez wojsko w grodzie Luceopolis505. na stanowisko patriarchy. przyjął władzę cesarską. Następnie tenże Eleuteriusz. 504 Eleuteriusz został wysłany przez cesarza w celu stłumienia rewolty w Rawennie i Neapolu. patrycjusz i eunuch. Śmierć patriarchy Sewera i objęcie urzędu przez Jana i Kandidiana. objął opat Jan. 34. W tych dniach po śmierci patriarchy Sewera jego urząd w Akwilei Starej.

gdzie niegdyś uprawiano kult wszystkich nie tyle bogów. 509 Bonifacy IV.124 35. Fokas. Białych i Czerwonych. aby starą świątynię nazywaną Panteonem510. Na prośbę innego papieża Bonifacego509 ten sam cesarz polecił. że siedziba rzymskiego i apostolskiego Kościoła jest stolicą wszystkich Kościołów. poświęcona wszystkim bóstwom. przemianowano na kościół Najświętszej Maryi Panny i Wszystkich Świętych. które zostały wchłonięte przez dwa pierwsze. usunąwszy wszelkie brudy wielobóstwa. 508 Bonifacy III. On to na prośbę papieża Bonifacego508 zadekretował. została w 609 r. Prasinowie albo Zieloni i Wenetowie albo Niebiescy. o czym była już mowa506. O cesarzu Fokasie i jego zamordowaniu. przed Chr. wzięli swoją nazwę od stroju woźniców cyrkowych. po śmierci Maurycjusza i jego synów objął tron w Imperium Rzymskim i panował osiem lat507. Wtedy także Agilulf wysłał do cesarza Foksa do Konstantynopola swego notariusza Stablicjana. W latach 602-610. Zawarcie pokoju z cesarzem. miano odtąd czcić pamięć Wszystkich Świętych. zamieniona na świątynię chrześcijańską. co złych duchów. wyżej IV 26. 36. 511 Dwa stronnictwa w Konstantynopolu. ponieważ Kościół konstantynopolitański przypisywał sobie pierwszeństwo wśród wszystkich innych. Wcześniej istniały dwa dalsze stronnictwa. papież w latach 608-615. o cesarzu Herakliuszu. którzy zawarli z królem Agilulfem roczny rozejm i złożyli mu dary od cesarza. W tym czasie Prasinowie i Wenetowie511 na Wschodzie i w Egipcie toczyli ze sobą wojnę domową i 506 507 Zob. Powrócił on w towarzystwie posłów cesarskich. Tam.. papież od 22 II do 12 XI 607 r. Rywalizacja tych stronnictw sięgała daleko poza cyrk i . 510 Słynna świątynia zbudowana w Rzymie na Polu Marsowym przez Marka Agrypę w 27 r. przebudowana przez Hadriana (117-138).

imiona pozostałych się nie zachowały. druga Gaila. a wśród ozdób tak świętych. W tym mniej więcej czasie514 Krainę Wenecką najechał z nieprzeliczonym wojskiem król Awarów. zburzyli wiele kościołów.125 wyrzynali się nawzajem. zamknęła się w warownych murach Forum Iulii. Entuzjastycznie przyjęli Herakliusza zwłaszcza Zieloni. . egzarcha Afryki. z których jedna nosiła imię Appa. wraz ze wszystkimi Longobardami. a ponadto cztery córki. złupienie Forum Iulii i inne nieszczęścia. 512 Jerozolima została zdobyta w 614 roku przez króla Persów Chosroesa II za cesarza Herakliusza (610-641). Miała ona dorosłych synów. rządy w państwie rzymskim przejął jego syn. Herakliusz513. Radualda i Grimoalda. nazywany w ich języku Kakanus. jakich doznali Longobardowie od Hunów. Tasona i Kakkona. Gisulf. imieniem Romilda. jak i wspólnych zabrali także chustę z drzewa Chrystusowego. oraz będących jeszcze chłopcami. 514 Ok. zajęli wiele rzymskich prowincji oraz samą Jerozolimę512. Dochodziło między nimi do krwawych starć. I chociaż z małą garstką stoczył zacięty bój. 610 r. 513 W 610 r. jakich zdołał zebrać. który nadszedł z wojskiem i pozbawił go władzy oraz życia. Longobardowie dotyczyła spraw politycznych i religijnych. jednak otoczony zewsząd przez niezliczone zastępy poniósł śmierć niemal ze wszystkimi swoimi żołnierzami. Przeciwko temuż Fokasowi podniósł bunt Heraklian. zbezcześcili świętości. ich żonami oraz dziećmi poległych w bitwie ojców. Persowie tocząc ciężkie boje z Cesarstwem. Żona zaś tego Gisulfa. Mężnie wyszedł mu naprzeciw książę Forum Iulii. Śmierć księcia Gisulfa. 37. razem z ocalałymi z pogromu Longobardami.

Ragogna. Gemona w pobl. Widziała go z murów Romilda i spostrzegła. w prowincji Udine. że jest w kwiecie wieku i jak niegodziwa hetera zapłonęła do niego żądzą. 520 Dzis. Artegna w prowincji Udine. że osadzą ją w ziemi panońskiej. starożytne Castrum Glemonae. wyda mu miasto wraz ze wszystkimi mieszkańcami. wszedłszy ze swym królem do miasta. Friuli. co tylko mogli znaleźć. 15 km od Cividale. . Glemona520 a także Ibligis521. Kiedy w drodze 515 516 Dzis. z jakiej strony najłatwiej będzie przypuścić szturm na miasto. aby Hunowie. że jeśli ją poślubi. Daniele del Friuli. Reunia519. Nemas516. nie zdobyli łupów. z której przedtem wyszli. Osoppo w prowincji Udine. Artenia518. Cormona w prowincji Gorizia w odl. Podobnie umocniono się w innych jeszcze warowniach. Awarowie zaś.126 obwarowali się także w innych miastach leżących w pobliżu. Osopus517. w pobliżu S. obiecując podstępnie. a całą ludność uprowadzili w niewolę. Słysząc to barbarzyński król chytrze i podstępnie przyobiecał uczynić zadość jej żądaniom i uroczyście przyrzekł pojąć ją za żonę. ogołocone domy puścili z dymem. 521 Według niektórych – Invillino. 519 Dzis. Dzis. jak: Kormona515. Nimi w prowincji Udine. Niezwłocznie otworzyła mu ona bramy Forum Iulii i wroga wprowadziła do miasta na zgubę swoją i wszystkich jego mieszkańców. Ich król Kakanus w zbroi z licznymi jeźdźcami objeżdżał wokół mury. 517 Dzis. to jest Awarowie. które ze względu na położenie było nie do zdobycia. 518 Dzis. aby rozpoznać. rabowali wszystko. na wzgórzach Gemony i Osoppo. Awarowie zaś przede wszystkim buszowali po krainie forojuliańskiej paląc wszystko i rabując. następnie zamknęli w oblężeniu miasto Forum Iulii i starali się je zdobyć wszelkimi sposobami. Wnet też przez posłańca doniosła.

chciał go zabić. trzymając w ręce lejce jego konia. który pędził szybciej. Tason zaś. ażeby go przeszyć. Kiedy podniósł włócznię. Georgiki IV 83. gdyż potrafię utrzymać się na koniu!” Na to brat chwycił go pod ramię i wsadził na nie osiodłanego konia oraz kazał mu trzymać się możliwie najmocniej. Wergiliusz. wnet skoczyli na konie i pognali za nimi. wracał do obozu pełen radości ze znakomitego łupu. Kakkon i Raduald. jeszcze przecież dziecko. że lepiej będzie. poznawszy zdradzieckość Awarów. zadał cios w głowę ciągnącego go Awara. . I tak. miał błyszczące oczy i jasne. a tylko chłopczyk. Grimoald. synowie Gisulfa i Romildy. Chłopczyk bowiem wyglądał pięknie. niż dostanie się w jarzmo niewoli. uważał bowiem. Chłopiec chwycił lejce w ręce i ruszył za braćmi. chłopiec ze łzami zawołał: „Nie zabijaj mnie.127 do swojej ojczyzny przybyli do miejsca zwanego Świętym Polem522. postanowili mieczem zgładzić wszystkich Longobardów w starszym wieku. kobiety zaś i dzieci jako niewolników podzielić między siebie przez losowanie. wyciągnął z pochwy dziecięcy miecz i. Awarowie spostrzegłszy ich ucieczkę. Uderzeniem zranił mózg i nieprzyjaciel spadł z konia. lec zachował go cało. Kiedy ból przejął dziecko na myśl o niewoli i „w małej piersi wielką powziął zemstę”523. że Grimoald. Jeden ze starszych braci sądząc. Chłopiec zaś Grimoald zawrócił i radośnie rzucił 522 523 Campus Sacer. długie włosy. jeśli zginie od miecza. Wszyscy jednak w szybkiej jeździe wymknęli się Awarom. nie będzie się mógł utrzymać na pędzącym koniu. Ze względu jednak na dziecięcy wiek nie chciał uderzyć mieczem pochwyconego chłopca. został ujęty przez jednego z tych. jak mógł najsilniej. ażeby w przyszłości mu usługiwał. wsiedli natychmiast na konie i rzucili się do ucieczki.

Jej córki jednak nie naśladowały lubieżnej żądzy matki. a następnie przekazał ją dwunastu Awarom. to jest piszącego te słowa. że z natury tak cuchną. między piersi. ale w trosce. surowe mięso kurze. i wiadomością o zabiciu wroga. która bardziej myślała o swojej żądzy niż o dobru swoich współobywateli i bliskich. aby uczynić zadość złożonej przysiędze. położyły sobie pod stanik. mniemając przeto. Dopędziwszy braci sprawił im przeogromną radość i swoim oswobodzeniem. nie mogli znieść smrodu. Romildę. wydając wstrętny odór. abyś ty miała takiego męża”. Ci zaś przez całą noc brali ją kolejno i dręczyli swą żądzą. zachowały swoją czystość i dały pożyteczny przykład kobietom. Kiedy Awarowie chcieli je posiąść. genealogii i – . jeśli spotka je coś podobnego. Jedna miała. jak wieść niesie. z przekleństwem odchodzili od nich daleko i tylko mówili. druga księcia Bawarów. Muszę w tym miejscu przerwać narrację dotyczącą dziejów powszechnych opowiedzieć krótko także o mojej. Posprzedawane następnie do różnych krajów. taką więc śmiercią zginęła złowroga zdrajczyni ojczyzny. powychodziły za mąż stosownie do swego urodzenia. W ten oto sposób szlachetne dziewczyny uchroniły się przed namiętnością Awarów. poślubić króla Alamanów. jak mogą zachować czystość. W końcu kazał król wkopać pal na środku pola i na jego naostrzony czubek wbić ową kobietę. sprawczynię całego nieszczęścia. Awarowie tymczasem mieczem wymordowali wszystkich dorosłych Longobardów. że wszystkie Longobardki śmierdzą.128 się do ucieczki. aby barbarzyńcy nie splamili ich czystej miłości. które pod wpływem ciepła psuło się. król Awarów wziął na jedną noc niby żonę. zaś na kobiety i dzieci nałożyli jarzmo niewoli. Wypowiedział przy tym te oto słowa: „Godne jest.

W ten sposób przez kilka dni przemierzali górskie ostępy. wędrowcowi zabrakło chleba. Przez wiele lat znosili nędzę niewolniczego żywota na tej ziemi i już doszli do wieku męskiego. często oglądało się do tyłu.129 jak rzecz tego wymaga – cofnąć opowiadanie do nieco wcześniejszego okresu. imieniem Lopichis. łuk i odrobinę chleba na drogę. że to Bóg je posłał. pochodzący z tego samego longobardzkiego narodu. stawało z nim. ażeby pokazywało mu drogę. ruszało również. nawałnica wojenna. piąty zaś. którędy dalej iść. pozostali w ciężkim położeniu niewolników. gdzie – jak pamiętał – naród longobardzki miał swoje siedziby. razem z nimi przyszedł też mój przodek Leupchis. napiął swój łuk i chciał strzałą zabić wspomnianego wilka. Szedł więc dalej głodny. Ponieważ zwierzę stale biegło przed nim. Wtedy przybiegł do niego wilk. Lecz wilk uchronił się przed tym i zniknął mu z oczu. i pragnął odzyskać prawa wolności. postanowił zrzucić jarzmo niewoli. którego zabrał niewiele. z inspiracji – jak sądzę – Ojca miłosiernego. który stał się jego towarzyszem i przewodnikiem po drodze. wpędziła ich wszystkich w niewolę i z miasta Forum Iulii zagnała do ojczyzny Awarów. a głód coraz bardziej mu dokuczał. Na początku ucieczki posiadał jedynie kołczan. Podążył mianowicie do Italii. w przyszłości mój pradziad. którędy pójść. Pojął wtedy. Po kilkuletnim pobycie zmarł w Italii pozostawiwszy pięciu małoletnich synów. Kiedy zaś z głodu opadł z sił. których imion nawet nie znamy. Kiedy Longobardowie przybyli z Panonii do Italii. o której dopiero co powiedzieliśmy. aby się mógł nim pożywić. nie wiedział zgoła. W czasie snu zobaczył pewnego człowieka. Zdesperowany położył się na ziemi i zasnął. Po jego zaś zniknięciu Lopichis nie wiedział. gdy on stawał. kiedy ruszał. Czterej bracia. który .

iż nie miał dachu. nazwanego imieniem naszego dziadka. Arichis zaś począł Warnefrita. Podniósł się natychmiast i poszedł dalej w kierunku wskazanym we śnie. A teraz powróćmy do wątku naszej historii powszechnej. że ma przed sobą zbiega cierpiącego głód. Po krótkim czasie dotarł do osady ludzkiej. Zobaczyła go starsza kobieta i w mig pojęła. Po kilku dniach przekroczył granice Italii i dotarł do rodzinnego domu. mego ojca. powiesił swój kołczan na znajdującym się pomiędzy ścianami okazałym jesionie. z której się wywodzę. Następnie przy pomocy krewnych i przyjaciół odbudował Dom i pojął żonę. Te zaś tereny zamieszkiwali Słowianie. którzy przez wieloletnie posiadanie stali się jego właścicielami524. był moim pradziadkiem. mój dziad. do której zdążasz”.130 wypowiedział do niego następujące słowa: „Wstań! Dlaczego śpisz? Idź w tę stronę. że nie tylko. który z żoną Teudelindą miał mnie. i mego brata Arichisa. dała mu żywność i pokazała kierunek. To on. jak już wspomniałem. Dom ten przez tak długi czas był niezamieszkały. w którą trzymasz wyciągnięte nogi. Kiedy zobaczył. 524 Prawo własności przez zasiedzenie usankcjonował także Edykt króla Grimualda. bo jego synem był Arichis. lecz z dobytku ojca nie mógł niczego odzyskać. że ma już dość sił. Tyle pokrótce o linii genealogicznej. Zdjęta litością ukryła go w swoim domu i potajemnie dostarczała pokarmu w małych porcjach. Pawła. w którym winien podążyć. dopóki nie odzyskał sił i nie mógł się sam żywić. Tak długo dawała mu odpowiednie porcje jedzenia. aby od nadmiaru przyniesionej żywności całkowicie nie stracił życia. Kiedy je powycinał. . aby móc udać się w dalszą drogę. tam bowiem znajduje się Italia. ale jeszcze pełno w nim było krzaków jeżyn i tarniny. gdyż odmówili mu prawa do niego ci.

. Odtąd aż do czasów księcia Ratchisa527 będą musieli owi Słowianie płacić daninę książętom Forum Iulii. że gdy ten dokona obrzędowego ścięcia brody529. jak powiedzieliśmy. O książętach Tasonie i Kakkonie oraz ich śmierci. dolina Gail. Opisana tu więc ceremonia ma charakter wyjątkowy. 527 Ratchis. Tason i Kakkon. słoweńskim. Widząc to Tason wraz ze swoimi dzielnie przygotowywał się do walki. Tych dwóch braci podstępnie zgładził w mieście Opitergium528 patrycjusz rzymski Grzegorz. Wśród Germanów był jednak rozpowszechniony raczej zwyczaj postrzyżyn. Dano im wtedy spokój.131 38. Po śmierci Gisulfa. Oto obiecał on Tasonowi. kto 525 Medarię identyfikuje się z Maglern albo Möderndorf w pobliżu Tarvisio. gdzie wraz z odpowiednimi modłami ( benedicto ad barbam incidendam) odbywał się rytuał obcięcia brody. Rodzice i znajomi przyprowadzali młodzieńca do kościoła. od północy sąsiaduje z Friulem. władzę po nim przejęli jego synowie. Oni w swoim czasie zdobędą krainę Słowian. 526 Zili w jęz. następnie król Longobardów (744 -749). Oderzo w prowincji Treviso. 529 Zwyczaj pierwszych postrzyżyn brody u młodzieńców był praktykowany od starożytności chrześcijańskiej. zabijając każdego. księcia Forum Iulii. patrycjusz kazał natychmiast pozamykać bramy miejskie. Praktyka ta była także znana w starożytnym Rzymie (depositio barbae) i uroczyście obchodzona zwłaszcza w epoce cesarskiej. książę Friulu. Obcięte włosy poświęcano bogom. którą opływa z prawej strony Drawa. Nie podejrzewając nic złego Tason wraz z bratem Kakkonem i wybranymi młodzieńcami udał się do tegoż Grzegorza. 528 Dzis. Pożegnali się więc i rozproszyli po różnych ulicach. weźmie go za swego syna. a na Tasona i jego towarzyszy nasłał uzbrojonych żołnierzy. Kiedy wraz ze swym orszakiem wszedł do Opitergium. zwłaszcza na Wschodzie. która ciągnie się aż do miejscowości Medaria525 i zwie się Zellia526.

odbili łupy zagarnięte przez wrogów i wypędzili ich ze swego kraju. księciu Forum Iulii i wkroczeniu Rodoalda oraz Grimoalda do Benewentu. niektórzy rozumieją jako “zawarł z cesarzem pokój odnawiany co roku”. Król Agilulf zwarł z cesarzem rozejm najpierw na rok. O Grasulfie. Stamtąd udali się do Arichisa. jak przyrzekł. ponieważ podniósł bunt przeciw królowi Arioaldowi (624-636).132 im stanął na drodze. Candido (Innichen) w prowincji Bolzano. księcia Benewentu. a jego syna Garibalda pokonali Słowianie w Aguntum531. Patrycjusz Grzegorz zaś z uwagi na złożoną przysięgę kazał sobie przynieść głowę Tasona i tak. pustosząc następnie bawarskie ziemie. śmierć Gundoalda. 532 Tekst: pacem cum imperatore in Annom itemque in alterum faciens. toteż będąc już prawie młodzieńcami wsiedli na statek i popłynęli do krainy Benewentu. brat Gisulfa. Kronika XLIX. Zawarcie pokoju z cesarzem i Frankami. Według niego Tason. . został zamordowany w Rawennie przez patrycjusza Isacco. W tym czasie zmarł książę bawarski Tassilon. Gdy w ten sposób zginęli owi książęta. odnowił także pokojowe stosunki z Frankami. 531 Dzis. Bawarzy jednak zebrali swoje siły. książę Etrurii. zadali Rzymianom wielkie straty. 533 To jest w 611 r. S. ale w końcu ich samych śmierć dosięgła. który ich teraz uprzejmie przyjął i uznał za swoich synów. Radoald zaś i Grimuald uważali za ujmę żyć pod władzą wuja Grasulfa. obciął zdradziecko jego brodę530. swego niegdyś nauczyciela. Niemniej jednak w tym roku533 Słowianie 530 Inna wersję śmierci Tasona podaje Fredegar. 39. złupienie Istrii. 40. a później na jeszcze jeden532. księciem Forum Iulii został Grasulf.

on to napisał historię narodu longobardzkiego. pomiędzy którymi rozgorzała krwawa wojna domowa535.133 spustoszyli niemiłosiernie Istrię i wymordowali nasze wojsko. wypuszczonej przez nieznanego mordercę. cit. Fredegar. 536 Fredegar. Wtedy zgładzono także Teudeperta. XXXIV opisuje. zamknął oczy. Kronika XXXVIII. krewnym Adaloalda. 539 Arioald panował w latach 624-636. Longobardowie zrzucili go z tronu538 i posadzili na nim Arioalda539. jego wypędzenie i rządy Arioalda. W tym czasie król Agilulf odnowił rozejm z cesarzem. 538 Według Fredegara. Również w tym czasie od strzały. że sprawczynią zabójstwa była Teudelinda. przekazawszy władzę w ręce nieletniego jeszcze syna Adaloalda537 i jego matki Teudelindy. Król Agilulf. brat królowej Teudelindy. którego żona.. dostał pomieszania zmysłów. doprowadzając ją aż do swoich dni. Śmierć Agilulfa i panowanie Adaloalda. op. zazdrosna o rosnące wpływy brata wśród Longobardów. króla Franków. 537 W 616 r. Zob. w dziesiątym roku wspólnego panowania z matką. po dwudziestu pięciu latach panowania. zwany także Agon. . o którym już kilkakroć mówiliśmy. op. Lecz kied y Adaloald. Był wyznania katolickiego i ściągnął na siebie niechęć ariańskiej większości społeczeństwa. Za ich rządów odbudowano wiele kościołów i poczyniono liczne darowizny na rzecz świętych miejsc. Panował do 624 r. cit. O 534 535 W 612 r. zagorzałym arianinem. zginął Gunduald. Adaloald został otruty po śmierci Teudelindy. książę w mieście Asty536. W marcu zaś zmarł w Trydencie sługa Chrystusowy Sekundus534. Gundenberga (Gundiberga) pochodziła z linii wielkiego Autariego. był księciem Turynu. XLIX. kiedy zmarł Agilulf. Adaloald miał 13 lat. 41.

. a Duch Święty jest mniejszy od Ojca i Syna. mnich. Kolumban540.134 czynach tego króla nie mamy. ale nie trzymał się prosto wytyczonej linii chrześcijańskiej wiary. w 540 w. Italii. najświetniejszy rozwój przeżywał za panowania królów longobardzkich. Był to mąż dzielny i kroczący ścieżką sprawiedliwości. w Leister w Irlandii. 544 W 636 r. 60 km od Pawii. klasztor w pn. że Ojciec. 541 Luxeuil koło Vesoul na północ od Besançon. Syn i Duch Święty stanowią w trzech osobach jednego i prawdziwego 540 Św. oddalony o 40 mil543 od miasta Ticinum. jednak od 643 r. gdyż splamiła go podstępna zbrodnia herezji ariańskiej. 543 Ok. przejęli częściowo regułę benedyktyńską. Kolumba. In. potomek Aroda. 542 Dzis. W tym mniej więcej czasie św. Bobbio. w Luksowium (Luxovium). rodem Szkot. Początkowo mnisi opierali się na regule św. my zaś katolicy uznajemy. Założył on w Alpach Kottyjskich klasztor Bobium542. Śmierć Arioalda i panowanie Rotariego. Arioald zszedł z tego świata po dwunastu latach panowania nad Longobardami544. Ur. jak i poszczególni Longobardowie poczynili wiele nadań ziemskich. dzięki czemu powstało tam wielkie zgromadzenie zakonne. 42.-zach. przybył do Italii w 612 r. założony w 612 r. żadnych wiadomości. za rządów Agilulfa (w porównaniu więc z wydarzeniami poprzednimi chronologia została tu zakłócona). Temu klasztorowi zarówno władcy. książę Arichis wysłał swego syna Aiona do króla. po założeniu klasztoru w Galii w miejscowości zwanej Luksowium541. Arianie bowiem głoszą na swoją zgubę. gdzie założył kilka klasztorów. dłuższy czas przebywał w Galii. niestety. przybył do Italii i został przyjęty przez króla Longobardów. że Syn jest mniejszy od Ojca. Kolumbana. m. tron longobardzki po nim otrzymał Rotari.

z rzymską niegodziwością546 podano mu taki napój. Arichis. Także w Ticinum jeszcze dzisiaj pokazuje się. księcia Benewentu. Do tegoż króla wysłał swego syna Aiona książę Benewentu. zbliżał się do kresu swego żywota. gdzie przy kościele św. Jeden z ariańskich biskupów tego miasta imieniem Anastazy nawrócił się na wiarę katolicką i następnie rządził Kościołem Chrystusowym. Tymczasem książę Arichis. młodzieńców w pełni sił. Euzebiusza mieszkał biskup ariański i miał chrzcielnicę. 545 Longobardowie przybyli do Italii w 568 r. W tym czasie niemal w każdym mieście w państwie urzędowało dwóch biskupów: jeden katolicki i jeden ariański. Radoalda i Grimoalda. ojciec wyżej wymienionego Aiona. . 43. jak to zaznaczył tenże król we wstępie do Edyktu545. gdy Longobardowie przybyli do Italii. Od czasu zaś. Zdając sobie sprawę. 546 Chodzi tu o niegodziwość bizantyńską.135 Boga. Śmierć Arichisa. że będą lepiej rządzili niż jego własny syn Aion. a gdzie mieszkał biskup kościoła Katolickiego. które dotąd zachowywano jedynie w pamięci i w praktyce sądowniczej oraz kazał nazwać tę księgę Edyktem. że jego syn nie jest zdrowy na umyśle. który pozbawił go używania rozumu. podeszły już w latach. upłynęło już siedemdziesiąt siedem lat. od tego czasu już nigdy w pełni nie odzyskał zmysłów. Gdy w drodze do Ticinum przybył on do Rawenny. objęcie rządów przez Aiona. Edykt więc ukazał się w 643 r. jednakowo ważnego i cieszącego się taką samą chwałą. jako swoich synów polecił obecnym u niego Longobardom. Powiedział im. Wspomniany król Rotari spisał w wielu księgach prawa.

548 Tj. Luni. jednak Radoald i Grimoald byli jemu. w pobliżu miasta Sarzano. W podobny sposób zdobył i zburzył również 547 Według niektórych kodeksów – 5 lat. jako starszemu bratu i panu. kilka km od Manfredonii. Kiedy tenże Aion już przez rok i pięć miesięcy rządził księstwem Benewentu. W ten sposób osłabił ich siłę bojową. jego koń wpadł do jednego z takich dołów. Stąd mogli wynieść znajomość języka słowiańskiego. Pomścił więc śmierć Aiona. Kiedy Aion pod nieobecność Radoalda i Grimoalda przybył. gdyż mieszkali oni na terenie starożytnego Samnium. we wszystkim posłuszni. . na lewym brzegu rzeki niedaleko od wybrzeży Morza Liguryjskiego. Po śmierci Arichisa. 550 Radoald i Grimoald (Grimuald) przybyli z Forum Iulii. prowincji Foggia. Miasta zajęte przez Rotariego. 640 r. przybyli Słowianie na wielu okrętach i założyli obóz w niewielkiej odległości od miasta Sepontum549. jego syn Aion został przywódcą Samnitów548. Śmierć Aiona i objęcie rządów przez Radoalda. 45. Wokół zaś obozu porobili ukryte doły. który kierował księstwem przez pięćdziesiąt lat547. jak się wydaje. w dzis.136 44. śmierć Arichisa. pozostałych zaś przy życiu wrogów zmusił do pośpiesznego opuszczenia kraju. a następnie zaatakował. Król Rotari zajął wszystkie miasta rzymskie znajdujące się na brzegu morskim od etruskiego miasta Luna551 aż po granice z Frankami. 549 Starożytne Sipontum nad Adriatykiem w Apulii. 551 Dzis. aby ich zniszczyć. nastąpiła ok. zadając wielkie straty. Na wiadomość o tym szybko wyruszył Radoald i przemówił do Słowian w ich własnym języku550. Benewentyńczyków. gdzie zapewne mieli różnorakie kontaktu z pobliskimi Słowianami. Ruszyli na Aiona Słowianie i zabili go wraz z kilkoma innymi Longobardami.

Śmierć króla Rotariego i objęcie tronu przez Radoalda. W tej bitwie ze strony Rzymian zginęło osiem tysięcy żołnierzy. Następnie wybuchła zaraza choroby wierzbowej. Toteż kiedy w tym czasie przybyli Grecy557. Tenże książę wprawdzie z branką. wyżej IV 38. reszta zaś rzuciła się do ucieczki. aby złupić świątynię Michała Archanioła położoną na górze Garganus558. . 554 Dzis. przyp. 527. który rządził księstwem przez pięć lat. 47. 556 W 647 r. miał syna Romualda i dwie córki. -wsch. ale dziewczyną ze szlachetnego rodu. księciem zaś został jego brat Grimoald i przez dwadzieścia pięć lat dzierżył władzę w państwie Sainitów. Stoczył też bitwę z rzymską553 Rawenną nad rzeką Skultenna554. W Benewencie zmarł książę Radoald556. Śmierć księcia Radoalda i objęcie rządów przez jego brata Grimoalda. To jest bizantyńską. który w górnym biegu zwie się Scolteuno. W tym czasie w Rzymie miało miejsce wielkie trzęsienie ziemi. tak że nikt nie mógł rozpoznać swego zmarłego z powodu wielkiej opuchlizny. 46. po którym nastąpiła ogromna powódź555. w prowincji Emilia. dziś zwie się ją Monte Sant‟Angelo. 555 Wydarzenia te miały miejsce w epoce wcześniejszej. Panero.137 Opitergium552. 558 Właściwie w tej części gór Gargano (półwysep płd. uderzył na nich z wojskiem i zadał im śmiertelną klęskę. prawy dopływ Padu. Był to mąż bardzo wojowniczy i znakomity w każdej sprawie. miasto leżące między Tarwisium i Forum Iulii. 557 W niektórych kodeksach: Saraceni. Italii). Król Rotari odchodząc ze świata po 552 553 Zob. noszącą imię Ita.

tylekroć niby od silnego pięściarza otrzymywał cios w kark i padał na ziemię odrzucony do tyłu. jakie znalazł przy jego ciele. Rabusiowi ukazał się podczas snu św. Królowa Gundiperga. Rotari był arianinem i uważał tę religię za oficjalną. Rodoald. Klnę się na Chrystusa. który oglądał je na własne oczy. srebrem i draperią oraz bogato wyposażyła w poszczególne przedmioty. któremu 559 560 W 652 r. Jana Chrzciciela. 562 Monza. aby w obronie czystości swej pani mógł stoczyć pojedynek z oskarżycielem. Spoczęły w niej także jej zwłoki. Tak też się stało. Pochowano go przy kościele św. . córką Agilulfa i Teudelindy561. Jan i mocno go przestraszył. wspaniale ją ozdobiła złotem. Gundiperga (Gundeberga) była żoną Arioalda. objąwszy po śmierci ojca tron longobardzki. W pojedynku. bo wiadomość o tym wydarzeniu przekazał mi człowiek. Po pewnym czasie jakiś niegodziwiec powodowany żądzą posiadania otworzył nocą grób i ukradł wszystkie kosztowności. Jana. Kiedy przed mężem oskarżono ją o cudzołóstwo. mówiąc: „”Dlaczego odważyłeś się dotknąć ciała tego człowieka? Choć nie wyznawał on prawdziwej wiary560. wzniosła świątynię ku czci św. Vita Sancti Bertulfi. jej własny sługa Karellus uprosił króla. nie będziesz miał odtąd wstępu do mojej świątyni”. Ilekroć bowiem chciał wejść do kościoła św. że mówię prawdę. autora żyjącego w tym czasie. tak jak jej matka w Modicii562. 561 Wg Jonasa. jednak powierzył mi siebie tutaj. pozostawił tron longobardzki swemu synowi Rodoaldowi559. jednak nie przeszkadzał katolikom. Ponieważ dopuściłeś się tego czynu.138 siedemnastu latach i czterech miesiącach panowania. ożenił się z Gundipergą. Jana Chrzciciela w Ticinum.

a cesarzem mianowano Konstansa. 653 r. Konstantynowi oraz Heraklionowi. Śmierć Radoalda i objęcie tronu przez Ariperta. który jako Konstantyn III panował w latach 641-668. następnie rządy przejął piętnastoletni Heraklion. W sumie Rodoald rządził 6 miesięcy. drugi syn Herakliusza i panował przez sześć miesięcy. Powiadają też. za którego panowania właściwie rządziła państwem matka Martina. 48. pokonał oskarżyciela. co potwierdza Kronika Gothańska XI. syn Gundoalda. syna Konstantyna II. Konstantyn III panował trzy i pół miesiąca. objęcie tronu przez drugiego Konstantyna. 49. Kiedy odszedł z tego świata.139 przyglądali się wszyscy mieszkańcy. Śmierć cesarza Herakliusza i jego następcy. na tron wstąpił jego brat Konstantyn. Ster władzy przejął po nim Aripert.) synom. Na rozkaz senatu zostali okaleczeni i zesłani na Rodos. zgwałciwszy żonę pewnego Longobarda. Herakliusz bowiem zmarł w 641 r. 564 Wiadomości pochodzą od Bedy i nie zgadzają się z rzeczywistą chronologią. Po tym przywrócono królowej dawną godność. i przekazał władzę w tym samym roku (a nie dopiero ok. Konstantyna. W tych dniach po śmierci cesarza Herakliusza w Konstantynopolu władzę po nim przejął jego syn Herakliusz wraz z matką Martiną i rządził państwem przez dwa lata. Po jego zgonie godność cesarską otrzymał syn Konstantyn i dzierżył berło przez dwadzieścia osiem lat564. brat królowej Teudelindy. 563 Prawdopodobnie Paweł się pomylił i zamiast wyrazu menses (miesiące) użył wyrazu anni (lata). W Ticinum ufundował on świątynię Chrystusa Zbawiciela. że Rodoald. . którą udekorował różnymi ozdobami i odpowiednio zaopatrzył w dobra. zginął z jego ręki po siedmiu latach i pięciu miesiącach panowania563.

że przybyła tu do nas jakaś kobieta w zwykłym stroju”. . której szukacie. Był on współczesny cesarzowi Herakliuszowi. o króla Persji Chosroesa II Parwiza (590-628).140 50. powiedzcie waszemu królowi i panu. dał im następującą odpowiedź: „Wyznać musimy. wyruszyła z Persji i w ubraniu zwyczajnej kobiety z kilkoma zaufanymi przybyła do Konstantynopola powodowana miłością ku wierze chrześcijańskiej. Posłowie zaś na to rzekli: „Jeśli Wasza Wysokość pozwoli. op. że jeśli nie uwierzy w Chrystusa tak. matką chrzestną była cesarzowa. słyszeliśmy jedynie. IX). Kiedy dowiedział się o tym jej maż. zgodnie ze swym pragnieniem otrzymała chrzest. chcielibyśmy zobaczyć ową kobietę”. wyprawił posłów do cesarza w Konstantynopolu. Po kilku zaś dniach. Cesarz wyraził zgodę. jak ja uwierzyłam. W tym czasie Cesara. przy którym ojcem 565 Chodzi tu. jak i wszystkich obmyła woda chrztu. gdzie został przyjęty chętnie i z należną czcią. Następnie wraz ze wszystkimi wyznał wiarę w Chrystusa Pana i zarówno jego. z którym prowadził liczne wojny (por. że mąż jej poszukuje. Gdy usłyszał to cesarz. cit. ostatniego wielkiego króla Persji przed podbojem arabskim. Uroczyście ją tam przyjął sam cesarz. aby oddał mu żonę. król perski. Fredegar. Przybywszy do cesarza posłowie przekazali słowa króla perskiego królowej. On zaś niezwłocznie z sześćdziesięcioma tysiącami mężów przybył pokojowo do cesarza w Konstantynopolu. który o tej sprawie nic nie wiedział. jak się wydaje. nie będzie już mógł ze mną nigdy więcej dzielić małżeńskiego łoża”. Co dalej? Posłowie wrócili do kraju i przekazali swojemu królowi wszystko. Ona odpowiedziała im: „Idźcie. wnet też posłowie ją ujrzeli i padłszy ze czcią do jej stóp powiedzieli. O królowej perskiej Cesarze. że nic nam nie wiadomo o królowej. żona króla perskiego565. co usłyszeli.

zwłaszcza Origo. wziął żonę i w pełni radości podążył z powrotem do kraju. swym nieletnim synom568. przekazawszy tron Perktaritowi i Godepertowi. swoją siostrę. Pomiędzy braćmi. . a księciem w tym mieście został Atton. aby poprosił go o przyjście z pomocą. Teudelaupa – na 653. W tej sprawie Godepert wyprawił księcia Turynu Garibalda do Grimualda. i dzielną rękę. nie mówią o Perktaricie i Godepercie jako królach longobardzkich ani nie wspominają o podziale królestwa na dwie części. obdarowany przez cesarza licznymi podarunkami. Około tego czasu zmarł w Forum Iulii książę Grasulf566. syna Godiperta. W Ticinum po dziewięciu latach kierowania Longobardami zmarł Aripert567. 568 Inne źródła. możnego w tym czasie księcia Benewentu. Pod wpływem tych słów Grimuald zapłonął żądzą objęcia władzy nad Longobardami. Także w Spoleto pochowano Teudelaupa. za sprawą złośliwych ludzi. ma bowiem i wiek odpowiedni. Mianował księciem 566 Śmierć Grasulfa datuje się na lata 652-661. ażeby poszedł i sam przejął tron longobardzki. Umocniony w wierze katolickiej. objęcie tronu przez Grimoalda i zgładzenie księcia Garibalda. i bystry umysł. Lecz poseł działał zdradziecko przeciw swemu panu i zachęcał Grimualda. rozrywany przez niedorosłych braci. Godepert swoją królewską siedzibę miał w Ticinum. 51. że jeden brat usiłował zagarnąć królestwo drugiego. Periktarit zaś w Mediolanie. a rządy w jego księstwie przejął Agon.141 chrzestnym był sam cesarz. Śmierć Ariperta i jego następcy. Przyrzekł dać mu za żonę córkę królewską. 567 W 661 r. wybuchł tak wielki płomień niezgody.

powiedział mu. Cóż dalej? Kiedy nazajutrz doszło do rozmów i Grimuald witając Godeperta objął go ramieniem. natychmiast wyczuł że ów nosi zbroję pod szatami. Kiedy bowiem Grimuald dotarł na miejsce. Tenże sam mistrz oszustwa przybywszy do Grimualda powiedział. pozyskiwał sobie przyjaciół i pomocników w sprawie przejęcia tronu. wysłał do Ticinum Garibalda. 571 Dzis. aby pozyskał dla niego Longobardów z tych miejscowości. dano mu mieszkanie w pałacu. wysłał do Spoleto i Tuscji569. poradził Godepertowi. Toskania. że jest rzeczą godną. Garibald zaś. I tak też się stało. Kiedy Grimuald z silnym oddziałem żołnierzy przybył w pobliże Placencji571. Przybywszy do Godeperta. aby temuż Godepertowi doniósł o jego nadejściu. że jeśli się dobrze nie zabezpieczy. wyżej II 18. a sam z doborowym oddziałem ruszył w kierunku Ticinum.142 w Benewencie swego syna Romualda. zabije go mieczem Godepert. We wszystkich miastach. że Grimuald się zbliża. Dzielnie wywiązał się Transamund ze swego zadania i z licznymi wspólnikami spotkał się z nim w prowincji Emilia570. pozbawił go życia. grafa Kapui. aby Grimuald. Piacenza. gdzie Grimualdowi ma przygotować gościnę. Na pytanie Godeperta. otrzymał gościnę w pałacu. . twierdził. Transamunda zaś. że Grimuald chce go zgładzić. Niezwłocznie wyciągnąwszy miecz. dzis. Całe jego królestwo i potęgę wziął w swoje 569 570 Tuscia. aby na rozmowy z Grimualdem przyszedł w pancerzu pod szatami. Zob. przez które wiodła droga. poprzedniego posła Godeperta. siewca całej tej niegodziwości. Etruria. Garibald odpowiedział. który przybył tu w jego interesie i ma zamiar poślubić jego siostrę. który przyjdzie do niego na rozmowy – jak twierdził – w zbroi pod szatami.

co Godepert. Godepert miał już wtedy małego syna imieniem Raginpert. Rzucili się na niego strażnicy Garibalda. Opuszczoną żonę Rodelindę wraz z małym synkiem o imieniu Kunikpert Grimuald skazał na wygnanie do Benewentu. jednak wspaniale pomścił niesprawiedliwą śmierć swego pana Godeperta. że w święto wielkanocne książę Garibald udaje się do kościoła św. jakie powinien zanieść do Benewentu). Grimuald zresztą nie starał się go dosięgnąć. Jana na modlitwę. w której udzielano chrztów. Chociaż więc sam zginął. króla Awarów. zrzucił płaszcz i z całą mocą tymże mieczem uderzył go w kark. Rezydujący w Mediolanie Perktarit na wiadomość. kędy miał przechodzić Garibald. jako sprawca tak niecnych czynów niedługo cieszył się radością. Kiedy Garibald przechodził koło niego. lecz w czasie poselstwa dopuścił się także defraudacji. tak że jednym zamachem odciął mu głowę. Żył sobie w Turynie pewien mały człowieczek. z największym pośpiechem uciekł z kraju i udał się do Kakana. lewą ręką uchwycił się małego filaru podtrzymującego dach i pod płaszczem ukrył nagi miecz. Po tych wydarzeniach Garibald. Wiedział on. z którego poduszczenia i zabiegów to wszystko się stało (a nie tylko to uczynił. którego zabrali i potajemnie wychowywali zaufani ludzie Godeperta. . 572 Tu: część budynku kościelnego.143 władanie. zadali mu wiele ciosów i tak pozbawili życia. jako że miał do czynienia z małym chłopcem. nie dostarczając w całości darów. pochodzący z tej samej rodziny. że jego brat został zgładzony. Wszedł więc na chrzcielnicę w baptyserium572.

144 KSIĘGA V .

dzięki któremu uzyskał tron. ażeby wyruszył. nie chce bowiem. król Awarów wezwał Perktarita i oznajmił mu. Wojsko benewentyńskie. Unulf przyszedłszy do króla oznajmił mu. wysłał do tegoż Kakana posłów. ani z Grimualdem. Niektórych jednak żołnierzy zatrzymał u siebie na stałe. chcąc go powiadomić o swoim przybyciu. pojął za żonę córkę króla Ariperta. Grimuald umocniwszy się na tronie w Ticinum573. dokądkolwiek tylko pragnie. 179) w 663 r. Grimuald umocniwszy się na tronie wziął za żonę córkę króla Ariperta. króla Awarów. 576 Civitas Laudensis. Od I w. (F. już od dawna z nim zaręczoną. Kiedy Grimuald dowiedział się. którzy oznajmili. że Perktarit zbiegł do Scytii575 i przebywa u Kakana. aby z jego powodu powstała nieprzyjaźń między Awarami a Longobardami. jego powrót do Grimualda i powtórna ucieczka do Francji. wg Weitza (s. Ucieczka Perktarita. leżąca na północ od Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego. dopóki będzie gościł w swym kraju Perktarita. przydzielając im rozległe dobra. Zob. że jest on człowiekiem łagodnym. wyżej IV 51 575 Scytia. kraina zamieszkała przez Scytów. Po wysłuchaniu tych słów Perktarit udał się w drogę powrotną do Italii. do króla Grimualda. ziemie te zaczęto nazywać Sarmacją. 2. że nie może liczyć na dotychczasowy pokój ani z Longobardami. w Lombardii nad rzeką Addą. po Chr. najwierniejszego męża. Lodi. hojnie obdarował i odesłał do rodzinnego kraju. Ronsoroni). ponieważ słyszał. wysłał Unulfa. .145 1. której brata Godeperta pozbawił życia574. Wysłuchawszy tych słów. do Grimualda. Gdy przybył do miasta Lauda576. że przybył Perktarit ufny w jego 573 574 Pod koniec 662 r.

wszelkiego rodzaju wina i rozmaite napoje. zaczęły schodzić się do niego rzesze mieszkańców Ticinum. postanowił pozbawić go życia nazajutrz. ale król powstrzymał go łagodnie i wziął w ramiona. że jeśli zaraz nie pozbawi życia Perktarita. bo całe miasto – twierdzili – właśnie w tym celu się u niego zbiera. już to pozdrowić jako dawnego znajomego. chociaż mogłem żyć między poganami”. żebyś mógł żyć godnie”. wiedząc bowiem. Król. jaki mu przygotował król. Kiedy Perktarit przybył do gościnnego domu. zapomniał o przyrzeczeniu i dał się namówić do natychmiastowego zabójstwa niewinnego Perktarita. Na te słowa król dał przyrzeczenie. Perktarit przyszedł więc do Grimualda i chciał mu upaść do nóg. Ale czegóż to nie potrafią dokonać złe języki? Oto wkrótce przyszli do króla przewrotni pochlebcy i powiedzieli mu. Ponieważ jednak pora była już zbyt późna. iż skoro przybyłeś do mnie z ufnością. Wtedy rzekł do niego Perktarit: „Jestem twoim niewolnikiem. on sam straci królestwo i życie. już to aby go zobaczyć. nie doznasz żadnego zła i tak cię wyposażę. który mnie stworzył. Kiedy jeden ze świty jego ojca przyniósł owemu Perktaritowi królewskie . jak każe zwyczaj. aby się upił i tak straciwszy siły w całonocnej pijatyce.146 opiekę. iż jeśli powierza się jego opiece. ufny w twoją łagodność. Następnie udzielił mu gościny w przestronnym domu i kazał spokojnie odpoczywać po trudach dalekiej drogi. polecił także na koszt publiczny hojnie zaopatrywać go w żywność i wszystko. Pod wieczór zaś kazał mu przesłać różnorodne dania. co potrzebne jest do życia. nie mógł myśleć w ogóle o swoim ratunku. przybyłem upaść do twych stóp. Grimuald zbyt pospiesznie uwierzył tym słowom. nic mu się nie stanie. że jesteś chrześcijańskim i pobożnym mężem. złożył przysięgę i powiedział: „Przysięgam na Tego.

ażeby po ucieczce Perktarita – jak długo będzie to możliwe – wmawiał wszystkim. niby wiejskiego sługę. że chciwie opróżnił czarę. Wtedy Unulf zarzucił na grzbiet i kark Perktarita prześcieradła. Gdy uczta się skończyła i wszyscy się rozeszli. że król zamierza go zabić. ale skosztował tylko trochę wody ze srebrnego kielicha. aby wychylił całą czarę obiecał. że pan śpi w swojej sypialni. który do tego stopnia spił się winem. że król postanowił go zabić.147 jedzenie. a pozostał jedynie Perktarit. z góry i dołu okładał go kijem oraz popychał. poniewierając nim przy tym. Unulf rzekł: „Ten niegodziwy sługa urządził mi łoże w sypialni nietrzeźwego Perktarita. uradowany król powiedział: „Niech sobie pije ów pijaczyna. którzy przynieśli od króla różnego rodzaju napoje. prosili go w imieniu króla. że na cześć króla wypije ją do dna. Słudzy zaś donieśli królowi. zaczął go. aby przyniósł mu posłanie. pod pozorem oddania pokłonu wsadził głowę pod stół i w tajemnicy powiedział mu. odkryli temu ostatniemu swój plan i prosili. wypędzać za drzwi. Unulf i pokojowiec (vestiariusz) Perktarita (ci dwaj byli mu zawsze wierni). Kiedy stojący na straży królewscy zausznicy zapytali go. Ten natychmiast wysłał sługę do swego domu. w którym spał Perktarit. Niebawem król Grimuald skierował swoich ludzi do pilnowania domu. materac oraz niedźwiedzią skórę i zgodnie z umową. Ów przyrzekł uroczyście to zrobić. co to ma znaczyć. Gdy zaś ci. oraz polecił przygotować je koło łoża Perktarita. W żaden bowiem sposób nie powinien z niego uciec. Perktarit tymczasem szybko wezwał do siebie Unulfa i powiedział mu. tak że od tych pchnięć i uderzeń często upadał na ziemię. jutro bowiem to wino wypłynie z niego wraz z krwią”. Perktarit natychmiast polecił swojemu podczaszemu nalać do srebrnej czary jedynie trochę wody. . że leży niby trup.

148 Wystarczy, że do tego czasu znosiłem jego szaleństwa, odtąd już, dopóki żyć będzie pan i król, będę mieszkał we własnym domu”. Uwierzyli w prawdziwość jego słów i rozweseleni zrobili mu miejsce. Tak pozwolili odejść i jemu, i razem z nim Perktaritowi, którego wzięli za sługę, gdyż dla niepoznaki miał on okrytą głowę. W ten sposób odeszli, a w środku pozostał jedynie ów wierny pokojowiec, który zaryglował starannie drzwi. Unulf zaś spuścił Perktarita po linie z narożnego muru, leżącego od strony rzeki Ticinus i dał mu tylu towarzyszy, ilu tylko było można. Pochwyciwszy konie, jakie się znajdowały na pastwisku, jeszcze tej samej nocy wszyscy podążyli do miasta Asty577, gdzie mieszkali przyjaciele Perktarita, którzy aż do tej pory nie podporządkowali się Grimualdowi. Stąd Perktarit udał się jak najspieszniej do Turynu, a następnie przekroczył Granice Italii i przybył do kraju Franków. Tak oto wszechmocny i miłosierny Bóg wyrwał niewinnego człowieka z rąk śmierci i przed grzechem uchronił króla, pragnącego w swym sercu czynić dobrze. 3. O łaskawości króla Grimualda wobec Unulfa i pokojowca (vestiarius) Perktarita. Tymczasem król Grimuald mniemając, że Perktarit odpoczywa w domu gościnnym, kazał od tego domu aż do pałacu rozstawić szpaler ludzi. Przez jego środek Perktarit miał być przeprowadzony tak, aby nie miał żadnej możliwości ucieczki. Następnie król posłał ludzi, którzy mieli wezwać Perktarita do pałacu. Kiedy przyszli i zapukali do komnaty, w której – jak mniemali – spał, znajdujący się wewnątrz pokojowiec prosił ich słowami: „Miejcie nad nim litość i pozwólcie mu jeszcze trochę odpocząć, ponieważ utrudzony droga jeszcze pozostaje w
577

Asty zob. IV 40.

149 głębokim śnie”. Uspokoili się więc wysłannicy powiadamiając króla, że Perktarit śpi jeszcze bardzo twardo. Wtedy król rzekł: „Tak wczoraj wieczorem spił się winem, że dotąd nie może się zbudzić”. Niemniej kazał im wnet go obudzić i przyprowadzić do pałacu. Przybyli więc znów do drzwi komnaty, w której – jak sądzili – spał Perktarit i zaczęli mocniej pukać. Wtedy ów pokojowiec znów zaczął ich prosić, aby jeszcze trochę pozwolili Perktaritowi pospać. Rozzłościli się krzycząc, że już dość długo śpi ów pijak, a następnie nogami wyważyli drzwi i wszedłszy szukali Perktarita w łożu. Kiedy go nie znaleźli, przypuszczali, że poszedł do łazienki. Ale i tam go nie było. Zapytali więc pokojowca, co się stało z Perktaritem. Odpowiedział im, że uciekł. Chwycili go wtedy z wściekłością za włosy i bijąc powlekli do pałacu. Postawili następnie przed obliczem króla i powiedzieli, że skoro wiedział o ucieczce Perktarita, zasłużył sobie całkowicie na karę śmierci. Król jednak kazał go uwolnić i wypytywał po kolei, w jaki sposób Perktarit zbiegł. Ów opowiedział królowi wszystko tak, jak przebiegało. Wtedy król zwrócił się do obecnych i zapytał: „Na co, waszym zdaniem, zasłużył ten człowiek, dopuszczając się takiego czynu?” Wtedy wszyscy jednogłośnie odpowiedzieli, że godzien jest śmierci i wszelkich tortur. Na to król: „Klnę się na Tego, który mnie stworzył! Człowiek nie wahający się pójść na śmierć z wierności dla swojego pana zasłużył sobie na dobre traktowanie”. Następnie przyjął go do grona swoich pokojowców, zachęcając, by tak samo jemu dochował wierności jak Perktaritowi; przyobiecał mu też hojne dary. Kiedy król zapytał, co się stało z Unulfem, otrzyma odpowiedź, że uciekł do kościoła św. Michała Archanioła. Natychmiast wyprawił do niego posłańca, przez którego dał słowo, że nic złego go nie spotka,

150 jeśli tylko przybędzie ufny w jego opiekę. Unulf słysząc taką obietnicę króla, wnet przybył do pałacu i rzucił się królowi do stóp. ten zapytał go, w jaki sposób Perktarit zdołał się wydostać. Kiedy mu wszystko po kolei opowiedział, król pochwalił jego wierność i roztropność oraz wspaniałomyślnie pozwolił mu zachować cały dobytek i wszystko, co tylko mógł posiadać. 4. Grimuald pozwolił Unulfowi i pokojowcowi Perktarita udać się do tegoż Perktarita. Po jakimś czasie król zapytał Unulfa, czy chciałby w tych dniach być razem z Perktaritem. Ów rzekł pod przysięgą, że wolałby razem z Perktaritem umrzeć, niż żyć z dala od niego wśród największych nawet przyjemności. Wtedy król zapytał także owego pokojowca, czy byłoby mu przyjemnie mieszkać z nim w pałacu, czy też pędzić żywot z Perktaritem na wygnaniu. Kiedy ów odpowiedział mu podobnie jak Unulf, król przyjął życzliwie ich słowa i pochwalił wierność obu. Następnie kazał Unulfowi wziąć wszelki sprzęt i ruszyć bez przeszkód do Perktarita. W podobny sposób uwolnił także pokojowca. Dzięki łaskawości króla zabrali więc z sobą cały swój majątek i wsparci pomocą tegoż króla wyruszyli do kraju Franków, do swego umiłowanego Perktarita. 5. Wojna Grimualda z Frankami i jego zwycięstwo. W tym czasie wojsko frankońskie wkroczyło z Prowincji do Italii578. Przeciwko niemu wyruszył Grimuald na czele Longobardów i zwyciężył je dzięki podstępowi. Udając mianowicie ucieczkę przed jego atakiem, pozostawił bez jednego człowieka cały swój
578

Prowincja to Prowansalka; czas najazdu Franków na Italię nie jest pewny. Podaje się 663 r.

151 obóz razem z namiotami, mnóstwem wszelakiego dobra, szczególnie z zapasami dobrego wina. Gdy nadeszli Frankowie, pomyśleli, że Grimuald i Longobardowie pozostawili na pastwę losu cały obóz. Zaraz też pełni radości wszystko gorliwie zajęli i przygotowali sobie wspaniałą ucztę. Na skutek obfitego jedzenia i picia pogrążyli się we śnie; po północy uderzył na nich Grimuald i urządził im taką rzeź, że zaledwie kilku zdołało ujść śmierci i powrócić do ojczyzny. Miejsce, w którym stoczono bitwę nazywa się jeszcze dzisiaj Strumieniem Frankońskim579 i leży niedaleko murów Asty. 6. Cesarz Konstans przybył do Italii i obległ Benewent. W tych dniach580 cesarz Konstantyn, którego nazywa się także Konstansem581, zapragnął wyrwać Italię z rąk Longobardów. Opuścił więc Konstantynopol i maszerując wzdłuż brzegu morskiego przybył do Aten; stąd drogą morską dotarł do Tarentu. Najpierw jednak udał się do pewnego pustelnika, który – jak mówiono – miał w sobie proroczego ducha. Gorliwie wypytywał go, czy odniesie zwycięstwo i ujarzmi lud longobardzki mieszkający w Italii. Sługa Boży prosił o jedną noc, aby o to samo mógł się pomodlić do swego Pana. Rankiem zaś tak odpowiedział cesarzowi: „Nikt nie może teraz pokonać ludu longobardzkiego, ponieważ pewna królowa, która przybyła z obcej ziemi582 wzniosła w kraju Longobardów583 świątynię poświęconą Janowi
579 580

Rivus Francorum, dzis. Rifrancore. Wiosna 663 r. 581 Konstans II, syn Konstantyna III, cesarz bizantyński w latach 641-668. 582 Królowa Teudelinda (zob. IV 21.) 583 W mieście Monza (Modicia).

Nie mógł zaś zdobyć Agerencji585 z powodu jej obronnego położenia. książęcą władzę sprawował w nim podówczas Romuald. miał on prosić go o jak najszybsze przybycie i udzielenie skutecznej pomocy synowi oraz mieszkańcom Benewentu. Grimualda. wysłał natychmiast swego wychowawcę. Acerenza w prowincji Potenza. nad którymi sam przedtem sprawował opiekę. bogate miasto w Apulii. niby zwyczajna zapłata. dzis. kiedy świątynia ta będzie w pogardzie i wtedy zginie ten naród”. Lucernę584 zaś.152 Chrzcicielowi i dlatego św. iż to się wypełniło. ale niegodnym i cudzołożnym. 7. znalazł się w rękach niecnych ludzi. zdobył po zaciekłym szturmie. skąd zaś wkroczył do krainy benewentyńskiej i zajął niemal wszystkie miasta longobardzkie. jak ów kościół św. . Lucera w prowincji Foggia. Dowiedziawszy się o nadejściu cesarza. za Pad. Możemy potwierdzić. Cesarz Konstans. Następnie z całą potęgą obległ Benewent i gwałtownie zaczął go szturmować. jak powiedzieliśmy. bardzo jeszcze młody syn Grimualda. zburzył i niemal zrównał z ziemią. Starożytna Acheruntia. przybył do Tarentu. twierdzili bowiem. Grimuald na prośbę swego syna Romualda przybył do Benewentu. niosąc synowi pomoc. Podczas marszu wielu Longobardów opuściło go i udało się do swoich domów. Na tę wiadomość król Grimuald niezwłocznie ruszył z wojskiem w kierunku Benewentu. Jana zbudowany w miejscowości Modicia. Ale przyjdzie czas. Sesualda. przez które przechodził. Widzieliśmy bowiem na własne oczy przed upadkiem Longobardów. Jan nieustannie wstawia się za ludem longobardzkim. do ojca. to czcigodne miejsce nie zostało dane ludziom zasłużonym. że podąża do Benewentu 584 585 Dzis.

Grimuald. Cesarz przestraszył się i natychmiast zwołał naradę: chciał bowiem zawrzeć pokój z Romualdem. skąd przybywa. bo twój rodzic szybko przyjdzie do ciebie z pomocą. miał on stwierdzić. Sesualda. znalazłszy się w pobliżu. Otrzymawszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. miej nadzieję i nie lękaj się. wziąwszy jako zakładniczkę siostrę Romualda. Cesarz. . aby móc ruszyć do Neapolu. Kiedy Romuald nadbiegł. mój panie. co mu polecił. Chociaż z powodu szczupłości wojska nie odważył się spotkać w walce wręcz. Przeciwnie. Usłyszał odpowiedź. że król w ogóle nie przyjdzie. kazał podprowadzić pod mury i zagroził śmiercią. Wychowawca obiecał uczynić to. Jego zaś wychowawcę. Romualdzie. iż chce się zobaczyć z Romualdem. Jednak pod Benewentem wpadł on w ręce Greków. cesarz zawarł z nim pokój. często jednak z lekko uzbrojonymi młodzieńcami robił wypady na obóz nieprzyjacielski i wyrządzał mu wielkie szkody. odstąpił od Benewentu. wysłał do syna wspomnianego wyżej wychowawcę. aby powiadomić go o swoim przybyciu. Sesuald tak rzekł do niego: „Bądź wytrwały. które mężnie odpierał Romuald wraz z Benewentyńczykami. którzy odstawili go do cesarza. Tymczasem wojsko cesarskie za pomocą różnych machin przypuszczało gwałtowne szturmy na Benewent. jeśli coś powie Romualdowi albo mieszkańcom o nadejściu Grimualda586.153 ograbiwszy pałac i wcale nie ma zamiaru powrócić. że przybywa od króla Grimualda i że król ten zbliża się tu w szybkim marszu. Wiedz 586 Opowiadanie to nie bardzo harmonizuje z zawartym wyżej pokojem i prawdopodobnie powi nno poprzedzać układ pokojowy. Podszedłszy pod mury powiedział. 8. Ów zapytał go. Ojciec zaś. której było na imię Giza.

miasto w prowincji Avellino (Abellinum) w Kampanii. nazwiskiem Saburrus. ucięt o mu głowę na rozkaz cesarza i wrzucono ją do miasta za pomocą machiny zwanej petraria588. . Dajcie mi tylko część waszego wojska. gdzie stanął obozem. Cesarz. 10. Romuald: „Nie potrzebujecie. Otrzymawszy to wojsko. w miejscu noszącym aż do dziś nazwę Pugna (Bitwa). Wojsko cesarskie pobił graf Kapui. że tej nocy stoi on z silną armią nad rzeką Sangrą587. ojcze. Romuald kazał przynieść tę głowę do siebie. Po przybyciu cesarza do Neapolu jeden z jego wysokich urzędników. 588 Petraria. udał się do miejscowości zwanej Forinus590. ucałował ją ze łzami w oczach i polecił pochować w godnym miejscu. a gdy tylko 587 Rzeka w środkowej Italii w prowincji Abruzjo wpadająca do Adriatyku. przy ujściu rzeki Kaloris589. 589 Dzis. którego cesarz wysłał z dwudziestoma tysiącami żołnierzy. Dowiedział się o tym Grimuald. bojąc się rychłego nadejścia króla Grimualda. 590 Forino. Italii. gdyż ten wiarołomny naród nie zostawi mnie przy życiu”. który w tym czasie dotarł do Benewentu i chciał wyruszyć przeciw niemu. wyruszać. Na to rzekł syn. 9. miej litość nad moją żoną i dziećmi. Calore. Gdy to wypowiedział. będę walczył przeciw wrogom z pomocą Bożą.154 bowiem. rzekomo prosił cesarza o dwadzieścia tysięcy żołnierzy i uroczyście przyrzekł. odstąpił od oblężenia Benewentu i podążył do Neapolu. Jego wojsko doznało wszakże wielkiej porażki z rąk grafa Kapui. dopływ rzeki Volturno w płd. Tylko zaklinam cię. rodzaj katapulty miotającej głazy (petrae). wpadającej do Morza Tyrreńskiego. Romuald odniósł zwycięstwo nad Saburrem. Mitoli. że z nimi odniesie zwycięstwo nad Romualdem.

spadnie na wasz majestat większa chwała”. Zanim przystąpił do bitwy. O krzywdach wyrządzonych Rzymianom przez cesarza Konstantyna. Tak więc Saburrus powrócił z nielicznym wojskiem i zamiast obiecanej cesarzowi chwały zwycięstwa nad Longobardami. jeden żołnierz z królewskiego wojska. całą wściekłość skierował na swoich. toteż rzuciło się ono do ucieczki. w jaki sposób został zgładzony. ponosząc całkowitą klęskę. Romuald wziął część ojcowskiego wojska i tyleż samo ludzi spośród swoich oraz podążył na spotkanie z Saburrem. Cesarz Konstans tymczasem. Cesarz wszedł do Stolicy Piotrowej. chwycił tę lancę w obie ręce i z całej siły przeszył pewnego Greczyna. imieniem Amalongus. . Gdy obydwa szyki walczyły ze sobą zajadle. następnie oderwał go od siodła. a Romualdowi i Longobardom przyniosło zwycięstwo. 11. nie mogąc nic zdziałać przeciw Longobardom. niosąc ze sobą w darze paliusz 591 Papież w latach 657-672. Romuald zaś. który zwykle nosił lancę królewską. przez co sprawił ojcu radość.155 ich zwyciężę. na cztery strony kazał zadąć w trąby. Sześć mil przed miastem wyszedł mu na spotkanie papież Witalian591 wraz z kapłanami i ludem rzymskim. Opuścił Neapol i udał się do Rzymu. powrócił w triumfie do Benewentu. W taki oto sposób zgotowało dla siebie śmierć. Widok ten wywoła wielkie przerażenie w wojsku greckim. przyniósł hańbę przegranej bitwy. a wszystkich uwolnił od strachu przed wrogiem i zapewnił im bezpieczeństwo. o złupieniu przez niego poszczególnych regionów i o tym. Tak się też stało. odniósłszy zwycięstwo nad wrogiem. to jest na Rzymian. a następnie natarł na niego z całą mocą. na którym ów jechał i uniósł w powietrze ponad swoją głową..

. ale nie uzyskał zgody wojska ze Wschodu. 12. o jakim przedtem w ogóle nie słyszano. do 668 r. 596 Cesarz zginął w wyniku spisku dowódców. Lecz i wiele innych niesłychanych udręk musieli znieść mieszkańcy tych regionów. a także w Istrii. a stąd drogą lądową udał się do Regium593. bo zginął podczas kąpieli z rąk własnych ludzi596. Następnie powrócił do Neapolu. Cesarz pozostawał zaś na Sycylii od siódmej do dwunastej indykcji595. od 663/664 r. kazał zebrać wszystkie starożytne pomniki ze spiżu. bo nawet odrywał żony od mężów i dzieci od rodziców. W czasie siódmej indykcji594 przeprawił się na Sycylię i zamieszkał w Syrakuzach. zbudowany ku czci wszystkich bogów. mieszkańców i właścicieli Kalabrii. jakie pozostawał w Rzymie. Ale przez dwanaście dni. wyżej IV 36. w końcu jednak poniósł karę za ogrom tak wielkich krzywd. Wyruszyli więc przeciwko niemu żołnierze stacjonujący w Italii. Panowanie i śmierć Mecetiusa. 595 Tj. dawny Panteon. Zabrał stamtąd miedziane pokrycie dachu i wysłał je razem z innymi ozdobami do Konstantynopola. gdzie za pozwoleniem poprzednich cesarzy znajdowało się miejsce kultu wszystkich męczenników592. Po zabójstwie Konstansa na Sycylii władzę w Syrakuzach zagarnął Mecetius. Miasto w Kalabrii.156 utkany ze złota. Z rozkazu cesarza i z greckiej chciwości zabierano ze świętych przybytków Bożych naczynia i skarby kościelne. 594 W latach 663-664. Sycylii i Sardynii poddał tak wielkiemu uciskowi. które służyły jako ozdoba miasta. ludność. w Kampanii oraz 592 593 Zob. tak że nawet stracili nadzieję na zachowanie życia. Ogołocił także świątynię Maryi Panny.

Aleksandria zaś padła w 647 r. tak że tylko nieliczni zdołali ujść z życiem. Niezwykłe o tej porze ulewy i burze. Zajęli też Syrakuzy. 14. siostry Romualda. Śmierć Gizy. którą – jak powiedzieliśmy wyżej – zabrano z Benewentu jako zakładniczkę. wraz z nimi wysłano także głowę samozwańczego cesarza. Przybywszy do Syrakuzy pozbawili go życia. gdzie urządzili wielką rzeź wśród mieszkańców. którzy zajęli już Aleksandrię i Egipt597. 13. Saraceni unieśli ze sobą bogate łupy i zabrali te wszystkie różnorodne dzieła sztuki wykonane w spiżu. przybyła na Sycylię i tam zmarła. 598 Na początku 669 r. co zagrabił z Rzymu cesarz Konstans.157 w Afryce i na Sardynii. W tym także roku warzywa. jakich nikt dotąd nie pamiętał.. . Saraceni przybywszy z Aleksandrii złupili Sycylię i unieśli ze sobą wszystko. I tak obładowani wrócili do Aleksandrii. które cesarz Konstans wywiózł z Rzymu. Córka królewska599. 599 Chodzi o Gizę. Na wiadomość o tym Saraceni. chroniąc się w bardzo warownych miejscach i w wysokich górach. Zgładzili także wielu spośród jego zwolenników i ich ciała wywieźli do Konstantynopola. od uderzeń piorunów zginęło bardzo wiele ludzi i zwierząt. których nie 597 Saraceni najechali na Egipt w 641 r. wsiedli natychmiast na liczne okręty i najechali Sycylię598. W tym czasie wystąpiły tak wielkie opady deszczu i tak wielkie burze. 15. siostrę Romualda (zob. wyżej V 8).

który dzielnie mu pomagał w zdobyciu tronu. kiedy wyruszał do Benewentu. Transamundowi. po Attonie. wyżej IV 50. ograbił skarbiec kościoła akwilejskiego i powrócił do siebie. że król już nie wróci. drugą siostrę Romualda. wyrwawszy z rąk Greków Benewent wraz z całą prowincją. jego zastępcą na stolicy książęcej został Agon. Po śmierci Agona księciem w Forum Iulii mianowano Lupusa. jak wyżej wspominaliśmy601. . leżącą niedaleko Akwilei. 17. Lupus pod nieobecność króla rządził w Ticinum jak udzielny władca.158 można było zebrać z powodu deszczów. da za żonę swoją córkę. a po nim księciem został Lupus. Jeszcze dzisiaj pewien Dom. o którym wyżej mówiliśmy600. Tenże Lupus przez groblę zbudowaną na morzu w czasach starożytnych wtargnął z konnica na wyspę Gradus. zbudowany w Forum Iulii nosi nazwę domu Agona. Temu Lupusowi Grimuald pozostawił w opiece swój pałac. 18. Następnie powrócił do Ticinum. 16. Grimuald ustanowił księciem w Spoleto Transamunda i oddał mu za żonę swoją córkę. oraz uczynił go księciem Spoleto. księcia Forum Iulii. wyżej IV 50. udał się do Forum Iulii wiedząc. Tymczasem król Grimuald. złupił miasto. Zob. postanowił wrócić do swego pałacu w Ticinum. że nie będą mu się podobały jego 600 601 Zob. Gdy zaś król powrócił. Po Grasulfie księstwo w Forum Iulii otrzymał Agon. Po śmierci Grasulfa. długoletniemu grafowi Kapui. ponieważ uważał. wypuściły na nowo korzenie i wyrosły całkiem dojrzałe. Książę Lupus podniósł bunt przeciw Grimualdowi.

. co napotkali. 20. Dlatego poprosił króla Awarów. Kakana. Tak się też stało. W drugim dniu już wielu jego żołnierzy zostało rannych lub poległo. świadom swej nieprawości. uczestnicy tej bitwy. ci zaś. Wreszcie po trzech dniach Grimuald polecił im. Grimuald nie chciał doprowadzić do wojny domowej między Longobardami.159 niesprawiedliwe czyny. aby zaprzestali siać spustoszenie. że mogli tylko ratować się ucieczką. Śmierć księcia Lupusa i złupienie krainy Forum Iulii przez Awarów. podniósł bunt przeciw królowi. Na to wyprawili do Grimualda posłów oznajmiając. Tam poległ książę Lupus. Awarowie rozbiegli się po całym terenie. stojącym na czele Forojuliańczyków. którą opanowali własnym orężem. 602 Fluvius Frigidus w dolinie Wippach (Vipacco) w prowincji Krain (Waitz). że nie opuszczą ziemi forojuliańskiej. niemniej jednak pokonał wojsko Kakana i zebrał bogate łupy. Jak nam przekazali starzy ludzie. księciu Forum Iulii i zniszczył go swym orężem. wg innych miejsce trudne do zlokalizowania. trwała walka trzy dni. grabili lub palili wszystko. by ruszy z wojskiem przeciwko Lupusowi. a spośród jego ludzi zaledwie kilku odniosło rany. W pierwszym dniu pokonał Lupus silna armię nieprzyjacielską. Tenże książę prowadził wojnę z Awarami. W Forum Iulii. schronili się w warowne mury. W trzecim zaś dniu większość jego żołnierzy odniosła rany lub znalazła śmierć. podobnie zresztą śmierć poniosło wielu Awarów. którzy pozostali przy życiu. 19. W czwartym dniu zwycięzcy ujrzeli tak wielkie chmary nieprzyjaciół. Przybył Kakan z wielkim wojskiem i w miejscowości Flowius602 starł się z Lupusem.

aby wypędzić Awarów ze swego kraju. kazał przez te kilka dni maszerować przed oczyma posłów. O Arnefricie. Ta pierwsza miejscowość leżąca nad Dunajem między Wiedniem a Bratysławą. Później powrócił ze Słowianami. później siedziba namiestnika rzymskiego w Panonii. aby między Carnuntum a Carantanum istniał jakiś związek. jeśli szybko nie wyjdą z krainy forojuliańskiej”.160 21. Ponieważ miał mało wojska. Karyntia. 22. Wtedy tak do nich powiedział Grimuald: „Cała tą potęgą wojskową. tym samym żołnierzom. Kiedy Lupus zginął w sposób. była miastem celtyckim. że zastępy Longobardów są nieprzeliczone. jaką tu widzicie. jaki wyżej przedstawiliśmy. Posłowie Awarów. księstwem forojuliańskim pragnął po ojcu rządzić syn Arnefrit603. gdzie osiedliło się słowiańskie plemię Słoweńców. tak jak gdyby przybywały stale nowe oddziały. synu Lupusa. niezwłocznie uderzę na Kakana i Awarów. co widzieli i słyszeli. którzy patrzyli wprawdzie na to samo wojsko. Bał się jednak potęgi króla Grimualda i uciekł do słowiańskiego Karnuntum. chcąc niejako dzięki ich sile odzyskać 603 604 Warnefrid. Carantana lub Marca di Carantania to dzis. które niepoprawnie nazywają Karantanum604. tylko przebranym w różny strój i wyposażonym w różną broń. Na środku równiny urządził obóz oraz miejsce gościnne dla awarskich posłów. jak przebiegle Grimuald wyparł Awarów. uwierzyli. . Kiedy posłowie Awarów przekazali swemu królowi to. Wtedy Grimuald zmuszony koniecznością zaczął jednoczyć wojsko. Styria i Karniola. Mało prawdopodobne. ten wnet z całym wojskiem wycofał się do swojego królestwa. O tym. ale maszerujące stale w różnym odzieniu. nie chcących opuścić Forum Iulii.

Bóg tak napełnił ich strachem. do swoich domów. w czasie ataku Forojuliańczyków. Nimis w prowincji Udine. że bardziej myśleli o ucieczce niż o walce. to jest składającym się z dwudziestu pięciu mężów. że książę Wektari poprzedniego dnia wieczorem powrócił z Ticinum. Dlatego wyruszył przeciwko nim jedynie z małym oddziałem. Kiedy Słowianie posłyszeli. Kolejnym księciem Forum Iulii został Wektari. Ponieważ jego komesi wrócili. 608 Most de Schiavi w pobliżu Św. przestraszyli się i zaczęli wołać. księciu Forum Iulii i jego zwycięstwie nad Słowianami. Słowianie zobaczywszy go z tak nielicznymi siłami zaśmiali się i rzekli. jak zwykle. może Brossana. rodem z Wicencji606. położonej niedaleko Forum Iulii. O Wektarim. Słowianie rozpoznali w nim księcia Wektariego. przedmieście Cividale. głowę zaś miał łysa. Gdy zbliżył się do mostu na rzece Natiso608. 23. że udał się on do Ticinum. że przyszedł Wektari. człowiek dobroduszny. o czym Słowianie nie wiedzieli. . lecz zginął w warowni Nemas605 niedaleko Forum Iulii. Natiso (dzis. zdjął szyszak z głowy i pokazał Słowianom swoją twarz. gdzie Słowianie obozowali. może wreszcie Prosasco u źródeł rzeki Natiso. 607 Może dzisiejsza Brischis w pobliżu Cividale. który łagodnie rządził swymi poddanymi. Miasto na wschód od Werony.161 księstwo. że to patriarcha z klerykami przybył przeciwko nim. Piotra de Schiavi. Notis) płynie przez Cividale i wpada do Adriatyku na wschód od Akwilei. wiadomość o Słowianach dotarła tylko do niego. zebrali silny oddział i chcieli uderzyć na miasto Forum Iulii. Wtedy uderzył w nich Wektari z niewielką liczbą ludzi 605 606 Dzis. Przybyli więc i rozbili obóz w miejscowości zwanej Broksas607. Stało się tak na skutek Boskiego zrządzenia.

Zburzył także Forum Populi609. A było to tak. że z pięciu tysięcy żołnierzy tylko niewielu zdołało ujść z życiem. gdy przedsięwziął wyprawę do Benewentu. Bardi w prowincji Parma (jak sądzi Waitz). o którym mówiliśmy. Król Grimuald pomścił swoje krzywdy na wszystkich. by chodziło z dzis. 26. uderzył niespodziewanie na 609 Może Forum Popili. po którym władzę objął Landari. miasto rzymskie. jego córkę Teuderadę król Grimuald dał za żonę swemu synowi Romualdowi. dzis. W czasie Wielkiego Postu całkiem nieoczekiwanie dla Rzymian wkroczył do Etrurii przez Alpy Bardońskie610 i w Wielką Sobotę. Ten miał z nią trzech synów. Po tymże Wektarim książęcą stolice w Forum Iulii otrzymał Landari. Śmierć Wiktariego. Raczej mowa tu o górze Bardone. a kiedy ten zmarł. którzy nim gardzili. 25. nie wydaje się. a po nim otrzymał księstwo Rodoald. Gisulfa i Arichisa. księciem został Rodoald. 610 Trudne do zlokalizowania. Gdy zginął książę Lupus. a mianowicie: Grimualda. Grimuald skojarzył córkę księcia Lupusa ze swoim synem Romualdem. . Forlimpopoli w prowincji Forli. którego mieszkańcy wyrządzili mu różnego rodzaju krzywdy podczas wyprawy do Benewentu oraz często obrażali jego posłów podążających do Benewentu lub stamtąd wracających. który rządził w Benewencie. którzy opuścili go. Król Grimuald zemścił się na tych. Król Grimuald zburzył Forum Populi.162 i zadał im tak wielką klęskę. 27. 24. na południe od Rawenny. kiedy udzielano chrztu.

Grimuald żywił niemałą nienawiść do Rzymian za to. Tasona i Kakkona611. wyżej II 13 614 Dzis. I owo miasto zostawił w takim stanie. Boiano w prowincji Campobasso. Nienawiść Grimualda do Rzymian. Zburzył więc doszczętnie miasto Opitergium612. dotąd opuszczone. Tarwisium i Cenedę613. 28. zob. 616 Starożytne Aesernia. Oderzo zostało zburzone pierwszy raz przez Rotariego. Isernia. że nawet dzisiaj niewielu liczy ono mieszkańców. dzis. zob. 611 612 Zob. . Isernię616 i inne miasta wraz z przylegającymi do nich ziemiami. O księciu Bułgarskim Alzekonie i o tym. w którym oni zginęli. że wymordował nawet diakonów. któremu obiecał swoje usługi w zamian za możliwość zamieszkania w jego kraju. Król zaś skierował go do syna Romualda w Benewencie oraz polecił przydzielić Alzekonowi i jego ludziom miejsce. udzielających niemowlętom chrztu przy chrzcielnicy. jego zaś terytorium podzielił pomiędzy miasta Forum Iulii. Następnie udał się do króla Grimualda. w kraju Sainitów nad górnym Wolturnem. a mianowicie Sepinum614. Sepino w prowincji Campobasso. 29. Romuald przyjął ich chętnie i oddał im rozległe tereny. W tym czasie książę bułgarski Alzekon z niewiadomej przyczyny opuścił swój naród i w sposób pokojowy wkroczył do Italii z całym wojskiem swojego księstwa. Bowanium615. wyżej IV 38. gdzie mogliby się osiedlić. wyżej IV 45.163 wspomniane miasto i taka urządził w nim rzeź. w jaki sposób wraz ze swoimi otrzymał władzę w Benewencie. 613 Cenede. 615 Dzis. że kiedyś fałszywie przysięgając dopuścili się zdrady jego braci.

mężów bardzo uczonych. Kometa i dzieła papieża Dona. 31. Po śmierci cesarza Konstansa na Sycylii. Ci ludzie aż do dnia dzisiejszego mieszkają na tych terenach i. przez ile lat powinno się za dany grzech pokutować. W czasie panowania Konstantyna papież Witalian wysłał do Brytanii biskupa Teodora620 i opata Hadriana621. sprawowali funkcje sądownicze i policyjne. którzy do licznych kościołów angielskich wnieśli bogactwo nauki kościelnej. chociaż mówią po łacinie. PL XCIX). która niebawem zawróciła w tym samym kierunku i tam zniknęła. lecz gastaldem617. 618 Zob. Wspomniano tu jego dzieło Poenitentiale (Migne. . Arcybiskup Teodor w znakomitym traktacie z wielką przezornością określił kary za grzechy. wyżej V 11. 619 Konstantyn IV rządził w latach 668-685. 620 Teodor z Tarsu (ok. nie zapomnieli jednak własnej mowy. uzurpatora Mezecjusza. a mianowicie. 621 Opat Hadrian kierował w Canterbury szkołą założoną przez arcybiskupa Teodora. Po śmierci tyrana Mezencjusza na rzymskim tronie Konstansa zasiadł cesarz Konstantyn. W sierpniu następnego roku ukazała się na wschodzie niezwykle jasna kometa. o czym wyżej powiedzieliśmy618 i po ukaraniu jego następcy. władzę w Imperium Rzymskim przejął Konstantyn. 30. syn cesarza Konstansa i rządził przez siedemnaście lat619. siejąc spustoszenie wśród ludności 617 Gastaldowie zarządzali dobrami królewskimi.164 Samemu zaś Alzekonowi zmienił nazwę piastowanej godności i kazał zwać się nie księciem. 602-690) był arcybiskupem Canterbury w latach 668-688. Zaraz też przyszła ze wschodu wielka zaraza.

Śmierć króla Grimualda. 622 623 Donnus (Domnus albo Donus) był papieżem w latach 676 -678. . 624 Prawdopodobnie chodzi o Dagiperta II. Tutaj zajął tron longobardzki po roku i trzech miesiącach od śmierci króla Ariperta. On to do Edyktu króla Rotariego dorzucił kilka paragrafów. Grimuald w dziewięć dni po upuszczeniu mu krwi z żył. i nie mógł z nim zawrzeć pokoju. Piotra w Rzymie zwane Rajem623. Sprawował rządy przez dziewięć lat i pozostawił je nieletniemu synowi Garibaldowi. z którym król Grimuald zawarł trwały układ pokojowy. miał łysą głowę lecz bujną brodę. Podobno lekarze przyłożyli mu lekarstwa z trucizną i tak zgasili jego życie. który sam postawił w Ticinum. Po łac. pękła mu żyła na ramieniu. LXXX). kunsztownie wyłożył wspaniałymi i wielkimi płytami z marmuru miejsce przed bazyliką św. jakie wydały mu się pożyteczne. papież Kościoła rzymskiego. króla Austrasii (674679). Kiedy wziął łuk i usiłował ustrzelić gołębia. niezwykle odważny.165 rzymskiej. opuścił Galię i postanowił udać się na Wyspę Brytyjską i do króla Sasów. Ambrożego Wyznawcy. Grimuald jednak zmarł w 671 r. wyróżniał się zarówno w radzie. Paradisus (Lib. W tych dniach Domnus622. Był fizycznie bardzo silny. jak i w czynie. Ponieważ przebywający wtedy w kraju Franków Perktarit lękał się potęgi Grimualda. Jego ciało pochowano w kościele św. znalazł się w swoim pałacu. W tym czasie królestwem Franków w Galii władał Dagipert624. powrót Perktarita i jego panowanie. 32. 33. Periktarit postanowił udać się do państwa Sasów w Brytanii. Mógł to uczynić Perktarit. którego urodziła mu córka króla Ariperta. pontif.

ów ktoś dorzucił: „Powiedzcie mu. gdyż mija trzeci dzień. która przylega do rzeki. aby popłynąć na Wyspę Brytyjską do królestwa Sasów. Na te słowa Perktarit natychmiast zawrócił. Kiedy odpowiedziano. Powrócił więc do Ticinum i po odsunięciu od tronu nieletniego Garibalda. jaki on wzniósł i jaki zbudowała jego królewska małżonka. Królowa Rodelinda zaś ufundowała za murami tegoż Ticinum wspaniały 625 Zob. w tej części. Zgromadził w nim liczne dziewice i zaopatrzył go w majątek oraz wszelkiego rodzaju kosztowności. wyżej IV 51. 34. przez wszystkich Longobardów obwołany został królem. . Po objęciu władzy wzniósł klasztor w Ticinum.166 Perktarit zatem. wyznania katolickiego. gdzie już u granic Italii czekała na niego cała służba pałacowa i cała świta królewska oraz rzesze Longobardów. jak ktoś woła pytając. że wiadomość ta pochodzi nie od człowieka. Dobiwszy do brzegu. Agaty – dziewicy i męczenniczki. czy Perktarit znajduje się na tym okręcie. w trzecim miesiącu po śmierci Grimualda. Był on zaś mężem pobożnym. od którego rozpoczęliśmy opowieść. ale od Boga. nie mógł jednak znaleźć osoby. Następnie podążył do ojczyzny. skąd niegdyś musiał uciekać. Natychmiast też posłał ludzi do Benewentu i kazał sprowadzić do siebie żonę Rodelindę i syna Kunikperta625. że Perktarit tam się znajduje. opuścił Galię i wsiadł na okręt. usłyszano od brzegu. aby powrócił do ojczyzny. mocno przestrzegał sprawiedliwości i hojnie rozdawał jałmużny ubogim. Klasztor. która oznajmiła mu śmierć Grimualda i zrozumiał stąd. Nazwał go Nowym Klasztorem i poświęcił Panu i Zbawcy swemu na cześć św. Kiedy już wypłynął na morze. jak Grimuald zszedł z tego świata”.

Bolzano. którego sobie przybrał jako współrządcę. gdzie zginęła osoba droga ich sercu. zwany kościołem Przy Żerdziach626 i przyozdobiła go godnymi podziwu dziełami sztuki. Pierwszy bunt Alachisa. 629 Dzis. Perktarit po siedmiu latach samodzielnych rządów przybrał sobie w ósmym roku627 jako współrządcę syna Kunikperta. jego krewni wbijali pomiędzy swoje groby żerdź. Nazywano go zaś kościołem „przy żerdziach” dlatego. czy w jakiejś innej sytuacji stracił życie. . Alachis odniósłszy nad nim wspaniałe zwycięstwo. który zburzył pokój w państwie longobardzkim i sprowadził wielkie nieszczęścia na jego ludność. Perktarit rządził w latach 671-688. zwanym u nich grafem628.167 kościół Bożej Rodzicielki. czy to na wojnie. o ile oczywiście znali miejsce jej spoczynku. W 679-680. Jako książę Trydentu prowadził wojnę z komesem bawarskim. zwracając go w kierunku tego miejsca. Perktarit i panowanie Kunikperta. jego syna. na której wierzchołku zawieszali drewnianego gołębia. Sprawował on na prowincji władzę sądowniczą i wojskową. że niegdyś stały tam wzbite w ziemię żerdzie. w jaki sposób uzyskał przebaczenie. czyli drągi. Obaj pędzili błogie życie i wszędzie wokoło panował pokój. z którym razem panował przez dziesięć lat. 36. jeśli ktoś w jakiejś stronie. o tym. wbił się w pychę: podniósł rękę nawet na swego króla Perktarita i 626 627 Sancta Martia in Pertica zburzony w 1815 r. 628 Graf to tyle co książę u Longobardów. Zgodnie zaś ze zwyczajem Longobardów. Wtedy jednak przeciw niemu powstał syn nieprawości imieniem Alachis. który zarządzał Buzanum629 i innymi grodami. 35.

. Alachis uczynił niespodziewanie wypad z miasta. łagodny i miły dla wszystkich. Pewnego razu zobaczyła ona w łazience Teodotę. tyle razy jego syn. zszedł z tego świata. Po osiemnastu latach panowania. którego przedtem był przyjacielem. a później razem z synem. powstrzymywał go od tego zamiaru twierdząc. Tymczasem król Kunikpert pojął za żonę Hermelindę. Perktarit obawiał się. że Kunikpert daje swemu wrogowi środki do opanowania tronu i działa na własną zgubę. Perktarit był słusznego wzrostu. W Mieście Breksji zawsze żyło wielu znakomitych Longobardów. powrócił do łask króla Perktarita. jedyny w historii Longobardów przykład przyznania dwóch księstw tej samej osobie. Później jednak. Przeciwko niemu wyruszył król Perktarit i obległ go z zewnątrz. aby przyznał mu także księstwo Breksji630. nierządny czyn Teodory.168 zagrzewając do buntu obwarował się w zamku trydenckim. najpierw samodzielnie. który wzniósł jego rodzic Aripert. Ile razy król chciał go zgładzić. korpulentny. dziewczynę ze znakomitego rodu rzymskiego. zniszczył obóz królewski. W tych dniach król Perktarit zbudował bezpośrednio przy pałacu wspaniałą bramę. Ojciec sprzeciwiał się temu mówiąc. o pięknych blond włosach sięgających niemal samych stóp. że w przyszłości stanie się on wiernym poddanym. Śmierć Perktarita i panowanie Kunikperta. Pochwaliła 630 Brescia. 37. niezwykle kształtną. zwaną Bramą Pałacową. Kunikpert. za sprawą królewskiego syna. a jego ciało pochowano przy kościele Zbawiciela. pochodzącą z plemienia anglosaskiego. Kunikperta. że z ich pomocą Alachis może się stać zbyt potężny. a samego króla zmusił do ucieczki. Nie przestawał też prosić ojca.

. W tym czasie biskupem Kościoła ticyneńskiego był Damian. Znalazł pomocników w osobach Aldona i Grausona. 631 Po łac. Kiedy Kunikpert się o tym dowiedział. Alachis wkroczył do pałacu Kunikperta. 38. jaką od dawna już nosił w sercu. Na wszystkich. nauki humanistyczne) rozumiano w średniowieczu nauki wchodzące w zakres trivium . być może chodzi tu o zalesiony teren nad rzeką Orba wpadającą do Bormidy. nadzwyczaj świątobliwy. który znajdował się w Ticinum i został nazwany jej imieniem632. zapałał jednak wielką miłością do tej dziewczyny. mąż Boży. a także wśród wielu innych Longobardów. 632 Klasztor św. zwany później della Posterla. Później zaś umieścił ją w klasztorze. polecił młodziutkiej Teodocie przyjść do siebie i spędził z nią noc.169 jej piękność przed swoi mężem. który nie zdradzając. przyszły ciężkie chwile. że mowa żony zrobiła na nim wrażenie. 635 Przez artes liberales (sztuki wyzwolone. 633 Około 690 r. mieszkańców Breksji. Alachis postanowił popełnić niegodziwość. królem Kunikpertem. Zapomniał o wielkich dobrodziejstwach. Komum. miasto nad jez. Pewnego razu wyruszył na łowy do lasu zwanego „Miasto”631 i kazał swojej żonie Hermenelindzie pójść tam razem z sobą. zapomniał także o złożonej mu przysiędze wierności i w czasie nieobecności Kunikperta zajął tron oraz pałac w Ticinum633. którzy byli mu wierni. 634 Na wyspę Kommacina. „Urbs”. Marii Teodory. Larius. Nocą zaś sam powrócił do Ticinum. jakie mu wyświadczył Kunikpert. dostatecznie wykształcony w naukach wyzwolonych635. szczególnie zaś Alachis znienawidził wszystkich kapłanów i kleryków. Alachis był arianinem. uciekł szybko na wyspę położoną na jeziorze Larius634 w pobliżu Komum i tam się mocno obwarował.

męża mądrego i pobożnego.170 Dowiedziawszy się. Na to Tomasz tak odpowiedział: „Idźcie i powiedzcie mu: Tylko sam Bóg może pod tym względem znaleźć we mnie coś nagannego. 39. jeśli ma czyste spodnie636. odpowiedział: „Powiedzcie mu. Dlatego strach i nienawiść do tyrana ogarnęły wszystkich duchownych i kapłanów. bo założyłem je dzisiaj świeżo wyprane”. ale on w żadnym wypadku nie może”. Tym bardziej więc zaczęli tęsknić za Kunikpertem. i za jego pośrednictwem przekazał mu błogosławieństwo swego świętego Kościoła. A kiedy Alachis kazał przyjść do siebie owemu diakonowi. retoryka i dialektyka) oraz quadrivium (arytmetyka. a jeśli nie ma. że u wrót stoi diakon Tomasz i przynosi błogosławieństwo od biskupa. że mam czyste spodnie. Lecz dzikość i okrutne barbarzyństwo niedługo już panoszyły się na zagarniętym tronie. Oznajmiono Alachisowi. tak rzekł do swoich ludzi: „Idźcie i powiedzcie mu. co się w tych spodniach znajduje”. niech pozostanie na zewnątrz”. iż nie można dalej tolerować jego barbarzyńskiego zachowania. ani jego Kościół nie doznali krzywd od Alachisa. wypadł mu na (gramatyka. . rozmawiał z nim dość ostro i w sposób obelżywy. że Alachis opanował pałac. 636 Femoralia znaczą też opaski noszone na biodrach. geometria. którzy uważali. Wtedy Alachis. im więcej mieli powodów do przeklinania pysznego uzurpatora. że może wejść. ażeby ani on sam. posłał swego diakona Tomasza. ale o tym. astronomia i muzyka). Kiedy pewnego dnia Alachis liczył pieniądze przy stole. Alachis na to kazał mu przekazać słowa: „Ja nie mówię o spodniach. Kunikpert odzyskał swój pałac. Gdy słowa te usłyszał Tomasz. który – jak powiedzieliśmy – nienawidził wszystkich duchownych.

a gdy ojciec zapytał go. gdzie oddawał się zabawom i polowaniu. Niebawem poszli do pałacu i tak rzekli Alachisowi: „Dlaczego tylko w tym mieście lubisz przebywać? Oto całe miasto i wszystek lud jest wierny sobie. przedstawił całe to wydarzenie i powtórzył królewskie słowa. w którym Kunikpert przybędzie do miasta Ticinum. Tak się wówczas odezwał do niego Alachis myśląc. tutaj: moneta longobardzka. aby go zniszczyć. że wkrótce otrzymasz głowę swojego wroga Kunikperta”. Cóż dalej? Popłakali się wszyscy razem. Słysząc to Aldon nagle zamilkł. . Aldon zaś i Grauson ruszyli nad jezioro Komum. Stało się tak. tremisses (tremissis). W 637 Trzeciak. Udaj się więc na polowanie i poćwicz trochę z twoją młodzieżą. a następnie zawołał brata i przedstawił mu cała tę niegodziwą mowę króla. a następnie złożyli sobie nawzajem przysięgę oraz wyznaczyli dzień. Wkrótce też z przyjaciółmi i ludźmi. co w tym dniu król mu powiedział. e niesłusznie występowali przeciw niemu. Przekazali mu również słowa. Przybywszy padli mu do stóp i wyznali. Wieczorem chłopiec powrócił do rodzinnego domu.171 ziemię jeden trzeciak637. zanim wyrządzi im jakąś krzywdę. w jaki sposób pozbawić władzy tyrana Alachisa. a ów pijanica Kunikpert stał się tak opasły. naradzali się. jakie przeciwko nim wypowiedział Alachis i jaką oni sami dali mu radę. a my z resztą wiernych tobie ludzi będziemy pilnować miasta. wsiedli do łodzi i popłynęli do Kunikperta. a oni otworzą mu bramy. iż chłopczyk niewiele rozumie: „Mnóstwo ma ich twój ojciec i – jeśli Bóg pozwoli – wkrótce mi je odda”. jak postanowili. który podniósł z ziemi nieletni syn Aldona i oddał mu. że nad niczym już nie posiada władzy. Alachis dał się przekonać i wyszedłszy z miasta podążył do ogromnego lasu zwanego „Miasto”. którym mogli ufać. A i to obiecujemy ci.

znajdującym się 48 mil640 od Forum Iulii. obdarzał pocałunkiem. Cóż dalej? Alachis z 638 639 Chodzi o pn. na wyścigi pędzili do niego. tereny Italii. którzy przyszli z Forum Iulii. Kiedy to usłyszał. a zwłaszcza biskup. zmuszał poszczególne oddziały do złożenia mu przysięgi wierności. . zostali zaciągnięci pod jego chorągiew. Dbał przy tym pilnie. aby nikt nie zawrócił. młodzieńcy i starcy. bardzo się oburzył i z wściekłością. Kunikpert gromadził przeciwko niemu wojsko. o ile to było możliwe. a częściowo grożąc siłą.172 oznaczonym bowiem dniu Kunikpert przybył do Ticinum. przez który wiedzie droga do Ticinum. Wyruszywszy stamtąd zajął Tarwisium i w podobny sposób także pozostałe miasta. Wtedy wszyscy mieszkańcy. przy moście na rzece Likwencja639. zgodnie ze swoim przyrzeczeniem wyruszyli mu na pomoc. Mieszkańcy Placencji na przykład przygotowali się do wojny. On zaś ich wszystkich. 640 Około 70 km. lecz całe ciało. i nie tylko głowę. i nie ostrzegł innych. duchowni i kapłani. że Aldon i Grauson wypełnili swoje przyrzeczenie i dostarczyli głowę Kunikperta. Alachis jednak ukrył się w lesie Kapulońskim. Między innymi również Forojuliańczycy. ale pokonani stali się jego sprzymierzeńcami. częściowo sypiąc obietnicami. W ten sposób wszyscy.-wsch. Do Alachisa szybko dotarła wieść. zgrzytając zębami miotał groźby pod adresem Aldona i Grausona a następnie wyruszył przez Placencję do Austrii638 i pozyskał dla siebie poszczególne miasta. Kiedy wojsko forojuliańskie nadchodziło. gdzie został przez nich mile przyjęty i wszedł do pałacu. Livenza. znajduje się ono teraz w pałacu. Dzis. wszyscy ze łzami w oczach go obejmowali i pełni niewypowiedzianej radości składali Bogu dzięki za jego powrót.

W czasie bowiem panowania jego ojca. nie możesz już liczyć na moją pomoc jako twego sprzymierzeńca”. znajdującej się w tymże mieście i zbudowanej niegdyś przez królową Gundipergę. chociaż jest pijaczyną i ma lichy rozum. tak przemówił: „Panie i królu. a ja pójdę i będę 641 Koronate nad Adygą. czego ja nie potrafiłem zrobić”. diakon Kościoła ticyneńskiego. Jana Chrzciciela. nazwał go mężem walecznym i wezwał. ów tyran Alachis wykończy nas wszystkich różnego rodzaju torturami. jak powiedzieliśmy. któremu opowiedział o całym wydarzeniu. To powiedziawszy poderwał się i szybko uciekł do Kunikperta. całe nasze życie zależy od waszego ocalenia. . które on wyciągniętą ręką chwytał za wełnę na plecach i unosił z ziemi do góry. że chce z nim stoczyć pojedynek. Oba wojska. jeśli ty polegniesz w bitwie. pochodzący z Etrurii. Gdy już miało dojść do walki. kiedy byliśmy młodzi. koło jeziora Como. usłyszał w odpowiedzi te oto słowa: „Kunikpert. Zenon. z miłości wielkiej do króla i z obawy o jego życie. Kunikpert wyprawił do Alachisa posłów z propozycją. spotkały się na równinie Koronate. strażnik świątyni św.173 cała Austrią i Kunikpert ze swoim wojskiem maszerowali naprzeciw siebie i rozbili obozy na równinie Koronate641. trzymano w pałacu szczególnie wielkie barany. aby oszczędzić wojsko po jednej i drugiej stronie. 40. Gdy zaś jeden z jego ludzi. Wojna Alachisa z Kunikpertem i śmierć diakona Zenona. aby odważnie ruszył przeciw Kunikpertowi. Na to żądanie nie zgodził się Alachis. jest jednak dość odważny i nadzwyczaj silny. Na te słowa powiedział Etrusk: „Jeśli ty nie masz odwagi stoczyć pojedynku z Kunikpertem. Przyjmij więc łaskawie moją radę! Daj mi swoją zbroję.

Druga wojna Kunikperta z Alachisem. jako że był dobrego serca. Nic nie zdziałaliśmy. zyskasz większą chwałę i odniesiesz zwycięstwo za pośrednictwem swego sługi”. Uległ w końcu prośbom i łzom. aby taka ich masa zginęła? Przystąpmy więc my dwaj do pojedynku i ten. całą studnię wypełnię czaszkami kleryków”. Tuż przed jej stoczeniem przez oba wojska Kunikpert ponowił swoją propozycję i tak rzekł: „Oto. przekonał się. jeśli zwyciężę. Miał zaś diakon do tego stopnia podobny wzrost i postawę. aby zabić jednego kleryka. Jeśli polegnę. że gdy wyszedł z namiotu. 41. któremu . Na nowo sformowali szyki i z jednej strony Kunikpert. nagolenice i całą broń i w swoim przebraniu wyprawił do walki. ty poprowadzisz dalej swoje dzieło.174 walczył z tym tyranem. przez co uwolnił ich od strachu i wszystkie serca umocnił w nadziei zwycięstwa. wszyscy sądzili. zwycięstwo Kunikperta i zwycięskie wkroczenie do Ticinum. aby przystał na propozycję diakona. a z drugiej Alachis stanęli do rozstrzygającej bitwy. jeśli stoczyliśmy bitwę po to. gdzie – jak sądził – znajdował się król i zabiwszy diakona Zenona myślał. Wówczas zaczęli błagać go ze łzami obecni tam nieliczni jego wierni towarzysze. Stoczono bitwę i to przy użyciu wszystkich sił. dał diakonowi swoją zbroję. że to król Kunikpert. Lecz kiedy kazał zdjąć hełm i odciąć mu głowę. szyszak. że zabił kleryka. Król nie chciał się zgodzić. aby wbić ją na miecz i wypowiedzieć „Bogu dzięki”. Ślubuję więc teraz. że zgładził Kunikperta. że jeśli Bóg da mi znowu zwyciężyć. Alachis zwłaszcza tam nacierał. jak wielu ludzi stanęło po jednej i drugiej stronie! Czyż trzeba. natychmiast im się pokazał. że jego ludzie przegrywają. Zawołał wtedy pełen wściekłości: „O ja nieszczęsny. Kiedy Kunikpert spostrzegł.

W bitwie tej nie uczestniczyło wojsko forojuliańskie. jak powiedział Kunikpert. Michała Archanioła642. Żołnierze zaś Alachisa na wiadomość o jego śmierci ratowali się ucieczką. Zmuszone bowiem do złożenia przysięgi Alachisowi. odrzekł: „Nie mogę tego uczynić. . W końcu poległ okrutny tyran Alachis. budowali mu świątynie i posągi. Ciało zaś diakona Zenona kazał król Kunikpert uroczyście pogrzebać przed bramą wzniesionego przez siebie kościoła św. posiądzie całkowicie nieuszczuplony lud”. gdy jego ludzie zachęcali go. Jana. Tak oto zginął Alachis. ani Alachisowi. Jego podobizny umieszczali na włóczniach. 643 Dzis. tak że pozostał tylko jego zdeformowany i okaleczony korpus. a ponieważ żadna ze stron nie chciała ustąpić. Sam zaś władca. lecz w czasie ich walki wycofało się do swojej krainy. Zagrały więc trąby bojowe i starły się szyki z sobą. Adyga. czego nie ma. Wtedy jeden spośród nich rzecze: „Ze strachu widzisz to. ku radości wszystkich. Kogo spośród nich nie dosięgnął miecz. nie udzieliło pomocy ani królowi Kunikpertowi. Alachis jednak. Michała Archanioła. śmierć zebrała obfite żniwo wśród wojska.175 Pan da zwycięstwo. Alachisowi odcięto głowę i poobcinano inne członki. bo wśród ich włóczni widzę obraz św. ten zginął w falach reki Addua643. 642 Wśród Longobardów panował szczególny kult św. aby tak zrobił. a Kunikpert z pomocą Boga odniósł zwycięstwo. Kult ten widać na wielu monetach. przed którym przysięgałem wierność królowi”. w chwale zwycięstwa powrócił do Ticinum. za późno już zresztą tobie o tym myśleć”.

176 KSIĘGA VI .

Kiedy zmarł Grimuald. plemię galijskie. Romuald po siedemnastu latach sprawowania książęcej władzy odszedł z tego świata646. Francji. pewnego razu pod pozorem spędzenia nocy przy czcigodnych zwłokach. Benedykta zostało przewiezione do Galii. obległ i zajął Tarent. Teodorata (Teuderata) była gorliwą katoliczką. wyżej I 26. ufundowała dwa klasztory żeńskie. 2. Le Mans. To działo się u Longobardów za Padem. przybyli Frankowie z okolic Celmaników lub Aurelianów648. Piotra. zabrali kości tegoż czcigodnego ojca i jego czcigodnej siostry 644 645 Około 670 r. Maryi Panny w Locosano i w Castagneto (zob. córkę króla Perktarita. a Teuderata zbudowała klasztor św. Piotra Apostoła. który rządził Benewentem przez siedemnaście lat. siostrę Kunikperta. Tymczasem książę Benewentu Romuald. w tym też miejscu wzniosła klasztor dla wielu służebnic Bożych645. zebrawszy wielkie wojsko. gdzie spoczywało ciało św. mieszkające na terenie wokół dzis. 646 W 687 r. Miał on z żoną Winipergą syna Romualda. . Po nim jego syn Grimuald przez trzy lata rządził mieszkańcami Samnium. Romuald zdobył Tarent. w Zach. Aureliani to mieszkańcy Orleanu. W tym czasie jego żona Teodorata zbudowała poza murami Benewentu kościół pod wezwaniem św. Benedykta. wyżej V 25) oraz przyczyniła się do nawrócenia Longobardów. ciało św. może chodzi o Cenomanów lub Aulerków. Śmierć Romualda. mając za żonę Wigilindę. 647 Zob. Następnie podbił także Brundizjum i całą krainę rozciągającą się daleko wokół tego miasta644.177 1. 648 Niejasne. W tym czasie do opuszczonego od wielu już lat zamku Kassinum647. księciem został jego brat Gisulf.

który zajął jego księstwo.był księciem w Forum Iulii. 652 Adon rządził prawdopodobnie w latach 699 -701. że owo czcigodne i słodsze nad wszelki nektar oblicze oraz te oczy zawsze zwrócone ku niebu. 650 Zob. który – jak powiedzieliśmy650 . gdzie wyłupiono mu oczy i skazano na wygnanie. a poza nim ciała wszystkich podlegają rozpadowi. Został jednak ujęty w Weronie i odprowadzony do króla. a następnie w tym samym czasie odesłano do Italii. opuścił chwilowo miasto.178 Scholastyki i wywieźli je do swojej ojczyzny649. Mamy jednak pewność. Scholastyki. nie zadowalając się bynajmniej księstwem forojuliańskim. O Rodoaldzie. już przecież zamienione w proch. które Bóg cudownie zachowuje bez żadnej skazy. Jedynie bowiem ciało Pana naszego nie doznało rozpadu. pozostały na miejscu. 649 Miejsce to wywołało długotrwałe spory na temat. jeden ku czci św. Benedykta przewieziono szybko do Galii. Wyjątek stanowią te. Ansfrit zaś. wyżej V 24. podniósł bunt przeciw Kunikpertowi i pragnął zająć jego tron. czy ciało św. . Po tych wydarzeniach księstwem forojuliańskim przez rok i siedem miesięcy rządził Adon. księciu Forum Iulii i o Ansfricie. Tam założyli dwa klasztory. strażnik miejsca – loci servator to urzędnik zastępujący innego. aby udać się do króla Kunikperta w Ticinum. Benedykta i drugi ku czci św. mając tytuł „strażnika miejsca”652. 3. Rodoald. wikariusz. tak jak i inne członki ciała. brat Rodoalda. Na wiadomość o tym Rodoald uciekł do Istrii. 651 Dzis. a następnie na statku przybył do Rawenny. Wtedy Ansfrit z grodu Reunia651 zajął jego księstwo bez zgody króla. chociaż powstaną później z martwych ku wiecznej chwale. Ragogna w prowincji Udine.

uparcie trwających w herezji. także Jan. .179 4. która głosiła. W tym czasie Damian. że wywołała zdumienie u każdego. patriarcha Konstantynopola oraz Makary. mianowicie boska i 653 Chodzi tu o herezję monoteletyzmu. Gdy to się działo w Italii. żyli nieco wcześniej. zaś Pyrrus. patriarchowie Konstantynopol. W tym momencie na ludzi spadła tak obfita pajęczyna. patriarcha Konstantynopola. Byli wśród nich także legaci świętego Kościoła rzymskiego wysłani przez papieża Agatona656. patriarcha Konstantynopola od 610 r. której twórcą był Sergiusz. że w Panu naszym Jezusie Chrystusie jest tylko jedna wola i jedno działanie653. napisał w tej kwestii list dość pożyteczny i wyrażający prawdziwą wiarę. a mianowicie diakon Jan i biskup Porty. Tę zaś herezję podtrzymywali Jerzy. na pozostałych. O soborze w Konstantynopolu i liście biskupa Damiana. Był to zaś znak. Wszyscy oni potępili wspomnianą herezję. 655 Konstantyn IV Pogonat (668-681) zwołał do Konstantynopola sobór (trzeci w tym mieście – 680-681). w Konstantynopolu wybuchła herezja. Pyrrus. Odegrał on wielką rolę na wspomnianym soborze. rzucono klątwę. Paweł i Piotr. że wymiecione zostały brudy heretyckiej nieprawości. Makary. arcybiskupa Mediolanu. patriarcha Antiochii działali w czasach trzeciego soboru konstantynopolitańskiego (680 r. który potępił monoteletyzm i stwierdził w Chrystusie dwie wole i dwa działania (boskie i ludzkie) 656 W latach 678-682. Z tego powodu cesarz Konstantyn zwołał zgromadzenie stu pięćdziesięciu biskupów655. biskup kościoła w Ticinum. Patriarchę Jerzego wezwano przed sąd. w imieniu Manszeta.). 654 Jerzy. Paweł i Piotr654. Całkowicie zaś prawdziwa wiara przedstawia się następująco: w Panu naszym Jezusie Chrystusie są dwie natury. przywódcy i poplecznicy monoteletyzmu.

na rynku i na ulicach wyrosły trawy i krzaki. Wielu ludzi widziało wtedy na własne oczy. LXXXI. 660 W 680 r.28. to jest przez lipiec. nastąpiło zaćmienie księżyca. 15 naszego czasu. 659 Mt 8. Agahto. 5. co jest w nim ludzkie? „Ojciec większy jest ode mnie. około godziny dziesiątej661.”658Zauważ jego ludzki pierwiastek w tym. J 14. a władzę cesarską w pałacu sprawował Konstantyn. . W podobny sposób owa zaraza spustoszyła także Ticinum. zauważ zaś boski. Wkrótce potem wybuchła straszna zaraza i szalała przez trzy miesiące.26. kiedy ewangelista mówi: „Tedy wstawszy rozkazał wiatrom i morzu i stało się uciszenie wielkie. to jest podczas ósmej indykcji660. 661 To jest około godz.”657 Chcesz wiedzieć.180 ludzka. Po ucieczce wszystkich mieszkańców w góry i w różne inne miejsca. sierpień i wrzesień. braci z siostrami.. kiedy papieżem był Agaton. 657 658 J 10. Liczba zmarłych była tak wielka.30. oraz stosownie do tego – dwie wole czy dwa działania. Paweł czerpie wiadomości z Liber pontif. zwołany do Konstantynopol i opisany w języku greckim. jak przez miasto przebiegał nocą dobry i zły anioł.”659 Był to szósty sobór powszechny. O zaćmieniu księżyca i słońca oraz o zarazie w Rzymie i Ticinum. których ciała kładziono po dwa na marach. miało również miejsce zaćmienie słońca. co jest w nim boskie? „Ja i Ojciec – mówi – jedno jesteśmy. Nieco później – 3 maja. Chcesz wiedzieć. że w Rzymie odprowadzano do mogił rodziców z dziećmi. W tym czasie. że śpi w łodzi. ilekroć zaś z rozkazu dobrego anioła zły anioł. trzymanym w ręku oszczepem myśliwskim zapukał do czyjegoś domu.

jedna z najstarszych bazylik (439-440). Na oknie. Na to koniuszy tak powiedział: „Panie mój i królu. zwanym w języku longobardzkim marpahis664. poszli do pałacu. że po podjęciu tych zamiarów nie oddaliłem się nigdzie 662 Basilica di S. ty dobrze wiesz. Kiedy zbliżyli się do położonego w pobliżu pałacu kościoła św. zaraza ustała.. Wtedy ktoś otrzymał objawienie. Romana Męczennika. wyżej II 9. kiedy zabrano z Rzymu relikwie św. Sebastiana męczennika i zbudowano dla nich ołtarz we wspomnianej bazylice. Słysząc to bardzo się przestraszyli i uciekli przed ołtarz wspomnianego kościoła. 664 Zob. że Aldon i Gauson uciekli do kościoła św. 142. że zaraza ta nie ustanie wcześniej. powziął plan zgładzenia w Ticinum Aldona i Grausona. Dawny wróg doniósł Aldonowi i Grausonowi. żołnierz rzymski. że Kunikpert chce ich zgładzić. Tak się też stało. jeśli do niego przyjdą. Sebastian. Pietro In Vincoli w Rzymie na Eskwilinie. że Kuniukpert ma zamiar ich zgładzić. że to on musiał zdradzić jego zamiary. 6. nieświadomi królewskich planów. Romana Męczennika. przyp. nim w bazylice św. Królowi Kunikpertowi wnet doniesiono. patron chorych zakaźnie.181 tylekroć następnego dnia w tym domu umierali ludzie. Wtedy Kunikpert zaczął wmawiać koniuszemu. Piotra w Okowach662 nie wystawi się ołtarza św. usiadła wielka mucha. 663 Św. Sebastianowi Męczennikowi663. Tymczasem Aldon i Grauson. nagle stanął przed nimi pewien człowiek kulawy na jedną nogę i powiedział im. Kunikpert chcąc ją nożem pozbawić życia uciął jej tylko nogę. Po tym wszystkim król Kunikpert ze swoim koniuszym (strator). . umęczony w Rzymie za Dioklecjana około 238 r. przy którym stali.

wreszcie przyjął w poczet swoich zaufanych. Król tak bardzo go lubił665. król kazał przygotować dla niego. przyrzekając im bezpieczeństwo. Natychmiast też kazał. że wyszedł naprzeciw nim człowiek kulawy na jedną nogę. grożąc przy tym. której obciął nogę. że owa mucha. że jeśli nie wydadzą informatora. Tenże Jan brał udział w synodzie rzymskim zwołanym przez papieża Agatona przeciw monoteletom. Kiedy 665 666 O kulturze duchowej Longobardów zob. Wtedy oni zgodnie z prawdą przekazali królowi. przyprowadzić ich ze świątyni. mąż nadzwyczajnej świętości666. który aż do kolan miał drewnianą protezę i on przekazał im wiadomość o planowanym przez niego mordzie. Król pojął wtedy. W tym czasie w sztuce gramatycznej zasłynął Feliks. mego nauczyciela. że podarował mu laskę ze srebrnymi ozdobami oraz inne przedmioty świadczące o jego hojności. była owym złym duchem i zdradziła jego tajne plany. W tym samym czasie żył Jan. Wstęp. Pewnego razu w czasie rozmowy na uczcie obraził on Kunikperta. . Oni odpowiedzieli: „Ponieważ otrzymaliśmy informację. kto im udzielił informacji. że król chce nas zabić”.182 sprzed twego oblicza. 7. dzikiego i narowistego konia. biskup Bergamum. diakonie Feliksie. nie mogą liczyć na jego względy. gdy będzie wracał z uczty do domu. przebaczył im winę. wuj Flawiana. Powtórnie wyprawił król posłańców i pytał. który zwykle z wielkim rżeniem zrzucał na ziemię siedzącego na nim jeźdźca. O nauczycielu gramatyki. 8. Jakże więc mógłbym je komukolwiek przekazać?” Król przez posłańca zapytał Aldona i Grausona. Biskup Jan z Bergamum. dlaczego schronili się w świętym miejscu.

panowanie Justyniana i jego zwycięstwo nad Saracenami. przy pogodnym niebie w pobliżu Plejad667 ukazała się gwiazda całkowicie przyciemniona.183 jednak biskup wsiadł na tego konia. 669 Najprawdopodobniej Wezuwiusz. Benedictus II. 10. Wtedy Saraceni. 11. grupa siedmiu gwiazd w gwiazdozbiorze Byka. niby księżyc za chmurami. a następnie niemiłosiernie ją obrabowali i zrównali z ziemią670. a tron po nim przejął jego młodszy syn Justynian. Następnie w marcu przez kilka dni zionął ogniem Bebius669. oblegli i zdobyli Kartaginę. 9. 668 Na podstawie Liber pontif. W lutym po tym wydarzeniu. w samo południe wzeszła gwiazda na zachodzie. który panował w latach 685-695 i 705-711. na tron wstąpił Justynian II.. . W tym czasie. w wielkich chmarach wyruszyli z Egiptu na Afrykę. ów koń stał się tak potulny. lud niewierny i nieprzyjazny Bogu. 670 Kartaginę zburzyli Arabowie w 698 r. pomiędzy Bożym Narodzeniem a świętem Trzech Króli. Na tę wiadomość król nie tylko otoczył odtąd biskupa należnym szacunkiem. LXXXIII. ale i podarował mu owego konia. od którego pyłu i popiołu wyginęła wokół wszelka zieleń. który początkowo miał mu dostarczyć rozrywki. Śmierć Konstantyna. która świecąc wielkim blaskiem przesunęła się na wschód668. wschód konstelacji 1-15 maja. Saraceni zajęli Afrykę i zburzyli Kartaginę. Ukazanie się ciemnej gwiazdy i wybuch Wezuwiusza. 671 Konstantyn IV zmarł we wrześniu 658 r. że w przyjemnym truchcie przywiózł go do samego domu. Odebrał on 667 Plejady. który dzierżył ster władzy przez dziesięć lat671. W czasie tych wydarzeń zmarł w Konstantynopolu cesarz Konstantyn.

674 Papież Sergiusz I (687-701) nie chciał zatwierdzić uchwał synodu zbójeckiego (In Trullo. Rządził państwem rzymskim przez trzy lata. 12. przywódca spisku. Lecz żołnierze z Rawenny i z pobliskich okolic potępili bezbożne rozkazy cesarskie i pośród obelg i zniewag odpędzili owego Zachariasza od Rzymu. zagarnął jego państwo i przez cały czas swego panowania trzymał go pod strażą w Konstantynopolu. w którym z wygnania wrócił Justynian II. Justyniana zaś trzymał na wygnaniu w Poncie676. jaki zwołał do Konstantynopola. .. to jest primus armjiger (pierwszy oficer). który przejąwszy godność cesarską pozbawił go państwa.184 Saracenom Afrykę i zawarł z nimi pokój na ziemi i na morzu672. ponieważ nie chciał on potwierdzić i podpisać błędnych uchwał synodu. do Konstantynopola 675 Nie Leon lecz Leontios. Papież Sergiusz nie zatwierdził soboru w Akwilei i wyznaczył piąty sobór. od nazwy sali Trullon w pałacu cesarskim) zwołanego przez cesarza w 692 r. 677 Tyberiusz II pozbawił tronu Leontiosa i panował do 705 r. Tyberiusz pokonał Leona. Władzę zagarnął Leon i skazał Justyniana na banicję. właściwa nazwa tytułu – portaspada – była nadawana wysokim urzędnikom i oficerom. Przeciw temu znów Leonowi podniósł bunt Tyberiusz677. uwięził go i sam został cesarzem. który zdetronizował Justyniana II i sprawował władzę w latach 695-698. W tekście: protospathrarius. Przeciwko temu Justynianowi wystąpił Leon675. 676 Dokładniej w Chersonezie na Krymie. 14. W tym czasie odbył się 672 673 W 689 r. Tenże cesarz wysłał swego urzędnika673 Zachariasza do Italii i kazał sprowadzić do Konstantynopola papieża Sergiusza674. 13.

król Angolów i Sasów. został wspaniale przez niego ugoszczony. jak i związanej z tym nauki. zgodził się je przyjąć zarówno Kościół akwilejski. 681 W białe szaty ubierali się katechumeni przystępujący do chrztu w Wielką Sobotę i nosili je do pierwszej niedzieli po Wielkanocy (dominica in Albis). który z powodu nieznajomości prawd wiary odrzucił naukę piątego soboru powszechnego678. jak i inne Kościoły Chrystusowe. przyjął wiarę Chrystusową i udał się do Rzymu. Przybywszy do króla Kunikperta. którzy twierdzili. 348. było rozważane na soborze powszechnym w Efezie w 431 r. pr zyp. żeby Najświętszą Maryję nazywać zawsze Bogurodzicą Dziewicą680. Król angielski Cedoald przybył do Rzymu. za panowania Justyniana i był wymierzony przeciw Teodorowi oraz innym heretykom. przeciw Nestoriuszowi. 679 Papieżem był w latach 537-555.185 synod w Akwilei. który prowadził w swoim kraju liczne wojny. nosząc jednocześnie białe szaty681 odszedł do królestwa 678 To jest drugiego w Konstantynopolu w 553 r. z rąk papieża Sergiusza otrzymał chrzest wraz z imieniem Piotra. Sergiusza. a nie tylko człowieka. Na tym soborze ustalono dla wszystkich. jak głosi powszechna wiara. . wyżej III 20.).. 15. Zagadnienie imienia Maryi Bogarodzicy. W tych dniach Cedoald. nie zaś Boga i Człowieka. negującemu boskie macierzyństwo Maryi. Dopiero pod wpływem zbawiennych pouczeń papieża św. zwołanego w sprawie Trzech Artykułów (zob. Kiedy zaś dotarł do Rzymu. gdzie został ochrzczony i natychmiast zmarł. Wspomniany sobór odbył się w Konstantynopolu w czasach papieża Wigiliusza679. albowiem. 680 W tekście Theotókos. że Maryja Panna urodziła tylko człowieka. urodziła ona prawdziwego Boga i Człowieka.

Piotra. morza i lądy. potężne królestwa. Ciało leży w grobie. potomstwo. dary złożywszy mistyczne. rządcy zaś królewskiego pałacu683 zaczęli przejmować władzę królewską i wykonywać to wszystko. co ojców i jego własne męstwo zebrało. 16.186 niebieskiego. aby tron frankoński przeszedł na ich 682 Epitafium napisane jest w dystychach elegijnych i przekazane za Bedą. mury. dostojeństwa. bogactwa. Zdawało się. Chciał bowiem król niby gość zobaczyć Piotra i jego stolicę. Romulusa miasto zobaczył oraz czcigodną świątynię Piotrową. Zasłużywszy sobie na królestwo Chrystusa. W tym czasie w Galii królowie Franków stracili swoją dawną dzielność i mądrość. . I łykiem promiennym spróbować słonecznego blasku. triumfy. Niezwykła królewska wiara i wielka łaskawość Chrystusa. majordomowie. a łaska Chrystusa W białą odzianego szatę wiodła do nieba. By ze źródła się napić czystej i ożywczej wody. gdzie umieszczono następujące epitafium682: Zaszczyty. zmienił też Radośnie swoje imię. Łupy. Papież bowiem Sergiusz Nadał mu imię Piotra.). W bieli kroczyć będzie wśród owieczek Chrystusa. autorem jest Benedykt. Przez różne szedł ludy. Można by sądzić. Ciało jego pochowano w bazylice św. HE V 7. biskup Mediolanu (por. że tylko zamienił berło królewskie. Wszystko. VI 29. 683 Maiores domui. Berło nad Frankami w Galii przejęli majordomowie. przywódcy służby pałacowej. Którego zamiarów nikt przeniknąć nie zdoła! Albowiem przybył jak gość z dalekiej krainy brytyjskiej. że niebo powzięło decyzję. zamki i domy. Zostawił dla Bożej miłości mężny Cedoald. co zwykle czynili królowie. kiedy sam Ojciec Oczyścił go wodą ze źródła życia. Z którego dla wszystkich bije ożywcze światło. dusza w niebie przebywa. Ochoczym sercem przyjął nagrody odnowionego życia I dzikość barbarzyńską zmieniwszy.

II.187 potomstwo684. Wstęp. ss. W tym czasie688 odszedł z tego świata Kunikpert. Hannover 1888. O jego nadzwyczajnych czynach w Kościele w Metzu powstała książka.Merov. Opisałem w niej niektóre cuda zdziałane za sprawą świątobliwego Arnulfa i uważam za rzecz zbędną powtarzać je tutaj. Ostatnie lata życia spędził jako pustelnik. zob. Był to mąż wspaniały. opisująca cuda przez niego zdziałane i wstrzemięźliwe jego życie686. Żył wtedy zarządca pałacowy Arnulf685. 426. mąż – jak się później okazało – miły Bogu i niezwykle świątobliwy. Po ziemskich zaszczytach oddał się na służbę Chrystusowi. Ja także napisałem książkę o biskupach687 tego miasta na prośbę Angelramna. później wychowawcą i doradcą Dagoberta I. zasłynął jako dzielny biskup. 427. 17. wyżej V 40. Około 612 r. On to wzniósł klasztor ku czci świętego Grzegorza męczennika na równinie Koronate. 685 Arnulf pełnił funkcje majordoma na dworze Teodoberta II. męża skromnego i świątobliwego. 688 W 700 r. . 686 Vita sancti Arnulfi W: MGH Script. poświęcony całkowicie trędowatym. króla Austrasii. a następnie wybrał sobie życie pustelnicze i pędził żywot bardzo skromny. wyróżniający się dobrocią. Z wielkim płaczem pochowali go Longobardowie w świątyni Zbawiciela. władca uwielbiany przez Pawła. którą niegdyś 684 Chodzi o dynastię Karolingów. król przez wszystkich bardzo lubiany. protoplasta dynastii Karolingów. dzielny wojownik. został biskupem Metzu. z której wyjdzie niebawem Karol Wielki. 689 Zob. 687 Gesta episcoporum Mettensium. gdzie odbyła się bitwa z Alachisem689. Śmierć króla Kunikperta i panowanie jego syna Liutperta. który po śmierci ojca przez dwanaście lat samodzielnie dzierżył berło longobardzkie. rer . arcybiskupa Kościoła w Metzu.

zajął jego królestwo i w tym samym roku zginął. wyżej IV 51. Tymczasem zaś powrócił Rotalit. miasto w Lombardii.w dziecięcym wieku pozostawił król Godipert. 693 Lodi. odniósł nad nimi zwycięstwo i zajął tron longobardzki. Najpierw obległ i zdobył miasto Laudę693. przybył z silnym oddziałem i stoczył bitwę pod Nowarią691 z Ansprandem oraz z Rotarim. książę Turynu. Atonem. którego – jak mówiliśmy wyżej690 . Wtedy692 jego syn Aripert przygotował drugą wojnę i walczył pod Ticinum z królem Liutpertem oraz z Ansprandem. Przeciw niemu wyruszył król Aripert na czele wielkiego wojska. następnie otoczył 690 691 Zob. Tatzonem. pokonał Liutperta. został wzięty do niewoli przez Ariperta i pozbawiony życia. 19. męża mądrego i wspaniałego. Po upływie ośmiu miesięcy Raginpert. Władzę zdobył Aripert i żywcem dostał w swe ręce Liutperta.188 zbudował jego dziad Aripert. którego następnie zgładził. 20. Rotarit rządził Benewentem. . a także Rotalitem i Faraonem. księciem Bergamum. książę Turynu. Raginpert. Nad wszystkimi odniósł zwycięstwo i w czasie walki wziął żywcem nieletniego Liutperta. książę Bergamum i zagarnął władzę królewską. Królestwo longobardzkie pozostawił niepełnoletniemu jeszcze synowi Liutpertowi. 692 W 701 r. miasto w Piemoncie. lecz zmarł jeszcze w tym samym roku. dawszy mu jako opiekuna Anspranda. Ansprand zaś uciekł i obwarował się na wyspie Kommacina. Novara. 18. zgładzony przez Grimualda.

miasto w Recji. któremu kazał ostrzyc włosy na głowie i brodzie. syna i córkę. Chiavenna w prowincji Sondrio w Lombardii. księcia Bawarów i pozostał u niego przez dziewięć lat. a następnie odesłał do Turynu. 21. syna Anspranda i we wszelki sposób karał wszystkich. Na wiadomość o tym Ansprand uciekł do Klawenny694. Anspard uciekł do Bawarii i pozostał tam przy ich wodzu Teutpercie. ponieważ jednak uważał go za osobę mało znaczącą i do tego zbyt młodą. nie tylko nie wyrządził mu żadnej krzywdy na ciele. . król Aripert osadził w 694 695 Dzis.189 Bergamum i zdobył je bez większych trudności używając taranów i różnych machin wojennych. gdzie kilka dni później został zamordowany. Coira. od Chiavenna. oraz zniszczyło znajdujący się tam gród. Aripert prześladował we wszelki sposób jego żonę. trzymał w więzieniu. ale nawet polecił zwrócić go ojcu. 22. którzy byli związani z nim pokrewieństwem. Nie ulega wątpliwości. Aripert wysłał również wojsko przeciw Ansprandowi przebywającemu na wyspie Kommacina. Również Liutpranda. Tak samo wziętego do niewoli Liutperta pozbawił życia w czasie kąpieli. Król Aripert. Dzis. pozbawił oczu Sigipranda. Teodoratę. umocniwszy swoją władzę. Liutprand podążył więc do swojego ojca w Bawarii i sprawił mu swoim przybyciem nieopisaną radość. a następnie przez miasto Curia Retorum695 udał się do Teutperta. Wojsko zaś Ariperta zajęło wyspę. Tymczasem żonę Anspranda. na której dotąd przebywał Ansprand. młodszego syna Anspranda. na pn. który przygotowywał go do objęcia sterów władzy królewskiej. W jego ręce wpadł samozwańczy król Rotalit. że stało się to za zrządzeniem wszechmocnego Boga.

jak i ciałem. Po nim przejął księstwo Ferdulf rodem z Ligurii. zob. by zdobyć sławę przez zwycięstwo nad Słowianami. przyniosła i jemu. . W Galii majordomem był wtedy Anschis. tu nazwa skuldhais określa urzędnika królewskiego. sołtys. 23. władzę objął tam Ferdulf. To samo znajdziemy w Dziejach biskupów Metzu. który jednak nie mógł 696 Właściwie Ansegis. który zginął z rąk Słowian. który był – jak powiedzieliśmy – zarządcą regionu698. mąż szlachetny i silny tak duchem. dziada Karola Młota. W tym czasie w Galii w państwie Franków sprawował władzę majordom Anschis696. chełpiła się. W Forum Iulii zmarł Adon. że będzie jeszcze królową. i Forojulijczykom wielkie szkody. przyp. syn Arnulfa. ojciec Pepina z Heristalu. Aurona. Kiedy zaś. kazał ją oszpecić na twarzy przez obcięcie nosa i uszu. 24. żeby zachęceni w ten sposób wysłali do tejże prowincji wojsko. ojciec Eneasza. 699 Schultheiss jeszcze dzisiaj w języku niemieckim znaczy: wójt. które uprowadzili ze sobą jako łup. Opłacił on mianowicie niektórych Słowian. 697 W tekście: Anschis. Jego żądza. 698 W tekście: loci servator. syn Arnulfa. wyżej VI 3. Ściga ich zarządca tego terenu zwany w języku longobardzkim skuldahis699. 652.190 więzieniu. wyniesiony przez syna na plecach z płonącej Troi. Rozbójnicy słowiańscy napadli bowiem na pasterzy i pasące się w pobliżu stada owiec. człowiek fałszywy i wyniosły. lecz było to zarazem przyczyna wielkiej ruiny księstwa forojuliańskiego. W podobny sposób została też oszpecona siostra Liutpranda. Śmierć Aldona w Forum Iulii. jak to kobieta. Tak się też stało. który – jak uważano – otrzymał imię Anchizesa697. Znany mit genealogiczny o pochodzeniu Franków. pochodzącego ze starożytnej Troi. Anchizes według mitologii władca Dardanos w Triadzie.

ja i ty. że nazwałeś mnie człowiekiem leniwym i bezużytecznym i określiłeś obraźliwym słowem arga. Wtedy oburzony Ferdulf tak powiedział: „Jakże mógłbyś zdobyć się na dzielny czyn. żebyśmy. . słowo obelżywe. że arga jego nie dotyczyła”. Gdy wracał z pościgu. jeśli sam nie uderzy na Słowian. książę Ferdulfie. który posiadasz imię Argait wywodzące się od arga?700” Ów dzielny mąż. wtedy pod przysięgą niech powie. spotkał księcia Ferdulfa. Takimi obraźliwymi słowami obrzucali się wzajemnie. co zrobił z tymi rozbójnikami. ty. dokąd niemal ze wszystkich stron był trudny dostęp. dlatego też ruszył za nim przez strome. który z nas dwóch jest bardziej arga”. To rzekłszy odwrócił konia i podążył w kierunku słowiańskiego obozu od strony stromego zbocza górskiego. które zaiste niełatwo było pokonać. który zapytał go. o którym wspomina Edykt Rotariego (w rozdziale 381): „Jeśli ktoś w złości wypowiedziałby arga. Wtedy wspomniany Argait tak odezwał się do Ferdulfa: „Pamiętaj. nie wcześniej zeszli z tego świata. aby uderzyć na nie od strony bardziej płaskiej. i powiedziałby. Na to Argait – takie bowiem nosił imię zarządca – odpowiedział. i nie mógłby zaprzeczyć. książę.191 dopaść owych rozbójników. który ostatni dotrze do owych Słowian”. Oto teraz gniew boży spadnie na tego z nas. pokonawszy wprzód trudne przejścia. zanim inni nie poznają. trudne i bezdrożne tereny. dotknięty do żywego. Ferdulf zaś uważał za hańbę. Za nim 700 Arga – niezdara. o którego przybycie zabiegał książę Ferdulf za pomocą pieniędzy. Książę Ferdulf nadszedłszy z wojskiem zaczął obchodzić górę. że uciekli. że w złości wypowiedział. W kilka dni po tym incydencie wtargnęły do księstwa silne oddziały wojska słowiańskiego. tak mu odpowiedział: „Niech Bóg pozwoli. Rozłożyły się obozem na szczycie góry.

aby już nigdy na skutek nieszczęsnej rywalizacji nie wydarzyła się podobna klęska. Jego miejsce zajął Korwol. wyżej II 13. Słowianie widząc. 701 Zob.192 zaś podążyli jego żołnierze. 25. co dzięki przypadkowi. Opowiedzieliśmy to zdarzenie w tej historii tylko dlatego. Poległa tam cała starszyzna forojuliańska. który do takiej walki go sprowokował. wyłupiono mu oczy. którzy w zgodzie i dobrej radzie mogliby powalić tysiące nieprzyjaciół. Tylko jeden Longobard postąpił tam dzielnie i mężnie. . Na skutek nieszczęsnej rywalizacji i braku przezorności straciło tam życie wielu dzielnych mężów. wówczas skrępowanymi rękoma wyrwał z prawicy tegoż Słowianina włócznię i przeszył nią napastnika. W taki sposób zginął książę Ferdulf. Książę forojuliański Korwul. gdyż uznali. a jeden spośród Słowian nagle rzucił się na niego i związał mu ręce sznurem. Ponieważ obraził króla. a następnie związany rzucił się w dół przez strome zbocza i tak umknął przed wrogiem. oślepiony przez króla. dzielnie przygotowali się do obrony i odpierali ich ataki raczej kamieniami i siekierami niż mieczami. tam znalazł śmierć i ten. Kiedy on spadł z konia. Zwycięstwo osiągnęli nie tyle dzięki swym siłom. tam zginął książę Ferdulf. który dzierżył władzę tylko przez krótki czas. W ten sposób pozrzucali ich z koni i wybili co do nogi. Miał on na imię Munichis i został później ojcem książąt: Piotra w Forum Iulii i Ursusa w Cenedzie701. że wojsko chce ich zaatakować od strony stromych zboczy. aby pędził żywot w hańbie. że rzeczą haniebną będzie nie pójść za swoim wodzem.

gdzie żył w spokoju. rabował i brał tysiące jeńców. mężów dzielnych. Palił. tak jakby on był ich faktycznym ojcem. wyraz horrea znaczy spichlerz. 706 Dzis. Około 702 r. mężowi utalentowanemu i dla ojczyzny bardzo pożytecznemu. W czasach papieża Jana707 Gisulf wtargnął do Kampanii z całą swoją potęgą. W tym czasie703 Gisulf. Pemmon miał tutaj żonę imieniem Ratperga. aby ją oddalił i pojął inną żonę. Z kolei księstwo to przypadło Pemmonowi702. Sore w prowincji Frosinone. iż bardziej mu się podoba jej charakter.193 26. zdobył miasto rzymskie Surę704 oraz twierdze Hirpinum705 i Arcis706. Ratchaita i Ahistulfa. na południe od Rzymu. Arce w prowincji Frosinone. dzis. . syn Bellona. często prosiła męża. człowiek mądry. mawiał. wywołał bunt i przeniósł się później do Forum Iulii. odpowiednią dla tak wielkiego księcia. Tenże książę zebrał wszystkich szlacheckich synów. łac. Arpino w prowincji Fronsinone. Książę forojuliański Lemmon i narodziny jego trzech synów. 708 Miejscowość trudna do zlokalizowania. Lecz on. 27. Dotarł aż do miejscowości zwanej Horrea708 i nikt mu 702 703 Około 705 r. których ojcowie zginęli podczas wyżej wspomnianej wojny i wychowywał ich na równi z własnymi dziećmi. których urodzenie przyniosło chwałę skromnej matce. Ponieważ wyglądała ona jak wieśniaczka. książę Benewentu. miejsce urodzenia Cycerona. a mianowicie Ratchisa. 704 Dzis. Książę benewentyński Gisulf i zajęcie przez niego Sury oraz innych grodów. Jego ojciec Billon. 707 Pontyfikat Jana VI przypadł na lata 701-705. 705 Arpinum. jej skromność i budząca szacunek obyczajność niż piękno ciała. Z tą żoną miał Pemmon trzech synów.

Dopiero papież. Wtedy712 również przybył do Rzymu Benedykt. które niegdyś podlegały jej prawom. 29. 712 Około 711 r. Arcybiskup Mediolanu Benedykt. . Wiadomość o tej darowiźnie wypisał złotymi literami i posłał do Rzymu. że książę wraz z wojskiem wycofał się do swoich posiadłości. posławszy do niego kapłanów z darami. 710 W latach 643-644. lecz już dawno zostały jej zabrane przez Longobardów710. czcigodny arcybiskup. księcia Spoleto i jego następca syn Faroald. tak jak sobie życzyli711. W tym czasie709 król longobardzki Aripert przywrócił Stolicy Apostolskiej w formie darowizny Alpy Kottyjskie. Aripert II (701-712) uczynił darowiznę z wyraźnych pobudek politycznych. był mężem wielkiej świątobliwości i cieszył się nadzwyczaj dobrą opinią w całej Italii.194 się nie mógł oprzeć. 711 W rzeczywistości za pontyfikatu Konstantyna (708-715). wykupił z jego rąk wszystkich jeńców i sprawił. Jednak przegrał. 30. pontif. gdzie podaje się także imiona tych królów. gdyż z dawien dawna biskupi w Ticinum byli konsekrowani w Kościele rzymskim. arcybiskup Mediolanu i wytoczył sprawę Kościołowi w Ticinum. jak to wynika z Lib. kiedy królem był Rotami. W tych także dniach przybyli do grobów apostolskich w Rzymie dwaj królowie sascy i wkrótce potem zmarli. Constantinus. Śmierć Transamunda. XC. O darowiźnie Ariperta na rzecz Kościoła rzymskiego i o dwóch królach angielskich. Po śmierci króla Transamunda 709 W czasie pontyfikatu Jana VII (705-707). 28. Benedykt zaś.

czcigodny papież powstrzymywał go od tego kroku.195 władzę w Spoleto objął jego syn Faroald713. ale powstrzymać nie zdołał716. prosił o wstawiennictwo z powodu swych grzechów oraz odnowił wszelkie przywileje Kościoła rzymskiego. który wspomagał go na wygnaniu w Poncie. 32. Kiedy cesarz wysłał wojsko do Pontu. a na jego miejsce uczynił biskupem opata Cyrusa. Wreszcie polecił papieżowi Konstantynowi przybyć do siebie. Pochwycił także Leona i Tyberiusza. Tymczasem Justynian. 715 W 705 r. pozbawił wzroku i odprawił do Rzymu. stoczył z nim bitwę w odległości 12 713 Faroald nastał po swym najprawdopodobniej w 703 r. 716 Całe opowiadanie za Bedą. upadłszy przed nim na ziemię. uzurpatorów zasiadających na jego tronie i kazał poderżnąć im gardła na środku stadionu w obecności całego ludu. 714 Zob. Patriarchę zaś Konstantynopola. po utracie władzy cesarskiej żyjący na wygnaniu w Poncie714. aby pochwycić Filippika. Cesarz Justynian po raz drugi zdobył koronę i wymordował buntowników. ojcu Transamundzie I . odzyskał tron dzięki pomocy króla bułgarskiego Terebella715. Bratem Transamunda był Wachilap. Gallicyna. który razem z nim sprawował rządy w królestwie. VI 11-12. Tymczasem wysłane przeciw Filippikowi wojsko przeszło na jego stronę i obwołało go cesarzem. którzy go wypędzili. Wymordował patrycjuszy. Filippik ruszył więc na Konstantynopol przeciw Justynianowi. przyjął go z wszelkimi honorami i zanim odesłał do domu. Filippik zgładził Justyniana i osiągnął godność cesarską. którego tam wygnał. 31.

odniósł zwycięstwo. 723 Apostolicae sedis concilium. to ilekroć ocierał ręką mokry od kataru nos. Tymczasem Filippik. Był to mąż niezwykłej prostoty i wielkiej gorliwości w służbie Chrystusa. aby tam kierował swoim klasztorem.196 mil717 od miasta.. . Cesarz Leon polecił obciąć wygnańcowi nos. 719 Pierwszy raz w latach 685-695. gdy już umocnił się na tronie cesarskim. niemal tylekroć kazał podrzynać gardło któremuś ze swoich przeciwników720. 722 Zob. Filippik bowiem kazał usunąć tego typu obrazy w cesarskim mieście. Z tego też powodu papież kazał wymalować w portyku kościoła św. patriarcha Akwilei. którego papież i Rada Stolicy Apostolskiej723 nie przyjęli. Śmierć patriarchy Piotra i jego następca Serenus. Filippik przywracał naukę monoteletów i odrzucał ustalenia VI soboru ekumenicznego. wyżej VI 31. 33. Piotra obrazy. drugi raz w latach 705-711. a kiedy ten odzyskał władzę. władzę zaś w Kościele przejął po nim Serenus. 34. pozbawił Cyrusa. Justyniana zdradziło jego własne wojsko i poniósł śmierć z ręki jednego ze swoich dowódców. opowiadanie za Bedą. zwany też Bardanesem. Wysłał też do papieża Konstantyna list z heretycką nauką. Rządził zaś Justynian z synem Tyberiuszem drugi raz719 przez sześć lat. o którym wyżej mówiliśmy722. ukazujące dzieje sześciu soborów powszechnych. 720 Justynian II nosi przydomek Rinotmetos. Anastazjusz zwyciężył Filippika. W 711 r. to znaczy „z obciętym nosem”. Lud zaś rzymski postanowił nie umieszczać na monetach ani imienia 717 718 Około 18 km. patriarchatu i polecił mu wrócić do Pontu. zabił Justyniana i zajął jego tron718. 721 Około 715 r. W tych dniach zmarł Piotr721.

że wojsko było na niego oburzone z powodu tej decyzji. Kiedy obciążony złotem usiłował przeprawić się przez Ticinus. panowanie Anspranda i jego syna Liutpranda. 35. 725 W 712 r. Postanowił więc szybko uciec do Francji i zabrać ze sobą z pałacu tyle złota. zwany też Artemiuszem. a zwycięskie wojsko Ariperta powróciło do obozu. ucieczka jego brata Gumperta. Ansprand z pomocą Teudeperta i Bawarów pokonał Ariperta. było jednak pewne. ile uważał za stosowne. . wysłał list do papieża Konstantyna. Kiedy minął rok i sześć miesięcy od objęcia przez niego władzy. zrzucił go z tronu i pozbawił oczu. w którym oświadczył. śmierć Ariperta w rzece. powstał przeciw niemu Anastazjusz. wpadł do wody i 724 W czerwcu 713 r. że będzie sprzyjał religii katolickiej i głosił naukę szóstego soboru powszechnego. W końcu noc położyła kres walce. ani jego dekretów. Stąd też nie ukazywano w kościele jego portretów i nie wymawiano jego imienia podczas uroczystych mszy. patrycjusza i egzarchy Italii. a wrogowie nabrali odwagi. księcia Bawarów. ani podobizn.197 heretyckiego cesarza. toteż jego ludzie stracili ducha. podczas której obie strony poniosły wielkie straty w ludziach725. Już dziewięć lat żył Ansprand na wygnaniu w Bawarii. ale nie zabił724. Aripert nie chciał pozostać w obozie. Artemiusz jako cesarz przybrał imię Anastazjusz II (713-716). Wreszcie w dziesiątym roku udało mu się nakłonić Teutperta. że Bawarowie uciekli z pola bitwy. Tenże Anastazjusz za pośrednictwem Scholastyka. Ruszył więc z armią na Italię i stoczył bitwę z Aripertem. do wojny. lecz postanowił raczej udać się do Ticinum. Po przybyciu do miasta zorientował się.

lecz czasy były barbarzyńskie. 726 727 Ariperta I panującego w latach 652-662. aby nie budzić w nich chęci najazdu na Italię.. 728 Orlean. Jego brat Gumpert zbiegł w tym czasie do Francji i pozostał tam aż do dnia swojej śmierci. W latach 701-702. co w jakim mieście się o nim mówi i jak poszczególni sędziowie wymierzają sprawiedliwość jego poddanym. Po śmierci tegoż Ariperta na tronie longobardzkim zasiadł Ansprand. aby pochować w kościele Zbawiciela. który panował jedynie przez trzy miesiące729. rozdzielał jałmużnę. Panował zaś już to wspólnie z ojcem Raginpertem. Ansprand słysząc to w ostatnich chwilach życia bardzo się uradował. Kiedy przyjmował posłów obcych narodów. z których najstarszy imieniem Ragimpert rządził w naszych czasach miastem Aurelia728. już to samodzielnie przez dwanaście lat727. Król ten w czasie swego panowania wychodził nocą. chcąc się dowiedzieć. Miał on trzech synów. kochał sprawiedliwość.198 zginął w falach. 729 Marzec – czerwiec 712 r. nie częstował ich wspaniałymi winami ani innymi smakołykami. przyodziewał się w ubogie szaty i futra. Jego ciało odnaleziono na drugi dzień. zaglądał tu i tam. następnie przewieziono. złożono w pałacu. Był on zaś mężem pod każdym względem znakomitym i rzadko kto mógł mu dorównać w mądrości. zbudowanym przez starego Ariperta726. Był zaś mężem pobożnym. zmarł 13 VI. Longobardowie na wieść o zbliżającej się jego śmierci posadzili na tronie królewskim jego syna Liutpranda. Pod jego rządami ziemia dawała aż nadto obfite plony. .

spośród mężczyzn i kobiet. Lecz załadowane na nią wojsko powzięło inny plan: powróciło mianowicie z połowy drogi731 i przybyło do Konstantynopola. .199 36. Plemię Anglów. 734 Na podstawie HE Bedy. Teodozjusz zaś. kazał go wyświęcić na kapłana. W królestwie Franków rządził podówczas Pepin735. że wstąpi do stanu duchownego. zdobywszy władzę. umieścił na nowo w dawnym miejscu ów czcigodny obraz. jak i z ludu. który 730 731 Około 714 r. sukcesja jego syna Karola. 37. 733 Zob. usunięty przez Filippika733. Kiedy ów przysiągł mu. Na ulicy Szerokiej woda sięgała wysokości półtora człowieka oraz rozlewała się na przestrzeni od Bramy św. Z wyspy Rodos. że wystąpiła ze swego koryta i poczyniła wiele szkód w Rzymie. miejsca koncentracji wojsk bizantyńskich. Był to mąż nadzwyczaj odważny. Teodozjusz pokonał Anastazjusza i zagarnął władzę. książąt i ludzi prywatnych. Piotra do Mostu Mulwijskiego. W tym czasie cesarz730 Anastazjusz wysłał flotę do Aleksandrii przeciwko Saracenom. majordom austrazyjski w latach 687-714. wyżej VI 34. W tych dniach rzeka Tyber wezbrała do tego stopnia. wiedzionych Bożą miłością zwykło z Brytanii udawać się na pielgrzymkę do Rzymu. wylew Tybru. 735 Pepin II z Heristalu. król Franków Pepin i jego wojny. W tym czasie wielu Anglów734 zarówno ze szlachty. na którym wymalowano święte sobory. 732 Teodozjusz III (716-717) był poborcą podatkowym w Opsikion. gdzie odnalazłszy prawowiernego Teodozjusza732 obwołało go cesarzem i wbrew jego woli umieściło na cesarskim tronie. Teodozjusz w ciężkiej bitwie pod Niceą pokonał Anastazjusza.

odskoczył natychmiast do tyłu i wyciągnął miecz. co mu doniesiono – pancerz pod odzieżą. Wtedy jeden z królewskiej gwardii. Jego zaś czterej nieobecni synowie ponieśli śmierć tam. 736 Fryzowie. 737 Karol Młot. Ratpotem. z nałożnicy Alpaidy – Karola i Chilperyka. w którym ukrył silnych i uzbrojonych mężów.200 nagłym atakiem powalał swoich wrogów. Pepin miał wielu synów. zabijając go na miejscu. majordom 715-741. zamieszkiwali terytoria zachodniej Germanii między ujściem Wezery a jeziorem Ijsselmeer. w towarzystwie jednego tylko gwardzisty napadł znienacka na pewnego nieprzyjaciela i zabił go w pokoju. Kiedy Rotari spostrzegł. gdzie przebywał on razem ze swoimi bliskimi. . zaszedł Rotariego od tyłu. gdzie ich znaleziono. o odwadze tegoż króla. postanowił go zgładzić. Wyprawił mianowicie ucztę w swoim domu w Ticinum. Gdy król Liutprand już mocno usadowił się na tronie. aby nim zabić króla. ale otrzymał od niego cios w czoło. a przede wszystkim z królem Fryzów736. że został zdemaskowany. imieniem Subo. Prowadził również liczne zacięte boje z Sasami. aby zgładzili króla w czasie uczty. Pepin miał czworo dzieci: z żony Plektrudy – Dragona i Grimualda. Dowiedział się o tym Liutprand i kazał krewniaka zaprosić do królewskiego pałacu. jeden z jego krewnych. osobiście dotykając go ręką odkrył – zgodnie z tym. późniejszy jego następca737. Lecz także król dobył z pochwy swego miecza. Rotari. 38. Król Liutprand zgładził buntownika Rotarita. spośród których wyróżniał się Karol. szczep germański. Tak na przykład przekroczywszy Ren. Na Rotariego ruszyli jednak inni gwardziści.

Zob.201 Król Liutprand był człowiekiem wielce odważnym. Oni to czcigodnego ojca Petronaksa obrali swoim przełożonym. Śmierć księcia Benewentu – Gisulfa i jego następca. że zamierzają go zgładzić dwaj jego giermkowie. 741 Około 717 r. zamieszkał z kilkoma innymi prostymi ludźmi. 744 Klasztor na Monte Cassino został zburzony przez Longobardów między 581 a 589 r. Przybywszy do grobu ojca Benedykta. W Benewencie zmarł książę Gisulf738. syn Romuald. Kiedy pewnego razu doniesiono mu. Petronaks odbudował klasztor św. 39. . 224. Św. klasztor św. 40. 742 Brescia. by uczynili to teraz. zarzucając im. przebaczał winę. którzy już wcześniej tam się osiedlili. Wincentego. władzę zaś nad ludnością Samnium739 objął po nim syn Romuald740. tym zaś. Zachęcił. Podobnie postępował też z innymi. Benedykta (upłynęło już bez mała sto dziesięć lat744. W tym mniej więcej czasie741 przybył do Rzymu jako pielgrzym Petronaks. wyżej II 20. Oni natychmiast padli mu do nóg i przyznali się do wszystkich knowań przeciwko niemu. Następnie zachęcony przez papieża Grzegorza743 udał się do grodu Kassinum. którzy natychmiast przyznali się do swej niegodziwości. sam poszedł z nimi w ostępy leśne. W niedługim czasie za sprawą boskiego miłosierdzia i za wstawiennictwem św. tam wyciągnął z pochwy miecz i skierował przeciwko nim. mieszkaniec miasta Breksji742. że postanowili go zabić. 740 Romuald II. Zob. wyżej IV 17. jak miejsce to 738 739 Prawdopodobnie w 706 r. 743 Grzegorz II (715-731). przyp. książę Benewentu w latach 706 -731. ojca Benedykta na Monte Cassino.

który dostarczył klasztorowi Pismo Święte i inne potrzebne mu księgi.202 opustoszało). został ojcem wielu zakonników wywodzących się ze szlachty i niższych warstw. Temuż czcigodnemu mężowi Petronaksowi w następnym okresie przyszedł z pomocą różnorodną nadzwyczajny kapłan i umiłowany przez Boga papież Zachariasz745. ponadto z ojcowskiej łaskawości przekazał mu także Regułę. Tasona i Paldona. 748 Około 717 r. która św. a mianowicie Tatona. jeden wraz z uczniem św. 749 Cumae. Wincentego Męczennika. w jakim obecnie się znajduje. mąż uczony i opat tego klasztoru747. 747 Klasztor św. które na ten temat napisał Aupert. Jeszcze za życia papieża Grzegorza748 Longobardowie z Benewentu zajęli miasto Kumy749. ojciec Benedykt własnoręcznie napisał746. Odbudowawszy cele. Przypuszcza się. Benedykta. położony u źródeł rzeki Wulturnus i słynny dziś z licznej rzeszy zakonników. powstał wtedy z fundacji trzech znakomitych braci. starożytne miasto nadmorskie w Kampanii. Pozostawał on w ścisłych związkach z klasztorem na Monte Cassino. Wincentego nad Wulturnem został założony w latach 705-707 przez trzech znakomitych mieszkańców Benewentu. . Świadczy o tym zapis umieszczony w dziele. przyjął jarzmo świętej reguły i zaczął wieść żywot według wskazań św. Doprowadził on klasztor do takiego stanu. Jednak książę Neapolu podczas nocnej wyprawy niektórych Longobardów wziął do niewoli. Klasztor zaś św. a drugi pozostał na miejscu i jego dzieje opisał Paweł w Historii Longobardów. Benedykta Maurusem powędrował do Francji. innych 745 746 Zachariasz był papieżem w latach 741-752. dwóch braci Tatona i Tasona oraz ich kuzyna Paldona. że istniały dwa autografy Reguły. którzy tłumnie przybywali do niego.

żony Pepina. Rzymianie odzyskali również sam zamek. dokładniej przedstawia to Lib. a następnie pokonał go w wielkiej bitwie pod Wincjakum755. który w licznych wojnach i bitwach wydarł ją z rąk Raginfrida. Pozwolił mu jednak mieszkać w wielkim mieście. wyżej VI 28. W kraju Franków po śmierci Pepina władzę przejął wspomniany wyżej jego syn Karol753. Król Liutprand potwierdził darowiznę dla Kościoła rzymskiego i otrzymał za żonę córkę Teudeperta. który dzierżył władzę tylko przez jeden rok. przyp. zapłacił siedemdziesiąt funtów złota. 43. nieślubny syn Pepina. . Po nim tron objął Leon752. Śmierć cesarza Teodozjusza i objęcie władzy przez Leona. pokonał Raginfrida. pontif. wyżej VI 37. Camberiacum) we wschodniej Francji (Sabaudia) w 717 r. Cały zaś naród frankoński przyjął pod swoją wyłączną władzę. a mianowicie w Andegawum756. 42. stoczył z Raginfridem dwie lub trzy mało znaczące bitwy. 757 Zob. W tym czasie król Liutprand potwierdził darowiznę. Karol. 753 Zob. Vincy w pobliżu Chambéry (Rzym.203 wymordował. jaką uczynił z Alp Kottyjskich757 na rzecz 750 751 Grzegorz II. 41. zgodnie z pierwotną umową. Kiedy bowiem za Bożym przyzwoleniem wydostał się z więzienia754. 756 Angers w zachodniej Francji. został uwięziony za sprawą Plektrudy. W tym czasie zmarł cesarz Teodozjusz751. uprzednio dowódca wojsk w Azji Mniejszej. 754 Karol Młot. Teodozjusz III został zmuszony do abdykacji w 717 r. 755 Prawdopodobnie dzis. 752 Leon III Izauryjski (717-741). założyciel dynastii izauryjskiej. 737. za który papież750. król Franków.

Kiedy już osiągnęły wiek dojrzały. książę bawarski przybył do Rzymu. księcia bawarskiego. Faroald. . że wielkie gromady Słowian wdarły się na teren zwany Lauriana762. najechał na miasto Klassis758. 760 Około 720 r. Lavariana. 323. 761 Zob. 44. posławszy ojca do stanu duchownego. do grobu apostołów. 759 Liber. u którego spędzał czas wygnania. część gminy Mortegliano w prowincji Udine lub Laurana na wschodnim wybrzeżu Istrii (Roncaroni). aby pomodlić się przy grobach świętych Apostołów759 45. Gregorius II. XCI. Po śmierci patriarchy Serena władzę przejął Kalikst. Spital w pobliżu Villach. Longobardami w Forum Iulii rządził Pemmon. w okolicy Rawenny.204 Kościoła rzymskiego. przyp. Faroald II stracił władzę na rzecz Transamunda I w 703 r. archidiakon Kościoła w Tarwisium. Wkrótce potem pojął za żonę Guntrudę. Wychowywał on razem ze swoimi synami dzieci ze znakomitych rodzin. odnotowuje pod 716 r. wyżej VI 26. Musiał jednak na rozkaz króla Liutpranda zwrócić je Rzymianom. W Forum Iulii opuścił ziemski padł patriarcha Serenus. Książę Faroald zajął Klassis. nagle otrzymał on wiadomość. książę bawarski. Miał z nią tylko jedną córkę. pontif. 762 Może dzis. Wyprawiwszy się za trzecim razem z 758 Zob. jak powiedzieliśmy761. W tym czasie760. córkę Teutperta. W tych dniach przybył do Rzymu Teudon. a władzę nad Kościołem w Akwilei przejął z pomocą króla Liutpranda Kalikst. Przeciwko temuż księciu Faroaldowi powstał syn Transamund i przejął władzę.. Wg innych (Waitz) dziś. W tym czasie książę Spoleto. mąż wspaniały. wyżej III 13.

zawarł na tymże miejscu pokój ze Słowianami. . Połączyli jednak swe siły i zgodnie walczyli z Saracenami766. Ze strony Longobardów nikt nie poległ oprócz Sigualda. Ceuta naprzeciw Gibraltaru. podczas gdy sami stracili tam jedynie tysiąc pięciuset wojowników. wyżej VI 24. Następnie po dziesięciu latach wyruszyli wraz z żonami i dziećmi do Akwitanii. jeśli nadejdzie”. tak jak tego pragnął. w obawie. W tym czasie764 Saraceni z miejscowości zwanej Septem765 w Afryce.205 owymi młodzieńcami na tych Słowian. aby w dalszej walce nie zginął ktoś z jego bliskich. Około 711 r. Wkroczenie Saracenów do Hiszpanii. prowincji galijskiej. Odpowiedział im: „Już dostatecznie pomściłem śmierć moich synów. 765 Warownia Septem Fratres. jakby mieli zamiar w niej zamieszkać na stałe. który w poprzedniej bitwie pod wodzą Ferdulfa763 stracił dwóch synów. sforsowali cieśninę i zajęli całą Hiszpanię. zadał im wielką klęskę. Odtąd Słowianie zaczęli odczuwać coraz większy respekt przed orężem forojuliańskim. ale za trzecim razem zarówno książę. tak samo wielu zgładził i wszystko spustoszył. Mścił się za to na Słowianach jeden i drugi raz. człowieka w podeszłym już wieku. Frankowie uderzywszy na Saracenów wycięli spośród nich trzysta siedemdziesiąt pięć tysięcy. zwycięstwa Karola i Eudona w Galii. dzis. jak i Longobardowie daremnie go powstrzymywali. Karol żył wtedy w niezgodzie z Eudonem. a teraz z radością sam przyjmę śmierć. Pemmon zaś. 766 Słynna bitwa pod Poitiers w 732 r. władcą Akwitanii. Również Eudon ze swoim wojskiem uderzył na ich obóz. 46. Tak się też stało i we wspomnianej bitwie tylko on jeden poległ. wybiwszy wielu nieprzyjaciół. 763 764 Zob.

że Saraceni złupili Sardynię i zbezcześcili także owo miejsce. dokąd niegdyś z obawy przed barbarzyńcami przeniesiono kości św. od mieczy i zarazy. wtedy sprzykrzyło im się oblężenie i odstąpili od miasta. Dopiero gdy na skutek modłów. 767 768 Najprawdopodobniej w latach 717-719. W Konstantynopolu podczas zarazy zginęło trzysta tysięcy mieszkańców768. 770 W prowincji Terni na pn. nieustannie zanoszonych do Boga przez mieszkańców. . Lecz kiedy od nich również doznali porażki.206 47. Saraceni oblegają Konstantynopol i ponoszą klęskę z rąk Bułgarów. Gregorius II. Tutaj zostały przez króla pochowane ze czcią należną tak wielkiemu Ojcu769. 48. Król Liutprand wykupuje od Saracenów kości św. od Rzymu. Stąd wyruszyli do walki przeciw Bułgarom mieszkającym nad Dunajem. Według Liber pontif. którzy wykupili je za wielką sumę pieniędzy i przewieźli do Ticinum. Augustyna i przewozi je do Ticinum.. 769 Około 723 r. W tym także czasie767 niezmierzone wojsko tegoż samego plemienia Saracenów dotarło do Konstantynopola.-wsch. W tych dniach Longobardowie zdobyli miasto Narnię770. uciekli na swoje okręty i na nich popłynęli na pełne morze. wielu spośród Saracenów zmarło od głodu i zimna. otoczyło miasto i oblegało przez trzy lata. wyprawił ludzi. Augustyna i gdzie je ze czcią pochowano. Liutprand na wiadomość. gdzie nagła burza rozbiła ich flotę i zatopiła mnóstwo ludzi.

o niegodnych czynach cesarza Leona. a mianowicie Ferronianum776. 776 Może miejscowość Fornovo około 45 km na południe od Modeny. Mons Bellius777. Także całe wojsko rawenneńskie i weneckie jednomyślnie sprzeciwiło się temu rozkazowi i gdyby ich papież nie powstrzymał. 775 Liutprand korzystał z religijnych niesnasek w Kościele i wystąpił przeciw Bizancjum jako obrońca papieża. I tak upadł plan Rawenneńczyków. wszczął systematyczną i gwałtowną walkę z obrazami (obrazoburstwo). Gregorius II. 771 772 Na podstawie Liber pontif. Lecz papież stanowczo odmówił. około 726 r. przyjmującym naukę papieża. Król Liutprand775 zajął warownie Emilii. To samo polecił też czynić papieżowi w Rzymie. Pragnął zjednoczyć pod swoim berłem całą Italię. .. Grzegorza II. aby zgładzili papieża772. popierającym cesarza.207 49. a Kościołem zachodnim. zaś Longobardowie z Etrurii – w innych miejscach. obraliby sobie nowego cesarza. ci ze Spoleto stawili opór na moście Salaryjskim773. 774 Leon III Izauryjski ze względów politycznych. jeśli chce zachować łaskę cesarską. W owym czasie Liutprand obległ Rawennę. Król Liutprand zajął niektóre miasta rzymskie. przeciwstawiając się silnemu na Wschodzie monarchizmowi. Potępienie edyktu królewskiego przez papieża Grzegorza II i cały Zachód spowodowało zbrojne wystąpienie cesarza przeciw papieżowi i powiększało coraz bardziej rozłam między Kościołem wschodnim. Wtedy patrycjusz Pontu wysłał z Rawenny ludzi. Zniszczono w różnych obiektach tysiące dzieł sztuki malarskiej i rzeźbiarskiej. 773 Most na Tybrze w Rzymie. zajął i zburzył Klassis771. Monteveglio około 26 km na zachód od Bolonii. W obronie papieża stanęli jednak Longobardowie. W tym czasie cesarz Leon774 kazał w Konstantynopolu zebrać i spalić obrazy świętych. 777 Prawdopodobnie dzis.

któremu po ojcu nadał imię Gisulf.208 Buksetę778. S. W tym też czasie cesarz Leon posunął się do jeszcze gorszych czynów. dziewięćdziesięcioletni starzec. Ponieważ wielu mieszkańców starało się przeszkodzić tak zbrodniczemu czynowi. . co zapoczątkowało świecką potęgę papieży. książę Benewentu. Zob. Bussego w prowincji Parma. 781 Dzis. Książę benewentyński Romuald i jego syn Gisulf. a drugich ukarać obcięciem innych części ciała. W podobny sposób opanował też wtedy Sutrium. czy Jego Świętej Rodzicielki. Z tym heretyckim czynem nie zgadzał się patriarcha German783 . a częściowo perswazją zmusił do tego. Giovanni in Persiceto w prowincji Bolonia. Dzis. Wszystkich bowiem mieszkańców Konstantynopola częściowo siłą.). ale po kilku dniach zwrócił je Rzymianom782. Romuald784. 50. Wziął także sobie po niej drugą żonę imieniem Ranigunda. 39. Persicetę779. ale opuszczony przez współpracowników. dziś w prowincji Viterbo. która była córką księcia Breksji Gaidualda. Następnie kazał je spalić na środku miasta. Osimo w prowincji Ankona. do których należał Anastazjusz. aby wyrzucili wszelkie obrazy czy to Zbawiciela. 783 German. wyżej II 19. 784 Zob. wyżej VI 2. a na jego miejscu zasiadł prezbiter Anastazjusz. mężnie opierał się rozkazom cesarza. Pentapolis780 i Auksjum781.). córkę siostry króla Liutpranda Aurony. polecił jednym ściąć głowy. zajęta przez Astolfa. 780 W rzeczywistości Pentapolis została w 752 r. Bolonię. wobec czego został złożony z urzędu. poślubił Gumpergę. zrzekł się godności patriarszej i wycofał się z życia publicznego (730 r. Z Gumpergą miał syna. czy wreszcie jakichkolwiek świętych. 782 Warownia Sutri. 778 779 Dzis. została darowana papieżowi Grzegorzowi II (728 r.

Po jego śmierci zasiadł na niej biskup imieniem Amator. Zuglio. mieli aż do tego czasu swoją stolicę nie w Forum Iulii. ale w Kormonie787. dzis. leżącej nad morzem i chciał go stamtąd strącić do morza. wyżej IV 37. pochwycił go. Przyczyna zaś tego sporu przedstawiała się następująco. Wrogość Lemmona wobec patriarchy Kaliksta. Cóż więc uczynił? Wystąpił przeciwko wspomnianemu biskupowi Amatorowi. Uwięził go jednak i karmił chlebem goryczy. Castrum Iuliense. . Duino w prowincji Triest. 789 W 738 r. później Parnica. że w jego diecezji biskup mieszka tam. podczas gdy on sam pędzi żywot wśród zwyczajnego ludu. 788 Castellum Potium. 788 zaprowadził do warowni Potium . że ucieknie do kraju Słowian. ale tego – Bogu dzięki – nie uczynił. Poprzedni patriarchowie. Wtedy Pemmon ze swoimi zaufanymi zdecydował. nie mogąc z powodu najazdów Rzymian mieszkać w Akwilei. W tym czasie wybuchł wielki spór między księciem Pemmonem a patriarchą Kalikstem785. zapłonął wielkim gniewem. 515. Gdy dowiedział się o tym król Liutprand. Nie podobało się to Kalikstowi. odebrał Pemmonowi książęcą władzę i przekazał ją jego synowi Ratchisowi789. Z tej przyczyny przeciw patriarsze interweniował książę Pemmon wraz z licznymi znakomitymi Longobardami. gdzie książę i Longobardowie. 787 Zob. mężowi szlachetnie urodzonemu. przyp. wypędził go z Forum Iulii i w jego pałacu ustanowił własną siedzibę.209 51. 785 786 Około 737 r. Pocium albo Pontium to – być może dzis. Już dawno temu z grodu Julia786 przybył biskup Fidencjusz i za zgodą poprzednich książąt zamieszkał w murach warowni Forum Iulii oraz ustanowił tam stolicę swojego biskupstwa.

synowi Karola. Pemmon otrzymawszy zapewnienie. Michała. Kiedy Słowianie nagle go zaatakowali i nie zdążył wziąć od giermka swojej włóczni. ojczyzny Słowian. który. jak powiedzieliśmy. jaki miał w ręce. Wtedy król zasiadł w sądzie i ze względu na Ratchisa przebaczył Pemmonowi i jego dwóm synom. gdzie w VI -VII w. 53. gdzie wyciął wielkie ich rzesze i wszystko spustoszył. Wojna Ratchisa ze Słowianami. W tym czasie król Franków Karol. gdy tymczasem inni długi czas musieli cierpieć udręki w więzieniu. został wreszcie księciem w Forum Iulii. Uciekł do kościoła św. Następnie głośno i po imieniu wywołał wszystkich. którzy poszli za Pemmonem i kazał ich uwięzić. Gdy w taki sposób uwięziono wspomnianych Longobardów. posłał swego syna Pepina791 do Liutpranda. Słowenii. Ratchaitowi i Aistulfowi oraz polecił im stanąć za swoim tronem. Aistulf nie mógł znieść doznanej boleści i byłby przeszył króla prawie już dobytym mieczem. a następnie sam jeden. dzięki łaskawości króla. że nie spotka go nic złego. wyprawił się ze swoim wojskiem do Karnioli790. pozbawił życia tego. 791 Pepin Mały. imieniem Herfemar wyciągnął miecz i mężnie się bronił. jeden z nich. 52. . osiedlili się Słowianie zwani Karantanami.210 Jednakże wskutek próśb Ratchisa król przywrócił do łask jego ojca. został uwolniony od kary. by ten ostatni 790 Chodzi o terytorium dzis. gdyby brat Ratchisa nie powstrzymał jego ręki. którzy brali udział w owym zajściu. mimo że wielu nacierało na niego. kijem. Król Liutprand obciął włosy Pepinowi. podążył do króla razem ze wszystkimi Longobardami. Ratchis. który pierwszy stanął mu na drodze.

Karol stoczył z nim bitwę w pobliżu Karbony i. wybili lub wzięli do niewoli rzesze ludności. z których zawsze wychodził zwycięsko. raz tylko w czasie jego nieobecności Rzymianie pobili jego wojsko pod Ariminum796. i pozostała pod ich panowaniem do 759 r. wyżej IV 38 i przyp. przebywającemu w wiosce Pilleum797 w okręgu Pentapolis. zwyciężył. Król ten prowadził wiele wojen z Rzymianami. Liutprand Aś wraz z całym wojskiem powrócił do Italii. zadawszy im wielkie straty793. kiedy to wyzwolił ją Pepin Mały. 796 Dzis.. 792 793 Zob. Liutprand nie ociągał się. składały podarunki. Podczas kolejnego najazdu Saraceni dotarli do Prowansji. lecz pospieszył mu na pomoc z całym wojskiem795. Około 737 r. 54. 795 W 739 r.211 zgodnie ze zwyczajem przyciął jego włosy792. 529. Liutprand pośpieszył Frankom z pomocą. Na wiadomość o tym Saraceni w pośpiechu odeszli z tych terenów. Saraceni znowu wkroczyli do Galii i ponieśli klęskę z rąk Franków. obdarował go też wspaniałymi darami i odesłał do rodzica. gdzie zajęli Arelate794 i spustoszyli całą jej okolicę. . Liutprand stał się jego ojcem. Wtedy wojsko Saracenów znów wtargnęło do Galii i poczyniło wielkie spustoszenie. Rimini. Wtedy Karol wyprawił posłów z darami do króla Liutpranda i prosił go o pomoc przeciw Saracenom. tak jak poprzednio. 794 Dzis. 797 Miejscowość trudna do zlokalizowania. ofiary oraz życzenia błogosławieństwa od poszczególnych Kościołów. które królowi. Obciąwszy mu czuprynę. Narbona została zdobyta przez Arabów około 720 r. a drugi raz napadli. Arles.

W tych dniach Transamund800 podniósł bunt przeciw królowi. Peredeo zaś poniósł śmierć w mężnej walce. Perugia. piastujący władzę przez dwadzieścia sześć lat. Na jego miejsce postawiono Hilderyka. jego nieletni syn. objął po nim urząd Gisulf. zabili ich i w ten sposób ocalili życie swemu księciu. Tegoż Gisulfa. Ci zaś uderzyli na Rzymian i zgładzili wielu z nich. kiedy przybył do Benewentu. książę Benewentu. Jednak mieszkańcy Benewentu. któremu dano za żonę niejaką Gizelpergę. 802 Powstał przeciw niemu książę Adelais. Dzis. Kiedy zaś zmarł Romuald Młodszy801. 801 W 731 r. zawsze wierni swoim książętom. wtedy został wzięty do niewoli Hildebrand. Przeciw niemu powstali pewni ludzie i usiłowali go zgładzić802. książę Wicencji okupowali Rawennę.212 Jeszcze trzeci raz na skutek nagłego napadu Wenecjan. gdy Hildebrand. król Hilprand. który ze względu na chłopięcy wiek nie był zdolny kierować tak wielkim ludem. Ułożywszy w ten sposób stosunki w 798 799 Raczej wcześniej. . usunął król Liutprand. 800 Transamund II. na książęcym tronie posadził on swego wnuka Grzegorza. bo Peredeo jeszcze żył. książę Benewentu oraz jego następca Grzegorz. Transamund. książę Spoleto i Gisulf. 55. gdzie stali wtedy obozem Walcari. Nieco później798 Rzymianie z właściwą sobie butą zebrali się pod wodzą księcia Peruzji799 Agatona i wyruszyli na zdobycie Bolonii. książę Spoleto. wnuk króla i Peredeo. ten uciekł do Rzymu. Peredeo i Rotkari. a pozostałych zmusili do ucieczki. Lecz gdy król wraz z wojskiem dotarł do Transamunda.

że jego panowanie nie przyniesie nic dobrego. w kościele Najświętszej Bożej Rodzicielki. Maszerując na Pentapolis szedł z 803 804 W 735 r. przyfrunęła kukułka i siadła na jego końcu. który zwie się dziś kościołem Przy Żerdziach804. które są dla Pawła źródłem. Longobardowie mniemając. który uciekł do Rzymu. Tymczasem po siedmiu latach rządów w Benewencie odszedł ze świata książę Grzegorz. zgładził Hilderyka i znów odważył się podnieść bunt przeciw królowi805. Działo się to poza murami miasta. dał mu za żonę Skaunipergę. wyprawił się zbrojnie do Spoleto. Kiedy zgodnie ze zwyczajem wręczyli mu miecz. wynieśli na tron jego wnuka Hildebranda803. Liutprand prowadził wojnę w Pentapolis. że już rozstaje się z życiem. dziewczynę pochodzącą ze znakomitego rodu. powrócił do Spoleto. Po śmierci Grzegorza księciem Benewentu został Godskalk. 805 Szerzej opowiadają o tym Gesta pontificis Zachariae. Król Liutprand na wiadomość o tych wydarzeniach w Spoleto i Benewencie. zob.. król powrócił do swej rezydencji. Gisulfa. W tym czasie król zapadł na zdrowiu i zbliżała się ku niemu śmierć. Jednak król Liutprand ze wzburzeniem przyjął wieść o tym wszystkim. 56. Dla ludzi znających się na rzeczy to nadzwyczajne zjawisko oznaczało. Po upływie kilku lat Transamund. wyżej V 34. a przyszedłszy do zdrowia wziął go jako współregenta. Jego żoną była Anna. swego wnuka. Sancta Maria ad Perticas. Po jego śmierci królestwo otrzymał Godeskalk i przez trzy lata sprawował rządy nad Benewentyńczykami. wychowywał z ojcowską troską. .213 Benewencie.

lecz on mocno jednego z nich przeszył włócznią. Ratchis nagłym uderzeniem zrzucił go z konia. 57. już sam miał wsiąść. i zamordowali go. Gotskalk ginie w czasie próby ucieczki. imieniem Berto. Czołgając się na rękach i nogach zniknął biedak w lesie. Gdy zaś jego towarzysze chcieli go dobić. że król podąża do Benewentu. Tam pewien bardzo mężny Spoletańczyk. Na jego miejsce postawił swego wnuka Agipranda. zaufani Gisulfa. Liutprand wkroczywszy do Spoleto. dzis. zabił go i zepchnął w wodę za towarzyszem. wzięli na siebie cały ciężar bitwy. Gdy zaś Gotskalk dowiedział się. starał się na statku uciec do Grecji. na zachód od niego znajdowało się Forum Simphronii. gdy nagle wpadli Benewentyńczycy. Fossombrone w Umbrii. Wprowadził już na statek żonę i załadował cały dobytek.214 miasta Fanum do Forum Sempronii806. miasto w Umbrii nad Adriatykiem.. mężnie walczyli. Fanum. Zaatakowali ich Spoletańczycy i Rzymianie. jego brat i niektórzy szczególnie dzielni mężowie. oprócz – jak powiedziałem – kilku rannych. następnie zwrócił się szybko ku drugiemu. raniąc niektórych spośród nich. powalili wielu wrogów i wraz ze swoimi wyszli cało. . Tymczasem na pewnym moście dwaj silni Spoletańczycy zaszli Agisulfa od tyłu. Wtedy Spoletańczycy w sojuszu z Rzymianami zadali jego wojsku ciężkie straty w lesie znajdującym się w połowie drogi między tymi miejscowościami. wywołał po imieniu Ratchisa i ruszył na niego dobrze uzbrojony. Ratchis z wrodzonej sobie dobroci pozwolił mu uciec. pozbawił Transamunda władzy książęcej i nakazał mu wstąpić do stanu duchownego. starożytne Forum Sempronii. 806 Około 740 r. Jednak Ratchis. Król postawił więc na tylnej straży księcia Ratchisa i jego brata z wszystkimi Forojuliańczykami.

leżący za murami Ticinum. gdzie do dzisiaj znajduje się kościół pod wezwaniem św. Za czasów jego panowania w miejscowości 811 Forum nad rzeką Tanarus żył mąż wielkiej świętości imieniem Baudolin. 810 Dzis. aby codziennie dla niego odprawiali Mszę św. który zwano Bercetum809. zwykł wznosić liczne świątynie ku czci Chrystusa. Walencja w prowincji Alessandria. 809 Dzis. zob. Ufundował klasztor św. Także na szczycie Alp Bardońskich zbudował klasztor. 811 Starożytne Forum Fulvii Valentinum lub Valentia. Król Liutprand powrócił do swej stolicy. Gisulf ponownie został księciem Benewentu. 58. Anastazego. dziś. Caelum Aureum. W podobny sposób w wielu innych miejscach stawiał przybytki Pańskie. Sławny ten król wszędzie tam. Uczyniwszy to.215 Żona zaś jego wraz z całym dobytkiem popłynęła do Konstantynopola. biskup kościoła ticineńskiego Piotr. czego nie uczynili dotąd inni królowie. zwany „Złotym Niebem”808. gdzie przebywał. Corteolone w prowincji Pawia. kapłanów i duchownych. miejscowość Berceto w prowincji Parma. Również w swoim pałacu zbudował Kaplicę Zbawiciela oraz ustanowił. Król Liutprand przybył do Benewentu i znów ustanowił swego wnuka Gisulfa na książęcym stolcu807 . który zasłynął z licznych cudów czynionych dzięki łasce Chrystusa. . wyżej V 27. Piotra. święci mężowie Baudolin i Teudelapiusz oraz ich cuda. Anastazego Męczennika oraz wzniósł tam ponadto klasztor. Również na przedmieściu 810 Olonny wystawił wspaniały Dom Boży pod wezwaniem św. śmierć króla Liutpranda. powrócił do swego pałacu. Często 807 808 W 742 r.

ale też obdarzony wieszczym duchem przepowiadał przyszłe wydarzenia. rzekł do niego Baudolin: „Wiem. chcąc strzałą ugodzić jelenia. wyżej V 37. jakby o obecnym. Sabina Męczennika. imieniem Aufusus. 814 Aripert II (701-712). o tym. mianowicie syna jego siostry. Na ten widok król. aby popędził do męża Bożego Baudolina i prosił go o modlitwę do Chrystusa o zdrowie dla chłopca. że mąż Boży Baudolin posiada ducha proroczego. Jednak prośba. przekonał się jednak. Natychmiast też wysłał jednego z jeźdźców. już się niestety spełnić nie może. bardzo kochający chłopca. Gdy tam uczęszczał do kościoła św. bo chłopiec zmarł”. król ubolewał wprawdzie nad tym. mówił tak. jeden z jego towarzyszy. ów czcigodny męczennik przepowiedział mu. Kiedy pewnego razu król Liutprand wyruszył na łowy do lasu nazwanego Miastem812. że prośba jego się nie spełniła. Kiedy więc jeździec przybył na miejsce. co było nieobecne. Na właściwym miejscu opowiemy 812 813 Zob.216 przepowiadał on przyszłość. Również w Weronie żył mąż podobny do Baudolina imieniem Teudelapiusz. . który nie tylko potrafił czynić cuda. że zostanie biskupem w Ticinum. W czasie. Ponieważ był on spokrewniony z rodziną królewską813. To jest króla Liutpranda. gdy jeździec był jeszcze w drodze do sługi Bożego. chłopiec zmarł. zranił krewnego króla. z jaką tu przybyłeś. został przedtem przez króla Ariperta814 zesłany do Spoleto. co cię tu sprowadza. Gdy wysłannik przekazał królowi słowa sługi Bożego. zaczął płakać i lamentować nad nieszczęściem. Wśród wielu cnót doskonałego życia szczególnie zajaśniał Piotr kwiatem czystości. W tym również czasie zasłynął życiem i czynami biskup Kościoła ticyneńskiego Piotr.

815 816 Nie znamy tego opowiadania Pawła Diakona. Na początku swego panowania zdobył wiele warowni bawarskich. czystym. bystrym w radzie. wytrwałym na modlitwie. był wychowawcą swego ludu i dawcą nowych praw818. bardzo pobożnym. Piotra w Złotym Niebie. W 744 r. skromnym. 818 Prawodawstwo Liutpranda (15 woluminów. gdzie też spoczywa jego rodzic. lecz dorównującym filozofom. . Liutprand był mężem wielkiej mądrości. zawsze jednak większą ufność pokładał w modlitwie819 niż w orężu. 153 rozdziały) dotyczy zwłaszcza życia prywatnego i pod tym względem wykazuje wiele podobieństw z prawem rzymskim. Król Liutprand po trzydziestu jeden latach i siedmiu miesiącach panowania już jako starzec dopełnił dni swego życia816. dzielnym w boju. Hadriana Męczennika817. łagodnym wobec błądzących. 817 Dzisiaj grób Liutpranda znajduje się w pięknej i słynnej bazylice św. Ciało jego pogrzebano w kościele św. który wydarzył się w późniejszym czasie815.217 jeden z jego cudów. hojnym w jałmużnach. miłującym pokój. w Pawii. 819 Niektórzy pod terminem orationes rozumieją zabiegi dyplomatyczne. wprawdzie nie obeznanym z naukami. z największą zawsze troską strzegł pokoju z Frankami i Awarami.

218 Tablica chronologiczna KRÓLOWIE LONGOBARDZCY Alboin Klef Interregnum Autari 568-572 572-574 574-584 584-590 CESARZE BIZANTYŃSCY Justyn II 565-578 PAPIEŻE Tyberiusz II 578-582 Maurycy Tyberiusz 582-602 Fokas Herakliusz 602-610 610-641 Jan III Benedykt I Pelagiusz II 561-575 575-579 579-590 Agilulf 590-616 Adaloald Arioald Rotari 616-624 624-636 636-652 Konstantyn Heraklion 641 641 Grzegorz Wlk. 590-604 Sabinian 604-606 Bonifacy III 607 Bonifacy IV 608-615 Adeodat I 615-619 Bonifacy V 619-625 Honoriusz I 625-638 Seweryn 640 Jan IV 640-642 Teodor I 642-649 .

) 695-698 Tyberiusz III 678-705 Justynian II (II panowanie) Filippik Anastazy II Teodozjusz III Leon III Izauryjski Konstantyn V 705-711 711-716 713-716 716-717 717-741 741-775 Hildebrand Ratchis Astolf Ratchis Dezyderiusz 744 744-749 749-756 756-757 757-774 .219 Rodoald Aripert Perktarit Godepert Grimuald Perktarit 652 652-662 662 662 662-671 671-688 Konstans II 641-668 Marcin I Eugeniusz I Witalian Adeodat II Donnus I Agaton Leon II Benedykt II Jan V Konon Sergiusz I Jan VI Jan VII Sisinius Konstantyn I Grzegorz II Grzegorz III Zachariasz Stefan II Paweł I Konstantyn II Stefan III Hadrian I 649-655 655-657 657-672 672-676 676-678 678-681 681-683 684-685 685-686 686-687 687-701 701-705 705-707 707-708 708-715 715-731 731-741 741-752 752-757 757-767 767-768 768-772 772-785 Konstantyn IV 668-685 Justynian II (I panowanie) 685-695 Kunikpert Liutpert Raginpert Aripert II Ansprand Liutprand 688-700 700 700 701-712 712 712-744 Leoncjusz (uzurp.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->