Aby rozpocząć lekturę, kliknij na taki przycisk , który da ci pełny dostęp do spisu treści książki.

Jeśli chcesz połączyć się z Portem Wydawniczym LITERATURA.NET.PL kliknij na logo poniżej.

Marta Leśnicka

Zielska zioła i ziółka

Mojej Matce Helenie Leśnickiej z Krasińskich 4.3.1918-1.10.1997

2

Tower Press 2000 Copyright by Tower Press, Gdańsk 2000

3

Poradnik domowy

4

WSTĘP
Człowiek – Ziemia – Kosmos, ciągle jesteśmy razem, nierozłącznie od prawieków, czasami chcielibyśmy uciec od siebie, a jednak tak będzie zawsze. Będziemy zadawać Panu Bogu pytania, sprawdzać, poszukiwać, cieszyć się i umierać, a mimo wszystko i mimo ogromnej wiedzy medycznej i technicznej będziemy szukać uleczenia ciała i duszy w świecie natury, ziołach i darach Ziemi. Wszyscy interesujący się życiem przyrody są zgodni co do tego, że pola i lasy są naturalnymi zielonymi współtowarzyszami codzienności człowieka. Gdyby czł owiek zechciał zrozumieć język zielonej wyroczni, mógłby żyć w zdrowiu i radości. Zioła przemawiają do nas niemym głosem z pomocą Słońca. Takim wdzięcznym mówcą jest ziarnopłon rosnący nad potokami. Jego żółte kwiatostany są zawsze otwarte do słońca. Zamykają płatki natychmiast, gdy Słońce schowa się na chwilę krótką za chmurami. Również zawilec gajowy otwiera płatki tylko w godz. 1100-1800. Leśnicy nazywają ten mały kwiatuszek leśnym zegarem przyrody. Popularne jaskółcze ziele zamyka płatki zazwyczaj na godzinę przed deszczem, aby po deszczu wprost wystrzelić nimi do Słońca. Zielarze dobrze wiedzą jaka pora dnia jest najlepsza dla zbioru ziół. Już dawno my mieszczuchy nie rozumiemy mowy lasów i pól, a zielarzy często nazywamy znachorami. Są pionierami ziołolecznictwa, z ich dziedzictwa korzysta współcześnie medycyna jutra. Będziemy zawsze wracać do ziół, bo powroty do darów Matki Ziemi człowieka trwają miliony lat. Jesteśmy cząstką natury, a człowiek w swojej głupocie niszczy środowisko, które obdaruje każde pokolenie życiem. Pamiętam lata sześćdziesiąte – kiedy zaczynałam mówić o ziołach, napotykałam często niezrozumienie i powiastki o znachorstwie. Wówczas na własny użytek zaczęłam studiować prace wybitnych zielarzy, aby zrozumieć, dlaczego od 1945 roku zioła są upychane w kąt. Byłam pierwszą, która odważyła się w wielu miastach Polski prowadzić wykłady o ziołach, a po latach spełniły się moje marzenia. W Radio Nocą w pr. I. P.R. mogłam rozmawiać o ziołach z całym światem przez kilka lat. Pomogliście swoją życzliwością w napisaniu moich książek o ziołach. Wiem dobrze, że służą wielu chorym z dobrym skutkiem. Zachęciłam do stosowania ziół w codziennym życiu – chyba dzięki „Znakom Zodiaku”. Muszę jednak powiedzieć, że przedstawiłam Wam mitologiczny obraz człowieka w przyrodzie i myślę sobie, że Pan Bóg wybaczy mi przewinienia ziemskie. Przecież każdy człowiek jest w ziemskiej wędrówce jak pielgrzym utrudzony w poszukiwaniu drogi powrotu do Stwórcy. Chciałabym zostawić Wam na życie prawdę o ziołach – przyrzekłam to kiedyś mojemu nauczycielowi Ks. Ojcu Klimuszce. Ubolewał nad tępą duszą człowieka, nie mógł pogodzić się z tym, że niszczy przyrodę i nie chce zrozumieć, że to prowadzi do choroby duszy i ciała. Ośmielił się powiedzieć, że urodziny człowieka w określonym miesiącu dają predyspozycje do zdrowia i siły życia. Wszechświat został stworzony w idealnym ładzie, to my wprowadzamy dysharmonię i chorujemy. Lecznicze działanie ziół było poznawane przez człowieka od milionów lat. Dlaczego mamy zapomnieć o ich cudownym, uzdrawiającym działaniu w erze komputerów i chorób medycznie nieuleczalnych? Kto powie człowiekowi od komputerów, że powinien codziennie od 25 roku życia przez wiele lat wieczorem wypijać szklankę naparu z nagietka lub świetlika? Coraz więcej rodzi się dzieci alergicznych, natura to my – broni się przed chemią. Co będzie za kilka lat? Mam nadzieję, że powstaną uczelnie, gdzie jak niegdyś zioła będą szanowane, będą celem badań i nie będzie walki między ludowymi zielarzami a medycyną. Poznałam wspaniałych ludzi, którzy pomagają ziołami chorym 5

bez dyplomu medycznego i chylę przed nimi czoła – nauczyli mnie szacunku dla świata ziół. Dziękuję wszystkim z przeszłości i w przyszłości. Miałam bardzo wiele spotkań, z różnych stron świata przychodzili do mnie chorzy. Dotychczas udzieliłam około 20 000 porad. Właściwie moje książki napisali chorzy, od nich uczyłam się pokory i zrozumienia wobec rzeczy nieznanych. Ponad wszelką wątpliwość wiem, że choroba trapi człowieka gniewnego, nieżyczliwego, zazdrosnego i bez wiary. Jesteśmy zauroczeni zdobyczami cywilizacji, a niewiele dajemy sobie codziennej miłości i przyjaźni. Ktoś powiedział mi w chwilach trudnych: szczęśliwy nie choruje, a w dzisiejszych czasach tak o to trudno. Równowaga nasza zależy od równowagi świata, w którym żyjemy. Bardzo chciałabym, aby zioła służyły zapobieganiu chorobom, a nie leczeniu. Dlatego opracowałam książkę o ziołach. Mam nadzieję, że nadejdą czasy radości. Prorok Mahomet powiedział: „Świat jest zielony i piękny i Bóg wyznaczył was, abyście byli jego opiekunami”. Obawiam się, że jesteśmy niedobrymi opiekunami naszych pól i łąk. Dlatego proszę w pamiętajcie, że nigdy nie rozstaniemy się z przyrodą. Zawsze będziemy wracać do ziół – naturalnych lekarzy naszego ciała. Pragnę przekazać Wam moją wiedzę, którą zdobyłam z wielkim trudem, ale dziękuję losowi za tę szkołę życia. Zawdzięczam tę drogę mojej córeczce Katarzynie. Gdy zachorowała, medycyna oficjalna powiedziała – śmierć, ale żadna matka nie przyjmie takiego wyroku. Dzisiaj wiem, że droga, którą poszłam doprowadziła mnie do zwycięstwa – moja ukochana córka jest ze mną. Musiałam zaliczyć wszystkie szkoły zielarstwa i dziękuję Panu za tę szkołę, dlatego proszę nie rezygnować nigdy z siebie. Ktoś powiedział: Życie jest najdłuższą drogą na Ziemi, a nadzieja umiera ostatnia w każdym z nas (człowieku). Degradacja środowiska zagraża również ziołom. Wielu z nich już nie spotkacie na łąkach i brzegach rzek. Kto pamięta rosiczkę, niezapominajki błotne cudowny lek leczący obolałe serca, dziesięćsił piaskowy niezbędny w każdym zestawie ziół. To nieprawda, że zmienimy się i przystajemy się do zmian w przyrodzie. Mam nadzieję, że zostanie nam nieśmiertelna kozieradka, która zawiera bogactwo natury i jeśli nie będziemy mogli skomponować mieszanki ziołowej w przyszłości, proszę zawsze stosować kozieradkę z miodem. 400 g zmielonej kozieradki wsypać proszę do l kg miodu, ukręcić masę i zażywać 2 x dziennie łyżkę, rano przed śniadaniem, wieczorem przed snem. Kozieradka leczy wszystkie schorzenia skóry i choroby wewnętrzne, poza tym odmładza chory organizm, lecz nie można jej przedawkować. Jeśli organizm nasyci się, nasz pot będzie miał zapach zioła. Można dawać zioło również dzieciom. Nie zapominajcie o cudownych właściwościach kozieradki szczególnie tam, gdzie organizm jest zmęczony chemioterapią i antybiotykami. Kobiety w ciąży mogą zażywać taka, miksturę z korzyścią dla zdrowia. Opowiadam o moim ulubionym ziółku dlatego, żeby nie zostało zapomniane, a nie opisałam kozieradki w niniejszej książę. Jest kilkanaście recept stosowania kozieradki i to zioło będzie opisane w przyszłości. Mam nadzieję, że świat będzie lepszy, a my będziemy trwać z pokolenia na pokolenie w harmonii z przyrodą i ziołami. – Proszę przyjąć i zapamiętać piękną modlitwę Indian z plemienia Onondaga ze stanu Nowy Jork o Matce Ziemi. „O Wielki Duchu, którego oddech daje światu życie i którego głos słychać w cichym wietrze, uczyń nas tak mądrymi, abyśmy mogli zrozumieć to, czego nas nauczyłeś, pomóż nam zdobyć nauki, które ukryłeś w każdym liściu i kamieniu, przygotuje nas do przyjścia do Ciebie z czystymi dłońmi i czystymi oczyma, tak aby, kiedy życie będzie odchodzić jak zachód słońca, nasze dusze będą mogły przyjść do Ciebie bez wstydu”. Marta Leśnicka 19-3-1998 r.

6

Znaki zodiaku a zdrowie

7

Mars – czerwona. która będzie im towarzyszyła przez całe życie. Ich życie pełne jest urozmaiceń i życiowych niespodzianek. Ci. widzącego tylko siebie i swoich najbliższych. Wielu z nich ma poważne zainteresowania religijne. boi się jednak domowej nudy i nie mógłby nie pracować. Baran należy do trygonu Ognia. że jest bardzo obowiązkowy. Natomiast rzeczywiście bardzo kocha dom i rodzinę i troszczy się o nią. a więc między l a 10 kwietnia. w każdej dziedzinie jest polem walki. w starożytności utożsamiana z bogiem wojny. są bardzo otwarci i serdeczni. Jako człowiek o temperamencie żółciowo-nerwowym miewa największe kłopoty z głową i systemem nerwowym. działanie. Osoby z trzeciej dekady Barana potrafią bezbłędnie przewidywać różne sytuacje. W ogóle synowie i córki Ognia. stale są w ruchu. Baran często na pierwszy rzut oka robi wrażenie egoisty. ale też mają skłonności do różnego rodzaju obsesji. którzy urodzili się pomiędzy 11 a 19 kwietnia pod opieką szczodrej Wenus. Do ich wad należy przewrażliwienie na swoim punkcie. Bardziej filozoficznie nastawieni są ci. że Baran ma dobre intencje. zajmują się filantropią. przez które przechodzą z podniesionym czołem. Takie właśnie są Barany. Wierzy w dobroć człowieka. posiadają ogromną wrażliwość na piękno i ogromną intuicję. posiadają ogromną energię witalną i wielką indywidualność. Niezależny i zmysłowy Baran jest wymagającym. Słońce wchodząc w znak Barana budzi przyrodę po długim zimowym śnie. aktywne i pełne energii.Baran 21 marca – 19 kwietnia Nauka zalicza Barana do znaków kardynalnych. która symbolizuje impulsywność. Lubią przy tym zabawy. bo jak wcześniej powiedzieliśmy. a wszystkich ludzi urodzonych pod tym znakiem obdarza wielką energią. Dlatego najlepiej czuje się i sprawdza na samodzielnych kierowniczych stanowiskach zwłaszcza. W pierwszej dekadzie Barana. pomiędzy 21 a 31 marca. choć „ludzkim” szefem. I właściwie życzenia „szczęśliwego nowego roku” powinniśmy składać sobie właśnie w tym dniu. czasami zresztą pozytywnie oddziaływujących na życie osoby urodzonej pod tym znakiem. brawurę. Baran zaczyna panować pierwszego dnia wiosny – jednocześnie pierwszego dnia roku astronomicznego. 8 . niepodzielnie panuje Mars. przy bliższym poznaniu okazuje się. którzy urodzili się w słońcu Barana. Dlatego też Barany są dynamiczne. a nawet mają skłonności do hulanek. wiele z nich ma skłonności do służb mundurowych. otacza troskliwą opieką ludzi odważnych i zdecydowanych. tajemnicza planeta. Potrafi łączyć pracę zawodową z życiem rodzinnym. Dodatkowo te cechy wzmacnia wpływ Marsa – planety rządzącej Baranem. Osoby z tej dekady chętnie zajmują się polityką. władcze. w zasadzie nie jest chorowity. Ale to nieprawda. Do szczęścia potrzebne są mu kontakty z innymi ludźmi. ale jest przy tym bezkompromisowy i nie toleruje żadnych nieprawości. zaś żywiołem przypisanym mu jest ogień. są pełni życia. gotów jest z całym poświęceniem walczyć o innych. Lubi porządek i nie znosi wokół siebie żadnej prowizorki. Dla urodzonych w tych dniach całe życie. chemie pomagają innym. Jeśli chodzi o zdrowie Baran. Baran jako wielki indywidualista nie jest z natury skłonny do podporządkowywania się nakazom i rozkazom.

szpinaku. kapusty. – Mieszanka uspokajająca: Pokrzywa 50 g Rdest ptasi 20 g Wrzos 15 g Lebiodka 20 g Melisa 20 g Wilżyna ciernista 10 g Poziewnik 20 g Pączek brzozy 10 g Kocanka piaskowa 5g – Mieszanka przeciwmigrenowa: Melisa 50 g Wrzos 20 g Owoc kolendry 20 g Bukszpan 10 g Szyszki chmielu 15 g Obie mieszanki przyrządzamy tak samo: l łyżka ziół zalana szklanką wrzątku (odstawić pod przykryciem na 20 minut. podaję przepis na mieszanki ziołowe przynoszące ulgę w tych cierpieniach. powtarzamy ją. czosnek. żołądek. chmiel i poziewnik. wilżyna ciernista. często niedomagają na nerki. Baranom zalecam przede wszystkim chronić głowę i to przez całe życie. oskrzeli i wątroby. Zawierają one bowiem dużo żelaza i potasu. Napar pijemy 2 razy dziennie po l szklance – rano o 9. wspomaga go w chorobach i użycza swych sił leczniczych ziołom takim jak: pokrzywa. planeta opiekuńcza Barana. zapalenie żył. suchych owoców i sałaty. Baranom.Urodzeni w pierwszej dekadzie Barana mają skłonności do chorób wieńcowych. Baranom z drugiej dekady najczęściej dolegają choroby gardła. majeranek. aby napar naciągnął). szanta. buraków. Oczywiście są to tylko predyspozycje do chorób. a właśnie tych mikroelementów najczęściej brakuje ludziom urodzonym pomiędzy 21 marca a 19 kwietnia. Potem robimy 9 dni przerwy i jeśli pierwsza kuracja nie przyniosła efektu. a wieczorem o 18. 9 . Mars. które chcą się ustrzec chorób. natomiast urodzonym między 11 a 19 kwietnia – choroby kobiece. przez 14 dni. woreczek żółciowy i głowę. porów. papryki. Ponieważ osoby spod znaku Barana najczęściej trapią dolegliwości nerwicowe i bóle głowy. radziłabym prowadzić higieniczny tryb życia i jeść sporo selerów. wcale nie musimy na nie zachorować. zwłaszcza jeżeli będziemy dbali o swoje zdrowie. narażeni są też na urazy głowy.

sumienne. odżywia się nieracjonalnie. ale jednocześnie uparci i wytrwali. Są to: werbena. Co ma robić Byk. że nie oznacza to wcale. że Byki muszą zapaść na którąś z wymienionych chorób. żywokost. Chętnie otaczają się starymi pięknymi przedmiotami. co wiąże się z przynależnością Byka do znaków Ziemi. podbiał. mają zmysł praktyczny. mają temperament flegmatyczny. fiołek. Są to tylko predyspozycje i jeśli osoba urodzona pod znakiem Byka będzie prowadzić racjonalny tryb życia. które nigdy nie będą ich udziałem. Zioła te 10 . zaś z żywiołów – Ziemię. choć nieco apodyktycznymi i lubiącymi narzucać swojemu potomstwu własną wolę. stąd kłopoty z przemianą materii i często złą pracą tarczycy. choć na ogół na to nie wyglądają. centuria. a przede wszystkim nie będzie się objadać. Ogólnie mówiąc. może być zdrowa przez całe swoje życie. Rozjuszony potrafi być naprawdę niebezpieczny i nieobliczalny. ale tylko pozornie są spokojni i ulegli. dające mu uczucie spokoju. W ogóle Byk ceni życie rodzinne. kto chce naruszyć jego spokój. Może dlatego. Byki raczej rzadko zostają wielkimi twórcami. ale też i trochę próżności. która otacza swą opieką ten znak przydaje Bykom wdzięku i urody. babka lancetowata. kocha dom i swoich najbliższych. Osoby urodzone nocą mają skłonności do apopleksji. Biada temu. patronka miłości. wcale nie mają „byczego zdrowia”. któremu jednak coś dolega? Przede wszystkim sięgnąć po lecznicze zioła. mimo niewątpliwych uzdolnień artystycznych. jeżyna. Najpiękniejsza z gwiazd – Wenus. że zdarzają się wśród nich prawdziwe snoby. obce jest im fantazjowanie i bezpłodna tęsknota za rzeczami lub doświadczeniami. Byk bowiem lubi dużo jadać. U wszystkich znaków Ziemi procesy ozdrowieńcze następują bardzo powoli. bez której nie mogą egzystować. jak i u mężczyzn. ale nie tylko dlatego. bukwica. uszu. co posiadają. Ponadto panowie mogą chorować na prostatę. układu trawiennego oraz do reumatyzmu. Ludzie spod tego znaku od wczesnego dzieciństwa do późnej starości są nękani przez różne dolegliwości. To ludzie pełni uroku. Byka mocno przywiązują się do dóbr doczesnych. dziewanna. a panie na polipy narządów rodnych oraz żylaki. że zapominają o radości życia. uprawiać sport. Są natomiast dobrymi rodzicami. Byki są solidne. ludzie urodzeni pod znakiem Byka mają skłonności do chorób gardła. ale nie lubią dzielić się tym. przywracające człowiekowi harmonię. Większość tych chorób ma przewlekły charakter. poziomka. co też nie służy zachowaniu dobrego zdrowia. Smakosz Byk w późniejszym wieku ma skłonności do nadmiernej tuszy. niekiedy tak bardzo. Byki. rzepik. a u Byka szczególnie. Osoby urodzone pod wpływem Wenus umieją kochać i są kochane oraz akceptowane przez innych ludzi. którymi wspomaga go w takich przypadkach opiekuńcza Wenus. macierzanka. Ci. Zioła rosnące pod wpływem Wenus mają przede wszystkim działanie tonizujące. Byki to urodzeni realiści. Lubią być bogate.Byk 20 kwietnia – 20 maja Nauka przypisała Bykowi stałą jakość. głóg. Flegmatyczny temperament w połączeniu z umiłowaniem dobrej kuchni jest przyczyną wielu chorób układu trawionego zarówno u kobiet. Przypominam jeszcze raz. Określa to podstawowe cechy tego znaku takie jak: konkretność i zdecydowanie. mocno stoją na ziemi. bratki polne. którzy urodzili się o wschodzie Słońca. mech leśny.

napar pić 2 razy dziennie l szklankę – rano pomiędzy 6 a 7 oraz wieczorem pomiędzy 16 a 18. l łyżeczkę mieszanki zalać szklanką wrzątku. czy po posiłkach. Podaję kilka zestawów leczniczych mieszanek dla Byków: – Ogólnie uspokajające: Werbena 15 g Płatki róży 20 g Kwiat głogu 50 g Bukwica 15 g Macierzanka 50 g Zioła wymieszać. – Przy kłopotach z układem trawiennym: Tatarak 20 g Korzeń żywokostu 10 g Macierzanka 70 g Zioła wymieszać i zemleć na proszek. W czasie kuracji wykluczyć z jadłospisu wieprzowinę i wywary z kości. przykryć szklankę. że zioła podlegające Wenus można łączyć w mieszankach leczniczych z ziołami przynależnymi Słońcu i Księżycowi. – Przy kłopotach z przemianą materii: Macierzanka 20 g Poziomka (cała) 10 g Liść jeżyny 15 g Rzepik 10 g Tatarak 20 g Świetlik łąkowy 15 g Bukwica 10 g Zioła wymieszać. Kuracja powinna trwać 21 dni. Chcę zwrócić uwagę. Aby układ trawienny wrócił do równowagi. W przypadku tych mieszanek sami musimy wypróbować. po 15 minutach napar przecedzić. pozostawić pod przykryciem 20 min.zbieramy w maju. 11 . Przecedzić. Zażywać 2 razy dziennie płaską łyżeczkę popijając przegotowaną wodą. w pełnym rozkwicie wiosny. odpowiednio dobrane i połączone mają ogromną siłę uzdrawiającą. 2 łyżeczki mieszanki zalać 2 szklankami wrzątku. należy stosować te kurację przez 21 dni przyjmując zioła pomiędzy 7 a 9 rano oraz wieczorem około 19. Pić ciepły 2 razy dziennie o 11 i 17 przez 21 dni. ograniczyć słodycze pod każdą postacią. czy dla naszego organizmu będzie lepiej stosować zioła przed. wszystko bowiem zależy od indywidualnych potrzeb.

Użycza on swoich sił witalnych takim ziołom jak: ogórecznik. W odległej historii obrazowano Bliźnięta jako mężczyznę i kobietę. perz. aby zapewnić dobrobyt drugiej połowie oraz dzieciom. zgodnie z przynależną mu planetą opiekuńczą. znak zmienny. być może dlatego jest przez wszystkich lubiany. że roślina jest istotą żywą. podróżnik. Drugi typ jest na wyższym poziomie duchowym. Bliźnięta są najbardziej cenionymi intelektualistami. stanowi dla nich ważną sferę życia. Udowodnił. rodzeństwo. Jaki jest nasz Bliźniak? Otóż jest to stuprocentowy człowiek trygonu Powietrza. będą niczym bobry robić wszystko. Nasz uroczy Bliźniak posiada jednak skłonności do określonych chorób. rodzina. A jakiego człowieka reprezentują Bliźnięta dzisiaj w astrologii? Jest to człowiek bardzo ruchliwy i bardzo zmienny. Dla Bliźniąt będzie nią Merkury. że wszystko we wszechświecie posiada duszę i jest połączone niewidzialną nicią wzajemnego oddziaływania. a potem już nastanie pełnia lata i rozkwit ziół. męski. do których należy niezdecydowanie i kapryśność. dziennikarzy. pisarzy. że cyrkulacja krwi i soków trawiennych jest zjawiskiem fizjologicznym. są wszędzie tam. jak i panów mających Słońce w znaku Bliźniąt. dzika róża. w Grecji jednak przedstawiano ich jako synów Ledy i Zeusa. że Matka Ziemia również posiada duszę i 12 . W naszej historii chrześcijańskiej apostołowi Tomaszowi nadano przydomek Dydymus – Bliźniak – Zmienny. gdzie panuje ruch. Możemy wybrać zioło odpowiednie dla każdego znaku zodiaku. Jeżeli założą własną rodzinę. która bardzo mu przeszkadza w życiu. bazylia. estragon. W astrologu rozróżniamy dwa typy Bliźniąt. aby powitać w prawdziwie wiosennym nastroju panowanie Bliźniąt. Odnosi się to zarówno do pań. obdarowując Bliźnięta wielką ruchliwością. Może dlatego Bliźnięta uciekają. ponieważ ich jest dwóch odwróconych do siebie plecami. orliki białe. Moglibyśmy już powiedzieć. który jest używany obecnie. do których się nie przyznaje i wędruje dalej nie bacząc na konsekwencje. Oczywiście są to cechy ogólne. będą przykładnie wychowywać własne dzieci. w postaci dwóch belek przeciętych prostopadle dwiema przecznicami. posiada talenty pisarskie. Pierwszy – to typ ruchliwy i łatwowierny. Jego domem dziennym zarządza ruchliwy Merkury. która ma nerwy i serce. a wygląda jak rzymska II. Lekarze okultyści powiadają. pokażą najlepszą stronę życia. że zachodzą w niej zjawiska i prawa fizjologiczne takie jak u zwierząt. oset ogrodowy. W życiu codziennym czują się najlepiej w ciągłym ruchu. że życie rodzinne nie wabi Bliźniąt. ulega wpływom innych.Bliźnięta 21 maja – 21 czerwca Dnia 20 maja pożegnamy naszego czcigodnego i pełnego ziemskiej powagi zodiakalnego Byka z promienną Wenus. W życiu codziennym ma dar naśladowania innych. aby z nimi dyskutować trzeba posiadać ogromną wiedzę. tobołki pospolite. adwokatów. hyzop lekarski. bywa dobrym wychowawcą młodzieży mimo wielkiej zmienności natury. a jednak dom. Trwać ono będzie do 21 czerwca. Wielki uczony Kepler powiadał. aby nie przyznać się do popełnionych błędów. często popełnia przez to błędy. spotykamy wśród nich bardzo wielu kupców. wyka. cecha ta jest bardzo widoczna u pań. rdest ptasi i inne. tymianek. Posiadają zdolności pedagogiczne. dlatego Matka Natura dała nam tak wiele ziół na zwalczanie ich. szczególnie urodzony o wschodzie Słońca. Tak powstał znak Bliźniąt. Doktor Bose z Kalkuty udowodnił.

Znając zioła rosnące pod wpływem Merkurego możemy pomóc naszym Bliźniętom. chorób płuc. które mają skłonności do chorób na tle alergicznym. że kwiaty są gwiazdami Ziemi. chorób układu nerwowego i chorób układu krążenia. ramion i rąk. Następnie l łyżeczkę ziół zalać szklanką wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem przez 20 minut. pić 2 razy dziennie po l szklance naparu przez 21 dni – rano pomiędzy 6 a 11. a gwiazdy kwiatami nieba. a więc – powiadają dalej okultyści – zioło też posiada duszę. Nieśmiertelny uczony i lekarz – Paracelsus powiedział. wieczorem pomiędzy 17 a 18. którzy byli przygotowywani do roli uczonego i do stanu kapłańskiego.jest istotą żyjącą użyczającą swoich sil ziołom. Na poprawienie pamięci Bliźnięta powinny zażywać bardzo często owoc kminku pachnącego. Podaję zestawy ziół zapobiegających chorobom układu krążenia: – Zestaw I Owoc dzikiej róży 50 g Orliki białe 15 g Korzeń podróżnika 15 g Melisa 10 g Lebiodka 20 g Liść bazylii 30 g Liście i kwiat ogórecznika 10 g – Zestaw II Liść ogórecznika 25 g Owoc dzikiej róży 10 g Estragon 15 g Hyzop lekarski 10 g Macierzanka 20 g Fiołek leśny 10 g Kwiat kaliny 10 g Zioła wymieszać. 13 . Każde zioło ma właściwości odpowiadające określonej planecie. W Egipcie podawano go w potrawach wszystkim tym.

zwłaszcza podczas jego pełni Rak potrafi być nieobliczalny. Na ogół pokojowo nastawiony do świata i ludzi. czasem niezbyt surowy. W pracy Rak jest obowiązkowy i uczciwy wobec innych. uczuciowe. fiołek leśny i jeszcze wiele innych.kiedy tylko widzi. Dlatego też otaczają się skorupą pozornej twardości. choroby jelit i nieprzyjemne skutki złej przemiany materii. jaśmin. bowiem Raka astrologia zalicza do znaków kardynalnych. Od najdawniejszych bowiem czasów znak ten. które prowadzą nerwowy tryb życia. szałwia. Ale też podczas pełni Księżyca najwyraźniej ujawniają się medialne talenty Raka – miewa wówczas prorocze sny i potrafi przewidywać przyszłe zdarzenia. więc jeśli już choruje. jest jednocześnie bardzo ostrożny i . miodunka leśna. zwłaszcza jeśli ktoś spróbuje rozbić jego „skorupę” i zranić delikatne wnętrze. kocha swoje dzieci. Gorzej z Rakami. W zwalczaniu choroby pomagają mu: zawilec. a także powodująca kierowanie się emocjami. 14 . Jeśli osoba urodzona pod tym znakiem ma spokojne życie. przywiązuje dużą wagę do szczęśliwego życia rodzinnego. symbolizujący wrażliwość. zupełnie jak prawdziwy rak – chitynowy pancerzyk osłania jego miękkie wnętrze. potrafi być jednak też bardzo nieprzyjemny. pozostający pod opieką tajemniczego Księżyca.Rak 22 czerwca – 22 lipca Żywioł przypisany Rakowi to woda. który w ich mitologii symbolizował duszę. a więc i kochliwy. obdarzająca go współczuciem dla innych i intuicją. Tak jak Słońce w Raku jest najgorętsze. wycofuje się „rakiem”. Troszczy się o innych. w sprawach finansowych zaś nadspodziewanie twardy. olcha czarna. w przededniu wielkiego święta naszych słowiańskich przodków – Sobótki. tatarak. że jego obiekt westchnień jest mu niezbyt przychylny. a nawet nadwrażliwość Raka ma pośredni wpływ na jego zdrowie. Księżyc ma szczególny wpływ na charakter osób urodzonych w okresie panowania Raka. Lubi być chwalony i daje z siebie wówczas bardzo wiele. Ta zmienność nastrojów wynika właśnie z wpływu Księżyca. że Rakiem rządzi Księżyc. lipa. wiązano z tajemnymi misteriami i światem ponadzmysłowym. agar. Nie oznacza to. właściwie nie choruje. władczość. tak człowiek urodzony pod tym znakiem jest pełen energii i siły. Uczuciowy. Przypominam. Wrażliwość. że zioła Księżyca można łączyć z innymi. Jako szef jest wymagający. Grożą im dolegliwości żołądkowe. Cechy te są dodatkowo wzmacniane przez to. to ma się czym kurować. Są one bardzo wrażliwe. aktywność i energia. Poza tym wszystkie Raki powinny chronić przed skaleczeniami okolice brzucha oraz klatki piersiowej. że osoby urodzone pod tym znakiem to histeryczni nadwrażliwcy. delikatne i marzycielskie. a dni najdłuższe. dlatego Rak ma cały wachlarz leczniczych ziółek do wyboru. U starożytnych Egipcjan Rak był przedstawiony pod postacią świętego żuka – Skarabeusza. uczucia. ustabilizowaną sytuację rodzinną. Słońce wchodzi w znak Raka z początkiem lata. bogate życie wewnętrzne. charakteryzuje go więc także dynamizm. Księżyc obdarował jednak Raka wspaniałymi leczniczymi ziołami.

kozieradka 30 g. wcierać delikatnie w dało po kąpieli na noc. Niedomagania żołądka – tatarak 20 g. pomiędzy 15 a 17. 15 . Zmoczone tym wywarem płótno lniane przykładamy na chore miejsca na noc. macierzanka 50 g. Zioła należy zemleć na proszek i zażywać l łyżeczkę 2 razy dziennie – rano o godz. Egzema skóry – 10 g puchu ostu ogrodowego (możemy zebrać go sami) gotować w szklance mleka przez 6 minut. 7 (przed śniadaniem) i po południu. Kuracja powinna trwać 21 dni i w tym czasie należy zachować dietę. Taki okład stosujemy co drugi dzień przez 2 tygodnie.Przy swędzeniu skóry niewiadomego pochodzenia proponuję znakomity i prosty do sporządzenia balsam: 20 g sproszkowanego ziela lebiodki utrzeć z olejem lnianym lub arachidowym (100 g).

Natomiast w kontaktach z płcią przeciwną jest bardzo kapryśny i kochliwy. w pracy najchętniej bywa szefem i niechętnie dzieli się władzą. a w trzeciej ponury Pluton może zmącić promienie Słońca. jeśli go na to stać lub ma hojnych rodziców. ciepłym. stara się wybrać jego najlepszą stronę. Nie lubi. co robi. Lew zawsze reaguje spontanicznie i w miarę dorastania staje się coraz bardziej zrównoważony w swoich dążeniach i postępowaniu. jednak trudniej jest o dialog. Mimo tych wad Lew jest najczęściej człowiekiem opiekuńczym. Lew kocha życie. ale proszę uważać – nasz Lew ma doskonałą pamięć. nastawionym pozytywnie do ludzi. czemu zawdzięczamy królewskość gwiazdy. Opiekuńcze Słońce obdarza go jednak wspaniałą spontanicznością w działaniu i kontaktach z ludźmi. aby obdarzyć go wielkimi przymiotami w każdej dziedzinie życia. często ulega wszelkim namiętnościom. przy którym każdy chętnie się zatrzyma. bowiem jest to ich wielką wadą i przynosi im rozczarowania życiowe. nazywana przez astrologów sercem Lwa lub wielkim szczęściem. aby mu rozkazywano. Babilończycy nadali jej imię Szarru – Król. natomiast Hellenowie nazywali ją Królikiem. sam potrafi trafnie ocenić przeciwnika i jego zamiary. Czysty typ Lwa jest bardzo energiczny. Panuje nad znakiem Lwa najpiękniejsze i największe serce naszej galaktyki – Słońce. musi wówczas bardzo dużo nad sobą pracować. ruchliwy i gwałtowny. 16 . Od dzieciństwa silne dążenie do zdobycia władzy i sławy nabiera realnych cech w jego postępowaniu niezależnie od miejsca urodzenia i środowiska. być może dlatego chce prawo nagiąć do swoich poczynań. ponieważ nie posiada cierpliwości w sprawach uczuciowych. Na niebie gwiazdozbiór Lwa ukazuje nam jedną z prac Heraklesa – zabicie Lwa z Nemei. Sławny astrolog Kepler upominał Lwy. nic dziwnego – jest to człowiek Słońca. Oczywiście. Najważniejszym organem lwiego ciała jest serce. Jest ono najbardziej narażone na choroby. bardzo łatwo jest nawiązać kontakt z Lwem lub Lwicą. Oprócz Słońca duży wpływ wywiera w pierwszej dekadzie na Lwa smutny Saturn. jeśli wygra – może rozdać wygraną całemu światu. nie gorszą od Skorpiona. Urodzony w pełni lata nasz Lew bardzo często ma piękne lico i mocną konstytucję ciała. aby żyć w zgodzie z otoczeniem. stara się robić dokładnie i osiąga zamierzony cel. Jednak wszystko.Lew 23 lipca – 22 sierpnia Słońce w swej letniej wędrówce dnia 23 lipca wita królewskiego Lwa. Po wielu latach przypomni. Szczególnie na przykrości narażony jest Lew urodzony pod złymi wpływami Saturna. Gwiazdozbiór Lwa świeci jasno tworząc czworokąt o różnych wymiarach. potocznie mówiąc Bazyliszkiem. lubi hazard. Otóż w czasach starożytnych był to punkt przesilenia letniego. potrafi być wspaniałomyślny i nie będzie gonił dłużnika. Lew potrafi swoją radością życia rozbawić innych. Jego optymistyczny pogląd na świat pozwala mu szybko zapomnieć o niepowodzeniach życiowych. aby pracowały nad swoją pychą i zarozumiałością. Nasz królewski Lew należy do trygonu Ognia w znaku stałym o wybitnie męskich cechach charakteru. Zapytacie. a najważniejszą gwiazdą w tym układzie jest Alfa. że urażono jego królewską wysokość. Nasz Lew posiada talent organizatorski. w drugiej dekadzie dobrotliwy Jowisz.

może być narażony na choroby wzroku – lewe oko u kobiet i prawe u mężczyzn. papkę rozprowadzić na szarym lnianym płótnie i robić okłady na chore dało przez kilkanaście dni. szczególnie polecany jest dzieciom. Jeśli Lew ma chrypkę. Oczywiście należy uważać w ciągu całego życia na kręgosłup. po rozpatrzeniu horoskopu astromedycznego. kalina. pić wino – rano o godz. kozieradka. bławatek. Dodatkowo należy pić sok z czereśni i wiśni. 17 . wszechobecne jaśniejące Słońce dało naszemu królewskiemu Lwu jedne z najpiękniejszych ziół: rumianek. krzew winny. Podaję Państwu zestaw ziół ogólnie przyjęty dla Lwa wzmacniający serce: Kwiat głogu 50 g Lebiodka 30 g Melisa 20 g Zioła zalać wytrawnym czerwonym winem w zielonym szkle w ilości 11. 11. który należy podawać do herbaty -l łyżeczkę kilka razy dziennie. Kobieta Lew powinna zwrócić uwagę na głowę i piersi. Okłady leczące zawsze robimy na noc. nagietek. dziurawiec. jabłoń. słonecznik. opiekuńczymi promieniami Słońca służą nie tylko Lwu. rano i wieczorem zjadać bardzo powoli l łyżkę mikstury. wieczorem o 17 po 50 g aż do wyczerpania nalewki. mak polny. zniknie ona po kilku dniach. Aby zapobiec wszelkim niedomaganiem.gdyż ma na to wpływ emocjonalność Lwa. 100 g płatków słonecznika zasypać cukrem – 200 g. dzika róża. Przy dolegliwościach układ oddechowego – 100 g owocu kaliny utrzeć z miodem – 200 g. odstawić na 7 dni w ciemnym miejscu. możemy je łączyć w innych zestawach ziołowych. Płatki świeże lub wysuszone możemy zalać wrzątkiem na kilkanaście minut i podawać przy wysokiej gorączce i kaszlu. szafran i inne – jest ich w sumie 47. złocień. Przy bólach reumatycznych – 20 g zmielonej kozieradki zalać wrzątkiem – 1/2 szklanki. w późniejszym wieku Lwa może trapić reumatyzm. po kilku dniach otrzymamy syrop. Zioła rosnące pod ciepłymi. Z tych ziół można też robić napar ziołowy i pić 2 razy dziennie w postaci herbatki.

Od niepamiętnych czasów aż do dziś gwiazdozbiór Panny interesuje astrologów. Zodiakalna Panna należy do trygonu Ziemi. Dziś już wiemy. natomiast Hebrajczycy nadawali nazwę Szybelet. rozpoczynano żniwa. zapalenia otrzewnej i wątroby. 18 . czarny bez. który był zawsze uznawany za planetę zmienną. jelita grubego. dzika róża. która może uczynić wiele dobra. żony starego Piasta. aby nie szukać tych chorób u siebie – są to tylko skłonności. Gdy ukazywała się pierwsza gwiazda. szczodra Ziemia pozwala nam zebrać pierwsze plony. inaczej mówiąc za taką. nasza również podąża do wspólnej zbiorowości. czyli ośrodek mowy. jej patronem jest ruchliwy Merkury. jednak lato mamy w pełni. Dzieje się tak dlatego. W odległej starożytności Babilończycy określali gwiazdozbiór Panny „kłosem pszenicy”. jest dobrym przewodnikiem w duchowym rozwoju. jeśli ją założy. jak i kobieta posiadają dar nauczania innych. Kłos inaczej Gwiazda Chleba. oset. które służą Pannie w odzyskaniu zdrowia. zaburzeń pracy żołądka. ale też i zła. które wynikają z daty naszych urodzin. a do nich należą: Waleriana. Dla naszej Panny jest jednak bardzo łaskawy. Mamy tu dwie duże gwiazdy. czyli Pannę z dzieciątkiem – Bogiem Światła. Niektórzy uczeni ośmielają się twierdzić. W starych przekazach możemy spotkać w Polsce postać Rzepichy. ponieważ wiele osób spod znaku Panny żyje w samotności. zaburzeń ośrodka mowy. Jak widać. nasza Panna ma bardzo bogatą historię swojej postaci. perz. a po ukazaniu się drugiej gwiazdy następowało winobranie. Merkury swoimi wpływami obdarował bardzo wiele ziół. natomiast druga – ciężkie przejścia i smutek. dzień kwiatu zgodnie z układem gwiazd mamy światło i kwiat. Nasza Panna niestety też może zachorować – w związku z wrodzoną jej ruchliwością jest narażona na choroby spowodowane brakiem pierwiastków związanym z niewłaściwym odżywianiem. szczególnie gdy pracują w domu dziecka. zdolność rzeczywistej oceny sytuacji w pracy pedagogicznej. daje mądrość. hyzop lekarski. Urodzeni w Pannie zarówno mężczyzna. natomiast w Egipcie przedstawiano Pannę jako Izydę z Horusem w ręku. którym patronuje Panna – szósty znak Zodiaku. to daje Pannie piękny dar wymowy w pracy pedagogicznej. Bardzo ładnie przedstawia Pannę w świecie chrześcijańskim nasza historia – jako Marię z dzieciątkiem Jezus. roztropność. Do dobrych cech Panny należy odpowiedzialność za dom i rodzinę. leszczyna. że z tej nazwy wywodzi się późniejsza Sybilla. w niektórych regionach kraju z kłosem w ręku. a druga zwana Zwiastun Wina – Vindemiatrx. Panna jest związana z VI domem horoskopu i wskazane jest leczenie metodami naturalnymi. że pod wpływem Merkurego znajdują się zwoje mózgu i systemu nerwowego. Kochają bardzo dzieci i w pracy z nimi osiągają sukcesy. Posiada skłonności do chorób systemu nerwowego. estragon. Opiekunem Panny jest Merkury w domu dziennym. Starożytni Grecy pod postacią Panny wyobrażali sobie boginię sprawiedliwości Astreę. a więc dzień zbioru ziół. która wówczas symbolizowała Pannę.Panna 23 sierpnia – 22 września Dni są krótsze. tobołki pospolite. Dla Panny pierwsza gwiazda w horoskopie zapowiadała mądrość i radość życia. Poza tym posiada duże zdolności literackie i bardzo często zostaje pisarzem lub poetą. że w gwiazdozbiorze Panny istnieje wielkie skupisko galaktyk. Pisząc o predyspozycjach do chorób zawsze proszę. które świecą silnym blaskiem – Spica. jej organizm bowiem źle reaguje na leki syntetyczne.

lawenda i wiele innych. pić 2 razy dziennie rano i wieczorem po 50 g – pobudza pracę jelit. Kurację uzupełnić sokiem ze świeżych winogron. wiosną należy żuć surowe ziarno żyta i jęczmienia. perz 10 g. tymianek 50 g. 19 . pokrzywa 20 g. Chciałabym wyjaśnić. że niektóre zioła posiadają 2 lub 3 planety opiekuńcze. estragon 20 g.wanilia. dlatego zauważcie. Jelito grube – bardzo lekki napar z majeranku wprowadzać lewatywką do jelita grubego (1/2 l). że zioła powtarzają się w mieszankach. – Zestaw II – 100 g korzenia podróżnika zalać czerwonym wytrawnym winem (1/2 l) i odstawić na 9 dni. bazylia 10 g. co 3 dzień. następnie– zrobić napar z l łyżeczki na l szklankę wody i pić na noc przez 21 dni. Zrobić mieszankę z ziół. Podaję zestawy ziół wzmacniających żołądek: – Zestaw I – ogórecznik 20 g. Nastąpi oczyszczenie i odnowienie jelita grubego już po 3-4 wlewkach.

ponieważ była dla człowieka wzorem sprawiedliwości. Nim w przepaściach powietrza posadził ich brzemię. Została ona przysła20 . Sąd-Piotr-Waga inaczej sprawiedliwość nad wszystkim. Potem Wagi złociste zawiesił po niebie. a z niego wysiadła piękna kobieta o imieniu Orejana. Od tej chwili babie lato przypominać nam będzie o urokach minionego lata. cechuje ją aktywny stosunek do życia. że na Ziemi życie rozpoczęło się dzięki długouchej Wenusjance. W przyrodzie wszystko mieni się w kolorach tęczy. Na nich Bóg w dniu stworzenia (starzy powiadają). drugą Panny i trzecią Barana i Skorpiona. ile słów o Wadze. ale już nie lato. Nie tylko Żydzi świętowali w Wadze – w starożytnym Egipcie na sądzie Ozyrysa kładziono na wagę serce zmarłego. W symbolice chrześcijańskiej przedstawiono w znaku Wagi Piotra apostoła sprawiedliwych. że w Wadze Bóg osądza uczynki człowieka w życiu ziemskim. Nasza Wenus pomaga również urodzonym w znaku Byka. Ważył z kolei wszystkie planety i ziemie. że Bóg tworząc świat ważył na Wadze wszystkie gwiazdy umieszczone na niebie z najjaśniejszą Wenus. Gdy Słońce wstępowało w znak Wagi bóg Hadesu. a równocześnie. która znajdowała się po środku jeziora. Z najstarszych przekazów Indian możemy dowiedzieć się. wierzymy. Umieszczona została w krzyżu kardynalnym – to daje silną wolę z ogromnym poczuciem sprawiedliwości i harmonii. Nasza Waga należy do trygonu Powietrza. symbolu równowagi od najdawniejszych czasów. jest znakiem męskim.” Proszę zauważyć.Waga 23 września – 22 października W dniu 23 września Słońce rozpoczyna swoją wędrówkę w znaku Wagi. trzymającego w ręku klucze do królestwa niebieskiego. a kilka dni wcześniej – 21 września przeżywaliśmy jesienne zrównanie dnia z nocą. W pradawnych czasach nad jeziorem Titicaca na wyspie Słońca. ile piękna i powagi w słowach poety. wylądował kosmiczny statek. aby ją poślubić. jeszcze nie jesień pełna. miała ona obowiązek spędzać określony czas w podziemiach Hadesu. córkę Demeter. Otóż powiadali Grecy. Z nich to ludzie wag i szal wzór wzięli do siebie. Wielki poeta Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” tak opisał Wagę: „Dalej Niebieskiej Wagi dwie szale błyskają. aby zważyć dobre i złe uczynki popełnione za życia. gdzie przebywa w domu nocnym. że gwiazdozbiór Wagi przedstawia obraz Hadesu i rzekę Styks – przez tę rzekę łodzią przepływali zmarli do Krainy Cieni. potem zaś powracała do matki. a gdy minie 10 dni Żydzi będą obchodzić Dzień Sądny – uważają oni. opiekunką naszej Wagi przebywającą w jej domu dziennym. rzeka na zawsze dzieliła świat żywych od świata umarłych. Historia pięknie przedstawia wierzenia pielęgnowane w starożytnej Grecji. wspomaga w pierwszej dekadzie Raka i Wodnika. król podziemi porywał Korę. W tym czasie u Żydów przypada Nowy Rok żydowski.

ślaz lekarski. Zawsze zastrzegam. Wówczas Słońce nie ma tak dużej siły działania. są bardzo cenionymi pracownikami. bukwica. może chorować na żołądek. chociaż jest delikatna i subtelna. krwawnik. Ogółem nasza Wenus opiekuje się ponad 50 ziołami. że są to tylko predyspozycje do chorób. rzepik. aby urodzić z tapirem dzieci i po spełnieniu misji wróciła na swoją planetę. dlatego Waga powinna dbać o komfort psychiczny na co dzień. przechowywać w szklanym naczyniu. Była to Wenus i tak na ziemi powstało życie ludzkie. że całe życie spędza na zgłębianiu wiedzy i potrafi przekazać ją innym. w późniejszym wieku na cukrzycę. teraz chciałabym przestawić naszą Wagę w codzienności naszych czasów. Bardzo lubi piwo i wino. 2 łyżeczki ziół zalać wrzątkiem (2 szklanki wody) i zostawić na 15 minut pod przykryciem. a będący obok ponury Saturn jest wywyższony i potrafi naszej Wadze zamienić radość w smutek. 6 a 9. posiada równowagę psychiczną i jest wyrozumiała dla tych. Dyplomaci mają najczęściej Słońce w znaku Wagi. Nie należy jednak ulegać Saturnowi. może mieć problemy z limfą i gruczołami piersiowymi. tarnina. opiekunką zakochanych i poetów. która niestety ma predyspozycje do chorób przede wszystkim nerek i pęcherza. malwa. Opiekuńcza Wenus obdarowała Wagę ogromnym bukietem ziół o delikatnym działaniu. winna latorośl. Proszę zobaczyć bogactwo ziół naszej Wagi. z którymi przebywa. przylaszczka. Bardzo często miewa bóle głowy. gdzie jest poszukiwana równowaga i pracowitość. Zdarza się jednak. Przyparta do muru Waga potrafi bronić swoich racji i racji innych. przyjmuje ją i wygrywa. kwiat śliwy. lubi komfort życia. zawsze jednak stara się unikać walki. drugą szklankę naparu rano między godz. werbena. bez. Gdy zostanie zmuszona do walki. niezrozumiały dla otoczenia i trudny do wytłumaczenia. Jedną szklankę naparu wypijamy wieczorem wyjątkowo o godz. Osoby urodzone w tym znaku są symbolem harmonii i ładu. groszek. jeśli są szanse na pokojowe rozstrzygnięcie wszelkich sporów. 20-21. Bardzo często bywa. że to nie sprzyja zdrowiu i powoduje otyłość. unika konfliktów. lilia. – Zioła ogólnie wzmacniające: Werbena 20 g Bukwica 15 g Rzepik 50 g Melisa 50 g Lebiodka 20 g Fiołek leśny 25 g Macierzanka 100 g Zioła wymieszać. Waga jest pracowita. jest umuzykalniony. mają duże poczucie sprawiedliwości i odpowiedzialności. Zioła niżej podane są bardzo delikatne i przywrócą naszej Wadze równowagę duszy i ciała. zachwycamy się również my. zioła należy zaparzyć wieczorem.na. mogą pracować wszędzie tam. aby Waga otaczała się pachnącymi kwiatami orchidei. olcha. Legenda przetrwała do naszych czasów. że Słońce pod znakiem Wagi krzyżuje równik i przechodzi z północy na południe. lipa. powinna jednak pamiętać. malina. Do ziół Wenus należą: melisa. Czysty typ Wagi posiada zdolności artystyczne. szczególnie urodzeni w sobotę muszą o tym pamiętać i pracować nad sobą. może dlatego astrologowie zalecają. fiołek. Stosować przez 21 dni. werbeny i róży. Myślę. że wystarczająco dużo opowiedziałam o Wadze z przeszłości. że Waga pełna radości i życia nagle popada w głęboki smutek. – Ból głowy (migrena): 21 . a planetą Wenus. macierzanka. Dzieje się tak dlatego.

17. Podany zestaw ziół możemy zemleć na proszek i pić 2 razy dziennie l łyżeczkę ziół popijając przegotowaną ciepłą wodą w wyżej podanych godzinach – działanie będzie bardziej skuteczne. Jesienią i zimą możemy zastosować strączyny z fasoli „Jaś” z dodatkiem ziół: Strączyny fasoli 50 g Pączki brzozy 10 g Bukwica 40 g Zioła wymieszać i pić napar 2 razy dziennie l szklankę ziół rano między 5 a 6. drugą między 17 a 18. 11 a 13. po południu między 16 a 18. Kuracja sokiem działa wspomagające. lub 2 razy dziennie rano o godz. między godz. 11 i po południu o godz. Należy zachować dietę zalecaną przez lekarza prowadzącego. Stosować przez 21 dni. 5 a 6. – Zmęczone nerki: Uzyskany sok z zielonej fasolki szparagowej pić 2 razy dziennie 1/2 szklanki przez 15 dni. rano między godz.l łyżeczkę werbeny zalać wrzątkiem (l szklanka) i zostawić pod przykryciem na 15 minut. 22 . pić ciepły napar z odrobiną miodu akacjowego.

który jest w domu dziennym Skorpiona. gdy ktoś usiłuje go okłamać lub zlekceważyć. Wędrując w świat wierzy w swoje zdolności i siłę. najniższy i najwyższy. wynikało to zapewne z pory roku – nadchodzącej jesieni. często przysparza mu kłopotów. Nasz Skorpion nie lubi chorować. Astrologowie mówią. Gdy nasz Skorpion pokona swoje wady. aby osiągnąć sukces zrobi wszystko i usunie wszystkie przeszkody. stanie się wielkim człowiekiem. bardzo wcześnie wyfruwa z domu. jest ogromnie ciekawski. zawsze stara się pomagać potrzebującym. płynność i niestałość będzie go cechować w życiu. aby zwyciężać. będzie to choroba nagła z wysoką temperaturą (dotyczy to zarówno mężczyzn. Na nieboskłonie możemy zobaczyć Skorpiona wiecznie ścigającego śmiertelnie zranionego młodzieńca. gdyż w zasadzie nasz Skorpion jest silny. zdrowy i mocny psychicznie. może dlatego wśród znaków zodiaku właśnie Skorpion cieszy się niezbyt łaskawą opinią. w wielu mitach przekazano. Takie twierdzenie jest krzywdzące – to nieprawda. że pamięta krzywdy przez całe życie i potrafi o nich przypomnieć po 30 latach. zwanego inaczej Niedźwiadkiem. o którym mówią uczeni. Mars. śliczną Artemidę przed zalotami Oriona. ponieważ jest przebiegły. Należy stwierdzić. jeśli jednak zachoruje. która wchłonęła krew zabitego Abla. Jest to czas obumierania i czas odradzania się szczodrej przyrody do ciągłego życia i owocowania. aby rozliczyć przeciwnika. inteligentny i uparty. daje mu odwagę i porywczość w działaniu. nie ma pośrednich. jak niegdyś Leonardo da Vinci. że istnieją dwa typy Skorpiona. jelit. prostaty i bezsenności. Panowanie Niedźwiadka będzie trwało do 21 listopada i rozpocznie się głęboka jesień. Dzieje się tak dlatego. syna Neptuna. a zatem nasz Skorpion ma skłonności do chorób infekcyjnych. że Skorpion jest bardzo czuły na krzywdę ludzką. ponieważ lubi walkę ciągle szuka pola do swoich działań. Niższy typ Skorpiona będzie bardzo trudnym dla otoczenia. Nie jest to szczodry opiekun Skorpiona. zdarza mu się to bardzo rzadko. Ponieważ nasz Skorpion należy do trygonu Wody wraz z Rakiem i Rybą. na rozkaz Matki Ziemi. Nasz Skorpion zawsze jakoś sobie radzi. że są to tylko skłonności do zachorowań.Skorpion 23 października – 21 listopada Lato minęło z pełną radości Wenus w znaku Wagi i mamy przed sobą jesień. W wielu mitach Skorpion był przedstawiany jako znak niszczycielski. aby rozpocząć dorosłe życie. Według mitologu greckiej Skorpion śmiertelnie użądlił pięknego Oriona. Widzimy więc. 23 . że jest sercem Skorpiona. odpowiada za rozmnażanie i obumieranie. że jest w nim Paszcza Ziemi. Największą gwiazdą tej konstelacji jest legendarny Antares. już od dziecka marzy o wielkim świecie i niezależności. jak i kobiet). Bardzo smutne są mity o naszym Skorpionie. przechodzących w sposób nagły. pęcherza moczowego. nie lubi jednak. będzie służył ludzkości. a wraz nią Słońce wstąpiło w swej wędrówce 23 października w znak Skorpiona. aby uchronić siostrę Apolla. Jest odpowiedzialny za podział komórek. że wpływy groźnego Marsa nie zawsze są złowrogie. Pluton jest odpowiedzialny za przekaz cech genetycznych nowo narodzonym dzieciom przez dalekich przodków. Co grozi naszemu Skorpionowi w jego zdrowiu? Otóż ponury Mars i tajemniczy Pluton dają predyspozycje do chorób jelita grubego.

które nie powodują skutków ubocznych. Po 27 dniach robimy mieszankę z trzech ziół i pijemy jak wyżej przez 21 dni. szanta. rano między 6 a 7. oset. wieczorem o 1R. – Problemy z wątrobą: Dziurawiec 30 g Rumianek 20 g Kocanka piaskowa 15 g Rzepik 25 g Majeranek 15 g Zioła wymieszać i robić napar: l łyżka stołowa na I szklankę wody. cebula. pozostawić na 20 minut pod przykryciem. Ogółem pod wpływem Marsa rośnie ponad 70 ziół. są to naturalne antybiotyki. chmiel. po 9 dniach jeszcze raz powtórzyć kurację ziołową. aby zaczęła pracować prawidłowo. 9 a 11. Rano pić napar między godz. pokrzywa. dąb. Następnie przez 9 dni pić napar z dziurawca 2 razy dziennie l szklankę naparu. jałowiec. ponury Mars będzie dla niego łaskawy. zioła zalać wrzątkiem. Należą do nich: czosnek. – Bezsenność: Wrzos 100 g Kwiat akacji 100 g Kwiat i owoc głogu 100 g Każde z tych ziół rozpoczynając od wrzosu pijemy kolejno przez 9 dni 2 razy dziennie po l filiżance rano o 9 i wieczorem o 20.. sosna. lubczyk. które są pod opieką Marsa mają wyjątkowo silne działanie. Zioła pijemy przez 21 dni. – Jelito grube (nieżyt): Korzeń dziewanny 50 g Kozieradka 10 g Macierzanka 15 g Jedną łyżkę ziół gotować w 1/21 wody przez 20 min.Gdyby jednak nasz Skorpion zachorował. gdyż zioła. cyprys. wywar przecedzić i robić lewatywkę na noc przez dłuższy czas. Oczywiście dobrym dniem dla Skorpiona jest wtorek i kurację ziołową należy rozpocząć w tym dniu z ubywającym Księżycem. Kurację możemy powtórzyć po 9 dniach przerwy. Pić 2 razy dziennie l szklankę. 24 . bazylia. po południu między 15 a 16 przez 21 dni. modrzew. – Zioła ogólnie uspokajające: Szyszki chmielu 25 g Kwiat dziewanny 10 g Rdest ptasi 15 g Melisa 25 g Kwiat wrzosu 25 g Składniki dokładnie wymieszać. gdyż niedomagania wątroby są często wieloletnie i trzeba czasu. przesypać do szklanego naczynia i robić napar ziołowy 2 razy dziennie z l łyżeczki ziół na l szklankę wody. a zatem można wybrać zgodnie z datą urodzenia najbardziej skuteczne zioła dla naszego Skorpiona.

znaczenie ma modlitwa uzdrawiająca. które nie wymagają interwencji chirurga. gdy będzie przestrzegał wszystkich zasad kuracji. Okłady możemy robić pojedynczo z każdego zioła zawsze na noc. a my możemy go oglądać tylko latem.Strzelec 22 listopada – 21 grudnia Nasz zodiakalny Strzelec należy do gwiazdozbioru nieba południowego. Jeśli zostanie sędzią. rzepik. Chciałabym powiedzieć. Człowiek Strzelec należy do trygonu Ognia. nie żywi urazy. szałwia. altruizm i idealizm. Będzie to człowiek. mniszek lekarski. Astrologia przedstawia nam Strzelca jako człowieka o dwóch typach osobowości: niższy (mściwy) i wyższy (inteligentny). U wielu narodów Strzelec był wyobrażany z koroną na głowie. astronom i zielarz – Paracelsus. opiekunem jest wielki Jowisz zwany planetą wielkiego szczęścia. zawsze gdy zachoruje. bukwicy. kozieradka. jest bowiem bardzo inteligentny i pracowity. uczciwy wobec ludzi. paproć. Potrafi pracować w dwóch zawodach jednocześnie. Dodatkowo możemy owinąć. będzie człowiekiem o wielkim i szlachetnym sercu. Do Jowisza należą: len. posiada skłonność do skaleczeń (należy uważać na dolne części kończyn i biodra). genialny jasnowidz Nostradamus oraz wielki lekarz. Jedną łyżkę czubatą zmielonych ziół zalewamy wrzącą wodą 1/2 szklanki i po kilku minutach ciepłą papkę nakładamy na płótno i okładamy chore miejsce. lebiodka. Legenda głosi. niepoprawny optymista. że należało grzebać ludzi rażonych piorunem w miejscu. że nie ma czasu na gniew i walkę. pięciornik gęsi. jeśli jest to stopa. Jeśli ktoś skrzywdzi Strzelca. wierzba biała. Wszystkie okłady i przymoczki należy robić na szarym lnianym płótnie. to będzie najsprawiedliwszy wśród sędziów i może dlatego można spotkać Strzelca na wysokim i odpowiedzialnym stanowisku. pędzi przez życie wierząc w swoją szczęśliwą gwiazdę. żywokost. który swoją pracę i życie poświęci dla dobra ludzkości. groszek. Z podanych ziół możemy 25 . bukwica. gdzie zostali porażeni strzałą Jupitera. cykoria. Nasz ognisty Strzelec ma temperament cholerycznosangwistyczny o wybitnie męskiej naturze. uważa. W życiu kieruje się instynktem. a władca znaku Jowisz wyrazi w jego postępowaniu religijność. Podaję kilka zestawów ziół na stłuczenia. malina. że ze Słońcem w znaku Strzelca urodził się wielki uczony. mistyki i okultyzmu. kocha ruch. które pomogą mu. lebiodki. piżmo. W naszej kulturze Strzelec był patronem apostoła Mateusza pod postacią Centaura – człekokonia. Jowisz obdarował go wspaniałymi ziołami. moralność. jałowiec. lawenda. kobiety bardzo często są bezpłodne. okłady robić do skutku. Wszystkie metody wiedzy tajemnej są bardzo skuteczne w leczeniu chorego Strzelca. żywokostu i kozieradki. wanilia. na które najbardziej jest narażony Strzelec. Okłady robimy z ziół lnu. Mam na uwadze takie stłuczenia. który jest domem religii. zaś nazwa planety pochodzi od imienia bóstwa rzymskiego panteonu – Pana nieba i piorunów. rzepiku. ponieważ jest tyle do zrobienia. najjaśniejsza z Dróg Mlecznych przebiega właśnie przez konstelację Strzelca. a według starych ksiąg Jowisz był siłą wspomagającą białą magię. a u Hebrajczyków nasz Strzelec przedstawiony był jako zły książę Gog. jest spontaniczny. w starożytnym Egipcie dodano mu skrzydła. Człowiek Strzelec żyje bardzo długo i mało choruje. Ponieważ Strzelec należy do IX domu horoskopu. Gdy urodzi się o wschodzie słońca. flanelką.

26 . Dziś jest to lek trochę zapomniany. 50 g macierzanki. Pijemy przez 3 dni l łyżkę stołową co 2 godziny. Stosować przez 2 tygodnie. godz. 18 przez 21 dni. kwiaty. zwana podróżnikiem. Na 1 l wody należy dodać l szklankę ziół i gotować 15 minut. Stłuczenia. Szerokie zastosowanie ma wywar ze świeżego lub suszonego korzenia: 100 g korzenia zalać 1/2 l wody i krótko gotować – oczyszcza drogi oddechowe z flegmy. 20 g korzenia i liści rdestu ptasiego. Zabiegi można robić 2 razy w tygodniu. Do pomocnych Strzelcowi ziół należy także cykoria. żywicę.robić wywar do kąpieli stóp. niestrawności. smaczna i zdrowa jest także jarzyna z gotowanego korzenia. Nalewkę pijemy rano przed śniadaniem (50 g) przez dłuższy czas. l łyżeczkę zalać szklanką wody i krótko gotować. jak i korzeń tej rośliny.. działa kojąco przy nieżytach żołądka. Dolegliwości wątroby – garstkę młodych liści podróżnika zalać szklanką zimnej źródlanej wody. posiekane liście dodane do innych surówek podnoszą ich walory smakowe i odżywcze. 1 l i moczyć stopy przez 30 minut. Bóle wątroby powinny ustąpić. potem powoli wypić otrzymany napój. a szkoda. przecedzić. kwas krzemowy i sól amonową. Korzenie zawierają m. także poważne: potłuczony świeży korzeń podróżnika rozkładamy na lnianym płótnie i przykładamy na chore miejsce na 12 godzin. przecedzić. Taki napój oczyszcza też znakomicie krew. Wczesną wiosną z młodych liści cykorii możemy zrobić smaczną i zdrową sałatkę. odstawić na l godz. dodać przegotowaną wodę ok. gorzknik wyciągowy. Schorzenia żołądka –1 00 g korzenia lub kwiatu cykorii zalać 1/2 l wódki lub czerwonego wytrawnego wina i odstawić w ciemne miejsce na 9 dni. obrzmieniach wątroby i śledziony oraz chorobach nerek. Polecam też ziołową mieszankę: 100 g korzenia podróżnika. przez 6 tygodni. Natomiast palony korzeń można parzyć i pić zamiast czarnej kawy (dobrze imituje jej smak). Zioła wymieszać. bo ma duże właściwości lecznicze i od wieków stosowana była z powodzeniem w wielu schorzeniach. Pić 2 razy dziennie szklankę ciepłego wywaru rano przed śniadaniem i wieczorem ok. Własności uzdrawiające mają zarówno liście.in.

piwonia. że Koziorożce osiągają wysoką pozycję nie dzięki podstępom. że osoby urodzone w tym czasie są dynamiczne. Aby uzupełnić niedobór mikroelementów. Koziorożec – Ziemi. cebulę. konopie. paprykę. Znaki Ziemi charakteryzuje działanie. Sporządzamy napar zalewając 1 łyżkę stołową ziół szklanką 27 . szałwia. kapustę.. ślaz leśny. władcze. kapusta. że są pracowite. kolendra. Trzeba wiedzieć. że czasami w jakąś sobotę – w dobrym dla niego dniu. słabujące Koziorożce powinny jeść: drób. zapomina niekiedy o domu i rodzinie realizując swoją karierę. a to oznacza. są zdolne. bo właśnie ich najczęściej brakuje wówczas jego organizmowi. dróg moczowych i reumatyzm. bratek polny. żywokost 10 g. nikomu nie pozwoli wedrzeć się do swego wnętrza. mocno związane z Ziemią – są jednocześnie realistami niestrudzonymi w dążeniu do celu. W późniejszym wieku Koziorożca trapią najczęściej choroby układu trawiennego. długo dochodzi do zdrowia. Jeśli jednak przyplącze mu się jakaś choroba. niegdyś uważano tę planetę za szkodliwą i powolną. powinien pamiętać także o mikroelementach. pigwa. że jest to znak zimowy – okres snu przed wiosennym przebudzeniem sil witalnych. dąb. Ale trzeba pamiętać. Jeśli ktoś urodzi się w Słońcu Koziorożca. tymianek 25 g. mogą pić herbatkę tymiankową (l łyżka ziół zalana 2 szklankami wrzątku – napar trzymać pod przykryciem 15 min. Jeśli Koziorożcowi zdarzy się zachorować. pełnymi siły woli i przetrwania. Niezmiernie pracowity Koziorożec bardzo troszczy się o byt materialny. Koziorożcem rządzi planeta Saturn. mają ogromny talent organizatorski. tymianek. zwłaszcza zapalenia stawów kolanowych. arnika. Każdy ze znaków przypisywany jest do jednego z żywiołów. z wiekiem wyrasta z tego i raczej rzadko choruje. będzie praktyczny. żywokost lekarski. kolendra 50 g. A to dlatego.Koziorożec 22 grudnia – 19 stycznia Nauka zalicza ten znak Zodiaku do znaków kardynalnych. Jednak Saturn – planeta chłodu i melancholii. zwłaszcza do nauk ścisłych i bardzo lubią się uczyć. orlik. Polecam również mieszankę ziołową: kwiat pigwy 10 g. ryż. którym dokucza układ trawienny. Potrafi jednak głęboko kochać. topola. bluszcz. mak i konopie. Koziorożce. hyzop lekarski 10 g. taktowny i oszczędny. pić szklankę 2 razy dziennie przez 7 dni). W ogóle Koziorożec to najbardziej tajemniczy znak Zodiaku i jeśli sam się nie odsłoni. skromny. zmysł praktyczny i solidność. że w astrologii nie ma złych znaków samych z siebie. marchew. aktywne i energiczne. Koziorożec jako znak przypisany Ziemi w zasadzie jest silny. Koziorożce jako wrogowie są bardziej niebezpieczni niż powszechnie uważane za najbardziej podstępne Skorpiony. Choć w zasadzie osoby urodzone pod tym znakiem są pesymistami i samotnikami. czarna jagoda. układu krwionośnego. Astrologia ogólnie mówiąc uznaje wpływ Saturna za złowrogi. Lepiej jednak mu się nie narażać. pory. no chyba. Jakie to zioła? – bez czarny. szczodrze obdarzyła go ziołami. W dzieciństwie jest podatny na przeziębienia. Negatywny wpływ Saturna łagodzą inne planety. nadającą Koziorożcowi chłód i apatię. chociaż nie umie okazywać swoich uczuć. cykorię. które wspomagają go w chorobach. cykoria. być wiernym i lojalnym przyjacielem. ryby. a zwłaszcza magnezie i wapniu. ale dlatego. tasznik. ambitny i kochający sławę.

. 28 . herbatką z ziela tasznika (łyżeczkę ziół zalać szklanką wrzątku. lubczyk (50 g) i tymianek (100 g) zmieszać razem.. Koziorożec. który będzie stosował takie okłady przez 2 tygodnie. Urugi moczowe Koziorożce mogą leczyć np. pić małymi łykami 2 razy dziennie szklankę przez 9 dni). Napar sporządzać świeży rano i wieczorem. kapustę. Dla przeziębionych dzieci Koziorożców bardzo dobra jest herbata z sokiem malinowym. Trzeba dodawać go po łyżeczce do herbaty (czarnej chińskiej) i pić kilka razy dziennie. Na przeziębienia pomaga owoc pigwy utarty z miodem. Dodatkowo można pić codziennie 1/2 szklaneczki mleczka z ziarna konopii. Liście białej kapusty prasujemy lekko żelazkiem przez lniane płótno. Przy bólach reumatycznych polecam. Napar pijemy ciepły rano i wieczorem przed posiłkiem przez 2 tygodnie. aby zmiękły.wrzątku. Ponadto można kolendrę (100 g). zemleć na proszek i używać (codziennie) jako przyprawę do potraw. odstawić pod przykryciem na 20 min. następnie skraplamy oliwą z oliwek i owijamy bolące miejsca.. przestanie cierpieć. odstawiamy pod przykryciem na 15 min. dodatkowo okręcając okład ciepłą flanelką.

Wodnikiem rządzą dwie planety – Saturn i Uran. zdarza się jednak. a nerwica potrafi objawiać się u nich np. Gwiazdy i planety dla ratowania zdrowia przydały Wodnikowi wspaniałe zioła – miodunkę leśną. lipę. ale akurat dla dzieci Wodnika planeta ta jest szczególnie łaskawa. jak i w dziedzinie metafizyki. osoby urodzone w Wodniku są konkretne. jęczmień. Ale. majeranek. Osoby spod tego znaku cechuje także wpadanie z hura optymizmu w skrajny pesymizm. aby oddawać się rozmyślaniom i kontemplacji. szałwię. Mikroelementy. o dziwo. nasturcję. obdarza je łatwością w kontaktach z ludźmi. nieco dziwny charakter. intelekt i ambicja. choć jako osoba niezwykle uczynna i nastawiona filantropijnie. kozika lekarskiego. ale i praktykiem. a znaki powietrza charakteryzuje wrażliwość. Saturn nie cieszy się wśród astrologów dobrą opinią. 29 . Są to ludzie wszechstronni. Te cechy i korzystny układ gwiazd zapewniają Wodnikowi ludzką przyjaźń oraz uznanie. W przeciwieństwie do materialistycznego Koziorożca jest na wskroś idealistyczny. niezrozumiałych dla innych. akurat Wodnika wyraźnie wyróżnia przydając ludziom urodzonym pod tym znakiem niezależną osobowość oraz ogromne talenty umysłowe. niezdecydowania czy przymusu. Dzięki wpływowi Saturna Wodniki są powściągliwe i potrafią pohamować złe instynkty tam. Wodnik nie jest specjalnie chorowity. zdawałoby się. Osoby wybrane przez Wodnika na przyjaciół mogą być pewne jego niezawodnej lojalności. Dlatego też Wodniki mają skłonności do chorób na tle nerwowym – męczą je niekiedy stany lękowe. Ujemne wpływy innych planet w horoskopie Wodnika przejawiają się jego skłonnością do kaprysów. Także Uran – niezbyt przyjazna planeta. Dlatego polecam wszystkim osobom urodzonym pod tym znakiem uzupełnienie diety o zboża – żyto. abstrakcyjne idee. gdzie inni dążą na ślepo do zguby. ale chętnie przebywają w samotności. wiernością w przyjaźni i dużą inwencją. Potrafi wprowadzić w czyn swoje. Wodniki mają oryginalny. ponieważ mają predyspozycje do poważnych zranień. prawoślaz i kwiat kasztanowca – doskonałe na wzmocnienie całego organizmu. że są także ograniczone. Jednak jego wybujała psychika jest bardzo delikatna. Wodnik przypisany jest żywiołowi powietrza. zdecydowane i sumienne. niedomaganiami wątroby. a przy tym doskonałym organizatorem. Wodnik jest nie tylko teoretykiem. Jest błyskotliwym wynalazcą. są uduchowione i romantyczne. wawrzyn. dziwnych niekiedy zachowań. skłonnością do filantropu. tępego uporu. cechuje je duża intuicja. których najczęściej brakuje Wodnikowi. Z innych chorób zagrażają im choroby przewodu pokarmowego i układu krwionośnego. umiejący i lubiący posługiwać się rozlicznymi talentami zarówno w naukach ścisłych. Wodniki powinny uważać też na oczy i chronić swoje ciało. to sód i fosfor. z pewnością nie odmówi jej Wam i w pozostałe dni tygodnia. serdecznika. Wodniki łatwo osiągają zaszczyty i sławę.Wodnik 20 stycznia – 18 luty Nauka zalicza ten znak do znaków stałych. Natomiast nie znosi wszelkiej rutyny. Dla Wodnika szczęśliwym dniem jest sobota – właśnie w ten dzień wszystko najlepiej mu się udaje i wtedy najlepiej zwrócić się do niego o pomoc. przesadnej pedanterii. ten intelektualista nigdy nie czuje się samotny. mają także skłonności do żylaków.

Dodatkowo raz w tygodniu można brać kąpiele w kozieradce: 0. aby naciągnęły). Przy żylakach ulgę przynoszą okłady z kwiatu kasztanowca (l łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku i odstawiamy na 15-20 min. pić 2 razy dziennie – rano i wieczorem ciepły napar. a w tej „kozieradkowej” kąpieli możemy wypoczywać do pół godziny. Jeśli męczą Cię. drogi Wodniku.). Okład (ciepły) należy przykryć ceratką i przytrzymać bandażem (oczywiście okłady stosujemy na noc). którym dokucza jakaś choroba. Co drugi dzień w chore miejsca trzeba lekko wcierać maść z ziela prawoślazu (do kupienia w aptekach).ryż. powinny pamiętać o mikroelementach. w 2 l wody. dolegliwości układu pokarmowego. proso oraz rodzynki i owoce morwy. możesz ratować się herbatką majerankową (łyżkę ziół zalać szklanką wrzątku. 30 . wlewamy do wanny i uzupełniamy wodą z kranu.5 kg kozieradki gotujemy przez 15 min.. pozostawić pod przykryciem na 15-20 min. Pozostałe pół szklanki naparu należy wypić. Pół szklanki otrzymanego naparu wylewamy na lniane płótno i nakładamy je na chore miejsce. Zwłaszcza Wodniki. W przypadku stanów lękowych polecam picie na noc naparu z mieszanki ziołowej (l łyżka ziół zalana szklanką wrzątku): Kwiat lipy 100 g Kozłek lekarski 30 g Werbena (lub kwiat kasztanowca) 30 g Lebiodka 100 g Fiołek leśny 50 g Prawoślaz 100 g Kwiat maku 100 g Herbatkę z tej mieszanki trzeba pić przez 7-21 dni.

Największa ich wada to skłonność do hazardu i nałogów. często zapadają na nerwice. Wrażliwe Ryby są nieodporne na przeciwieństwa losu i stresy. mają także niezwykle rozwiniętą intuicję. chrzanu. Zwłaszcza nie brakuje wśród Ryb osób uzdolnionych muzycznie. Zmienność i niestałość. zapewne dlatego są raczej niepraktyczne. Ryby często są łączone z wielką tajemnicą i mistycyzmem. Zioła lecznicze. że ich organizmowi często brakuje mikroelementów takich jak jod i siarka. Na ogół zanim wreszcie założą szczęśliwą rodzinę. ponadto predyspozycje do chorób nerek i żołądka. za to często obdarzone artystyczną duszą. starają się im pomagać. Za to kochają dzieci i są bardzo dobrymi rodzicami dla swego potomstwa. mają za to bardzo dobre i czułe serce. Osoby urodzone pod tym znakiem powinny pamiętać. podbiał. Ryby mają także wrodzony talent do języków obcych. że zakochana Ryba ślepnie i głuchnie. jeśli już nie materialnie. Łatwo się przystosowują. Ludzie spod znaku Wody są pełni współczucia dla innych. która na pewno je wyciszy i pomoże odzyskać utraconą równowagę duchową: Melisa 100 g Heliotrop 30 g Bukwica 100 g Rezeda 20 g Lawenda 20 g 31 . Czułe serca Ryb łatwo wpadają w miłosne pułapki zwłaszcza. objawia się między innymi skłonnością do błyskawicznej zmiany nastrojów – Ryby bardzo łatwo przechodzą od płaczu do śmiechu i na odwrót. geranium. szpinaku. łatwo poddają się emocjom. dlaczego wśród osób urodzonych między 19 lutego a 20 marca jest tak wielu spirytystów i ludzi głęboko religijnych mających skłonności do filozoficzno-religijnych rozważań. natchnienie i współczucie. Rybami rządzą dwie planety – Neptun i Jowisz – symbolizujące zagadkę. cynamon. tatarak. która temu znakowi Zodiaku daje przynależność do trygonu Wody. Znerwicowanym Rybom zalecam uspokajającą mieszankę ziołową. Lubią też towarzystwo innych osób i są naprawdę cennymi przyjaciółmi. rezeda. migdałów i owoców – zwłaszcza gruszek i czereśni. Niedobór ten łatwo uzupełnić wzbogacając jadłospis o większą ilość sałaty. Jeśli dodamy do tego wielką intuicję przyrodzoną Rybom. bukwica. Bardzo przejmują się losem swoich bliźnich. Jako osoby delikatne mają skłonności do przeziębień. olcha czarna. Wybijającą się cechą osób urodzonych w tym znaku jest ich ogromna wrażliwość. fasoli. trapią je też stany lękowe. które gwiazdy i planety przydały Rybom to: mięta. Osoby urodzone w okresie. łatwo zrozumieć. Lubią też wszelkie wygody i są nieco leniwe. można też pojadać suszone owoce. są eklektyczne. zwłaszcza narkotyków. warto pamiętać. to choćby życzliwą radą. poszukują harmonii. dyni. dlatego przed tymi niebezpieczeństwami należy chronić Ryby już od dziecka.Ryby 19 luty – 20 marzec Nauka zalicza Ryby do znaków wodnych niestałych. Oczywiście żywioł przypisany Rybom to woda. osoby z pod znaku Ryb przeżywają kilka niepowodzeń miłosnych. że pierwsi chrześcijanie rozpoznawali się kreśląc symbol ryb. chorób płuc i odmrożeń stóp. kiedy na niebie panują Ryby. traci swą przyrodzoną intuicję i często przez to cierpi. anyż. koper włoski.

Dlatego Ryby muszą w tym okresie bardzo na siebie uważać. Polecam zwłaszcza napój cynamonowy. zwłaszcza wystrzegać się przemoczenia stóp. dobrze jest 2 razy w tygodniu moczyć stopy w wywarze z obierek ziemniaczanych (obierki z l kg ziemniaków gotujemy przez 15-20 min. osłodzona łyżeczką miodu). następnie łyżkę mieszanki zalewamy szklanką wrzątku. napar pijemy przez 2 tygodnie rano i wieczorem. gdyż daje on wewnętrzne ciepło. Kuracja może trwać nawet 6 tygodni. dobrze zaczynać leczenie właśnie w tym dniu. gdy nam coś dolega.Zioła mieszamy dokładnie. Jeśli mimo to przyplącze się jakieś przeziębienie. Po przecedzeniu otrzymujemy maść. Aby była skuteczniejsza. Rybom z dolegliwościami żołądkowymi (nieżyt) zalecam napar ze 100 g mięty i 5 g białego pieprzu lub 5 g liści wawrzynu. którą smarujemy codziennie stopy na noc. l szklankę pomiędzy 6 a 9 rano i o 20 wieczorem. przetapiamy na parze. nie tylko w przypadku przeziębienia. Po tej kąpieli także smarujemy stopy maścią z gęsiego tłuszczu. dodatkowo można zjadać w południe l gorzki migdał (przez 21 dni). Jesienią i wiosną. 32 . ale oczywiście. w 2 litrach wody). Trzeba pić takie napary 2 razy dziennie – rano i wieczorem. nie musimy odkładać rozpoczęcia kuracji aż do czwartku. zalecam Rybom napar lipowy (łyżeczka kwiatu lipy zalana szklanką wrzątku) lub napój cynamonowy (łyżeczka czarnej herbaty 1 spora szczypta cynamonu zalana szklanką wrzątku. pijemy 2 razy dziennie. zwłaszcza w marcu Ryby łatwo się przeziębiają. A oto sposób kurowania odmrożonych stóp: 100 g gęsiego tłuszczu mieszamy z 20 g ziela bukwicy i przez 15-20 min. Łyżeczkę mięty wymieszanej z pieprzem lub pokruszonymi liśćmi wawrzynu zalewamy 2 szklankami wrzątku. Uwaga! Ponieważ szczęśliwym dniem dla Ryb jest czwartek. nawet profilaktycznie. przy skłonnościach do chorób płuc nawet zwykły katar i kaszel mogą mieć przykre następstwa.

zaś poszczególne organy mają dwugodzinne okresy aktywności i uspokojenia. według chińskiego zegara. żołądek ma największy zasób energii pomiędzy godziną 7 a 9 rano. LATO – element ognia (czerwień). Poza porami roku rozróżniamy jeszcze roczne i dobowe rytmy krążenia energii. ale nie bardzo wiedząc czemu. że człowiek jako immanentna część kosmosu podlega jego wpływom. Wszystko wokół nas tonie w soczystej zieleni. zegar podzielono na sfery: dzienną i nocną. Każdy organizm posiada własną aktywność. uwzględniający rytm życia na Ziemi w cyklu dobowym i rocznym. WIOSNA – element drzewa (zieleń). ażeby zastosować go w naszym codziennym życiu.Zegar energetyczny zdrowia Chińczycy – naród. Nasz wykres przedstawia koło podzielone na dwanaście części odpowiadających dziesięciu organom i dwóm funkcjom. Lato jest najlepszym okresem na leczenie schorzeń serca oraz na zregenerowanie sił przed przyjściem jesieni. Kobiety uskarżające się na bóle miesiączkowe mają zakłócenia energii wątroby. Z kolei. aby wątroba mogła być wyciszona i zdrowa. Energia życia zaczyna podnosić się od godz. powinniśmy poznać rytm zegara energetycznego. W cyklu dobowym przepływ energii odbywa się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. że np. zawiaduje wątrobą i pęcherzem żółciowym Jest to okres przebudzenia po długiej zimie. bo serce to ważny organ poruszający czerwoną krew – Życie. zegar energetyczny. wyjeżdżając na urlop. Niedomagania serca przypadają bowiem na czas przejścia energii aktywnej w pasywną – i na odwrót. opada zaś od 12 aż do 24. Chińczycy opracowali tzw. pragniemy kontaktu z przyrodą. człowiek chory na serce jest najbardziej zagrożony między godziną 11 a 13 oraz w nocy między godz. zawiaduje żołądkiem i śledzioną W tym okresie staramy się zapewnić naszemu organizmowi odpoczynek. Wynika z niego. wysokokaloryczne śniadanie. Chciałabym teraz w skrócie przedstawić obraz chińskiego zegara energetycznego w rytmie pór roku: wiosna. Podświadomie. ludzie Zachodu. ale nie wiedzą o tym. która jest nośnikiem zdrowia i spokoju. Aby obraz był bardziej czytelny. zawiaduje sercem i jelitem cienkim Letni ogień wzmacnia i rozgrzewa nasz organizm w całości. 24 w nocy i trwa aż do 12 w południe. który posiadł rozwiniętą wiedzę medyczną już pięć tysięcy lat temu – uważają. z jednego organu do drugiego. Chińczycy polecają wówczas odpowiednią 33 . jesień i zima. Aby określić przepływ energii krążącej w organizmie człowieka. My. aby pozwolić na spokojny przepływ energii ziemi. późne lato. że zgodnie z chińską medycyną nie trzeba jadać wieprzowiny przynajmniej 7 dni przed miesiączką. Dlatego też właśnie w tym czasie powinniśmy zjadać obfite. Statystyki potwierdzają tę zależność zwiększoną liczbą zawałów i zgonów. 23 a l. lato. PÓŹNE LATO – element ziemi (żółty).

co służy właściwej pracy układu trawiennego.dietę i zioła przepisane zgodnie z pięcioma elementami. a u mężczyzn – ośmioletnie. Wypoczynek pozwala na wyciszenie naszej psychiki. że serce ma ogromną energię w ciągu 72 dni lata. ZIMA – element wody (błękit). iż potrafią dzięki temu nie dopuścić do rozwoju choroby zagrażającej zdrowiu człowieka. Chińczycy twierdzą. że prawo to jest oparte na niezmiennych prawach kosmosu. czekają nas kłopoty wczesną wiosną. odtruwa organizm i dodaje energii. zimą najsilniejszym naszym organem są nerki. JESIEŃ – element metalu (biel). z bardzo dobrym skutkiem. 17-19. Na żołądek podajemy zioła między godz. Chorzy na nerki powinni zażywać przepisane zioła w godz. Wzmianki o zegarze energetycznym można spotkać we wszystkich starożytnych cywilizacjach. zawiaduje nerkami i pęcherzem moczowym Okres wydalania i oczyszczania. to czeka nas trudne wejście w ostatni etap zegara energetycznego – w zimę. Chińczycy wyróżniają jeszcze cykle w życiu człowieka: u kobiet – siedmioletnie. 7 a 9 rano. zasób energii pozwoli nam przetrwać jesień i zimę w zdrowiu. Tradycyjna medycyna chińska stara się zapobiec chorobie – znając prawo pięciu elementów. Obecnie w zachodnich klinikach są stosowane metody pięciu elementów w leczeniu wielu schorzeń. to jesienią nie będziemy chorować na zapalenie oskrzeli i anginy. Jeśli nie mieliśmy czasu dla naszego organizmu. możemy przepisane zioła stosować zgodnie z rytmem „pięciu przemian” tak. Jeśli w tym okresie wychłodzimy nerki. aby nasz organizm mógł je wykorzystać z dobrym skutkiem. zawiaduje płucami i okrężnicą Jeśli dbamy o swoje zdrowie wiosną i latem. Zachodzą wówczas w człowieku ogromne zmiany energetyczne i trzeba zawsze zwracać na nie uwagę. Tak zamyka się roczny cykl pięciu elementów. należące do elementu wody. Nie jest to nic nowego. Znając zegar energetyczny. 34 . Można by rzec. Chińczycy uważają. który reguluje czynność nerek i nadnerczy.

nadczynności tarczycy. Cr. zaburzenia psychiczne. o tyle o mikroelementach i fatalnym dla naszego samopoczucia ich braku w naszym organizmie wiemy na ogół mniej. (N): bóle głowy. marskości wątroby. zaburzenia gastryczne. chorobie nadciśnieniowej. zaburzenia wzroku. Cynk – (Z): 10-60. łysienie. mięso. zaparcia. herbata. zaburzenia czynności mózgu (słabe uczenie się dzieci). mięso. w procesie tworzenia krwinek czerwonych. chorobach psychicznych (schizofrenia. ( ): zwiększony poziom Cu występuje przy ostrych i przewlekłych zakażeniach. wątroba. (N): niedokrwistość. J. (N) – niedobór powoduje. szpik kostny. łącznej i kostnej. margaryna. irytacja. zimnicy. (R): metabolizm tkanki nerwowej. sałata. Obrazuje to poniższe zestawienie. Ca (ułatwia wchłanianie wit. nerki wołowe. (W): wątroba. anemii. Mn. B. Tymczasem niedobór mikroelementów (czyli pierwiastków chemicznych występujących w organizmie ludzkim w ilościach śladowych. (W): krew wołowa. ale niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania) wywołuje bardzo poważne schorzenia. udarze mózgu. (K): czerwone ciałka krwi. rozdwajanie paznokci. zapaleniu dróg żółciowych. (S): Co. zajady. (S): Li. Ni. Li. orzechy. Cr. Mn. Wysoki stosunek ZnICu w diecie powoduje wzrost poziomu cholesterolu we krwi.Zioła i mikroelementy Rola mikroelementów w organizmie człowieka O ile o znaczeniu witamin dla naszego zdrowia mówi się już od dawna. zarobaczeniu. (A): Zn. owies. wit. Zn. astmie oskrzelowej. łącznie z przemianą żelaza. (R) – rola w organizmie. Skróty użyte w opracowaniu: (Z) – zapotrzebowanie dzienne w mg/dobę. osłabienie. Fe. otręby. C. natka pietruszki. zmęczenie. Co. wątroba. Cu. Co. (A): Mo. szpinak. Sr. miód. chorobie nerek (zespół nerczycowy). brak płodności. niedokrwistość. zespole złego wchłaniania. szpinak. (A) – antagonizm. nowotworach z przerzutami do wątroby. chorobie reumatycznej. niewydolności krążenia. B. C). orzechy włoskie. niedoczynności tarczycy. zawałach mięśnia sercowego. Mn. zapaleniu płuc. Se. śledziona. zapaleniu nerek. (W) – występuje w. owrzodzeniu żołądka. kakao. (S): Fe. wątroba. mała aktywność fizyczna. ziarnicy. żółtaczce. neurastenia. jaja. (S) – synergizm. (S): Mn. A. gryka. Ni. insuli35 . cukrzycy regulacyjnej. mdłości. pokrzywa. histeria). ( ) – nadmiar powoduje. zaparcia. nowotworach. B. zapaleniu trzustki. Mg. Kobalt – (Z): 2-5. jarmuż. Miedź – (Z): 2. kukurydza. Fe. długotrwałe krwawienie wewnętrzne. B12. (A): Cu. wzdęcia. (W): mleko. Żelazo – (Z): 10-15. pszenica. wit. (K) – koncentruje się w organach. mleko. pieczenie języka. ziele krwawnika. (R): aktywuje wit. (A): Cr. gryka. (R): aktywuje wit. (N): stwierdza się w chorobie Wilsona (zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe). reakcjach alergicznych.

kasza gryczana. (N): zaburzenia funkcji mózgu. (A): Cu-Mo-S. (K): kości. arytmia serca. ryby. Cukier wypłukuje selen z organizmu. kamica nerkowa. miażdżycy naczyń obwodowych. pobudliwość nerwowo-ruchowa. (N): biegunki. skaza moczanowa. Co. stymuluje syntezę kwasów tłuszczowych. J. razem z wit. Li. kiełki pszenicy. (A): Cu. Cu. (N): zaćma. orzech włoski. pocenie nocne. zatrzymanie wzrostu.05 – 0. nasiona lnu. świetlik łąkowy. katarakcie. utrudnia przyswajanie węglowodanów. marchew. mięso. (N): zwyrodnienie mięśni (w tym mięśnia sercowego). ( ): utrudnia zatrzymywanie fosforu i obniża poziom żelaza. Hg. Fe. kłącze pięciornika. żółtka. przysadka mózgowa. (N): stwierdza się przy kurzej ślepocie. choroby tarczycy. (S): wit. Ni. przeciwdziała uszkodzeniom chromosomów. Fe. (A): Na. owoc dzikiej róży. skłonność do zakrzepów. (K): mózg. choroby nowotworowe. F (w pewnych stężeniach synergizm). skórcze. a zwiększa ilość wapnia we krwi. kakao. ziarnicy. wypadanie włosów. nadciśnienie. zmniejsza rakotwórcze działanie aflotoksyny. miażdżyca. Mangan – (Z): 5. choroby serca. (W): mleko. groch. zaburzenia psychiczne. ryby. spadek płodności. herbata. braku płodności. Ni. mąka razowa. ( ): nadmiar wypiera miedź. (S): Cu. (K): wszystkie organy. biegunki. (K): mięśnie. E.1 – 0. Chrom – (Z): 0. owrzodzeniu skóry. zaburzenia czynności gruczołów płciowych. skleroza. niewydolność nerek. nerki. potrzebny do pracy gruczołu krokowego. pomidory. miażdżyca. fasola. czarny pieprz.06. wzrost poziomu cukru we krwi. ( ): zwiększony poziom występuje przy zaburzeniach układu krążenia. nadciśnienie. borówka czernica. trądziku. (R): aktywuje insulinę. Zn. (R): równowaga kwasowo-zasadowa. piołun. owrzodzeniu żołądka. wit. co powoduje niedokrwistość. Ca. wrażliwość na zmiany pogody. nostrzyk żółty. miażdżyca. naparstnica wełnista. wątroba. nasiona dyni i słonecznika. większość owoców. chroni przed zatruciem rtęcią. P. reakcje alergiczne. stany maniakalno-depresyjne. dna (podagra-zapalenie stawu).nę i 25 enzymów. liście brzozy. epilepsji. schizofrenii. czarna porzeczka. Na. (R): wpływ ochronny przed promieniami jonizującymi (nowotwory). Co. dolegliwościach serca. (A): S. Mo. (W): mak. 36 . F. soja. wit. próchnica zębów. cebula. drganie powiek (lewa). krew. nowotworach. zapaleniu skóry. marskości wątroby.1. zaburzenia w przemianie glukozy. dziurawiec. P. Magnez – (Z): 301-600. Rb. gojenia ran i oparzeń. kakao. nerki. reumatyzmie. wątroba cielęca. groch. Mn. Lit – (Z): 2. chleb razowy. E. ranne zmęczenie. fasola. paznokcie. nekroza tkanki wątroby i trzustki. Zn. brak zainteresowań seksualnych. (S): Ca. otręby i kiełki pszenne. winogrona. Selen – (Z): 0. Mg. (S): Mn. (W): drożdże. obniża ciśnienie tętnicze krwi. zrzeszotowienie kości. Molibden – (Z): 0. udział w wytwarzaniu ATP. grzyby. B6 chroni przed arteriosklerozą. (N): paraliż. płatki owsiane. transmisja nerwowa. (W): wody mineralne ze Swoszowic i Buska. (W): ostrygi. biegunce. włosy. czosnek. grzyby. niedorozwoju cielesnym i kostnym. przeroście prostaty. migotanie przed oczami. Potas – (Z): 2800. wątroba. (W): ryby morskie. krwawnik. (N): anomalie rozwoju mózgu. cukrzyca. nagietek. kukurydza. (N): nieznany. B. Pb.5. (A): K. wątroba. sól kamienna. wit. białaczce. C. raku oskrzeli. łamanie paznokci. zawroty głowy. anemii. niewydolność mięśni. orzechy. sprzyja arteriosklerozie. orzeszki bukowe. białaczka. łuszczycy. bieluń kędzierzawy. oksydazę). (S): Mn. (A): Mn. Bl. (W): woda mineralna „Zuber”. As. (R): aktywizuje wiele enzymów (dwupeptydazę. żółtka jaj. Zn. wady zębów. naparstnica czerwona. razem z cynkiem przed zaćmą. Zn. niedokrwistości. C. drożdże. trzustka. orzechy. fasola. gruczoły mleczne. B6. szpinak. (W): żurawina. nerwowość. groch. kukurydza. (R): niektóre systemy enzymatyczne. czosnek. próchnica zębów.

Potrzebne dla tarczycy i grasicy: J. kolanchola. (N): spowolnienie reakcji psychicznych. różne stany zapalne. storczyk. podbiał. marchew. że zioła są dla człowieka naturalnymi lekami. nie powodują skutków ubocznych i możemy je stosować niezależnie od wieku chorego. (W): ryby morskie. hamuje syntezę cholesterolu działając przeciwmiażdżycowo. Br. podbiał. Potrzebne w SM: Ca. przyzębica. herbata. dziewanna. BAR I CEZ – (R): przeciw miażdżycy. rdest. poziewnik. skłonność do krwotoków. cały organizm. mniszek. ogórecznik. grzybice.5. otręby. wierzba biała. (R): budulec kości i zębów. gryka. zęby. przytulia. owies. krwawnik. mleko. ser. Wapń – lukrecja. Mg. mniszek. zapobiega próchnicy zębów. owrzodzenia dziąseł. storczyk. centuria. kozłek. w formowaniu i przy regeneracji tkanki kostnej. rdest.15. borówka brusznica. Au. zboża. kolanchola. Li. otyłość. Fluor – (Z): 2. płucznik. Ce. karolek polny. rumianek. tarnina błotna. rzeżucha. mech islandzki. świetlik łąkowy. Mg. koper włoski. Siarka – cebula. (N): demineralizacja kości. wpływ na serce. czosnek. mącznica. wilżyna ciernista. (N): osłabiona praca gruczołów wydzielania wewnętrznego. Sm. (R): zwiększa przyswajalność wapnia. koper włoski. tobołki pospolite. ogólne osłabienie. paznokcie. mech islandzki. poziewnik. bez czarny. pokrzywa zwyczajna. wilżyna ciernista. Ti. jemioła. Występowanie mikroelementów w ziołach pokazują poniższe dane. Ca. RWA i DNA. Srebro – (N): osłabienie pamięci. dynia. złe zrastanie złamań kości. AI oraz obniżenie: Fe i Mn. dymnica lekarska. woda pitna. tarnina błotna. (R): przez gruczoł tarczycy wpływa na przemianę materii. Sr..Krzem – (Z): 0. lnica pospolita. pokrzywa. pokrzywa. Magnez – aloes. Cynk – aloes. dziewanna. tobołki pospolite. łupież. porzeczka cz. (K): grasica. kości. marchew. Wanad – (R): stymuluje utlenianie fosfolipidów. atonia systemu limfatycznego. bylica pospolita. żywokost. włosy. melisa. otyłości. babka lancetowata. kopytnik. kolanchola. cykoria. mniszek. czarna jagoda. lnica pospolita. mniszek. że zioła są także bardzo dobrym źródłem witamin i mikroelementów. storczyk. W chorobie SM występuje podwyższenie w osoczu krwi: Cu. poziewnik. stulisz lekarski. babka lancetowata. Mikroelementy w ziołach Wielokrotnie pisano. wilżyna ciernista. Co. Ag. mak. Cd. (W): ryby morskie. Żelazo – aloes. chmiel. pokrzywa. Pb. Cr. ślaz lekarski. łamliwość paznokci. (W): skrzyp polny. bez czarny. mięso. dymnica lekarska. lVln. Rb. odleżyny. Zn. Nie wszyscy jednak wiedzą. wilżyna ciernista. dziewanna. piołun. podbiał. karolek. tobołki pospolite. poziewnik. (R): wpływ na wzrost. schorzenia skóry. (W). AI. mleko. ziarno. ślaz dziki. pokrzywa. 37 . turzyca pospolita. centuria. nagietek. szpinak. (N): wypadanie włosów. Potas – lukrecja. Złoto i Platyna – (R): wspomagają system obronny organizmu. mniszek. Fosfor – (Z): 900. płatki owsiane. wyczerpanie nerwowe. mięso. srebrnik. Ni. kruchość paznokci. Jod – (Z): 0. rumianek. ogórecznik. procesy mineralizacji. Cu. jodowana sól kamienna. wierzba. trądzik. jeżyna. dziewanna. utrata potasu z organizmu. rdest ptasi. rzeżucha. przytulia. Se. niedoczynność tarczycy. nagietek. podbiał. szanta. skrzyp.

poziewnik 10 g. poziomka. świetlik łąkowy. Jod – mech islandzki. jarmuż. Poziewnik 50 g. nie możemy oczekiwać natychmiastowego cudu. Sód – mącznica. szpinak. margaryna. Świetlik łąkowy 50 g. łysienie. Zwłaszcza jeśli przez całe lata nie dbaliśmy o nasz organizm. bławatek. a potem przyjmować zioła na chybił trafił. Lit – tymianek. Bor – porzeczka cz. Fosfor – mech islandzki. poziewnik. naparstnica. kwiat nagietka 40 g. poziomka. liść czarnej porzeczki 20 g. które wykaże. dziewanna 20 g. czerwona porzeczka. gryka. wzdęcia. Mangan – borówka czernica. możemy spróbować kuracji ziołowej. pokrzywa. Podam Państwu przepisy na mieszanki z ziół zawierających pierwiastki. Jak w każdej kuracji ziołowej. niedoczynność tarczycy. otręby i szpinak. krwawnik. marchew. miażdżyca. Krwawnik 50 g. rdest. nagietek. krwawienia wewnętrzne.in. złą pamięć (zwłaszcza u uczących się dzieci). miodunka. zaparcia. że zioła działają skutecznie. jaja. krwawnik. skrzyp. kwiat gryki 50 g. mniszek lekarski 20 g. tobołki pospolite... Rumianek 20 g. białaczka. pokrzywa 50 g. wątroba i wołowina. agar-agar. anemię. – II. Dopiero po takim badaniu. poziewnik. zajady. choroby nerek (zespół nerczycowy). obojętność 38 . wrzos. Niedobór mikroelementów w organizmie i co dalej Oczywiście nie należy leczyć się samemu i zgadywać. często boli nas głowa. Niedobór magnezu jest szczególnie dotkliwy dla naszego organizmu.Miedź – aloes. owoc róży. jakiegoż to pierwiastka może nam brakować. Zestawy ziołowe na uzupełnienie braku żelaza: – I. Duże ilości miedzi zawierają: mleko. pomornik. próchnica zębów. Krzem – aloes. sałata. jemioła. pięciornik. ale powoli. tarnina. kolanchola. bóle głowy. owies. ziele krwawnika. kwiatu głogu 20 g. rzepik. owrzodzenie żołądka. wilżyna ciernista 50 g. która pozwoli owe braki uzupełnić. aloes. nerwowość. nasiona marchwi 20 g.in. arytmia serca. zaburzenia czynności mózgu. – II. których najczęściej nam brakuje. mniszek. – III. turzyca p. tak i w przypadku uzupełniania brakujących nam mikroelementów. koper włoski. morszczyn p. Przypominam. orzechy. Niedobór miedzi może powodować chorobę Wilsona (zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe). Duże ilości żelaza zawierają: krew wołowa. kwiat tarniny 20 g. orzechy włoskie. Jakich mikroelementów jest za mało w naszym organizmie. m. a schorzenia wywołane jego brakiem liczne i ciężkie. skoro np. żywokost. wątroba. niewydolność nerek. możemy określić poprzez specjalne badanie krwi. możemy także uzupełnić dietę o potrawy bogate w te mikroelementy. perz. nowotwory. ogórecznik. pokrzywa 50 g. owies. rozdwajanie się paznokci. żywokost. mdłości. Pokrzywa 100 g. korzeń storczyka 30 g. mięso wołowe. Oprócz zażywania ich. bieluń. zawroty głowy. Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru miedzi: – I. fasola. tarnina błotna. wierzba biała. czarna porzeczka. miód.: zaburzenia funkcji mózgu. liść czerwonej porzeczki 20 g. rdest. musimy wykazać cierpliwość i systematyczność. Niedobór żelaza może powodować m. natka pietruszki. czego rzeczywiście nam brakuje.

orzechy. kwiat jarzębiny 40 g. pokrzywa 50 g. chlebie razowym i owocach dzikiej róży. owoc tarniny 30 g. świetlik łąkowy 30 g. zatrzymanie wzrostu. groch. liść porzeczki czarnej 30 g. – II Tymianek 50 g. mniszek lekarski 30 g. Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru litu: – I. liść borówki 20 g. Lit występuje m. Niedobór litu u dzieci może doprowadzić do anomalii w rozwoju mózgu. nadwrażliwość na zmiany pogody itp. krwawnik 10 g. fasola. soja. orzechy bukowe. w wodzie mineralnej Zubera. potem zrobić 9 dni przerwy i znów pić przez 3 tygodnie (cykl możemy powtórzyć 3-krotnie). po południu pomiędzy 16 a 18. nasiona lnu. kakao. sklerozy. Jeśli naszemu organizmowi brakuje więcej niż jednego mikroelementu. Duże ilości magnezu zawierają: mak. pięciornik gęsi 10 g. chorób tarczycy.in. Wszystkie mieszanki podane wyżej pijemy pod postacią naparu (łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku) i pijemy 2 razy dziennie po jednej szklance – rano pomiędzy 6 a 9. płatki owsiane. owoc róży 21 g. kukurydza. możemy zrobić kilka zestawów ziołowych i w ciągu dnia pić naprzemiennie. 39 . Tymianek 100 g. ranne zmęczenie. pocenie nocne. kasza gryczana. u dorosłych – do poważnych zaburzeń psychicznych (stany maniakalno-depresyjne) oraz sprzyja powstawaniu nadciśnienia. kwiat gryki 20 g.seksualna. – II Kwiat centurii 20 g. korzeń centurii 50 g. Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru magnezu: – I Mniszek lekarski 50 g. Każdy z tych zestawów należy pić przez 21 dni. a także dny (reumatycznego zapalenia stawów). chorób serca.

Jeśli ktoś nie lubi zapachu kolendry może dodać odrobinę tymianku lub kminku.Zioła i przeziębienia Proponuję Państwu kilka prostych przepisów na mieszanki ziołowe zalecane w okresie jesiennych słot i zimowych mrozów. Regularnie pite pozwalają pozbyć się nawet najbardziej uporczywego przeziębienia. kuchni. jesień i zima powinny minąć nam bez gryp i katarów. Jeśli codziennie wypijemy szklankę herbatki majerankowej lub kolendrowej. Po około 15 minutach napar jest gotowy. Oczywiście człowieka silnego. Podaję kilka różnych zestawów ziół. Wszystkie mają działanie napotne i przeciwkaszlowe. Podobnie działanie ma herbatka z innej popularnej przyprawy – kolendry. Nie polecam natomiast w okresie jesienno-zimowym herbatki z mięty oraz z rumianku. Wystarczy zajrzeć do. regularnego odżywiania się czy unikania stresów? Jednak nawet w naszych zwariowanych warunkach i przy chronicznym braku czasu możemy wzmocnić swój organizm. właściwego. majeranku? A tymczasem jest to nie tylko smakowita przyprawa. Zestaw I Kwiat lipy 20 g Kwiat bzu 15 g Kwiat róży 10 g Zestaw II Kwiat lipy 20 g Owoc róży 10 g Rozmaryn 15 g Kwiat bzu 10 g Kwiat stokrotki 15 g Zestaw III Majeranek 25 g Skrzyp 25 g Liść orzecha włos. daje przyjemne uczucie ciepła. Herbatkę z majeranku powinni pić wszyscy łatwo przeziębiający się w okresie od listopada do kwietnia codziennie. długich spacerów na świeżym powietrzu. Przyrządzamy ją tak samo. Rozgrzewający napar z majeranku sporządzamy wsypując stołową łyżkę ziela na 2 szklanki wrzątku. 20 g 40 . słoty i mrozy nie zmogą. dbającego o swoje zdrowie. ale także środek uodporniający na przeziębienia. Któraż gospodyni nie używa np.. kaszlących i chrypiących polecam mieszanki ziołowe. bo naturalne lekarstwa. gdy gotująca się woda uniesie majeranek do góry odstawiamy naczynie z ognia i przykrywamy. ponieważ działa wychładzająco.. Znajdziemy tam wspaniałe. abyście Państwo mogli wybrać napar najbardziej Wam smakujący. Napar z tego zioła rozgrzewa krew. a dodatkowo zjemy 2-3 korzenie pietruszki. a także przynosi ulgę w bólach reumatycznych. które pomogą im wyzdrowieć. ale czy współczesnego Polaka stać na luksus wyspania się. Dla osób już zakatarzonych. jak napar z majeranku.

Regularne picie przez 3 – 7 dni gwarantuje wyleczenie. między 17 a 19.Kwiat storczyka 10 g Kwiat lipy 20 g Zestaw IV Kwiat lipy 20 g Kwiat bzu 25 g Dziewanna 15 g Zestaw V Podbiał 10 g Ziele ślazu 15 g Koper 15 g Dziurawiec 10 g Szałwia 20 g Zestaw VI Podbiał 10 g Skrzyp 15 g Rumianek 30 g Kwiat lipy 20 g Rzepik 20 g Napar sporządza się bardzo prosto (tak samo dla wszystkich zestawów) – l łyżkę stołową ziół zalewamy l szklanką wrzątku i pozostawiamy pod przykryciem na 1520 min. Pijemy ciepły. Zwłaszcza. jeśli tym naparem będziemy też przynajmniej raz dziennie płukać gardło. osłodzony do smaku miodem. Na zakończenie oryginalny przepis z roku 1864 na chrypkę i ból gardła – szczególnie polecam nałogowym palaczom: Liść ślazu 20 g Kwiat malwy 20 g Rumianek 21 g Kwiat bzu 10 g Kwiat dziewanny 10 g Kwiat płucnicy 10 g Skórka pomarańczowa 10 g 2 łyżki stołowe tej mieszanki należy zalać wrzątkiem (1/2 l) i odstawić pod przykryciem na 15 – 20 min. 41 . między 7 a 9 oraz wieczorem. Pijemy filiżankę ciepłego naparu. 2 razy dziennie – rano.

kwiat nasturcji posiekany – l łyżka. każdego wieczoru wcierając w skórę. odstawiamy pod przykryciem na 15 min. Na okres zimowy można przygoto- 42 . a nasze oczy nabiorą blasku. nalewkę stosujemy przed następnym myciem przez 14 dni.Zioła w kosmetyce Zwykle wiosną i latem większość pań znajduje trochę czasu dla siebie. rozcieńczamy go – l łyżeczkę na 1/2 szklankę wody i myjemy twarz. Należy jednak pomyśleć także o zimie i pielęgnacji urody w tym okresie. aby nasza cera nabrała przyciemnienia. a potem przemywać twarz wieczorem – będzie aksamitna i długo młoda. Łopian i babka lancetowata – utarty korzeń świeżego łopianu i sok z liści babki łączymy razem. powinniśmy przemywać nim twarz bardzo często przez cały okres zbioru ziół. aż do wykorzystania. przynajmniej przez 6 tygodni. które powinny być świeże i odstawiamy w ciemne miejsce na 21 dni. zalać 1/2 l żytniówki i odstawić na słoneczne miejsce. robimy napar ziołowy z l łyżeczki na l szklankę wody i przez okres zimowy myjemy wieczorem twarz – bardzo długo zachowamy młodość. połączone w równych ilościach z lawendą i maliną będzie dobrym kosmetykiem dla każdej cery. Napar z marzanki pijemy w okresie jesienno-zimowym. Otóż w równych proporcjach po 10 g wysuszony świetlik łąkowy. dziewannę. dodajemy odrobinę oliwki z oliwek i nakładamy na umytą twarz traktując zioła jako maseczkę. a po 12 dniach możemy używać. dodatkowo można pić na noc napar herbaciany ze świetlika. babkę lancetowatą. i dodajemy do kąpieli (nie należy w tym dniu opalać się – grozi uczulenie). 5 g macierzanki. Wiosną zbieramy pokrzywę. raz w tygodniu – regeneruje cerę i oczyszcza z zaskórniaków. 10 g rumianku. aby była aksamitna. przywraca cerze matowość. marzankę wonną. Na okres zimowy przygotowujemy nalewkę: świeże usiekane liście pokrzywy – l łyżka. a nasza cera zimą będzie delikatna i bez zanieczyszczeń. W sezonie letnim należy przygotować preparaty ziołowe. po ostygnięciu dodajemy 4 łyżki octu i płuczemy włosy po umyciu. łopian wielki. ale też na ładną cerę. Możemy zrobić nalewkę – 50% alkoholem zalewamy w 1/2 l szkle zioła: 5 g krwawnika. świetlik łąkowy. odlewamy płyn. Świetlik łąkowy – ziółko nie tylko na oczy. Marzanka wonna – 10 g zioła wsypujemy do 100 ml gotującej wody. a cera będzie bez krost i wysypki. Otóż chcę paniom zaproponować pachnące zioła do zmywania twarzy i ciała. Macierzanka – pięknie pachnące zioło. korzeń tataraku świeżego – l łyżka. Krwawnik – świeże zioła tej cudownej roślinki posiekać drobno i zalać czystą wodą na kilka godzin. i pijemy 2 razy dziennie. macierzankę. włosy będą lśniące i puszyste. 2 razy dziennie jedną łyżeczkę z miodem akacjowym. jeśli chcemy. Możemy też robić kąpiel l raz w tygodniu: gotujemy 300 g zioła w 5 l wody przez około 20 min. rabarbar. Pokrzywa – przede wszystkim przeciw wypadaniu włosów: 100 g posiekanych świeżych liści zalewamy 1/2 l gorącej wody. które zastąpią nam później drogie i mało skuteczne kosmetyki. rzepik i marzankę wonną zemleć na proszek i zażywać przez 6 tygodni. krwawnik. Jeśli mamy możliwość zrobienia naparu ze świeżego zioła. Natomiast wysuszony w równych porcjach mieszamy z rumiankiem lub macierzanką. pączki wierzby białej.

Do czego służy? – otóż przede wszystkim do zmywania twarzy i całego ciała przy wykwitach skórnych. Na chore miejsce położyła czerwone płótno. Okazało się. Topola – pączki topoli 100 g zalewamy oliwą z oliwek 1/2 1 i wystawiamy na słońce na 2 tygodnie. wilgotne włosy i pozostawiamy do wyschnięcia. aż wyparuje połowa płynu. Dziewanna – zrywamy ją tylko w słoneczne dni. że istotnie ósmego dnia pani wyzdrowiała. Okłady stosujemy przy łysieniu u kobiet – co tydzień. 20 minut w 1 l wody i dodawać do kąpieli. potem dokładnie włosy zmywamy. Rabarbar (rzewień) – paniom do farbowania włosów na blond kolor: należy 300 g świeżego kłącza gotować w 3/4 l wina białego wytrawnego. że choroba ustąpi po 8 dniach. Gotujemy tak długo. Wierzba biała – wywar z kory zawiera garbniki. suszymy w cienistym dobrze ogrzanym miejscu. gdy Księżyca ubywało. następnie zagotować w mleku i przemywać skórę z bardzo trudnymi opryszczkami – oczywiście łączymy zioła w równych ilościach i gotujemy krótko w l szklance mleka. w którym płuczemy głowę po umyciu: 100 g kory i 100 g korzenia łopianu gotujemy w 1 l wody i ciepłym wywarem spłukujemy włosy. następnie myjemy je dwukrotnie delikatnym szamponem. zrobiła 12 kulek z włókna konopi i odmawiając półszeptem modlitwę spalała nad chorą kolejno każdą z nich. szczególnie u młodzieży: 100 g kory świeżej lub wysuszonej gotować ok.wać nalewkę alkoholową do przemywania twarzy: świeże zioła w równych ilościach zalewamy 30% alkoholem – szczególnie polecana młodym z trądzikiem. następnie zapaliła święconą świecę. Osiem kulek spłonęło bardzo jasnym płomieniem i zielarka powiedziała. przez 3 miesiące. może być stosowany zewnętrznie przy pielęgnowaniu bardzo tłustej cery. Przed umyciem głowy. Tym sposobem możemy też wyleczyć różę na skórze. Byłam kiedyś świadkiem spalenia róży. następnie pozostałą ilość ciepłej masy nakładamy na umyte. Przy wypadaniu włosów robimy wywar. robimy ciepły 30-minutowy okład na włosy. 43 . Wysuszoną sproszkowaną korą możemy przesypywać krwawiące rany – proszek działa bakteriobójczo i oczyszczające. ponieważ ma tendencję do ciemnienia i traci na wartości. Możemy do niej dodać kwiat i puch z ostu wysokiego lub dziewanny. Zielarka z lubelskiego kazała przyjść chorej w dniu. przy otwartych porach i wypryskach. przy bardzo uporczywym łupieżu nawet przez kilka tygodni.

co się zjadło. nie można tego robić kierując się dietącud i tym. i przy okazji usuną wiele schorzeń. nam może zaszkodzić! Odchudzać można się ziołami. Zanim zaczniemy się odchudzać.Odchudzanie ziołami Odchudzanie to jednak bardzo poważna sprawa. Zestaw I liść poziomki 20 g bratki polne 15 g krwawnik 10 g kwiat tarniny 15 g tasznik 25 g lukrecja 15 g korzeń kopru włos. A oto przepisy na zestawy ziół. Zobaczycie Państwo. kawę. dlaczego tyjecie. Marzec jest najlepszym miesiącem na odchudzanie. towarzyszących otyłości. zawiesiste sosy. która komuś pomogła. Cudowna mikstura. ile to jest i stanie się jasne. są skuteczniejsze niż leki chemiczne. Przez 12 – 14 dni trzeba notować wszystko. a poza tym lepsze i tańsze niż preparaty sprowadzane z Zachodu. warto zrobić uczciwy test. Polecam wykluczyć z jadłospisu wieprzowinę. które w ciągu 12 tygodni pozwolą uzyskać dobrą sylwetkę. 10 kilogramów. Na otyłość pracujemy całe lata. że stosowała ją koleżanka. Z tego zestawu mogą skorzystać wszystkie panie. słodycze. 20 g mniszek 15 g jałowiec 15 g Zestaw II kora kruszyny liść jeżyny korzeń lubczyku dziewanna kwiat głogu rumianek liść borówki jałowiec szałwia Zestaw III Rzepik Mniszek kwiat bzu skrzyp kwiat podróżnika 20 g 15 g 10 g 15 g 25 g 15 g 20 g 15 g 15 g 20 g 10 g 15 g 15 g 40 g 44 . ale dobry jest też kwiecień. Te produkty zatruwają organizm i tworzą złogi. więc nie możemy schudnąć w ciągu miesiąca np.

00 przez 21 dni. też przez 21 dni. rano na czczo o godz. pijemy w podobny sposób. po 10 – 15 minutach przecedzić napar i pić dwa razy dziennie po jednej szklance.liść poziomki 10 g krwawnik 10 g Zestaw IV liść jeżyny 20 g kwiat lipy 10 g liść pokrzywy 15 g rumianek 15 g kolendra 40 g ogórecznik 10 g macierzanka 10 g Trzeba sporządzić cztery zestawy ziół. 18. 45 . Zapewniam. że po tym okresie będziemy szczupłe i zdrowe. bowiem taka kuracja jest zgodna z naturą. Po tym okresie przyrządzamy zestaw II. Uwaga: nie zrażajmy się na początku. Zestaw I pijemy na oczyszczenie krwi. a potem IV. największy spadek wagi nastąpi dopiero po 20 dniach. Jedną łyżkę stołową zalać szklanką wrzącej wody. I kolejno przez 21 dni zestaw III. 7.00 i wieczorem o godz.

. jak mogłoby się wydawać. smaczne a przede wszystkim zdrowe posiłki. zup gotowanych na kościach i tłuszczów zwierzęcych. Warzywa kraje się w taki sposób. jak należy ułożyć swoją dietę i jakimi innymi produktami można zastąpić mięso.) Umiejętnie zestawiając te produkty z warzywami. soczewicę. czyli pierwiastków występujących w organizmie w ilościach śladowych: żelaza. że nasze prawdziwki czy chińskie grzybki o nazwie „mu” są doskonałą odtrutką na zgromadzone w organizmie szkodliwe toksyny z mięsa. soję. zaparcia. Zamiast tego wprowadzamy do naszego jadłospisu bogate w białko pokarmy roślinne – kasze. Chcę przy tej okazji przypomnieć o konieczności odpowiedniego przygotowania warzyw. Samo wykreślenie z jadłospisu mięsa i jego przetworów nie wystarczy! Trzeba jeszcze wiedzieć. Ale to nie wszystko. Choćby ta najprostsza – że chcę spróbować. szpinakiem. które są bogatym źródłem żelaza. otrębami.10 g poziewnika. Warzywa tak przygotowane są zdrowsze i zachowują więcej wartości odżywczych. groch. Potem rezygnujemy zjedzenia innych rodzajów mięsa i wędlin.Wegetarianizm a zioła Przejście na dietę wegetariańską nie jest wcale tak proste. kaszę gryczaną. Poziom żelaza doskonale uzupełnia napar ziołowy (l łyżeczka ziół zalana szklanką wrzątku) z 20 g rumianku. Niedobór potasu z kolei powoduje zachwianie równowagi kwasowo-zasadowej. by nie przecinać szlaku przepływu ich energii życiowej – cebulę nie w talarki a w podłużne wiórki. skórcze mięśni. wypadanie włosów. Weźmy na przykład kuchnię chińską. niedokrwistość. potasu. orzeszki bukowe. natką pietruszki. cynku. 50 g wilżyny ciernistej. magnezu. stany zapalne i owrzodzenia skóry. selenu itd. Przede wszystkim potrzebna jest motywacja. Nie jest to podyktowane wcale względami estetycznymi. miedzi. Podstawą prawidłowego funkcjonowania organizmu jest utrzymanie właściwego poziomu mikroelementów. Eliminując z naszej diety mięso i wątrobę wołową. Pierwiastka tego dostarczymy organizmowi jedząc bogate weń: soję. 20 g głogu i 50 g pokrzywy. rozdwajanie się paznokci. uważaną za jedną z najzdrowszych na świecie. by w pełni pokryć zapotrzebowanie organizmu na zawarte w nim składniki. Potas znajdziemy w większości owo- 46 . a marchewkę czy seler w paski cięte wzdłuż korzenia. skłonności do zakrzepów. fasolę. wzmaga reakcje alergiczne. groch. możemy przygotować pełnowartościowe. kukurydzę. owocami i ziołami. Przestawienie się na dietę wegetariańską nie może być szokiem dla organizmu! Proces ten powinniśmy przeprowadzać stopniowo. a brak cynku – do powstania takich schorzeń jak kurza ślepota.. nocne pocenie się. Na przykład zbyt mała ilość żelaza powoduje skłonność do takich dolegliwości jak bóle głowy. fasolę. arytmię serca. orzechami. pamiętajmy. zmniejszenia aktywności fizycznej. Pierwszy krok to eliminacja mięsa wieprzowego. Niedobór magnezu powoduje zaburzenia funkcji mózgu. anemia. miażdżycę. co prowadzi do niedowładów mięśni. 20 g dziewanny i 50 g pokrzywy lub inny z mieszanki 50 g poziewnika. Niedobór ich przyczynia się do powstania poważnych schorzeń. grzyby. reumatyzm. (O właśnie! Mało kto wie. mdłości. zawroty głowy. że możemy zastąpić je równie bogatymi w żelazo: jarmużem.

a cynk w nasionach dyni i słonecznika. Wszystkie składniki mieszamy. 50 g ziela macierzanki. 50 g rzepiku. 50 g macierzanki i 20 g pieprzu białego. tyle bowiem czasu potrzebuje organizm człowieka na pełne oczyszczenie się z toksyn wprowadzonych doń przez spożywanie mięsa.ców. 20 g bukwicy. czosnku. Bierzemy: 150 g majeranku. ale nie tylko. jest przyprawa skomponowana tak. Całkowity efekt przychodzi dopiero po około trzech latach. magnezu. 100 g kolendry. fasoli. 47 . 7 g bukwicy. cebuli. by uzupełnić ewentualne niedobory żelaza. dokładnie zmielonych i ukręconych z miodem akacjowym lub wrzosowym w proporcji: l łyżeczka ziół na l łyżeczkę miodu. 50 g gałki muszkatołowej i 50 g pyłku pszczelego. zwłaszcza przy przechodzeniu na dietę wegetariańską. poleciłabym wzmacniającą mieszankę z 50 g ziela lebiodki. cynku i potasu. Doskonałym dodatkiem do dań. Przechodzącym na dietę wegetariańską. Przyjmujemy ją codziennie rano i wieczorem po łyżeczce. grzybach czy mące razowej. mielemy i dodajemy praktycznie do wszystkich potraw: zup czy drugich dań. 50 g kminku. aktywniejsi. Nawet zwykła kromka ciemnego pieczywa posmarowana masłem roślinnym wymieszanym z tą przyprawą smakuje wybornie. orzechach. 20 g krwawnika. otrębach i kiełkach pszennych. 50 g korzenia lubczyku. grochu. Pierwsze efekty przestawienia się na dietę wegetariańską odczuwamy już po stosunkowo niedługim czasie – czujemy się lżejsi. spokojniejsi.

Rośliny lecznicze 48 .

natomiast zbiór kłączy z korzeniami odbywa się jesienią. oczyszcza krew. Zaflegmienie żołądka i płuc Rano i wieczorem 4 krople arniki połączyć z 6 łyżkami stołowymi wody sterylnej i zażywać przed śniadaniem i po kolacji przez 14 dni. arnicynę. choroba ustępuje bardzo szybko. zawsze na noc przynajmniej 2 x tygodniowo. po 14 dniach filtrujemy przez płótno szare i stosujemy do leczenia nawet całego ciała po kąpieli. sole wapienne i białko. choroby płuc. co kilka godzin. epilepsję i ciężkie migreny. kwitnie w czerwcu i lipcu. oczyszcza krew – działa na układ limfatyczny i naczyniowy. przewodu pokarmowego. którą można użyć po 3 dniach. na 24 godziny. wosk. liszaje. pomocnik górski. liście oczywiście zbieramy w czasie kwitnienia arniki. 49 . Wrzody żołądka Na szklankę sterylnej wody dodać 30 – 60 kropli nalewki i wypić w ciągu całego dnia. wyciskając sok z świeżych płatków i zalać również alkoholem. tranek angielski Naszą arniką opiekuje się szczodry Jowisz – planeta szczęścia. kwas garbnikowy. rozpuszcza toksyny. kurację można prowadzić przez 21 dni. żywicę. Wystawiamy na słońce na 14 dni w zielonym szkle. dlatego cała roślina ma zastosowanie w lecznictwie. dlatego jest to kwiat-zioło o bardzo wszechstronnym działaniu dla człowieka. wypryski skórne Świeżą arnikę całą 100 g ugniatamy mocno łącznie z korzeniem i zalewamy oliwką z oliwek 1 l. wzmacnia chorego. Poza tym odradza życie w porażonych nerkach. Arnika zawiera olejki lotne. gdy zachoruje. Rany otwarte Ranę przemyję głęboko rozcieńczoną arnika 1/1 następnie zrobić jałowy opatrunek z płótna szarego.Zioła Arnika. kupalnik. Nalewka na stłuczenia i oparzenie skóry Świeże kwiaty 100 g zalać alkoholem 90% 1/2 l w zielonym szkle i postawić w ciemne. ciężkie stany gorączkowe. my jednak wykorzystujemy całą roślinkę – korzenie i kwiatostany. procesy gnilne ciała. natomiast ból otwartej rany ustępuje natychmiast i szybko się goi. Gościec stawowy Całą roślinę wysuszyć i sproszkować dokładnie – 100 g dodać 1/2 1 alkoholu 90%. chłodne miejsce na 14 dni – po tym okresie odfiltrować płyn i robić okłady na chore miejsca. potem wcierać w chore miejsce po kąpieli. porażenie mięśni. krzemowy. w październiku. opatrunki zmieniać każdego dnia. można zrobić nalewkę z arniki. tarninę. a po opatrunku nasączyć ranę czystą nalewką arnikową. Brodawki. stłuczenie. wybroczyny podskórne. pozostawić w ciemnym miejscu na 21 dni. W tym celu trzeba 10 – 15 kropli rozcieńczyć w 1/2 szklanki wody ciepłej i zrobić okład z szarego płótna.

że babka leczy wszelkie zranienia. soli alkalicznych. następnie zagotowujemy. nawet na jałowej glebie. Jeżeli mamy kłopoty z łupieżem. siarki oraz niewielkie ilości soli kuchennej. przykrywamy na kwadrans i płuczemy co 3 godz. jest tak powszechna. 50 . a w jej liściach jest dużo ciałek białkowatych. Chore nerki – czubatą łyżkę suszonych liści babki zalewamy szklanką wrzątku. niektóre z nich są bardzo stare. Należy bowiem babka do ziółek.. odstawiamy na 15 minut pod przykryciem. otrzymany sok przecedzamy przez lniane płótno. Otrzymany w ten sposób wyciąg wodny jest bardzo dobry do płukania gardła i. Po schłodzeniu i przecedzeniu zlewamy do szklanego naczynia. zwilżają je śliną i przyklejają na ranę. Ta wiedza. Poza tym leczono babką choroby dróg oddechowych. sporządzonym wg wyżej podanego przepisu. Babkę można zbierać od kwietnia. nadając temu ziołu wielką moc uzdrawiającą. pomocnych w leczeniu wielu chorób.Zmęczone gardło – chrypka Napar z płatków arniki l łyżka zioła na l szklankę wody. na łupież. rośnie w rowach i na łąkach. zawsze po deszczu. rano pomiędzy 6 a 7.. bo mieszanka jest bardzo gorzka) popijając wodą przez 21 dni. mała i duża oraz babka wąskolistna. biegunkach u dzieci. prawie odruchowo szukają liści babki. Jest bogata w olejki eteryczne i osłaniający śluz. Uwaga! Sok musi być świeży. katar pęcherza. Zioła (suszone) zetrzeć na proszek i zażywać 3 razy dziennie malutką łyżeczkę (najlepiej w opłatku. wówczas po umyciu włosów należy dokładnie spłukać głowę wyciągiem wodnym z liści babki. odstawiamy na kilka godzin. np. Przy chorobach płuc – liście babki przepuszczamy przez maszynkę do mięsa. w południe 14 a 15. w zależności od poprawy samopoczucia do 6 tygodni. W Polsce występują trzy gatunki tej rośliny – babka szerokolistna.100 g świeżych liści babki siekamy i zalewamy 100 ml źródlanej wody (może być mineralna) i 100 g spirytusu. l kg świeżych liści babki przekręcamy przez maszynkę do mięsa. Babka lancetowata Ta niepozorna roślina jest bardzo pospolita. Babka zawiera dużo kwasu garbnikowego. wieczorem 17 a 18. która jest najskuteczniejsza w działaniu. Najpopularniejsze chyba jej zastosowanie to okłady z liści na rany i chore miejsca na skórze. że nawet małe dzieci skaleczywszy się. gardło przez 7 dni. dodajemy l szklankę miodu i gotujemy tak długo aż syrop będzie gęsty. ale także same. Organizm osłabiony długą chorobą – ok. astmę i bronchit Wywar z liści stosowano jako lek na wątrobę. Ma on także właściwości oczyszczające krew oraz regulujące przemianę materii. Oto kilka przepisów przeciw różnym dolegliwościom. Ten w zasadzie pospolity chwast stosowano z dobrym skutkiem przy leczeniu nieżytu żołądka. pijemy szklankę naparu 2 razy dziennie przez 14 dni. W naszej medycynie ludowej babkę stosowano od wieków przy leczeniu różnych chorób. w chorobach jelit. Przy zapaleniu gardła – ok. Przy dolegliwościach śledziony – 100 g babki wąskolistnej. 50 g szałwi. sok przecedzamy przez lniane płótno. aż do późnej jesieni. Babką opiekuje się Wenus. które mają silne działanie nie tylko w połączeniu z innymi. działa przy tym osłaniające na żołądek. pijemy 2 razy dziennie po 2 łyżki soku przez 21 dni. następnie przecedzamy. 20 g pokrzywy. Zażywamy dziennie l łyżeczkę.

W Polsce przed wojną. wieczorem pomiędzy 17 a 18. W swojej rozprawie o ziołach słynna Anna Potocka pisała tak: „Macierzanka wyborna jest na kaszel. przecedzić i pić ciepły wywar 2 razy dziennie 1 szklankę rano pomiędzy 6 a 9. Wówczas wróci sen i spokój. zniknie bezsenność u osób starszych. a także kobietom-położnicom. bluszczykiem kurdybankiem poleca się jako herbatę przez dłuższy pić choremu rano i wieczorem szklankę naparu. Zewnętrznie macierzanka godna jest polecenia do mycia głowy wzmacnia cebulki włosów. serca. 20 g kwiatu głogu i 80 g liści melisy. ropniach. usuwa łupież i daje włosom ładny połysk. Dzieci bardzo chętnie wypiją herbatę majerankową. że rozgrzewa krew w całym organizmie i był stosowany w starożytnym Egipcie – jako zioło święte. Aby sobie pomóc.Przy chorobach skóry wysypce. Znikną bóle głowy i bóle reumatyczne. aby pasożyty i wszy nie nękały drobiu i nie powodowały chorób. byłoby mniej dzieci leczonych antybiotykami. że majeranek jest doskonałym ziołem trawiennym. proszę pić herbatę przynajmniej sześć tygodni. którzy mają zimne ręce i stopy. W czasie moich nocnych rozmów radiowych bardzo często polecałam i prosiłam radiosłuchaczy. trądziku: Babka wąskolistna 50 g Krwawnik 15 g Jałowiec 15 g Pokrzywa 20 g Dziurawiec 10 g Szałwia 15 g Skrzyp 20 g Zioła dokładnie wymieszać. koklusz i nerwicę. szczególnie w dniach miesiączkowania. Współczesne badania wykazały. Taką herbatkę możemy pić przez 28 dni. gdy trapi nas bezsenność. żołądka. Ceniono majeranek również w Rzymie i Grecji jako przyprawę kuchenną. astma. Możemy wypić na noc l szklankę herbatki ze 100 g macierzanki. następnie zrobić przerwę 9-dniową i kurację powtórzyć. Do dzisiaj na wsi gospodynie podkładają macierzankę do gniazd ptactwa. Polecam taką herbatę wszystkim. l łyżkę stołową gotować w 1/2 1 wody przez 5 minut. Bardzo pożyteczne są ką51 . aż do ustąpienia schorzenia. astmę. aby od września do końca marca wypijali szklankę herbaty majerankowej przed snem. a tym samym i krew działając kojąco i regenerująco na cały organizm. W starych księgach zielarskich polecano majeranek szczególnie dzieciom i osobom starszym. usuwa bóle głowy i wraca jasność umysłu. a wyzdrowieje. że dzisiaj takich praktyk zaniechano. Majeranek Majeranek jest od pradawna ziołem jesieni. a zatem służy całemu organizmowi. Szkoda bardzo. że majerankowi przypisywano cudowne lecznicze właściwości na wiele schorzeń – ból zębów. a to dlatego. Taka herbata rozgrzewa wątrobę. który jest po prostu odrobinę chory. mają wówczas problem z żołądkiem. wątroby. w późniejszych stuleciach nauka bardziej skorygowała lecznicze właściwości majeranku i ograniczyła zastosowanie majeranku jako zioła wspomagającego w chorobach żołądka i wątroby. Dzięki temu dzieci nie przeziębiały się zimą biegając w parkach i bawiąc się na lodowiskach. bo one właśnie miały problemy z wątrobą. choroby mózgu.” Natomiast mocna herbata z macierzanki działa skutecznie w ostrym zatruciu alkoholowym. a potem będąc dorosłymi wprowadzą ten zwyczaj w nowo-założonych rodzinach. choroby nerek. w każdym państwowym przedszkolu raz dziennie podawano dzieciom herbatę majerankową z odrobiną miodu. zmieszaną w równych ilościach z podbiałem. był czas w dziejach ziemskich.

Możemy również ukręcić masło tylko z samym majerankiem lub kminkiem. aby każdy z nas sam sporządził olej majerankowy. wzmacnia pamięć i koi nerwy po zajęciach szkolnych. biorąc 500 g lub 50 g świeżego zioła wsypujemy do zielonego szkła i zalewamy olejem z oliwek tłoczonym na zimno lub olejem arachidowym. Aby zrobić herbatę majerankową. Trzeba ściąć zioło w lipcu lub wrześniu. wówczas radzę podawać. Olejem majerankowym wycieramy dzieciom bardzo słabym całe ciało po kąpieli. jeśli już musicie octu używać. Osobom bardzo osłabionym polecam miód połączony z majerankiem świeżym. Poza tym majeranek znosi nadmierną fermentację jelit zarówno u dzieci. dodać łyżkę miodu i zażywać 2 x dziennie. bardzo proszę do octu wsypać kilka łyżek świeżego lub wysuszonego otartego majeranku na 7 – 8 dni. Po kąpieli osobom z bólami reumatycznymi polecam nacieranie kręgosłupa. a będziecie miały nie trujący ocet. W tym celu trzeba 300 g zioła krótko zagotować w 3 litrach wody rano i zostawić pod przykryciem do wieczora. dodać odrobinę miodu akacjowego przed wypiciem. można ścinać w tym okresie kilkakrotnie i dokładnie zważyć. Do kostki masła dodajemy czubatą łyżkę ziół i dokładnie ukręcamy. Posiekać szczyptę świeżego zioła. można dodać odrobinę soli i będzie to doskonała mikstura dla wątroby. dzieciom. Osobom cierpiącym na bóle uszu i migreny radził stosowanie kropli miętowych. Nasze panie stosują w kuchni zwykły ocet. która ma trwać do 20 minut. działa kojąco na cały organizm. aby był długo świeży i pachnący. 2000 dodać wyciąg majerankowy do kąpieli. Avicena twierdził także. Na zakończenie chciałbym podać przepisy.piele w bezsenności w wywarze majerankowym wieczorem. jak i u dorosłych i powinien być w kuchni na pierwszym miejscu z kminkiem i czarnuszką. 500 g zioła + 2. które proszę na zawsze zostawić w kuchni i nie tylko. łokci i kolan olejem majerankowym. trzeba do 1/2 l wrzącej wody wsypać czubatą łyżkę majeranku i przykryć na kwadrans. Już w starożytności znakomity lekarz arabski Avicena zalecał miętowe kuracje na rozmaite dolegliwości. aby nie jełczały. następnie filtrujemy przez płótno szare i trzymamy w ciemnym miejscu. natomiast chorym na żółtaczkę i zapalenie woreczka żółciowego picie miętowej herbaty. Te trzy zioła w prop. rano przed śniadaniem wieczorem po kolacji przez 14 dni w chorobach żołądka i przemęczonej wątrobie. ma ogromne znaczenie w dietetyce. Na wsi do dziś stosuje się majeranek do smalcu. aby przed godz. Poza tym likwiduje stany zapalne narządów wewnętrznych. 1:1:1 -rano zmielić. Problemy układu trawiennego: Majeranek 150 g Kminek 100 g Macierzanka 50 g Bazylia 50 g Pieprz biały 20 g Zioła zemleć i codziennie w okresie jesienno-zimowym zażywać rano i wieczorem do potraw. a mając na uwadze. że ojczyzną majeranku są stare Indie proponuję. że codzienne picie takiej herbaty znakomicie zabezpiecza przed zajściem w niepożądaną cią52 . podawać do śniadania do kanapek i sałatek a długo zachowamy jasność umysłu.5 l oliwki 50 g zioła + 250 g oliwki. Mięta pieprzowa Mięta pieprzowa ma szerokie zastosowanie w ziołolecznictwie. Nasze babcie i mamy dodawały zawsze do tłuszczów. Polecam szczególnie paniom w okresie menopauzy. można też zalać olejem z nasion winogron i wystawiamy na słoneczne okno na 28 dni. Z majeranku produkuje się nalewki i likiery wysoko cenione za walory smakowe.

które trapią dolegliwości układu trawiennego. Współczesna nauka w pełni potwierdza cudowne właściwości tego pachnącego ziółka. kosmetyce i kuchni. Lecznicze właściwości mięty znane były nie tylko lekarzom. pomiędzy 7 a 9. że jest to wspaniały lek na wszelkie dolegliwości dla każdego. a nawet dorzuca nowe zastosowania. następnie przecedzić i zażywać w razie potrzeby 2 razy dziennie po 50 g. zalać l litrem wódki (45%). Miętę doradzałabym osobom (zwłaszcza spod znaku Ryb). jest błędne. odstawić w ciemnym szkle na 9 dni. w starożytności hodowano ją powszechnie w Grecji i krajach arabskich.żę. Radził też spożywanie 2 razy dziennie l łyżeczki sproszkowanej mięty osobom po ciężkich chorobach. Ale mniemanie. wieczorem o 19. co miało zapewnić szybką rekonwalescencję. Przy osłabieniu żołądka proponuję stosowanie jednej z trzech mieszanek ziołowych: Zestaw I Jałowiec 10 g Melisa 10 g Kolendra 10 g Mięta pieprzowa 30 g Wrzos 20 g Zestaw II Mięta pieprzowa 20 g Chmiel 10 g Kolendra 10 g Zestaw III Mięta pieprzowa 20 g Rumianek 10 g Koper włoski 15 g Tymianek 10 g Skórka pomarańczowa 15 g Jedną łyżeczkę mieszanki zalewamy szklanką wrzątku. W przydomowych ogródkach naszych prababek ziele to rosło obok czarnej malwy. Zalecał on picie miętowej herbaty przed snem dla uspokojenia nerwów i w przypadku bólu serca. którą należy używać w przypadku niestrawności lub występowania odruchów wymiotnych: Liść mięty pieprzowej 25 g Liść malwy 10 g Liść krwawnika 20 g Kwiat lubczyku 10 g Macierzanka 20 g Zioła starannie wymieszać. Podaję przepis na miętową nalewkę. Miętę stosuje się obecnie powszechnie w medycynie. a kłopoty się skończą. W późniejszych czasach wielkim propagatorem dobroczynnego działania mięty na zdrowie był ksiądz Kneipp. przynosi też ulgę przy kolkach niewiadomego pochodzenia. Osobom bardzo przemęczonym radziłabym kąpiele w wodzie z dodatkiem mieszanki ziołowej: Mięta pieprzowa 50 g Macierzanka 10 g Rumianek 15 g 53 . podrażnionych jelit. przez 7 dni. odstawiamy na 15 minut pod przykryciem. ciepły napar pijemy rano. Pachnące ziele mięty pomoże pozbyć się przykrego oddechu – wystarczy do szklanki herbaty miętowej dodać łyżeczkę czerwonego wytrawnego wina i pić ten napój przez 21 dni. W Polsce mięta pieprzowa znana jest od wieków. Filiżanka miętowej (gorącej) herbaty znakomicie uśmierza ból żołądka.

następnie przecedzić i dodać do kąpieli. Odwar z ziela lub samych tylko korzeni to doskonały środek żółciopędny. mogą stanowić marną namiastkę kawy. witaminę C. Winno się go pić (l łyżeczka suszu na szklankę wody. dodatkowo łagodzący bóle wątrobowe. gotować pod przykryciem 2 – 3 minuty) 2 – 3 razy dziennie po 1/2 szklanki. ususzone i upalone. W naturze osiąga od 5 do 50 cm wysokości. Natomiast przy migrenach. Mniszek lekarski Pospolicie zwany dmuchawcem lub mleczem (chociaż mlecz to zupełnie inna roślina). Korzenie wreszcie. które po umarynowaniu zastępują kapary. ziele. Najwięcej substancji biologicznie aktywnych znaleźć można w korzeniach. Skąd wziąć o każdej porze roku świeżą miętę? Otóż. Stosuje się go w schorzeniach nerek. zalecane jest picie naparu przygotowanego z wysuszonych koszyczków kwiatowych (l łyżeczka suszu na szklankę wody. dzięki którym mogą się rozsiewać przy pomocy wiatru na wielkich obszarach. pędach. szczególnie cenioną przez Francuzów. Odwar z korzeni mniszka ułatwia ponadto procesy trawienia i przeciwdziała zaparciom. Mniszek lekarski można z powodzeniem stosować w rozlicznych dolegliwościach. parzyć pod przykryciem 15 – 20 minut. garbniki. pierogi serowe z dodatkiem odrobiny mięty polanej miodem leczą dolegliwości żołądkowe. Działa też lekko moczopędne i przeciwzapalnie w obrębie dróg moczowych. Jest to danie smaczne i bardzo zdrowe. 20 minut na bardzo wolnym ogniu. drodzy Czytelnicy – mięta jako roślina wieloletnia może być hodowana w domu w doniczkach. bólach głowy ulgę przynosi przykładanie na skronie świeżo utartych liści mięty. Taką aromatyczną kąpiel możemy stosować 2 razy tygodniowo. korzeniach i kwiatach występuje biały mleczny sok o gorzkim smaku. Prócz liści wykorzystuje się w kuchni również młode. jedną garść mieszanki wrzucić do 2 l wody i gotować ok. a dokładniej żylakach nóg i odbytu. Układają się w rozetkę. Z jej środka wyrastają puste wewnątrz łodygi kwiatostanowe. fosfor i wapń). z kształtu podługowatolancetowate i brzegiem wcinane. że mięta jest znakomitym dodatkiem do wielu potraw. a gwarantuję. W zielarstwie wykorzystuje się: korzenie. Polecam także mało znane mieszczuchom. Liście mniszka są odziomkowe. że nie tylko usunie ona uczucie zmęczenia. u których szczytu pojawiają się pojedyncze koszyczki kwiatowe. lecz bywa także uprawiana na sałatę. np. które zawierają: trójterpeny. fitosterole.Szyszki chmielu 20 g Ziarna jałowca 20 g Zioła starannie wymieszać. wielocukry (pektyna i inulina). prowitaminę A. Paniom pragnę przypomnieć. liście i kwiatostany mniszka. pić 3 razy dziennie po 1/4 szklanki). Po przekwitnięciu wiążą się w owoce typu niełupki. kwasy organiczne. a znakomicie przyrządzane przez niektóre wiejskie gospodynie. żywice. zwieńczone puszystymi „spadochronami”. jest bardzo pospolitą byliną należącą do rodziny złożonych (Compositae). pęcherza i moczowodów. czyli praktycznie całą roślinę. W chorobach naczyniowych. ale poprawi nam humor i uwaga! cerę. złożone z ogromnej liczby kwiatów języczkowych. Niektóre z nich oprócz wartości smakowych mają także własności lecznicze. gorycze (najcenniejszą jest laktukopiryna). 54 . olej tłusty. Na Zachodzie roślina występuje nie tylko na stanowiskach naturalnych. jeszcze nie rozwinięte pąki kwiatowe. W liściach. nieco witaminy E oraz sole mineralne (żelazo. pierogi z kaszą gryczaną lub jaglaną doprawione miętą.

albo odwar z korzeni. I jeszcze ciekawostka: sałata z młodziutkich listków mniszka uważana jest (głównie we Francji i Italii) za doskonały afrodyzjak. Natomiast wywar sporządzony z l kg kłączy paproci zalanych 3 l wrzącej wody usuwa bóle podagryczne i wszelkiego rodzaju przykurcze. są zatem cennym środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy.Przy przeziębieniu. Na okres zimowy. Krosty. która usuwa bóle głowy i zębów. W noc św. można stosować w bardzo małych dawkach wewnętrznie w celu pozbycia się tasiemca. Od czasu do czasu trzeba ten materacyk spuszyć. Zażywa się ów specyfik 3 – 4 razy dziennie po łyżeczce do herbaty. Bardzo młode paprocie. przez 3 – 4 dni. Młode rozrosty korzenia trzonu wykopujemy w lipcu. Paproć ma wiele właściwości i sił witalnych. Nie stosuje się ich jednak perse. Niegdyś św. przez dwa miesiące. który gotuje się przez kilka minut w 4 – 5 litrach wody. a później dolewa do wanny napełnionej wodą w 3/4. Hildegarda powiadała. Rozmnaża się z zarodników na blaszkach dolnych liści. trzeba 55 . W materacyku paprocie układać w jednym kierunku. wyścielona pod prześcieradło. Spać głową na południe. grypie. Paproć Należy do bardzo tajemniczych i owianych legendą roślin leczniczych. kiedy nie możemy zrobić sobie posłania ze świeżo zerwanej paproci. jak głosi legenda. cukier. sierpniu i listopadzie. lecz zwykle w mieszankach z innymi ziołami (np... anginie i innych chorobach połączonych z kaszlem zalecany jest albo napar z kwiatów. na którym można spać przez 9 miesięcy. Jana. zmieszany w równych proporcjach z białym wytrawnym winem gronowym. Na koniec należy wspomnieć i o tym. Znany i popularny niegdyś pastor Kunzle tak wypowiadał się o paproci: . W związku z tym paproć jest pomocna przy leczeniu reumatyzmu. Należy wówczas zmieniać posłanie co trzeci dzień. przytępionego słuchu. cienistych borach. w naszym klimacie nie osiąga dużych wysokości. Korzeń paproci noszony przy sobie chroni przed czarami i wpływami złych duchów. wykorzystywanych do dziś w okultyzmie zielarskim w niektórych regionach Polski. żywicę. Aby zrobić kąpiel. 5 minut i podawać choremu rano l stołową łyżkę na czczo. Jednak niekiedy wyrasta do 2 m wysokości w starych. krochmal.dla chorych na reumatyzm najlepsza jest świeżo zerwana. Znacznie skuteczniej w leczeniu nerwic działa świeży sok wyciśnięty z młodych liści i kwiatów. zerwane w lipcu. Stare korzenie szybko kruszeją i są mało przydatne w ziołolecznictwie. Paproć zawiera tłuszcze. bądź – co jest skuteczniejsze – poprzez kąpiele. należy latem z wysuszonych liści paproci przygotować materacyk. Za niezły specyfik przeciwkaszlowy – szczególnie dla dzieci – uważa się świeże. wysypki. można zobaczyć kwiat paproci. a choroba zniknie. Paproć jest rośliną wieloletnią. Te ostatnie przygotowuje się z 2 – 3 garści suszu. podagry. z korzeniem cykorii podróżnika. W przeszłości takie poduszeczki i materacyki stosowane były do ochrony przed działaniem cieków wodnych. usmażone w miodzie (lub cukrze) kwiaty. Napar z korzeni mniszka uważa się za słaby środek uspokajający. jeśli tylko pozwoli na to nasz Anioł opiekun.). owrzodzenia i trądzik młodzieńczy leczy się bądź stosując okłady z naparu ziela mniszka. Należy l łyżkę liści paproci gotować w 1/2 l czerwonego wytrawnego wina przez ok. sole mineralne oraz floroglucyntan – truciznę dla tasiemca. Możemy też zrobić z paproci poduszeczkę. naowocnią fasoli itp. takich jak w buszu australijskim. olejki eteryczne. ischiasu. że paproci szczególnie bał się stary diabeł Boruta i dzięki temu w jej pobliżu można było spokojnie medytować. iż napary i odwary z mniszka wpływają na obniżenie poziomu cukru we krwi.

Z kolei ksiądz Kneipp zalecał picie herbaty z podbiału na oczyszczenie płuc. Na jesień i zimę najlepiej przyrządzić nalewkę z liści młodych paproci. Pamiętajmy jednak. aby nie niszczyć poletek paproci. Stosować w leczeniu osób starszych. Natomiast wysuszone kłącza paproci zachowują tylko wówczas swoje właściwości lecznicze. dzieciom do 16 lat octowych nacierań nie zalecamy. Możemy również świeży korzeń paproci gotować w occie gronowym (250 g korzenia w 1/2 1 octu) ok. Wówczas przyrządzamy wywar z 2 kg korzeni. Obecnie o cudownych właściwościach leczniczych tej rośliny niewiele się mówi. wynikłej bardzo często z przeziębienia lub przewlekłej grypy. 200 g świeżych liści zalać 1/2 l alkoholu i postawić w ciemnym miejscu na 9 dni. Podbiał leczy choroby układu oddechowego. po ciepłej kąpieli.gotować korzeń paproci ok. nie mówiąc o kwiecie. Leczenie paprocią było bardzo rozpowszechnione w Polsce w latach międzywojennych. leczy wątrobę (szczególnie polecamy przy żółtaczce). Gdy zaś kogo kaszel uporczywy męczył. rany) bardzo jest użyteczny. W leczeniu postępującej głuchoty. Bóle ustąpią bardzo szybko. szczególnie przy skłonnościach do gruźlicy. Od wieków medycy używali podbiału jako doskonałego lekarstwa na wiele chorób. stosować nasiona paproci zebrane w małe lniane woreczki. wybiela cerę. zwany też „końskim kopytem” lub „kniatem”. abyśmy mogli przyjść w to samo miejsce za rok i znowu zerwać świeżą paproć. ropienie. Następnie przecedzić i stosować do wcierania przy bólach reumatycznych i gośćcowych. zalecany jest zwłaszcza chorowitym Rybom. Szczególnie szybko ustępuje u dzieci w okresie dojrzewania. nie używając noża. 20 minut. przez 7 – 12 – 14 dni. działa napotnie. Kompresy takie robimy przez 6 tygodni. Choremu z wysoką gorączką radził kłaść na piersi liście tego ziela. zwłaszcza przy przedawkowaniu antybiotyków. Stare zielarki za pomocą świeżo utartych liści podbiału w księżycowe noce zamawiały „różę piekielną ”. Ledwo słońce przygrzeje. obwiązując je na noc. oberwać liście z łodygi. Można także robić kąpiele całego ciała. Sami więc widzicie. jak wielką moc ma ten niepozorny kwiatuszek – pierwszy zwiastun wiosny. o którego znalezieniu każdy marzy od dzieciństwa. Surowe liście przykładać należy do ran same lub utarte z miodem”. działa na skórę kojąco – okłady z podbiału są zalecane przy wysypce na tle alergicznym oraz antyseptycznie – można naparem z podbiału przemywać twarz ze zmianami trądzikowymi. Syreniusz tak pisał: „Podbiał wszelkim przymiotom ognistym (wrzody. Tajemnica cudownych właściwości podbiału leży w tym. żelaza i siarki – podstawowych składników niezbędnych dla utrzymania dobrej kondycji człowieka zdrowego. Dlatego chciałam przypomnieć o naturalnym leku. aby korzeń podbiału na ogień węglisty położył i dym przez lejek wdychał. Podbiał jest dobry na wszystko Podbiał.10 minut i moczyć się przez 20 – 30 minut co drugi dzień wieczorem. pobudza apetyt. po który wystarczy sięgnąć będąc w lesie na spacerze. następnie ciepłym wywarem nacierać wieczorem przed snem całe ciało chorych na reumatyzm i gościec. zawsze wieczorem. a także wielce pomocnych w przywróceniu zdrowia człowiekowi choremu. nakazywano. on już wychyla się spod śniegu. że ziele to zawiera duże ilości wapnia. Drodzy Państwo. którymi okładamy małżowiny uszne. a ulgę wielką poczuje. W tym celu. Ponadto podbiał stosowany jest w poważnych zatruciach lekami. Głuchota powoli ustąpi. jeśli nie zmienią barwy na brązową. co miało gwarantować poprawę samopoczucia i spadek temperatury. by ra- 56 .

doskonale też goją otarte stopy. W rosyjskiej i niemieckiej tradycji ludowej powszechny jest zwyczaj gotowania pierwszych wiosennych pędów pokrzywy i przyrządzania w ten sam sposób co szpinak. Już wielki Pliniusz (I wiek p. że najbardziej aktywna leczniczo jest wówczas. wszędzie tam. Radiesteci uważają. układając koszyczkami kwiatów na północ. które wyrastają po przekwitnięciu.e. kwas mrówkowy. m. przede wszystkim oczyszcza krew z wszelkich trujących złogów. witaminy C i K i bardzo dużo chlorofilu. dobrze jest rozpocząć ją wraz z ubywaniem Księżyca. od razu na ręce wyskakują bąble. można zbierać w maju. Sok sporządzamy przekręcając dobrze umytą. Najczęściej można go spotkać nad brzegami rzek i strumieni. Podbiał stosowany jest także w wielu mieszankach ziołowych. doskonałą w przypadku astmy. rano i wieczorem przez 6 tygodni. odstawiamy pod przykryciem na 20 minut. Sam podbiał jest również doskonałym lekarstwem na wrzody żołądka – sproszkowane liście (mała łyżeczka) zalewamy wrzątkiem i pijemy napar 2 razy dziennie. gdy rośnie nad ciekami wodnymi.n. świeżą pokrzywę przez maszynkę do mięsa (uwaga: pokrzywa musi być wilgotna) i odciskamy przez lnianą ściereczkę.in. Jad zawarty we włoskach pokrzywy jest tak silny. Kwiaty podbiału zbiera się wczesną wiosną na przełomie marca i kwietnia. wzmacniać nasze siły witalne. liście. Pokrzywa parzy i leczy Pokrzywa. dlatego gdy dotkniemy jej. gdy połączyć ją z innymi ziołami. karoteny. Zawiera m. czerwcu i lipcu. aby do ludzkiej krwi dostała się jedna stopięćdziesięciotysięczna część jego kropli. Zachęcam wszystkich do samodzielnego zbierania podbiału. a jej właściwości uzdrawiające zwiększają się. że wystarczy. z cholesterolu. Dokładnie nie wiadomo. Natomiast świeże liście możemy używać jako okład na otwarte rany i wrzody (czyraki).in.) polecał spożywanie sałatki z młodych pędów pokrzywy jako doskonałego leku wzmacniającego. wzmacniający nasze siły nadwątlone długą zimą. kiedy zaczęto używać pokrzywy jako lekarstwa. Ale ta najsilniejsza ze znanych trucizn jest dla człowieka dobroczynna – oczyszcza krew i przywraca zdrowie. Podbiał 50 g Jałowiec 10 g Tatarak 30 g Bazylia 30 g Anyż 20 g Kolendra 20 g Macierzanka 20 g 2 łyżki mieszanki zalewamy 2 szklankami wrzątku. aby wytworzył się spory bąbel. Następnie rozcieńczamy z przegotowaną wodą (lub źró57 . Liście i łodyga pokrzywy pokryte są parzącymi włoskami. Ta ciężka i nieprzyjemna choroba szczególnie dokuczliwa jest na przedwiośniu. Zebrane zioło suszymy w cieniu. Wypijamy tak przygotowaną porcję w ciągu dnia. uważana powszechnie za uciążliwy chwast jest jednym z leczniczych ziół o najsilniejszym działaniu i niezwykle szerokim zastosowaniu. Jest to doskonały lek profilaktyczny. Oto przepis na jedną z nich. sole mineralne. gdzie gleba jest gliniasta. Kurację należy stosować przez 21 dni. w każdym razie w medycynie ludowej stosowana jest od tysięcy lat. Sok z pokrzywy ma także szerokie zastosowanie.tować schorowane dzieci i staruszków osłabionych zimowymi chłodami.

Natomiast przy zapaleniu gardła dobrze jest stosować płukania z czystego (nie rozcieńczonego) soku pokrzywowego kilka razy dziennie. można też wykorzystać do leczenia pokrzywy zbierane w ciągu lata. Otrzymaną w ten sposób maścią smarujemy bolące miejsca.100 ml soku i 200 ml wody). l łyżeczka siemienia lnianego. Przyrządzony w ten sposób napój podawany dzieciom znakomicie odrobacza. Maść z pokrzywy i jałowca jest bardzo skuteczna przy podagrze. wymieszamy je z roztopionym woskiem i przyłożymy na śledzionę. np. Przy zapaleniach i stanach zapalnych skóry dobrze jest przemywać chore miejsca płynem sporządzonym z l łyżeczki soku z pokrzywy i l łyżeczki wody. Jest to stary ludowy polski przepis. Oto przepis: 1/2 szklanki posiekanych liści pokrzywy. Natomiast słynny dr Syrenius przepisywał osobom chorym na zapalenie opłucnej herbatę pokrzywową – l łyżeczka suszonych liści pokrzywy. 20 minut na wolnym ogniu. Pijemy ciepły napar 2 razy dziennie przez 21 dni. Suszymy pokrzywę układając pędy koszyczkami na północ. Natomiast czyraki i różne narośla na skórze skutecznie usuwają okłady z nasion pokrzywy. Natomiast korzenie pokrzywy są najskuteczniejsze. 58 . Nalewka z pokrzywy zapobiega wypadaniu włosów i likwiduje łupież nawet najbardziej uporczywy. Otrzymaną nalewkę wcieramy w skórę głowy. W polskiej medycynie ludowej pokrzywę stosuje się także przy astmie – posiekane młode pędy pokrzywy (garść) gotujemy w 1/2 1 czerwonego wina przez ok. Przyrządzamy ją w następujący sposób: posiekaną całą pokrzywę (liście. Przyjmujemy 2 razy dziennie l łyżeczkę rozcieńczonego soku wraz z l łyżką miodu przez 14 dni. 1/3 szklanki posiekanej pokrzywy zalewamy l szklanką spirytusu) i wystawiamy w zielonym szkle na słońce na 14 dni. l łyżeczka ziela tasznika – 1 szklanka wrzątku – pić kilka razy dziennie. co wzmacnia lecznicze siły tej rośliny. Zalecam samodzielne zbieranie pokrzywy. ale też jest skutecznym lekiem przeciwgruźliczym. 1/2 szklanki rozgniecionych jagód jałowca. Sok z pokrzywy (rozcieńczony) używany kilka razy dziennie wraz z łyżką miodu doskonale działa przy zapaleniu płuc i opłucnej (patrz przepis na oczyszczenie krwi). u których istnieje zagrożenie chorobą płuc. 200 g masła owczego – wszystkie składniki mieszamy i rozgniatamy na jednolitą masę. Znana polska zielarka Anna Potocka zaleca palenie w fajce suszonych korzeni pokrzywy tym pacjentom. Najsilniej działa pokrzywa zbierana w maju.dlaną) w proporcji l do 2 (np. Zwłaszcza. gdy zbieramy je wczesną wiosną i na jesieni – nawet w listopadzie. bowiem wówczas działanie pokrzywy jest najsilniejsze. Co jeszcze leczy pokrzywa? Na przykład usuwa bóle śledziony – jeśli posiekamy świeże liście pokrzywy. Oczywiście rosnącej w „zdrowych” miejscach – daleko od szos i trujących wyziewów z fabryk. łodygę i korzenie) zalewamy spirytusem (w proporcji l do 3. następnie odcedzamy przez lniane płótno i dodajemy dużą łyżkę miodu akacjowego. jeśli choremu będziemy podawać dodatkowo herbatę z suszonych korzeni pokrzywy (l łyżkę sproszkowanych korzeni zalać l szklanką wrzątku i postawić do naciągnięcia – pić ciepły napar kilka razy dziennie). Pokrzywa od dawien dawna stosowana była także jako lek na wszelkie schorzenia dróg oddechowych. Taką kurację najlepiej przeprowadzać w maju. Zupa z pokrzyw (przyrządzona tak jak zupa szczawiowa) z jajkiem na twardo podawana raz dziennie przez 2 tygodnie nie tylko pomaga przy oczyszczeniu zaflegmionych płuc. ból zniknie bardzo szybko. gotowanych na mleku (l łyżeczkę nasion gotować przez 10 minut w szklance mleka). Skoro już jesteśmy przy wzmacnianiu sił – w starożytności w tym celu pito dla wzmocnienia męskości miksturę przyrządzoną z nasion pokrzywy gotowanych w czerwonym winie z dodatkiem rodzynek.

Poziomka spożywana w dużych ilościach jest bardzo wartościowym lekiem w chorobach oskrzeli. Ongiś sławny. natomiast wywar z korzeni oczyszcza krew. zalecałabym w przypadku wyżej wymienionych chorób sięgnięcie po poziomkę. Szczodra Wenus obdarza owoce poziomki wspaniałym smakiem. przecedzamy i dajemy dziecku do picia 2 razy dziennie po 3/4 szklanki. fosforu i wapnia.. Jagody (poziomka owocuje w zasadzie od połowy czerwca. Kurację tę możemy stosować do 6 tygodni. lewulozy. anemii i bezsenności. kamienia nazębnego. że zioło to ma właściwości rozpuszczające różne złogi powstające w organizmie. Świeże owoce regulują pracę jelit. aby nie przypalić. Na przedwiośniu warto dzieciom o skłonnościach do krzywicy podawać bardzo zdrową. usuwa niewielkie kamienie nerkowe oraz rozpuszcza złogi artretyczne i reumatyczne. spożywane z mlekiem. żelaza i wapnia. bólach stawowych. Od dawna piegowate dziewczęta przykładały na buzię rozgniecione jagody poziomki. którego planetą opiekuńczą jest także Wenus. i piegi znikały na kilka tygodni.. Dlatego herbatka poziomkowa jest bardzo pomocna w leczeniu przeziębień i grypy. Z kolei ksiądz Kneipp tak pisał o tym ziółku: „Młode listki zbierane w maju mogą doskonale zastąpić herbatę chińską.Poziomka słodka Jak Wenus Słodką i pachnącą poziomką opiekuje się Wenus. a zwłaszcza osobom urodzonym pod znakiem Byka. której zarówno owoce. także jej korzeniom. listkom i kwiatom nadaje uzdrawiającą moc. a potem przechowujemy w szklanych naczyniach. Owoce poziomki zawierają duże ilości cukru. Kuracja poziomkowa stosowana odpowiednio długo.. ale niekiedy i jesienią) suszymy w piecu piekarskim tak. że wysuszone owoce poziomki możemy zawsze łączyć z ziołami. W ogóle poziomka to wspaniały lek dla osób cierpiących na artretyzm. Warto też wiedzieć. ponieważ alkalizuje ustrój i dzięki temu chory organizm lepiej przyswaja sole żelaza. kwiaty i pędy. Zatem wszystkim. zwłaszcza z dodatkiem marzanny wonnej. Dzisiaj wybielające właściwości poziomki wykorzystywane są w przemyśle kosmetycznym do produkcji upiększających maseczek. ale zachęcałabym także do samodzielnego poszukiwania tego ziółka. radził też spożywać owoce poziomki osobom. Jagody służą ozdrowieńcom po ciężkich chorobach i w ogólnym osłabieniu. które będziemy pić przy migrenie. Oczywiście suszoną poziomkę. odstawiamy do naciągnięcia. Maj to najlepszy miesiąc na ziołowe żniwa. a także kwas salicylowy. artretyzmie i kamieniach wszelkich”. wyłącznie w bardzo słoneczne dni. Ponadto działają nader skutecznie w chorobach wątroby. Uwaga! Chronić przed wilgocią. W medycynie ludowej wywar z liści był stosowany przy biegunce krwawej u dorosłych i u dzieci. a dziś zapomniany Linneusz zalecał chorym na artretyzm i reumatyzm kurację poziomkową. a całej krzewince. W maju zbieramy młode listki. Suszymy je w cieniu. Podam Państwu kilka przepisów na mieszanki ziołowe z poziomką. wypryskach skóry. Pragnę dodać.. w trakcie jej trwania należy kąpać dziecko 2 razy w tygodniu w mieszance ziołowej: 59 . które chciał pozbyć się. a przy tym smaczną herbatkę z następujących ziół: Liść poziomki 20 g Liść jeżyny 20 g Dziurawiec 15 g Macierzanka 50 g Bazylia 20 g Łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku. jak i liście można kupić w sklepach zielarskich. Przechowujemy je również w szklanych naczyniach.

Kurację można co jakiś czas powtarzać. Nadaje się też znakomicie do przemywania oczu. 20 minut w 1/2 l wody. przy kolce u dzieci. ma silne właściwości antyseptyczne. Można również naparem rumianku przemywać trudno gojące się rany lub miejsca zaatakowane przez różne choroby skóry. sole potasowe. stosowali go np. niektóre osoby mogą być uczulone na rumianek. zamyka pory.Tatarak 25 g Kora dębu 25 g Macierzanka 100 g Zioła gotować w 2 1 wody przez 30 minut i dodać do kąpieli. wapń. rozkurczowo. Najpopularniejszy jest napar z rumianku w postaci herbatki. A teraz poziomkowy przepis na mieszankę dla osób starszych. schorzeniach żołądka i jelit. Mocny napar rumiankowy pozwala także utrzymać piękną cerę oraz przywrócić urodę i zdrowy wygląd zmęczonej twarzy – wystarczy przemyć twarz kilka razy dziennie takim naparem. wiatropędnie. jak i u dorosłych. jeśli mamy jakiś stan zapalny lub po prostu zmęczone. Pijemy ją. dwa razy dziennie – rano i wieczorem. 60 . którym dokucza choroba naszych cudownych czasów – skleroza: Suszone owoce poziomki 100 g Liść borówki 50 g Jemioła 10 g Marzanna wonna 10 g Liść rosiczki 25 g Jedną łyżeczkę ziół gotować w szklance wody przez5 – 6 minut. silne olejki eteryczne. a także do przemywania ran i przy różnego rodzaju chorobach skóry. przecedzić i pić ciepły wywar 2 razy dziennie o 7 rano i o 17 przez 6 tygodni. Zalecają je również lekarze. wielokwas żelaza. która powinna trwać ok. pod przykryciem. Natomiast osobom. wosk. „szczypiące” powieki. cukry. którym dolega wątroba i śledziona. (Uwaga. przecedzamy i pijemy ciepły wywar – l szklankę lekko osłodzoną miodem. Rumianek Ta ładnie kwitnąca roślina o specyficznym zapachu zawiera spore ilości siarki. Herbatka rumiankowa pita 2 razy dziennie przez 3 miesiące skutecznie usunie tę dolegliwość. w chorobach kobiecych. wówczas niestety nie można go stosować). 2 razy dziennie rano i wieczorem. zalewamy czubatą łyżkę ziela rumianku dwiema szklankami wrzątku i odstawiamy na 15 – 20 min. zawsze ciepłą. które ma aż trzech potężnych opiekunów – Słońce. nadaje piękny kolor i puszystość włosom). zarówno u dzieci. Rumianek od wieków stosowany jest także w kosmetyce jako środek upiększający (wybiela cerę. zwłaszcza dzieciom i ludziom starszym. polecam wywar z samej poziomki: 20 g liści i korzeni poziomki gotujemy przez ok. To wspaniałe ziółko. Mocny napar (l łyżka na szklankę wrzątku) pity regularnie pomaga w bólach migrenowych. jest chętnie stosowane przez osoby chore. Księżyc i Wenus – wzmacniających jego uzdrawiające siły. O leczniczych właściwościach rumianku wiedzieli już starożytni. Działa napotnie. 20 minut. którym dokuczają uderzenia krwi do głowy. Pomaga przy skurczach żołądka i wszelkiego rodzaju wzdęciach oraz kłopotach z jelitami (likwiduje procesy gnilne w jelitach). Aby sporządzić herbatkę rumiankową. Polecam ją także paniom w okresie klimakterium. Przy uporczywych zaparciach możemy stosować lewatywki z herbatki rumiankowej. moczopędnie.

jakie można dostać w każdej aptece lub „Herbapolu”. należy gotować sporą garść rumianku w 3 l wody przez około 15 min. 100 g liści lub pączków brzozy. skrofuły i inne choroby skórne. Powszechnie uznawany jest za chwast. Taką kąpiel możemy stosować 2 razy w tygodniu przez dłuższy czas. kwiat rumianku – 1/2 kg. 100 g tataraku. Kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 15 min. potas i wapń. Ma silne działanie oczyszczające. Ta ogromna żywotność skrzypu świadczy też o jego dużych właściwościach leczniczych. 300 g igliwia sosny. Dla osób dorosłych taką kąpiel przygotowujemy z 200 – 300 g mieszanki. który opracował ok. Poduszeczka rumiankowa to bardzo dobry sposób na pozbycie się bezsenności i bólu głowy. Cudowne właściwości skrzypu są znane od tysiącleci. o którego właściwościach leczniczych chcę Państwu opowiedzieć. Zioła zalewamy 2 1 wody i gotujemy przez 10 – 15 min. po tym okresie należy zrobić nową. Niestety. następnie przecedzić i wlać do wanny z wodą. Rośnie na podmokłych polach i łąkach lub na cienistych leśnych polankach. 100 g arcydzięgla. Jeśli nie mamy świeżego skrzypu. 100 g szyszek chmielu. zwłaszcza jeśli dodatkowo będziemy pić szklankę herbatki rumiankowej na noc po kąpieli. bo trudny do wytępienia. można zbierać do końca września. odstawić do naciągnięcia. aż do wygojenia. Kąpiele rumiankowe wzmacniają system nerwowy. Jego zalety wychwalał już Syrenius. Należy też do ziół przywracających młodość i ładną cerę. Z kolei ksiądz Kneipp leczył za pomocą herbatki skrzypowej krwotoki płucne. Przygotowujemy ją następująco: siano łąkowe – l kg. gorzknik wyciągowy. może służyć do 9 miesięcy. moczyć chore miejsce co 3 dni. niektóre receptury przewidują użycie świeżego skrzypu. 61 . puchlinę wodną. Również dobre rezultaty przy puchlinie wodnej. a sokiem ze świeżego zioła nawet najsilniejsze krwotoki z ran ciętych. Zwłaszcza z powodzeniem leczył nalewkami i wywarami skrzypowymi wrzody. jeśli będziemy ją często trzepać. Skrzyp. fixów. 20 recept na lekarstwa ze skrzypu na różne schorzenia. gruźlicę i choroby gardła. gdy lekko przestygnie. dokładnie wymieszać i wsypać w poszewkę z podwójnego lnianego płótna. Dlatego we wszystkich przepisach z użyciem suszonego skrzypu zalecam zwykłe zioła. dlatego polecam je osobom przeziębionym. dla dzieci ze 100 – 150 g. co ogranicza możliwości ich stosowania do okresu wiosny i lata. I dzisiaj skrzyp jest stosowany jako zioło lecznicze.Znany jasnowidz i zielarz – ksiądz Czesław Klimuszko zalecał przy zastarzałych ranach kończyn kąpiele z następującej mieszanki: 200 g rumianku. Ta niepozorna roślinka podobna do małej jodełki zawiera duże ilości kwasu krzemowego. złą przemianę materii. a także działają napotnie. wycieńczeniu organizmu po leczeniu antybiotykami oraz u anemicznych dzieci daje kąpiel w następującej mieszance ziołowej: 100 g rumianku. i to uciążliwy. Znakomicie przywraca siły. 100 g mchu szarego leśnego. l łyżeczkę suszonego zalewamy szklanką wody i gotujemy pod przykryciem 15 – 20 min. rozpuszczające i zarazem wzmacniające. I jeszcze jedna uwaga: nie polecam Państwu używania skrzypu w torebkach tzw. pijemy szklankę tak przygotowanej herbatki rano i wieczorem przez 12 tygodni. po dokładnym wymieszaniu garść ziół gotować w 3 l wody.. wszelkie krwotoki.. choć chwast – leczy Skrzyp. Leczy choroby układu moczowego. Aby przygotować taką kąpiel. mają one bardzo słabe działanie. Dodajemy do wody ciepły wywar. Taka poduszeczka. Ogólne oczyszczenie organizmu – łyżeczkę świeżego posiekanego skrzypu zalać szklanką wrzątku. sole mineralne.

Dobrze jest też w tym czasie zażywać raz dziennie łyżeczkę sproszkowanego skrzypu wymieszaną z łyżeczką miodu. kamforę. Stosowana wewnętrznie szałwia leczy zapalenie migdałków i gardła oraz śluzówki jamy ustnej. w szklance wody. która nie żyje w zgodzie z herbatą skrzypową. Proponuję Paniom z nadwagą zamiast wydawać ogromne sumy na „cudowne pigułki”. picie właśnie wywaru ze skrzypu. Aby ją przeprowadzić. a następnie przez 9 dni herbatkę z dziurawca (l łyżeczkę dziurawca zalewamy szklanką wrzątku). Efektem dodatkowym jest wzmocnienie włosów i paznokci. także 2 razy dziennie po l szklance. w 1 l wody). Ponieważ ciągle dostaję listy z prośbą o pomoc od pań z nadwagą. prostą i skuteczną kurację odchudzającą z zastosowaniem skrzypu. a także oczyszcza krew i przeciwdziała 62 . Choroby kobiece – wywar skrzypowy: l łyżka skrzypu na 1/2 l wody – gotować 30 min. 50 g skrzypu. Mieszanka moczopędna: Skrzyp 10 g Słoma owsiana 10 g Jałowiec 10 g Liście bzu czarnego 10 g Liście czarnej porzeczki 10 g Zioła dokładnie wymieszać. garbniki oraz duże ilości witaminy C. ewentualnie robić choremu nasiadówki z wywaru skrzypu (łyżkę skrzypu gotować 15 – 20 min. choroby płuc. Wywar należy pić ciepły. W tym czasie należy też pić dwa razy dziennie herbatkę skrzypową -l szklankę rano i wieczorem. do podmywań i irygacji przy upławach białych. W Polsce od dawien dawna używana jest także jako przyprawa. 20 min. Wszystkim paniom polecam też wspaniałą płukankę do włosów na bazie skrzypu. potem znowu przez 14 dni pijemy herbatkę skrzypową. wrzody żołądka. Zażywać l szklankę wywaru rano pomiędzy 7 a 8 oraz po południu pomiędzy 16 a 18. olejki eteryczne. choroby nerek.Choroby układu moczowego – herbatkę skrzypową przyrządzoną jak wyżej 2 razy dziennie (rano i wieczorem) lub l łyżeczkę sproszkowanego skrzypu wymieszaną z łyżeczką miodu raz dziennie przez 6 tygodni – leczy nerki i pęcherz moczowy. Zatrzymanie moczu – podać herbatkę skrzypową i zrobić ciepły okład na podbrzusze. 10 g rumianku. na wolnym ogniu i uzupełniamy wodą do 1/2 l (w czasie gotowania wody ubędzie). Szałwia Szałwia lekarska należy do ziół znanych od wieków i szeroko stosowanych. Do włosów ciemnych: 20 g tataraku. Opuchnięte kostki nóg – okłady z wywaru skrzypu. w 1 l wody. taninę. Do włosów jasnych: 20 g tataraku.in. Zioła gotować ok.. Zapobiegnie tworzeniu się nowych polipów i zahamuje wzrost już istniejących. należy jednocześnie ograniczyć spożywanie potraw mącznych i słodyczy oraz wykluczyć z jadłospisu całkowicie kawę. Cała kuracja trwa 3 miesiące. płukać włosy po umyciu. 10 g liści orzecha włoskiego. Herbatkę ze skrzypu pijemy przez 14 dni. w 1/2 l wody. 50 g skrzypu. wciągać do nosa i płukać. Liście tego ziela zawierają m. na przemian z okładami z wywaru z siana łąkowego przez 2 – 3 tygodnie. l czubatą łyżeczkę mieszanki gotować 10 min. Wywar sporządzamy gotując dwie czubate łyżki skrzypu w 1/2 l wody przez 30 min. Skłonność do polipów w nosie – l łyżkę skrzypu gotować przez 30 min. Pijemy 2 razy dziennie l szklankę – rano przed 7 (nie później) i wieczorem przed 19. żywicę. ale i oficjalną medycynę. podam też przepis na tanią. a jako lek nie tylko przez ludową.

przez dłuższy czas. Zioła wymieszać. aby oczyścić zagrody ze wszystkich złych mocy. Lekko ostudzić. Uwaga! W Polsce rośnie 8 odmian szałwi. a domownicy i bydło zdrowe. 10 g bukwicy. Niestety. Kruche i łamliwe włosy – 10 g szałwi. kwas askorbinowy i kaolinę. dodać l łyżeczkę miodu i l łyżeczkę octu winnego. a w Dzień Zesłania Ducha Świętego przystraja izby tatarakiem. Spróbujcie. chorób oczu. Ta łąkowa. Ze względu na swoją ogromną żywotność. Pijemy w razie potrzeby dwa razy dziennie szklankę naparu. A szkoda. Zewnętrznie można używać szałwi do leczenia suchego kaszlu (okłady na gardło). odstawić w ciemnym szkle w ciemne miejsce na 21 dni. I miało to swoje uzasadnienie. 10 g kwiatu bzu. gotować na wolnym ogniu 20 – 30 min. Tatarak był też szeroko stosowany w medycynie ludowej jako lek na wiele schorzeń. polepsza stan zdrowia chorych na gruźlicę i reumatyzm. Drodzy Czytelnicy. obecnie rzadko kto pamięta o tych cudownych zaletach tataraku. garbniki. Nawet lekarze zajmujący się ziołolecznictwem raczej nie zalecają swoim pacjentom tataraku. Uporczywa chrypka – sporządzamy wywar jak wyżej i dodajemy l łyżeczkę miodu oraz odrobinę mleka. Obniżenie poziomu cukru u diabetyków – 10 g majeranku. olejki eteryczne. wieczorem po kolacji. że tak powszechnie występujący nad naszymi stawami i jeziorami tatarak nie jest rdzennie polską rośliną? Przywieziono go do naszego kraju przed paroma wiekami z Dalekiego Wschodu. rano na czczo (do 9). Tradycja ludowa przypisuje mu magiczną moc. ma też działanie przeciwgorączkowe. Otrzymaną nalewkę wcierać codziennie wieczorem w skórę głowy przez 3 miesiące. Blada anemiczna cera – 1 l czerwonego wina gronowego lekko podgrzewamy i wsypujemy garść szałwi. wrzucić świeży korzeń lub dolną część liścia tataraku do naczynia z wodą z kranu. orzeźwiający smak po paru minutach będzie miała nasza zwykła „kranówka”. Przekonacie się. o niebieskich kwiatach. Szałwia jest także bardzo pomocna w cukrzycy. Dodatkowo dobrze jest płukać włosy po myciu wywarem z szałwi. 5 g chmielu. Zioła dokładnie wymieszać i zalać 1/2 1 alkoholu. przeciwgorączkowo. zalać 1/4 l czerwonego wytrawnego wina i 1/4 l wody. Ma silne właściwości odkażające i przyjemny zapach.zwapnieniu żył. Herbatka działa m. usuwa dolegliwości żołądkowe. należy jedną łyżeczkę szałwi zalać szklanką wrzątku i odstawić pod przykryciem na 15 – 20 min. Takie winko możemy podawać starszym dzieciom. ale rozcieńczone pół na pół ze źródlaną wodą. Po tym okresie wypijamy l raz dziennie małą szklaneczkę. Do dziś w wielu wsiach w Zielone Świątki wyścieła się świeżo zerwanymi liśćmi tataraku podłogi domostwa i podwórza. Bóle gardła – 1 łyżeczkę szałwi zalać szklanką wody i gotować krótko pod przykryciem. gdzie uważany był za roślinę świętą. Płukać gardło kilka razy dziennie. przecedzić. Najszersze zastosowanie ma napar z szałwi. szybko się u nas zadomowił i rozprzestrzenił. może być stosowana wyłącznie zewnętrznie. bowiem jego właściwości lecznicze są rzeczywiście duże. pijemy 2 razy dziennie szklankę aż do ustąpienia chrypki. bo 63 . Aby go przyrządzić. 10 g korzenia tataraku. ropiejących wrzodów i ran oraz odmrożeń. 10 g szałwi. Tatarak zawiera żywicę twardą i lotną. aby rok był obfity w plony.in. jak wspaniały. wycisnąć przez lniane płótno i robić ciepłe okłady na głowę i kark chorego. następnie odstawiamy w ciemne miejsce w zielonym szkle na 21 dni. 10 g kwiatu dzikiej róży. Tatarak Czy wiecie Państwo. Ludowe zielarki zalecały też takie okłady w przypadku śpiączki.

drugą porcję wypić przed 18 (także ciepłą). Kąpiele są także skuteczne przy stanach zapalnych skóry i ropieniach. do gorącego syropu wrzucamy ugotowany korzeń. Możemy kupić je w aptece lub w „Herbapolu”. pobudza przemianę materii. 30 min. Gotujemy przez 3 kolejne dni 2 – 3 godz. Skuteczna przy częstych omdleniach. Wysuszone przechowujemy w szklanym słoju. należy rozpocząć ją jesienią i kontynuować przez 90 dni. Cukierki tatarakowe – 250 g świeżego korzenia tataraku. odblokowuje zatkane kanaliki nerek. do gorącego syropu wrzucamy drobno posiekany korzeń. Oliwka tatarakowa – 5 dkg świeżych korzeni. Odstawiamy z ognia i mieszamy do ostygnięcia. Niektóre mikstury przyrządza się ze świeżego korzenia.tatarak jest pomocny w leczeniu m.in. Masę wykładamy na deseczkę i po ostatecznym zakrzepnięciu kroimy na cukiereczki. wcierać w chore miejsce i w okolicach chorych narządów po kąpieli. Kąpiele stosujemy co 3 dni (najwyżej do 30 min. Konfitura tatarakowa – 250 g świeżego korzenia tataraku. Przygotowujemy syrop z wody i cukru. Drobno pokrojony korzeń zalewamy wodą (tak. chorób kobiecych. układu moczowego. 64 . Aby kuracja była skuteczna. Aby przygotować kąpiel tatarakową. Mam nadzieję. Uwaga: tataraku nie należy stosować przy rozwolnieniach! Nalewka tatarakowa – 10 g świeżego korzenia tataraku. Doskonałe dla anemicznych dzieci. chorób układu nerwowego (np. padaczki i porażenia mózgowego). W tym czasie konieczne jest wykluczenie z jadłospisu wieprzowiny (pod każdą postacią) oraz ograniczenie soli. aby pokryła korzenie) i gotujemy do miękkości. w bólach reumatycznych i artretycznych. po południu o 17 przez 2 – 3 miesiące. Usuwa śpiączkę. rano o 8. Rano zagotować i wypić 1/2 szklanki ciepłej herbatki. poprawia krążenie (zwłaszcza dobra przy marznących nadmiernie stopach). a po 6 tygodniach kąpieli i nacierań bóle powinny ustąpić. aż zacznie krzepnąć na brzegach. z kąpielami tatarakowymi. 1/2 l spirytusu. 1/2 l oliwy z oliwek lub orzechów arachidowych. Choroby żołądka – szczyptę sproszkowanego korzenia popić szklanką gorącej wody. 1 l wody. Pokrojony korzeń zalać spirytusem i odstawić na 21 dni. uporczywe przewlekłe bóle głowy. Gotujemy syrop z wody i cukru. Zażywać na wodę lub cukier po 30 kropli 2 razy dziennie. Korzeń zalać oliwą i postawić w zielonym szkle na 14 dni na słońcu. że powrót leczenia naturalnego przywróci tatarakowi należne mu miejsce. dolegliwości żołądkowych. Czysto wymyte kłącza drobno kroimy i suszymy w gorącym piekarniku.). i wlać do wanny wody. Przy chorobach układu kostnego najlepsze efekty daje połączenie nacierań nalewką tatarakową. następnie odcedzamy i wykładamy na deseczkę do podsuszenia. Nasze babcie podawały też konfiturę chorym na padaczkę i porażenie mózgowe. przechowujemy w chłodnym miejscu. pomaga w usunięciu kamieni nerkowych oraz przy bólach reumatycznych i artretycznych. 1/2 kg cukru. należy: 1/2 kg korzenia tataraku gotować w 3 l wody na wolnym ogniu przez ok. Jeśli chory źle znosi proszek. wzmacniają organizm wyczerpany chorobą. dziennie. abyście zainteresowali się tym pachnącym zielem i stosowali go przy leczeniu Waszych dolegliwości. 1/2 kg cukru. można mu podawać herbatkę tatarakową – l łyżkę suszonego korzenia zalać szklanką letniej wody i odstawić pod przykryciem na całą noc. 1 l wody. ale możemy też zbierać je i suszyć sami. wzmacnia też włosy. Pora „żniw” tatarakowych to późna jesień. Po kąpieli nacierać chore miejsca oliwką tatarakową. Najczęściej wykorzystywane w ziołolecznictwie są kłącza i korzeń tataraku. potem przekładamy do słoików. ogólnie wzmacnia organizm. Dawkowanie: 2 razy dziennie l łyżkę. Ze swej strony gorąco namawiam Państwa. smażymy w syropie.

zwanego planetą wielkiego szczęścia. Wielki uczony i lekarz Syrenius (1613) napisał rozprawę o cudownych właściwościach leczniczych żywokostu. natomiast wieczorem między 1900 – 2000 sześć tygodni. asparaginę.Żywokost. ponad 5% alkantoniny. Proszę zwrócić uwagę na słowo żywo-kost – nazwa mówi nam. Należy unikać połączenia ze środkami zawierającymi żelazo i można stosować w leczeniu wielu schorzeń. zespolić. Przed wielu laty uczeni doszli do wniosku. które my nazywamy polskim żeń-szeniem. Płukać gardło kilka razy dziennie. kwas krzemowy. że leczy rany głęboko cięte. że należy wycofać to zioło z listy ziół leczniczych. działa przeciwkrwotocznie i przeciwzapalnie. jod. działanie ziół jest osłaniające. egzema. skórnej i mięśniowej. Korzeń żywokostu 200 g Kwiat lipy 50 g Kwiat lebiodki 100 g. natomiast nazwa łacińska pochodzi od słowa consolidare – wzmacniać. Wrzody żołądka Korzeń żywokostu 50 g Korzeń tataraku 10 g Macierzanka kwiat 40 g Zioła sproszkować. brak głosu Korzeń żywokostu 50 g Siemię lnu 20 g Kwiaty ślazu leśnego 50 g. Zioła w porozumieniu z lekarzem prowadzącym należy stosować przez 6 tygodni. Słynni lekarze angielscy napisali rozprawę o leczeniu żywokostem przede wszystkim wrzodu żołądka. którą robimy l x w tygodniu. ponieważ pobudza wzrost tkanki kostnej. jedną stołową łyżkę ziół zalać wrzącą wodą i zostawić pod przykryciem na kwadrans w ilości – l szklanka wody. rośnie pod wpływami Jowisza. goić się szybko. wapń i kwas dębiankowy. że to zioło leczy doskonale system kostny i nie tylko. gdyż jego korzeń ma zabarwienie czerwone. dzieciom też możemy taką kąpiel zastosować przed snem. i brunatno-brązowe. 6 00 – 800. Nazwa mówi nam o przeznaczeniu zioła. Zioła dokładnie wymieszać l łyżką ziół gotować pod przykryciem z 3 l wody ok. Choroby skóry – wypryski. Gruźlica krtani – chrypka. połączyć w jedno. Zioła wymieszać dokładnie. łuszczyca. 65 . należy z jadłospisu wykluczyć słodycze i wieprzowinę w każdej postaci. zażywać malutką łyżeczkę rano między godz. 1/2 szklanki pierwszego dnia choroby. rano o 900. zawiera bowiem duże ilości śluzu. drugiego i trzeciego dnia co 6 godzin. 20 minut i dodać do kąpieli. wieczorem o 1900. Obecnie po wielu dyskusjach przywrócono żywokost do łask i możemy nadal stosować go w ziołolecznictwie z bardzo dobrymi efektami. ponoć posiada właściwości niekorzystne dla zdrowia. Uporczywy kaszel – przeziębienie – grypa 100 g żywokostu sproszkować i zażywać 2 x dziennie małą łyżeczkę z miodem akacjowym lub spadziowym przez 7 dni. oczyszczają drogi moczowe i bardzo łagodzą ból nerek. Biegunka u dorosłych i dzieci l łyżkę stołową korzenia gotować 15 minut z 1/2 1 wody. kosztywar Zioło znane w Polsce od najdawniejszych czasów. działa w leczeniu pomocniczo. następnie pić ciepły wywar co 2 godziny.

l łyżkę stołową ziół gotować w 1/2 l wody około 5 minut i pod przykryciem pozostawić na noc. możemy połączyć z niewielką ilością zmielonego siemienia lnu l:l. Pić 2 x dziennie l szklankę ciepłego naparu rano o 900. przechowujemy w szklanych naczyniach. łagodzi wszelkie stany podrażnienia przewodu pokarmowego. krtani. nerek. W lecznictwie jest wykorzystywany żywokost głównie w leczeniu gruźlicy płuc. W kosmetyce jest doskonały w świeżej postaci na maseczki kosmetyczne dla pań o bardzo wrażliwej cerze w okresie wiosennym. oczyszcza krew i regeneruje cały organizm zmęczony po zimie. 66 . Wiosną możemy zbierać młode pędy liści i robić z nich doskonałą. jesienią zbieramy tylko w listopadzie i suszymy w przewiewnym miejscu na szarym płótnie. następnie przecedzić i robić nasiadówki 2 x w tygodniu przez 15 minut – stany przewlekłe należy leczyć przez 4 tygodnie. Cera będzie delikatna. wiosenną sałatkę. wieczorem o 1700. Żywokost posiada właściwości nabłonkowotwórcze.Hemoroidy 100 g korzenia żywokostu 50 g nasion kozieradki 20 g kory dębu Zioła dokładnie wymieszać – l łyżkę stołową ziół gotować 15 minut w 2 1 wody. W ten sposób przyspiesza gojenie się wrzodów żołądka i dwunastnicy. Taką maseczkę nakładamy raz w tygodniu. Zioła wymieszać bardzo dokładnie. natomiast zimą robimy maseczkę z wysuszonego korzenia z odrobiną wody. pobudza do wzrostu nową tkankę. Wiosną rozpoczynamy zbiory korzenia już od marca do maja. Gruźlica nerek Korzeń żywokostu 100 g Liść ogórecznika 20 g Ślaz leśny 20 g Skrzyp polny 50 g Dziurawiec 10 g. poza tym do leczenia trudno gojących się ran i chorób skóry na tle alergicznym. zawsze wieczorem. zachowa młody wygląd.

Polecam osobom cierpiącym na bezsenność. drugą połowę wieczorem – przed snem Zaparcia trwałe Do 1/2 szklanki świeżego soku z buraka dodaj 3 łyżki soku z selera z odrobiną mielonego kminku. witaminy B i prawie 0 kalorii. ponieważ zawiera duże ilości niezbędnych do życia pierwiastków alkalicznych – sód. Uwaga! Cukrzykom nie wolno stosować buraka do celów leczniczych! Odchudzanie l kg buraczków ugotuj. dodaj ugotowaną białą fasolkę (l szklanka). Powinni go też pić chorzy na nowotwory. ponadto żelazo. gotujemy z nich barszcz wigilijny – i nawet nie podejrzewamy. 3 kwaszone ogórki. do zająca. Cudownie pomaga przy odchudzaniu. Nerwica Do 1/2 szklanki świeżego soku z buraka dodaj 1/2 szklanki soku z białych winogron i szczyptę zmielonej mięty pieprzowej. dodaj odrobinę ziołowych przypraw – tymianek.Warzywa Buraki Jemy buraczki do szynki. ile niezwykłych przeznaczeń może mieć to warzywo. że nasz poczciwy burak czerwony hamuje ich rozwój. Wiedzieli o tym ludzie tysiące lat temu. że czynnik zwalczający raka nie ulega zniszczeniu podczas gotowania. wapń. suszony koper i kminek. zetrzyj na tarce. magnez. 67 . potas. Jeżeli ktoś nie lubi soku. Burak dzięki pierwiastkom alkalicznym odkwasza nasz organizm – tępi nieznośne zgagi. Sałatka jest doskonała dla tych. może jeść buraka gotowanego. Stwierdzono bowiem. Pij przed śniadaniem przez 21 dni. Kobiety cierpiące na obfite miesiączki. którzy się odchudzają. Przez 14 dni pij 2 razy dziennie połowę porcji rano – przed śniadaniem. pieczenia w dołku i uspokaja nerwy. Rozgnieć ząbek czosnku. Dzięki niej poprawi się też Twoja cera i nie będzie problemów z wypróżnianiem. Bo burak jest też doskonałym lekiem. rubid i cez oraz około 10 proc. Anemia Do l szklanki soku z buraka dodaj łyżkę soku z cytryny i 3 łyżki soku z pietruszki. Dzięki żelazu leczy niedokrwistość. Sosem zalej warzywa i wymieszaj. Do łyżki oleju z oliwek dodaj łyżeczkę octu winnego. dolegliwościach wątroby i nerek. zaparciach. szczególnie w okresie przekwitania. Okazuje się. powinny wypijać codziennie 1/2 szklanki soku buraczanego – rano i wieczorem przed jedzeniem. Burak w postaci jarzynki lub sałatki działa tonizująco i leczniczo przy otyłości. Sok z surowego buraka zmieszany pół na pół z miodem pszczelim leczy nadciśnienie. kobalt. zapewnia bowiem pełen zestaw minerałów i witamin. Pij przed snem przez 14 dni.

Natomiast rany zastarzałe leczy cebula połączona z mąką jęczmienną. Dzisiaj wiadomo już. Trudno się bez niej obejść w kuchni. Oto jak można wyleczyć cebulą niektóre schorzenia. gdy dręczą je robaki (zawsze rano). że cebula wprawdzie nie czyni cudów. Mieszanka wyciąga ropę i oczyszcza ranę już po pierwszym dniu. ale jest bezsprzecznie najzdrowszym warzywem. szkorbut. następnie przefiltruj. obierz ze skórki. W XVI wieku doczekała się nawet specjalnego traktatu naukowego. Wrzody i czyraki 3 duże cebule gotuj z 3 figami i garścią rodzynek. Zawiera dużo witaminy A. przed śniadaniem i przed snem. by mieć ładną cerę. Miksturą okładaj brodawki na noc lub pocieraj je kilka razy dziennie. którymi faszeruje nas medycyna konwencjonalna. Kamienie w przewodzie moczowym i piasek usuwa woda cebulowa. sole mineralne.e. Cebula Była znana już w starożytności. nerki. Nalewkę wystaw na słońce na 7 dni. Następnie gęstą papkę nałóż na chore miejsce i obwiń szarym płótnem. i przyspiesza gojenie. Nakładaj na chore miejsce kilka razy dziennie. zetrzyj i wyciśnij sok przez lniane płótno. Poszatkuj drobno 1/2 kg cebuli i zalej ją na 7 godzin 1/2 1 przegotowanej lub oligoceńskiej wody. Sławił ją w I w n. Tę miksturkę można też podawać dzieciom. Opiekują się nią ponure. Przypisywano jej cudowne właściwości lecznicze. schorzenia żołądka. astrolog i przyrodnik uznawany przez współczesnych za czarnoksiężnika. aż do ustąpienia kaszlu. Kurację stosuj przez 21 dni. olejki eteryczne cukier i śluz. Przyzwyczajeni do antybiotyków i prochów. Ból żołądka i kolka Gotuj l cebulę w 1/2 l mleka przez 15 – 20 min. Dwie części pieczonej cebuli i l część tartego mydła rozetrzyj i dobrze wymieszaj. Brodawki i narośla Upieczoną cebulę zmieszaj z l łyżką soli kamiennej i l łyżką miodu spadziowego. cukrzycę. że właśnie cebulą nasze prababki leczyły doskonale wiele przypadłości: astmę. Pij 2 razy dziennie l szklankę ekstraktu. Jadły ją też. schorzenia oczu. który doskonale działa też przy głodówkach. Dodatkowo wzmocnisz cały organizm. Złe trawienie i problemy z jelitem grubym. Tę miksturę możesz też podawać dzieciom. Wspomaga dojrzewanie czyraków. witaminy z grupy B. ale bardzo potężne planety Mars i Saturn. Wywar ten świetnie leczy oczy zaczerwienione i łzawiące. Jest warzywem powszednim niczym chleb. zaparcia Poszatkuj drobno 250 g cebuli i zalej ją 1/2 l spirytusu. choroby płuc i dróg oddechowych. Sok wyciśnięty z buraczków upieczonych w piekarniku działa znacznie mocniej. kamienie żółciowe. febrę. przetrzyj na miazgę z miodem (l łyżka na l cebulę). anemię. Pliniusz Starszy – lekarz. Zażywaj dwa razy dziennie 15 kropli (na wodę). Puchlina wodna 68 . rano o 11 – wieczorem o 17. Może właśnie dlatego ma tak wiele cennych właściwości.Uporczywy kaszel pogrypowy l kg buraczków ugotuj na miękko. Zaflegmienie oskrzeli Cebulę upiecz w łupinie w piekarniku. zapomnieliśmy. dodaj szklankę gorącego mleka i przez 14 dni pij wieczorem przed snem. Zażywaj 2 razy dziennie łyżkę stołową soku zmieszanego z łyżką miodu akacjowego.

wracamy do sprawdzonych recept zielarskich. Pij 3 x dziennie 50 g. zwłaszcza mięsnych. Następnie poszczególnymi łuskami okładaj odciski 2 x dziennie rano i wieczorem. Zażywaj 3 razy dziennie po łyżce stołowej godzinę przed jedzeniem bądź 2 – 3 godz. Stłuczenia i otarcia Przykładaj świeży sok z cebuli w formie kompresu. Pół kg cebuli pokrój na krążki zgodnie z jej budową. a przepisy na leczenie wielu chorób właśnie chrzanem przekazywane były z pokolenia na pokolenie. Cebulę zetrzyj na drobnej tarce i wyciśnij. Możesz zażywać profilaktycznie łyżeczkę od herbaty 3 – 4 razy dziennie. by nie drażnić wątroby.” Mimo że od tego czasu minęło parę stuleci. ale także własności lecznicze. Starożytni czynili z chrzanu lekarstwo przeciwko boleniu głowy zaziębionej tym sposobem: chrzan drobno pokrojony suszyli i miałko utartego po łyżce z winem ciepłym choremu pić dawali. a nauka współczesna dorzuca nowe przepisy dzięki badaniom nad leczniczymi właściwościami roślin. Odciski Główkę cebuli przetnij na pół. następnie mocno ugnieć i pozostaw w cieple na kilka godzin. Po dłuższym stosowaniu włosy ładnie rosną i nie mają skłonności do siwienia. po jedzeniu. Chrzan ma silne właściwości bakteriobójcze – działa na organizm ludzki równie silnie jak antybiotyki. Jeszcze raz potwierdza się stare przysłowie: „Natura leczy. Nadciśnienie i prostata Jedz dużo świeżej cebuli. Słabe włosy Raz w tygodniu wetrzyj sok cebuli w skórę głowy. 10 g rozmarynu i 1/2 l wina czerwonego gronowego gotuj przez około 15 – 20 min. Posól. Pij rano i wieczorem 50 g mikstury przez 9 dni. zalej octem i odstaw na dobę w ciepłe miejsce. a w dodatku tak przyrządzona cebula jest lekiem. bo tylko tak zachowa swoją energię. Chrzan nie tylko na Wielkanoc W polskiej kuchni chrzan zajmuje poczesne miejsce jako dodatek do wielu potraw. ale do lekarstw. zawiera też duże ilości soli mineralnych i witamin z grupy B oraz witaminy C. Warstwy cebuli przesypuj w słoju cukrem pudrem. włóż do słoika. każąc mu zaraz w pościel się kłaść i pocić. Jest to pyszna sałatka. Znany XVI-wieczny polski zielarz Spiczuński tak pisał o chrzanie: „Przychodzi nie tylko do przysmaku stołowego używania. Jak przyrządzać cebulę. Wywar przefiltruj przez płótno. Hemoroidy Zażywaj 3 x dziennie l łyżkę stołową świeżego soku. Miksturkę możesz podawać dzieciom od 3 lat. Zmieszaj szklankę soku ze szklanką miodu. mocno wygnieć i przykryj na 3 – 4 godz.3 cebule. Szczególnie dobrze robi przy stłuczeniach kolana. Owiń ceratką i ręcznikiem głowę na godzinę. Reumatyzm Nacieraj bolące miejsca startą cebulą. przez 3 do 7 dni. A już obowiązkowo chrzan z buraczkami w postaci ćwikły zagościć musi na wielkanocnym stole. można też dodać kilka kropel cytryny. Potem dopraw ulubionymi ziołami i oliwką. Wiedzieli już o tym starożytni. Chrzan ma jednak nie tylko zalety smakowe. 69 . Uporczywy kaszel Poszatkuj 3 duże cebule. następnie umyj. nie kaleczy”.

3 łyżki mąki żytniej. Wszystkim paniom i dziewczętom. Ta przedziwna. sole mineral70 . zalewamy szklanką octu winnego i odstawiamy w ciemne miejsce na 14 dni. głównie z ziołami dla cukrzyków. Bolące miejsce przetrzeć oliwką z oliwek i przyłożyć plaster. Fasola zwyczajna Popularnego „Jasia” wszyscy znamy. Doskonałe na awitaminozę (jej objawem jest m. Także mleko. Oto przepis: jeden średniej wielkości korzeń chrzanu drobno kroimy. Nalewkę wybielającą można także sporządzić na mleku (znacznie szybciej. Gotową nalewkę zażywamy 2 razy dziennie – rano i wieczorem po 25 g przez 21 dni (rano przed śniadaniem. by nie poparzyć ciała – plaster możemy przyłożyć najwyżej na 5 minut. rano dodajemy jeszcze l szklankę 90% spirytusu i pozostawiamy w chłodnym miejscu na 14 dni. polecam nalewkę na chrzanie. alantoninę. nawet przed burzą. znana już od dawna mikstura ma silne właściwości rozgrzewające. Przepis: l łyżka sproszkowanej białej gorczycy. 100 g płynu). a na nich wijące się łodygi z pięknymi długimi strączkami fasoli.Warto wiedzieć. Posiekany drobno lub utarty korzeń chrzanu gotujemy w 1/2 l mleka i ciepłym wywarem przemywamy twarz. kiedy nie było lodówek. Uczeni nadal pracują nad poznaniem budowy i przydatnością owocni fasoli. nie zsiada się. Wszystkie składniki wymieszać na masę i rozetrzeć na szarym płótnie w formie plastra. mięso owijano w świeże liście chrzanowe. 2 łyżki świeżego utartego chrzanu. następnie przecedzić i pić codziennie 2 – 3 filiżanki (filiżanka zawiera ok. do którego włożono świeży liść chrzanowy. że gotowany chrzan traci te właściwości (zwłaszcza witaminę C) i dlatego należy spożywać go na surowo. dzięki czemu długo zachowywało świeżość. bo jest to jedna z najbardziej lubianych odmian fasoli w naszym kraju. wieczorem przed snem). a pochodzi ze strefy tropikalnej Ameryki. Także od bardzo dawna stosowano przeróżne nalewki chrzanowe. Trzeba jednak przy jego stosowaniu bardzo uważać. l łyżka soli kuchennej szarej. które chciałyby pozbyć się piegów na nosku. że łupiny fasoli zawierają bardzo wiele związków – aminokwasy. dziś często traktowanej jako zwykły chwast. Po tym okresie odcedzamy nalewkę i otrzymaną cieczą przemywamy twarz rano i wieczorem. działa leczniczo. Nasiono zwane owocnią jest bardzo bogate w białko roślinne. natomiast na świecie rośnie ponad dwadzieścia odmian fasoli. Dawni Inkowie traktowali fasolę jako podstawowe danie w codziennym odżywianiu – do Europy dotarła w połowie XV wieku przywieziona przez marynarzy i misjonarzy. Oto przepis na jedną z takich nalewek: l szklankę utartego chrzanu zalewamy na noc l szklanką przegotowanej wody. flawonoidy. Chrzan. aby wzmocnić osłabiony chorobą organizm oraz pracę serca. twarz będzie biała i delikatna. 35 pączków sosnowych zalać 1 l ciemnego piwa i odstawić na 48 godzin. o czym być może nie wszyscy wiedzą. ponieważ używa się ich w wielu mieszankach ziołowych. ma ona także silniejsze działanie). Osobom cierpiącym na bóle reumatyczne polecam sporządzenie domowym sposobem „plastra chrzanowego”. kiedyś świętej rośliny. jest także środkiem upiększającym. Nie ma ogródka bez „ Jaśka”. od dziecka pamiętamy ogródki z tyczkami do nieba.in. Wiemy już. szkorbut) jest piwo chrzanowe: 60 g utartego chrzanu. Np. że jeśli będą Panie stosowały nalewkę lub wywar regularnie. w wielu częściach kraju na wsi okłady ze świeżych liści chrzanu są stosowane przy bólach głowy. 1/2 szklanki octu winnego. Dawniej. Podałam tylko kilka przepisów z szerokiego wachlarza leczniczych zastosowań chrzanu. Chrzan działa także kojąco przy różnych bólach. nie trzeba dokładnie opisywać. Gwarantuję. 45 g świeżej warzechy lekarskiej.

900 przed śniadaniem.in. Zestaw I: Strączyny fasoli 200 g Liść babki lancetowatej 50 g Liść porzeczki czarnej 50 g Nasiona pietruszki 10 g Tawuła błotna 5g Zestaw II: Strączyny fasoli 200 g Liść brzozy 50 g Owoc róży 5g Zestaw III: Strączyny fasoli 200 g Kwiat bławatka 50 g Liść brzozy 100 g Kocanka żółta 20 g Rdest ptasi 20 g Zestaw IV: Strączyny fasoli 200 g Rdest ptasi 50 g Kłącze perzu 10 g Ruta ogrodowa 5g Ogórecznik 50 g Zestaw V: Strączyny fasoli 200 g Kłącze perzu 100 g Liść leszczyny 50 g Zestaw VI: Strączyny fasoli 200 g Kwiat bławatka 20 g Skrzyp polny 20 g Tawuła błotna 5g Pokrzywa 10 g Liść brzozy 10 g Owocnie kopru 10 g Strączyny gotujemy rano 2 czubate łyżki w 1/2 l wody około 2 – 10 min. gdy jesteśmy już na insulinie. usuwa obrzęki kończyn dolnych. Jeśli nie będziemy mogli w nocy spać. Taki skład wpływa na zwiększone wydalanie moczu i jest to doskonałe dla nerek. Filiżanka wywaru obniża poziom stężenia glukozy we krwi.. leczy choroby układu moczowego. to przygotowujemy zioła wieczorem nie później niż o godz. że ma doskonałe działanie przeciwcukrzycowe. iż ceni się fasolę „Jaś” przede wszystkim za to. a następnie wypijamy jedną szklankę do godz. usuwa też toksyny z organizmu. Zioła trzeba pić cyklami 9-dniowymi: 9 dni zioła 3 dni przerwy 71 . Bardzo pomocna jest herbata strączkowa w chorobach reumatycznych – bardzo wzmożone działanie ma połączenie wywaru ze strączków fasoli z ziołami zawierającymi flawonoidy – działanie jest widoczne natychmiast. a zatem bardzo proszę chociaż raz dziennie wypijać filiżankę wywaru nawet wówczas. 1900. a drugą szklankę o 17 wieczorem. to bardzo pomaga i przedłuża życie. następnie zalewamy 2 łyżeczki ziół i odstawiamy pod przykryciem na 20 minut. krzemionkę i witaminę E – bardzo ważną dla organizmu.ne m. bo trzeba powiedzieć.

Krosty i przebarwienia skóry. 72 . PP. Gdy męczy Cię kaszel i chrypka. Żylaki – kurację trzeba rozpocząć jesienią. leczy niestrawności. Kapusta W rzeczy samej. B3. Zachowa ono gładkość i jędrność do późnych lat. szarym płótnie. bo odkąd kapitan Cook zaczął karmić swoich żeglarzy kwaszoną kapustą. wychyl szklaneczkę soku z kapusty z miodem. na lnianym. lat. potem tylko na noc. Sok z kiszonej kapusty wzmocni Twój organizm. prowitaminę A. że była tania. Warto go pić przy chorobach wątroby. cukrów (w tym sacharozę). warto jeść często kapustę. wrzodów. ciemne plamy na rękach możesz usunąć sokiem ze świeżej kapusty. Natomiast w przypadku stłuczenia i uszkodzenia skóry nałóż kompres z liści kapusty rozgniecionych i nasączonych olejem arachidowym. Witamina C dobrze przechowuje się w kapuście kwaszonej i mrożonej. Gdyby jednak uwzględniano jej właściwości i pożytki płynące z jej jedzenia – na pewno znalazłaby się w ścisłej czołówce wśród warzyw. Możemy wrócić do ziół na kolejny cykl. Dzięki niej możliwe stały się dalekie podróże. wapnia. Żeby uleczyć serce. nieznanych lądów. Ani się obejrzą. fosforu i siarki. Kąpiel dla urody w ciepłej wodzie z dodatkiem zmiksowanej główki kapusty. Panie bardzo puszyste powinny pić od marca do maja codziennie jedną szklankę soku z zielonej zimowej kapusty z łyżką soku cytrynowego. sole potasu. jeśli żylaki nie są rozległe. śledziony i zaparciach. leciutko też wklepujemy w ręce. choroby dróg oddechowych i cukrzycę. Zadowoli nie tylko Twoje podniebienie. przestali – z braku świeżego jedzenia i warzyw – padać niczym muchy na szkorbut i zatrucia pokarmowe. ale tylko dlatego. Nigdy więc o niej nie zapominaj. zaostrzy apetyt i poprawi trawienie. Uporczywe zaparcia – szklankę wywaru z czerwonej kapusty z odrobiną miodu pij 2 x dziennie przez 14 dni. W dodatku będą miały bardzo ładną cerę.9 dni zioła 3 dni przerwa. Sok ze świeżej kapusty goi nieżyt. Oparzenia – rób kompres ze zmiażdżonych tłuczkiem liści kapusty białej przesypanej świeżym utartym ziemniakiem. owrzodzenia żołądka i dwunastnicy. Dodatkowo pij przez 14 dni sok z kapusty. dodaj l szklankę soku z cytryny i l szklankę spirytusu: miksturką przemywamy rano i wieczorem ciało i twarz. Tym właśnie tłumaczy się skuteczne działanie miazgi z jej liści przy leczeniu ropiejących ran. Po kąpieli wklep delikatnie w ciało oliwkę migdałową. Kompres zmieniaj co 4 godziny w pierwszym dniu. a sam wywar z nasion kapusty tępi robaki. białka. B1. Zmieszaj w tym celu l szklankę tego soku. witaminy C. Kompres rób na noc. Sok pijemy tylko wieczorem – zamiast kolacji. Stosować ją przez 3 miesiące. znana od 4 tyś. potem 14 dni tylko wywar ze strączyn fasoli. Zawiera 5 proc. zawsze była strawą ubogich. K i U. odkrycia nowych. Trud się opłaci. ale przede wszystkim poprawi zdrowie. B2. oparzeń i egzem. Kapusta zabija gronkowce złociste i inne bakterie. jak kilogramy będą ubywać. Zmieszany z wywarem jej nasion jest dobrym lekarstwem na bezsenność. Ogranicz spożywanie potraw z wieprzowiny oraz wszelkich ciast.

Syreniusz tak pisał o niej w swoim zielniku: „Pietruszka w potrawach użyteczna. które mogą być leczone pietruszką. W medycynie ludowej często stosowana była przy kobiecych dolegliwościach. którym przyrodzone ich czyszczenie miesięczne jest zatrzymane albo niedostateczne. Nie wszyscy jednak wiedzą. Dziecko rodziło się wówczas szybko i bez komplikacji. jej liście. tak surowa. Maseczka z kiszonej kapusty – drobno posiekaj kiszoną kapustę. Umyj twarz. 73 . albowiem szlamowatości flegmiste rozprawuje i wywodzi z moczem. Świeżą natkę możemy mieć także przez cały rok. bez cukru! Poza tym uzupełniaj potas w naturalnej postaci w pożywieniu (np. terpeny. Następnie skrop oliwką z kukurydzy tłoczoną na zimno. pęcherza i macicy. a także apiol i glikozydy. Obłóż nimi chore miejsce i lekko owiń bandażem na noc. wywołując m. kamicy. a następnie połóż na nią maseczkę na kwadrans. ale jej stosowanie daje również dobre efekty lecznicze przy chorobach układu pokarmowego. Pietruszka rośnie pod błogosławionym wpływem Wenus i być może dlatego roślina ta ma tak silne i dobroczynne działanie na organizm człowieka. Dobrze wpływa na system nerwowy jelit. Pietruszka nie tylko do zupy Pietruszka to nie tylko popularne warzywo. Pietruszkę znano i stosowano jako uzdrawiające zioło już od wieków.in. bez którego nie może obejść się żadna zupa czy sałatka jarzynowa. puchlinie wodnej. Każda gospodyni starająca się racjonalnie odżywiać swoją rodzinę wie. Ma wszechstronne i szerokie zastosowanie. Z nasion pietruszki nasze babki-zielarki tłoczyły olej na zimno. jak zdrowa jest natka tej rośliny. albo mieni czas. Pietruszka zawiera szczawiany wapnia. Twoja cera będzie delikatna i matowa. Właściwości lecznicze ma świeży i suszony korzeń pietruszki.Trzy warstwy liści przeprasuj przez płótno gorącym żelazkiem. Rano w chore miejsca leciutko wklep – od dołu ku górze – maść z arniki. nałóż na sterylną gazę z otworami na oczy. Maseczkę polecam dla cery tłustej z krostami. a także nasiona. wzdęciach. Korzenie wykopane jesienią i przechowywane w piasku zachowują przez całą zimę właściwości odżywcze i lecznice. wystarczy zasadzić kilka korzeni w doniczce i trzymać je w mieszkaniu. Podawano go w małych ilościach przy zatrzymaniu miesiączki u kobiet po czterdziestce. jako warzona. Przede wszystkim silnie działa moczopędnie. duże ilości soli mineralnych oraz witamin (zwłaszcza C). wsze kluby wprawuje – jest ratunkiem”. olej tłusty. Glisty w żywocie morzy i wywodzi. tylko delikatnie oklepywać. Dziś także z powodzeniem pietruszka stosowana jest jako lek ziołowy w wielu schorzeniach. Przez okres kuracji pij na noc 7 kropli wyciągu z kasztanowca z odrobiną wody. przetrzyj oliwką z oliwek. jedz dużo pomidorów). równomierne kurczenie się mięśni krótkich. Kompresy z liści kapusty na kark i głowę w czasie prac żniwnych chronią przed porażeniem słonecznym i usuwają bóle głowy z przemęczenia. Białogłowom. Także w przypadku trudnych porodów podawano rodzącym warzoną w wielkiej tajemnicy miksturę z pietruszki i octu winnego. olejki lotne. Kiszki i żywot wszystek posila. żeby zmiękły. że pietruszka ma właściwości lecznicze. Podaję kilka przepisów w najbardziej typowych schorzeniach. Uwaga! Nie wolno miejsc z żylakami nigdy masować i rozcierać.

Zioła wymieszać i 2 czubate łyżki ziół zalać 2 szklankami wrzątku. wieczorem o 17. odstawić pod przykryciem na 15 – 20 minut. 74 . Pić wywar na noc (1/2 szklanki) przez 9 dni. przykładać w miejsce ukąszenia. odcedzić.5 l wody. Wywar z pietruszki usuwa także piegi – korzeń pietruszki zalać 1/2 l wody i gotować kilkanaście minut. l łyżkę marzanny.Kamienie pęcherza moczowego – l łyżkę korzenia pietruszki. Ból stawów biodrowych – 50 g nasion pietruszki zagotować krótko w 150 g białego wina. 30 g rdestu ptasiego. dodać l łyżkę syropu z hyzopu. od 20 – 50 g (nie więcej). odstawiamy pod przykryciem na 20 minut. pić 1/4 szklanki 2 razy dziennie. 20 g przytulii. I w takich wypadkach pomoże nam pietruszka: zgnieść świeże liście pietruszki. dodać 3 łyżki miodu. które mają po zimie zmęczoną i ziemistą cerę zastosować kurację mieszanką ziołową z pietruszką. Kolka jelitowa – l łyżka korzenia pietruszki i 20 g kozieradki zagotować krótko w 1. Kamica nerkowa – 25 g nasion pietruszki. przecedzamy. 25 g widłaka goździstego. na wolnym ogniu. przecedzić. Pokroić 3 duże korzenie pietruszki. na bardzo wolnym ogniu. Wraz z wiosną pojawiają się owady. Zapalenie pęcherza – dużą łyżkę wysuszonych liści pietruszki zalewamy 2 szklankami wrzątku. ukąszenia niektórych mogą być bardzo nieprzyjemne. pijemy ciepły napar 2 razy dziennie o 7 i 17 do dwóch tygodni. pić ciepły wywar 2 razy dziennie o 7 rano i o 17 (do 14 dni). przemywać twarz 2 razy dziennie. Wzdęcia i lekkie obrzmienie wątroby – 10 g zmielonych nasion pietruszki zalać 100 g gorącej oliwki. pić 2 razy dziennie rano i wieczorem od l do 2 szklanek. jeszcze przez chwilę pogotować. pić raz dziennie przed snem. Przecedzić i pić 2 razy dziennie l szklankę rano o 6. drobno pokrojonego korzenia pietruszki gotować w 1 l wody przez około 1 godz. Bóle stawów – identycznie sporządzoną miksturę z nasion pietruszki i oliwki wcieramy w bolące miejsca na noc. l łyżkę ziela lukrecji zalać 2 szklankami wrzątku. 30 g strączyn fasoli. odstawić na 20 minut do naciągnięcia. 20 g dziurawca. l łyżkę korzenia fiołka trójbarwnego. Dlatego radziłabym Paniom. po 20 minutach robić kompresy na bolące obrzmiałe miejsce. l łyżkę macierzanki. Pietruszka działa także na nasz organizm wzmacniająco i oczyszczająco. dodać kilka kropel z soku cytryny. rano i wieczorem. gotować w 2 litrach wody około l godz. dodać l łyżkę bylicy. Długotrwały męczący kaszel po przeziębieniach – 200 g świeżego. a ból i opuchlizna szybko ustąpią.

Z tej to przyczyny w medycynie bez zajmował bardzo ważne miejsce. różę. słaby słuch. zapalenie gardła i migdałów. godzinę przed śniadaniem l szklankę herbaty z 6 – 8 świeżo pokrojonych liści bzu zagotowanych bardzo krótko w wodzie. w Polsce jeszcze dziś w niektórych regionach uchyla wieśniak kapelusza mijając krzew bzu. w owocach – olejek eteryczny. kaszel. używali oni bzu czarnego przy grzebaniu swoich bliskich zmarłych. Woźnica używał do popędzania koni gałązki bzu zamiast bicza. bezsenność. padał przed nim na kolana i prosił o przebaczenie. na 1/2 szklanki wrzątku dodajemy 3 – 4 małe gałązki bzu. obniża wysokie ciśnienie krwi. pozostali kładli zmarłemu na twarz liście lub kwiaty bzu. Kaplice i kościoły obsadzano bzem. W tym celu pije się przez miesiąc codziennie rano na czczo. Leczy choroby pochodzące z przeziębienia. Kwiatu bzu czarnego dziś używa się jako środka napotnego. Stolarz. Przy słabym słuchu możemy 2 x dziennie zakrapiać do uszu ciepły wywar ze świeżych lub suszonych liści bzu. aby wziąć nią miarę ze zmarłego. Starzy Germanowie i Celtowie zaliczali to drzewo do świętych drzew. U starych Prusaków nie wolno było ścinać ani zranić bzu dla jego świętości. kwas winny. cukier. wysokie drzewo. chrypkę. Zbiera się w maju i czerwcu. W zapaleniach gardła i chrypce lub chorych migdałach herbata z kwiatów bzu szybko usuwa chorobę. gorączkę. korę i korzenie – jesienią lub w marcu. należy świeży kwiat bzu skropić winem gronowym. samburzyca. ponoć miał siłę odpędzania piorunów. reumatyzm. Już wielki Hipokrates polecał wywar z bzu czarnego. natomiast świeże liście bzu roztarte i przyłożone na miejsce oparzone pokrzywą znoszą ból i bąble (po75 . szedł z modlitwą w milczeniu do krzewu i obcinał gałąź. Kwiat bzu gotowany i świeży w serwatce szybko likwiduje opuchliznę z kostek u nóg. który miał sporządzić trumnę. a na grobie sadzili młode krzewy bzu. Dzieciom takiej mikstury nie podajemy.Drzewa Czarny bez Kwitnie: maj. Wszyscy znamy mocno pachnące. czerwiec. Według starożytnych ludów opiekunką bzu była bogini Holde a po przyjęciu chrześcijaństwa zamiast bogini Holde postawiono Pannę Marię. czerwonym lub octem i położyć na czoło i skronie na 15 min. to ojciec rodziny. olejek eteryczny. katar. oczyszcza krew. Składniki: w kwiatach. ażeby zmarłym błogosławił Pan. do której należało drzewo. które rośnie w całej Europie. garbnik. liście w czasie kwitnienia. Bez stosuje się szczególnie w kuracjach wiosennych w celu oczyszczenia krwi i całego organizmu. kwas walerianowy. a jeżeli z różnych względów było konieczne obcięcie gałęzi. korzeni i kwiatu jako najlepszy środek przeciwko puchlinie wodnej. żywica. Gdy boli nas głowa (migreny).

gipsem lub cementem. Liście możemy również rozsypać pod prześcieradłem. Gotową miksturę wcieramy wieczorem w skórę głowy. Zebrane jesienią jagody i przygotowane jako konfitura leczą anemię i zaparcia. liściach i korze. ustają bóle reumatyczne. aby drzewo nie chorowało. Liście gotowane w mleku i przyłożone na obrzęki lub guzy hemoroidalne także mają właściwości lecznicze. Z jednego otworu można pobierać sok najwyżej przez 2 – 3 dni. Z młodych pączków i liści majowych zmieszanych w równych proporcjach przyrządzamy nalewkę. Pijemy dwa razy dziennie przez 9 do 14 dni. 50 g suszu zalewamy pól litrem wody i gotujemy pod przykryciem 15 minut. aby w chwilach smutku i przygnębienia objąć brzozę i przytulić się do jej białego pnia. Świeży sok pijemy kilka razy dziennie przez 14 dni. Przecedzamy. Dobrze jest zebrać sok brzozy wczesną wiosną. Mikstura ta leczy przeziębienie. W czasie tej kuracji należy przestrzegać diety lekkostrawnej. jakieś naczynie. oczyszczają krew i likwidują złogi w organizmie.dobnie w przypadku ukąszenia przez pszczołę lub komara). Niebieską opiekunką brzozy jest Wenus – bogini błękitu i miłości. Moc lecznicza zawarta jest zarówno w soku. Brzoza emanuje dobrą dla człowieka energią. Pączki ucierano ze świeżym smalcem i przechowywano w chłodnym miejscu. Nalewki nie wolno podawać dzieciom do lat 7. chorą osobę można całą owinąć prześcieradłem wypełnionym liśćmi brzozy. pijemy przez 14 dni 2 razy dziennie szklankę herbatki przed posiłkiem. egzemę i liszaje suche. jak i pączkach kwiatów. Sen staje się wtedy głębszy i spokojniejszy. Brzoza posiada ogromne właściwości uzdrawiające. Po dwóch tygodniach kuracji nasze stopy będą zdrowe. Wywar z kory brzozowej stosowany do ciepłych okładów leczy wrzody. regeneruje się cały organizm. Lud wiejski na kresach wschodnich do dziś każdej wiosny przyrządza sok. W tym celu 200 g liści i pączków zalewamy litrem czystej wódki i odstawiamy w ciepłe miejsce na 14 dni. Na wypadanie włosów należy zrobić nalewkę z pączków brzozy i świeżej pokrzywy wraz z korzeniem. 100 g brzozy i 100 g pokrzywy zalewamy 1 l czystej wódki i przez 28 dni trzymamy w nasłonecznionym miejscu. Aby efekt leczniczy był silniejszy. aby po zimie oczyścić organizm z toksyn i złogów. Po dodaniu rodzynek i drożdży bywa on przechowywany przez parę miesięcy w dobrze zakorkowanych butelkach. Kiedy poczujemy. że wracają nam siły i chęć do życia – podziękujmy drzewu za to. Przy chorobach reumatycznych polecana jest herbata z wysuszonych pączków brzozy. Powszechnie znane są właściwości lecznicze wiosennych liści brzozowych. Dla zapachu możemy dodać 10 g korzenia tataraku. Nakłuwamy pień drzewa na dość dużej wysokości. 76 . Na pół szklanki wody bierzemy jedną łyżkę nalewki. a poniżej otworu przywiązujemy. Do zbierania soku wybieramy brzozy co najmniej 12-letnie. zwany „brzozówką”. W medycynie ludowej ze świeżych lepkich pączków brzozy przyrządzano maść. przy czym co trzeci dzień należy liście wymieniać na świeże. Maść brzozowa leczy takie choroby skórne jak: świerzb. dolegliwości żołądka i szkorbut. Brzoza pospolita Trudno byłoby znaleźć inne drzewo tak bardzo związane z polskim pejzażem jak brzoza – wielka Pani naszych lasów. Ja każdej wiosny wracam do kuracji brzozowej i odczuwam ogromną poprawę samopoczucia. Są one doskonałym lekarstwem na bóle reumatyczne. Potem należy zalepić go ziemią. Dlatego psychotronicy radzą. Świeżo zerwanymi majowymi liśćmi napełniamy bawełniane skarpety i zakładamy je na noc.

posadzić dąb i spłodzić syna. Dziś wiemy. l łyżkę ziół gotować w 1/2 l wody około 5 – 6 minut i przeprowadzić płukanie wieczorem przynajmniej przez 14 dni. że „dorosły” dąb w ciągu roku pobiera z atmosfery około 6 ton dwutlenku węgla. obrzęki. Dawni przywódcy rozsiadali się pod konarami dębu. Wszyscy znamy historię dębu „Bartek”. płukanek gardła i jamy ustnej oraz nasiadówek. Upławy białe: Kora dębu 100 g Kwiat tarniny 50 g Rumianek 20 g Lawenda 10 g Krwawnik 10 g Stosować jak wyżej. że promieniowanie dębu uaktywnia naczynia limfatyczne i krążenie krwi. Lecznicze właściwości ma kora dębowa.5 tony tlenu. Ludzie zawsze lubili przebywać w pobliżu dębów. leczenie będzie skuteczne. Korę drobno pokruszyć i suszyć w przewiewnym pomieszczeniu. Kwitnie od kwietnia do maja równocześnie z ukazywaniem się liści. które pomogą Wam w odzyskaniu zdrowia. którym leczy się choroby skórne. Wywar z kory jest stosowany przy uporczywych upławach z dobrym skutkiem. Znam przypadki wyleczenia bardzo poważnie chorych. potem dodać do czystego wywaru 1 l gorącego mleka i robić nasiadówkę zawsze przed snem. trzeba przygotować mieszankę ziół o poniższym składzie: Kora dębu 100 g Rumianek 50 g Kozieradki 10 g Taką porcję mieszanki gotować w 2 1 wody około 20 minut. Następnie uzupełniamy wywar jednym litrem wody i przecedzamy. Uczeni obliczyli. Płukanka dla kobiet przy upławach: Kora dębu 100 g Rdest ptasi 20 g Pokrzywa 10 g Rumianek 20 g Kwiat nagietka 10 g Zioła wymieszać. można dodatkowo robić nasiadówkę. żołędzie w jesieni w czasie opadania. że mężczyzna powinien wybudować dom. W naszej kulturze i nie tylko w naszej dąb symbolizował waleczność i jasność umysłu. co jest następstwem dotlenienia się organizmu. Instynktownie czuli dobre oddziaływanie tych drzew – przypływ życiowej energii. a potem poprzez swoje liście oddaje z powrotem 4. natomiast korę zbiera się z 2 – 5-letnich gałązek tylko na wiosnę. Aby zrobić nasiadówkę. W dawnej Polsce mawiano. Natomiast w chorobach odbytu trzeba przez dłuższy czas stosować nasiadówki – zawsze wieczorem. Pod rozłożystą koroną dębową siadywano do narad wojennych i pokojowych pertraktacji. wówczas jego życie jest dopełnione. Dawniej spełniał nasz dąb rolę lekarza w wielu chorobach. Wywar z kory dębu wykorzystywany jest do okładów. Tam również odbywały się sądy. aby podjąć ważne decyzje dotyczące wojen i układów między narodami. W litrze wody gotujemy przez 10 minut suszoną korę dębu i suszony kwiat rumianku w proporcji 1:1. Utarte na proszek żołędzie możemy zażywać 2 x dziennie na czubku noża lub malutką łyżeczkę popijając mlekiem przy wszelkich schorzeniach dróg moczowych. łatwo odstaje kora od drzewa. Jeśli będziecie wytrwali. a także hemoroidy i choroby kobiece. Można z niej sporządzić wywar. 77 . dzisiaj trochę zapomniany chcę przywrócić do łask i podam bardzo dużo recept.Dąb Jest on w wielu cywilizacjach drzewem magicznym symbolem siły i odporności.

gumę. dzieci w postaci proszku. Myślę. W naszym kraju rośnie zaledwie około sześciu gatunków. skrobię. 20 g Rumianek 50 g Lawenda 100 g Kwiat lipy 50 g Jest to mieszanka na jedną kąpiel. kwiaty i owoce w medycynie ludowej. która powinna trwać ok. czerwień dębową. Dziś mamy w aptekach przeróżne mikstury głogowe przeciw zaburzeniom sercowym. następnie dodajemy do kąpieli. Kora zawiera: kwas garbnikowy. jak wielką silę leczenia posiada nasz dąb. żołędzie zawierają kwas dębiankowy. Trzeba jednak uważać bardzo przy zażywaniu wewnętrznie preparatów z dębu. Kwitnie w maju. ponieważ owoce głogu zawierają dużo witaminy C.Panie. Mieszankę gotujemy w 4 l wody około 20 – 30 minut. a zatem nasz dąb ma ogromne działanie lecznicze. wrzody żołądka. że najlepiej będzie. 78 . ale botanicy po długich badaniach dowiedli. że istnieje dwieście gatunków głogu. Taką kurację prowadzimy przez 14 – 21 dni. Bardzo dobrą miksturą dla wszystkich. Napar przechowywać w szklanych słojach. owoce są kuliste i bardzo cierpkie. Głóg Jest to drzewo z rodziny różowatych. zapalenie gardła. bardzo często ma różyczkowate białe i różowe kwiaty. nadmierną potliwość stóp. cukier. gdy podam. obrzmienie śledziony. Polecam wszystkim. aby wrócić całkowicie do zdrowia. mieszankę. puchlinę wodną. Wieczorem natomiast proszę zrobić herbatę z l łyżki proszku i wypić przed snem. Herbatę z kory i liści stosuje się w przewlekłych biegunkach. W tym celu trzeba zrobić mieszankę z: Kory dębu 200 g Liście orzecha włosk. dębiankowy. wówczas trzeba sproszkować 5 g kory. tłuszcz woskowaty. Proszę zobaczyć. jakie choroby leczyły nasze babcie – biegunka. żywicę. 20 minut. Od bardzo dawna stosowano liście. fosforan. którzy mają problemy z sercem i są nerwowi. powinny kąpać się raz w tygodniu przez dłuższy czas w kąpieli z kory dębu. pektynę. natomiast na ospałą pamięć produkowano wino głogowe. Taka herbata tonizowała ciśnienie krwi. które chcą mieć przez okrągły rok śniadą cerę całego ciała. wypijano mocny napar przez 14 dni z kwiatu głogu rano i wieczorem. bóle wątroby. Do dziś nie wiadomo ile istnieje gatunków głogu – w Ameryce Północnej istnieje ponad tysiąc odmian. jedną łyżkę proszku utrzeć z l łyżką miodu i zażywać przed śniadaniem. która przetrwała do naszych czasów od kilku stuleci. Przedawkowanie ich może podrażnić przewód pokarmowy i wywołać bolesne skurcze jelit. Jest bardzo skuteczna. ale są znerwicowani jest mikstura wieloowocowa: Owoc głogu 100 g Owoc dzikiej róży 50 g Owoc jarzębiny 100 g Owoce zmielić na proszek. Stosowano z dobrym skutkiem w leczeniu chorób uszu (szum w uchu). gumę. które było w każdym gospodarstwie domowym. krwotoki żołądka. dodać 10 g liści i gotować przez 5 – 6 minut z 1/2 l wody i pić ciepły wywar przez kilka dni 3 x dziennie niecałą szklankę. którzy cierpią nie tylko z powodu bólu wątroby.

a współcześni astrologowie opracowali horoskop dla ludzi urodzonych pod jabłonią – nie wiem. do końca swoich dni. Było to drzewo dobra i zła ze złotymi jabłkami dla naszych praprzodków Adama i Ewy. że organiści w workach roznosili święcone jabłka po wsiach. Otóż w dawnej Polsce w dniu świętego Błażeja. a niegdyś wracający z Ziemi Świętej pątnicy przywozili ze sobą święte jabłka z jabłoni. rozdające wszystkie swoje dobra i bardzo lubiące podróże i miłostki. a jest to patron od bólu gardła. którą Stwórca-Pan ustawił w samym środku ogrodu rajskiego. Otóż są to bardzo lubiane osoby. ale nie tyko bogowie posługiwali się jabłkiem. aby podać ludziom i zwierzętom przeciw wszystkim chorobom. aby osiągnąć zamierzone cele. aby 28 dniach robić przerwę 9 dni. rośnie oczywiście prawie na całej kuli ziemskiej. Jabłoń Dzisiejsza młodzież zapewne pamięta. że dotyczy to osób urodzonych zimą. proszę przestrzegać zasady. a może nie wszyscy. szczególnie stanu wolnego. poeci. bywają wśród nich literaci i muzycy. dlaczego wybrano czas zimowy dla jabłoni. Jest to drzewo karmiące każdego człowieka i wszelkie stworzenie na ziemi. drugą szklankę przed snem. Jeśli ktoś zechce zioła pić dłużej. Tyle o ludziach jabłoniach. Szanują ją. przerwa 9 dni i możemy powtórzyć cykl 28 dni. może tylko wspomnę o przekazach najstarszych. O wielkiej roli jabłka w medycynie ludowej świadczą stare zapisy w książkach medycznych. życzliwe dla całego świata. witaminy C. Ale dość już historii o jabłku i jabłoni. nie lubią natomiast problemów. otóż jabłko było dla nich owocem szczęścia i miłości. Kwiaty jabłoni są cudownym lekiem: herbata z wysuszonych płatków wypijana rano i wieczorem przywraca zdrowie i obniża ciśnienie. W Biskupinie znaleziono ślady jabłoni. o biblijnym drzewie – jabłoni. patron rodziny. posiadają czułą duszę i często są wędrownikami. święcono jabłka w kościołach. Były czasy. 3 lutego. otóż jabłoń była uprawiana już w okresie neolitu. pod którą rzekomo pracował sam Józef. a dla Indian jabłoń to symbol honoru. B.Owoc głogu 100 g Kwiat głogu 50 g Liść głogu 20 g Korzeń lubczyku 70 g Kwiat wrzosu2 0g Kwiat róży dzikiej 30 g Kwiat krwawnika 10 g Serdecznik 30 g Szałwia 20 g Zioła dokładnie wymieszać i l łyżkę stołową ziół zalać dwoma szklankami wrzątku. ale dla ciekawości powiem. Inaczej traktowali owoc zakazany Grecy na Olimpie. Zioła możemy pić 28 dni. Wiemy o tym. medycy ludowi również bardzo często sięgali po czerwone jabłuszko. Urodzeni pod letnią jabłonią (24 czerwiec – l lipiec) są jeszcze bardziej rozumni i prostoduszni. 79 . oczywiście ciepłe. Wypędził ich Pan Bóg z raju i tak do dzisiaj jesteśmy skazani na pracę i podziwianie bez dotyku rzeczy tajemnych. W snach zobaczyć piękne jabłko – to sen proroczy i spełnienie pragnień dla młodych dam. rano przed śniadaniem wypić l szklankę ziół. a więc jabłoń jest typowo polskim drzewem. bo jest karmicielką i lekarzem naszego ciała i duszy. że Ewa zerwała kuszona zakazany owoc i otworzyły im się oczy i odtąd człowiek został ukarany za swój występek karą ciężkiej ziemskiej pracy. Owoce są bogate w fosforan żelaza – nośnik tlenu. przykryć i zostawić do rana. Otóż wróżbici.

Krzew. jelit. choć niektóre mieszanki można sporządzać z igiełek i korzeni. W ziołolecznictwie wykorzystuje się przede wszystkim owoc – jagody. Natomiast utarte jabłka z odrobiną soku ze świeżych ogórków i soku ogórecznika idealnie oczyszczają nerki. przechowujemy w szklanych naczyniach. Jagody zawierają olejki eteryczne. W dawnych czasach podczas epidemii chorób zakaźnych okadzano domy dymem z jałowca. Bardzo starym przepisem na słabą pracę żołądka polecanym także przez znanego ks. Tym. aż dojdziemy do 15 sztuk. chroni nasz organizm przed zapaleniem gardła i kaszlem. szczególnie polecam taką herbatę z odrobiną miodu jesienią i zimą. należy rozgnieść 3/4 kg świeżych owoców i gotować w 3/4 1 czerwonego wina wytrawnego z dodatkiem l szklanki wody przez 30 minut. ale stanowczo odradzam podejmowanie takich prób. Stąd wywodzi się zwyczaj wtykania gałązek jałowca za ramy drzwi i okien. Jagody zbieramy późną jesienią. Jałowiec Jałowiec ma aż dwóch potężnych opiekunów – Marsa i Słońce. wosk. regulują proces trawienia. Gdybyśmy mogli zdobyć miód z jabłoni. pęcherz. aż dojdziemy do jednej i na tym kurację zakończymy. aby chroniły domowników przed pociskami złych myśli. Natomiast we Francji utarte lub pokrojone jabłko pozostawia się na noc. i cały organizm. aby zjeść rano – odnawia florę bakteryjną przewodu pokarmowego. a właściwie drzewo jałowca rośnie na bardzo piaszczystej glebie. Oczywiście oczyszczają krew. a Słońce energię. Starą i wypróbowaną receptą na choroby płuc i suchoty jest wino jałowcowe. Wypijamy raz dziennie 250 g. fosforan potasu – budulec nerwów i mózgu. a każdego dnia następnego o l więcej. radzę. Odwar z owoców jest polecany jako znakomity środek na świerzb i inne choroby skórne. jest to miód najzdrowszy ze wszystkich miodów – polecany dla chorych na astmę. który wzmacnia siły obronne naszego organizmu. Taka kuracja jest zalecana w leczeniu antybiotykami i przywraca równowagę jelitom. Jałowiec ma bardzo silne działanie antyseptyczne i dym z palonych gałązek rzeczywiście doskonale oczyszcza powietrze. jest kuracja z jagód jałowca. Wierzono. Jagody jałowca możemy wykorzystać przy leczeniu chorób żołądka. Kneippa. potas i wapń. gumę. że teraz każdy z nas spojrzy jeszcze bardziej łaskawym okiem na cudowną dla nas towarzyszkę życia – jabłonkę.B2. aby przepędzić zarazę. Wojowniczy Mars daje temu przedziwnemu drzewu siłę niezbędną do zwalczania chorób. wątroby. aby leżakowało przynajmniej 2 – 4 lata. nerek. a wówczas będzie doskonałym lekiem. że mocny wywar z owoców jałowca sprowadza jasnowidzenie. W medycynie ludowej jałowiec był zawsze ceniony jako posiadający moc chronienia przed czarami. żywicę. wówczas kolejnego dnia zmniejszamy o l jagodę. którzy produkują wino jabłkowe. Chorym na reumatyzm polecam herbatę z wysuszonych skórek z dodatkiem liści malinowych 1:1. zjedzone w nocy pomaga w zasypianiu. Myślę. Aby je przyrządzić. fosforan magnezu – budulec mięśni i fosforan sodu. Wypijamy dwa razy dziennie l filiżankę naparu przez 6 tygodni. czyli szklankę wina rozcieńczonego z wodą źródlaną 1:1. W pierwszym dniu kuracji należy przeżuć 4 jagody. Taka kuracja wzmacnia odporność całego organizmu. Utarte jabłko podajemy przy biegunce u dzieci i dorosłych. ma doskonały wpływ na pracę jelit. działają moczopędnie. 80 . pieczone jabłka podajemy chorym przy anginie i otyłości.

Potem przecedzić przez gęste sito. a drzewa zaczynają kwitnąć. l łyżeczkę miksturki zażywamy 2 razy dziennie przed śniadaniem i po kolacji. 81 . Garść świeżych owoców zgnieść i zalać 1 l spirytusu lub czerwonym winem. dodać niewielką ilość cukru do smaku. puchlinie wodnej. Kontynuujemy leczenie aż do skutku. a każdorazowo odlewamy 50 g mikstury.Następnie wywar przelać przez sito i zażywać 2 x dziennie 1/2 szklanki ciepłego wina rano i wieczorem. Obcując często z jarzębiną wyraźniej uświadamiamy sobie nasze cele i obowiązki życiowe. Jest wiosna. Powidła jałowcowe Dojrzałe owoce zmiażdżyć tak. Należy zerwać dojrzałe grona jarzębiny i na 48 godzin włożyć do zamrażalnika. Wymieszać. aby nie uszkodzić pestek. Szerokie zastosowanie ma także nalewka lub wino jałowcowe. Ludność wiejska chętnie sadzi jarzębinę przy domach i na przedpolach często w towarzystwie czeremchy. Po tym okresie nie zlewamy nalewki. zalać wodą zimną (do przykrycia owoców) i gotować około 30 min. ale ssiemy powoli. wzdęciach niewiadomego pochodzenia. wytrawnym winem – doskonałe na kolkę nerkową. powietrze staje się coraz cieplejsze. Jest to roślina wyjątkowo dekoracyjna dzięki długim rozczapierzonym liściom i kulistym czerwonym owocom. Do l kg musu jarzębinowego dodać l kg miodu spadziowego. a także leków witaminowych. przez 4 tygodnie. Zażywamy przy chorobach żołądka. Wino lub nalewka powinna przed użyciem być rozcieńczona z wodą 1:1. Nie podajemy dzieciom. Po tej jarzębinowej kuracji na pewno pozbędziemy się chrypki i odzyskamy głos. Zioła wymieszać i l łyżką ziół wsypać do 1/2 l gotującej wody. należy zrobić wywar z: 100 g jałowca 100 g kwiatu lipy 50 g macierzanki. Przed zażyciem powidła możemy rozprowadzić czerwonym. Nie połykamy od razu. Energia biopola tego drzewa rozjaśnia umysł i dodaje nam siły woli. Dla przemysłu spożywczego owoce jarzębiny stanowią surowiec do produkcji marmolad i znanej wódki gatunkowej – jarzębiaku. wątroby. W szklanym naczyniu nalewkę wystawić na słoneczne okno na 14 dni. Kwiaty i owoce jarzębiny wykorzystywane są do sporządzania naturalnych leków pomocnych w schorzeniach wątroby i gardła. Po wyjęciu przelać owoce wrzątkiem i zmielić w maszynce. a resztę mocno wycisnąć. W czasie kuracji nie wolno jeść kwaśnych potraw i jarzyn. Aby pomóc zmęczonym nerkom. następnie gotować pod przykryciem 3 – 5 minut i przez 21 dni wypijać rano i wieczorem jedną szklankę wywaru. wsypać do naczynia. Należy często potrząsać naszą nalewką. lepiej znosimy przeciwności losu i podobno łatwiej pozbywamy się nałogów. Starajmy się przebywać jak najwięcej w pobliżu drzew i korzystać z ich dobroczynnego oddziaływania. tak uzyskany ekstrakt z zielonym płynem gotować jeszcze raz na małym płomieniu aż do gęstości syropu. Jarzębina Może być drzewem lub krzewem.

wysuszone w cieniu służą późną jesienią naszemu zdrowiu. którzy mają problemy z pamięcią i nerkami. potas wspomagający trawienie. zróbmy herbatę z leszczyny. aby nabrało sił. Kult ten był przed wojną praktykowany w Lubelskiem i Szczecińskiem. a gdy po dwóch miesiącach oprzędzie się przędzą. prezentowanym turystom europejskim. aby w drodze do Pana mógł przekupić złe moce. l łyżeczkę zalewamy 2 szklankami wrzątku i przykrywamy na noc. a rano wypić należy przed śniadaniem l szklankę herbaty. Jako ciekawostkę opowiem o skaczących orzechach z Meksyku. jeśli je położymy na ciepłym miejscu lub na ciepłej dłoni. że w czasie kwitnienia jajeczko owada bywa złożone w zalążku kwiatu i gąsienica rośnie wraz z owocem do dwóch miesięcy. Leszczyna od prawieków jest drzewem Słońca. Jeszcze dziś w niektórych wsiach rodzina wsypuje pod głowę zmarłego orzechy. W starożytności była uprawiana jako krzew owocowy. a orzechy z niej zebrane potrafią przez dwa miesiące podskakiwać. Wczesną wiosną kwitnące gałązki zatykali w mieszkaniach. Jest to drzewo niegdyś uznawane za święte przez Greków i Celtów. a krowy były mleczne i chronione. zasłynął on bowiem z dokonania cudu – laską leszczynową odnalazł na pustyni wodę. Przetrwała okres zlodowacenia z innymi drzewami. siły życia i nieśmiertelności danej przez jedną z najpiękniejszych gwiazd – Słońce. Młode pędy jednoroczne. Bardzo wielu cyrkowców wykorzystuje orzeszki do sztuczek. Kurację można powtórzyć. na Kaukazie i Krymie. magnez działa przeciwnowotworowo. są one doskonałym lekiem dla cukrzyków i osłabionych uczących się dzieci. a na przełomie XVIII nazywano gałąź leszczynową „laską Jakuba” albo „rózgą Arona” – starszego brata Mojżesza. nie lubi gleby jałowej i podmokłej. Opierając się o ścianki orzecha powoduje podskakiwanie.Leszczyna pospolita Występuje w całej Europie. przycicha na kolejne cztery miesiące i wreszcie przegryzając skorupę wyfruwa ładny motyl. Celtowie mity o świętej leszczynie przekazali swoim potomkom: należy do każdej nowej studni i napotkanego jeziora wrzucić orzech na dobre życie i szczęście. aby odpędzić złe moce i zasiać pokój i szczęście wokół gospodarstwa. Przekazy biblijne mówią. Była to ofiara dla bogów. Orzech laskowy jest owocem mądrości. Dzieje się tak dlatego. Natomiast rózgą leszczynową posługiwali się i posługują się nadal radiesteci. Osiąga wysokość do 5 m. Owoce zawierają dużo żelaza. Natomiast wielki uczony Władysław Szafer powiada. Natomiast wiosną wypędzając pod długiej zimie bydło na pastwiska po raz pierwszy błogosławili rózgę leszczynową. Wczesną wiosną zerwane pączki liści i kwiatów. Otóż rośnie tam leszczyna. W czasie kuracji możemy jeść po kilkanaście orzechów dziennie. fosfor odżywiający mózg. zażywamy kładąc na czubek noża i wypijamy szklankę ciepłej wody na czczo przy zatruciach pokarmowych. wieczorem drugą przez 14 dni. 82 . Jeżeli mamy problemy z nerkami i zatruciem krwi lekami. wysuszone i sproszkowane. że leszczynę stworzył Pan Bóg dla biskupów. Obecnie rozwidloną rózgą radiesteci poszukują ujęć wodnych na studnię. aby mogli mieć pokarmy. że leszczyna rosła na naszych ziemiach już 10 000 lat przed naszą erą. które nań czyhają. w naszych czasach posiadamy około 300 gatunków leszczyny bardzo popularnej w Polsce i na świecie. Polecam orzechy laskowe wszystkim. już wówczas łączono roślinę z mądrością bogini Diany. wapń i białko. dlatego nasi praojcowie otaczali to drzewo szczególnym kultem religijnym.

Aby uzyskać większy efekt leczniczy. Wywar z kwiatu lipy wybiela także piegi i wydelikatnia skórę. Taką kurację dobrze jest przeprowadzić na wiosnę. na centralnym placu każdej osady. Herbatki lipowe są znanym środkiem napotnym i przeciwgorączkowym. natomiast węgiel lipowy (powstały po spaleniu drewna) skutecznie leczy zatrucia. Kwiat lipy zbiera się w suchą pogodę zaraz po rozkwitnięciu. Co było drugim poetów mieszkaniem Głośna słowików. Któż nie zna zapachu kwiatu lipy w czasie czerwcowych i lipcowych wieczorów? To właśnie kwiat drzewa ma największe właściwości lecznicze. Są także pomocne przy padaczce. dwie łyżki ziół zalać dwiema szklankami wrzątku i przykryć na kwadrans. pod którą tak miło wypoczywać w upalny dzień. 83 .Lipa Lubiłem lipę. wyobrazić sobie płynący pod korą sok i poczuć choć przez chwilę silną więź z naturą. Tak pięknie pisał o lipie Juliusz Słowacki wspominając utraconą ojczyznę. Jeśli zmarł narzeczony albo panna młoda. Nie tylko więc kwiat lipowy ma lecznicze właściwości. zażywamy rano i wieczorem przed posiłkami popijając ciepłą wodą. Lipa oczyszcza zaflegmione płuca i nerki. a następnie gotujemy w czerwonym wytrawnym winie. szpaków narzekaniem. Suszymy je w cieniu. natomiast liście zrywamy w maju. należy ją pić przez 3 tygodnie. trzy dni w łóżku. Sadzono ją koło każdego domu. Spróbujmy czasami przytulić się do lipy. możemy przyrządzić następującą mieszankę: Kwiat lipy 20 g Tawuła łąkowa 10 g Owoc maliny 50 g Korzeń perzu 10 g Zioła wymieszać. Lipa rzeczywiście trwale wpisana jest w polski pejzaż. Kwiaty lipowe zagotowane leczą puchlinę wodną i wzmacniają żołądek. Picie naparu lipowego z dodatkiem miodu lipowego zalecane jest przy wszelkich nieżytach i chorobach gośćcowych. Od zamierzchłych czasów ludy słowiańskie i germańskie otaczały lipę szczególną czcią. Mikstura ta leczy anemię. osierocona „połowa” sadziła na grobie ukochanej osoby lipę. a „ptakowie niebiescy” śpiewali swe pieśni na chwałę duszy zmarłej czy zmarłego. Sproszkowane nasiona lipy mają działanie przeciwkrwotoczne. Bierzemy odrobinę proszku węglowego. a rano i w ciągu dnia podgrzewać do picia. Po dłuższym okresie picia takiego wywaru z dodatkiem miodu jałowcowego poprawi się samopoczucie wskutek oczyszczenia krwi. Aby szybko zlikwidować katar i kaszel. na której rojnie brzęczały pszczoły. ale całe drzewo od korzenia po koronę. Pod koronami tego drzewa zawierano małżeństwa i zaręczano się. i w rok miodu obdarzała dzbanem Niewymyślnego w żądzach i w potrzebie. wzdęcia i inne choroby przewodu pokarmowego. zagotowaną herbatę należy zostawić pod przykryciem na noc. sok ze świeżego drzewa przeciwdziała wypadaniu włosów. co nad sławnym Janem Cień rozstrzelony zbierała pod siebie. Pić rano i wieczorem ciepły napar z odrobiną miodu lipowego i pozostać przez dwa.

. że owady wyniosą się. Sporządzamy go podobnie jak nalewkę (ok. Dlatego też nazywany jest u nas orzechem włoskim. aby ich nie przypalić. Doskonałe rezultaty daje rozłożenie w mieszkaniu rozgniecionych liści orzecha przy pladze komarów. układając ogonkami na północ. które nie mogą się opalać. szybko. 1 l żytniej wódki i 1/2 l syropu z cukru). aby nie gryzły ich owady. 50 g.Orzech włoski Ojczyzną orzecha włoskiego jest Persja. zalać 2 l wody i gotować ok. ale nie lubi wilgoci. ale potem może dawać owoce przez 60 lat. Po tym czasie otrzymany napój przecedzamy i zlewamy do butelek. gdzie już wówczas był uprawiany. W przypadku dolegliwości żołądkowych lub nieżytu jelit możemy też stosować likier orzechowy. Możemy skorzystać z tych odstraszających owady właściwości orzecha także w naszych miejskich domach. Owoce (oczywiście dla sporządzania z nich leczniczych naparów) zbieramy w czerwcu.in. który znajdował zastosowanie w lecznictwie. 84 . że nogi zabarwiały się nieco na brązowo. po 7 dniach przecedzić i podawać chorym l łyżkę rano i l wieczorem. 20 niedojrzałych owocni orzecha i świeżo zerwanych liści kroimy i zalewamy 1 l mocnej wódki żytniej (można dodać łyżeczkę cynamonu i kilka goździków). posadzony na gruncie suchym będzie silniejszy. używamy w razie potrzeby po ok. a owoce w piekarniku. ale po krótkim okresie stosowania pocenie ustępowało. Właśnie dlatego nasz orzech ma takie szerokie zastosowanie w leczeniu różnych schorzeń. jak też i w starej polskiej kuchni. że należy odstawić likier na 4 tygodnie. Orzech jest szczególnie pomocny w leczeniu chorób układu pokarmowego (zawarte w nim substancje dobrze działają na mięśnie jelit). Kąpiele w wywarze z liści orzecha włoskiego zalecałabym także paniom. Orzech owocuje po ośmiu latach od zasadzenia. Zażywamy w razie potrzeby po ok. Poza tym z liści orzecha sporządzano napar. Radzę Państwu spróbować – gwarantuję. 30 g owocni. stawiamy w szklanym naczyniu na 7 dni. 30 dkg liści i owocni gotować 1/2 godz. alkaloidy. wywar dodać do kąpieli. Drzewo to rośnie na każdej glebie. Podam przepis na nalewkę doskonałą na bóle żołądka i zatrucia pokarmowe: ok. Tam drzewo to o leczniczych właściwościach rośnie w stanie dzikim. ale ostrożnie. 1/2 godz. które mają dodatni wpływ na organizm człowieka. Natomiast wysuszone i zmielone na proszek liście stosowano kiedyś do przesypywania skarpetek przy nadmiernej potliwości nóg. Orzech włoski ma też właściwości wzmacniające. Metoda miała tę wadę. gdy mamy w domu mrówki. 1/2 kg liści. Kąpać dziecko raz w tygodniu przez 3 tygodnie. Dawniej z jąder orzecha wytłaczano doskonały olej. póki nie stwardnieją. Zalecałabym kąpać słabowite dzieci w kąpieli z mieszanki ziołowej : Liście orzecha włoskiego 200 g Rzepik 100 g Macierzanka 150 g Arnika 50 g Zioła wymieszać i gotować w 2 l wody ok. dziecko należy wykąpać tuż przed snem. Na wsiach do dzisiaj używa się liści orzecha włoskiego do nacierania bydła i koni. 50 g. 1 l wody. Liście suszymy w cieniu. Dla wzmocnienia zalecał także picie wina orzechowego: 3 garście świeżych liści utrzeć na miazgę i wymieszać z 1/2 l słodkiego wina (Malagi). Już ksiądz Kneipp zalecał. Liście i owoce orzecha zawierają wiele substancji (m. Orzech włoski kwitnie w maju i jest to najlepsza pora na zbieranie młodych liści. taninę). a także.1/2 godziny. z tym. dolać do kąpieli. Na jedną kąpiel bierzemy ok. który podawano dzieciom mającym robaki. aby dzieci słabe i krzywiczne kąpać raz w tygodniu w wywarze z liści i owocni – ok. Do Polski orzech sprowadziła z Włoch królowa Bona.

nieodłączną towarzyszkę na zawsze. Kilka razy dziennie skąpiemy wodą gałązki i mamy już doskonałe powietrze do oddychania. Panie o ciemnych włosach mogą stosować płukanki z mieszanki ziołowej sporządzonej w następujący sposób: liście lub owocnia orzecha włoskiego. Natomiast wszystkim polecam kąpiele w igliwiu sosny i macierzanki przynajmniej raz w tygodniu. Z żywicznej drzazgi człowiek zrobił łuczywo. ale sosna ma inną ogromną zaletę – umie wyleczyć się z ran zadanych przez człowieka po odłamaniu gałęzi. pokrzywa. Po umyciu głowy wcieramy go we włosy (nie częściej niż raz w tygodniu). macierzanka w równych ilościach – po 50 g gotować w 2 l wody przez ok. Umiera tylko raz. W miejscu. gdzie na piaskach rośnie dumna i kojąca duszę sosna. chmiel. Sosna zwyczajna była u różnych ludów drzewem świętym. Lipa. żadnych kropli itp. Może dlatego zwykło się mówić. 100 g owocni na 100 ml spirytusu) i odstawiamy w ciemne miejsce na 7 dni. natomiast przez cały rok powinny stać przy łóżku gałązki sosny w piasku bez wody. wśród żołnierzy: „wyciąć wroga jak samotny las”. że tu i ówdzie nagość żółtych piasków wypalonych słońcem męczy oczy i ulitował się nad nimi i z dobroci serca specjalnie dla Polski stworzył sosnę i złotą dziewannę. Po tym czasie zlewamy płyn do ciemnych buteleczek. Skóra ładnie i równomiernie przyciemnieje. Uwaga! Osoby uczulone na jodynę nie powinny w żadnym wypadku zażywać nalewek z orzecha włoskiego. czczono jako świętą w Grecji i Rzymie. W tym celu mocno zgniatamy owocnię orzechów. Możemy również zrobić nalewkę z młodych pąków na alkoholu i zażywać rano i wieczorem po 21 kropli na kostkę cukru. a gałęzie sosnowe dają więcej ciepła. kasztan nie potrafią zabliźnić swoich ran. Jest to bardzo stare drzewo i wchodzi w skład europejskiej flory okresu kredy. 30 min. Wiosną zerwane młode pędy sosny wysuszone i sproszkowane. ścięta nigdy nie wypuszcza pędów jak inne drzewa. Orzech włoski jest również znakomitym środkiem do pielęgnacji włosów. 85 . Płukać włosy bezpośrednio po umyciu gorącym wywarem. a wzmacniającą nasze włosy. czyli bez nadziei. Z orzecha możemy także sporządzić farbę do włosów. że podobna legenda istnieje na całym świecie. ale nie takie same jak niegdyś. Trzeba przez 6 tygodni rano przed śniadaniem zażywać łyżeczkę preparatu. że Pan Bóg stworzywszy naszą Polską ziemię kończąc dzieła tworzenia i odpoczywając zauważył. na małym ogniu. wszędzie tam. a potem połączone z miodem wrzosowym służą jako lek wszystkim chorym na oskrzela i na astmę. że kiedyś się odrodzi. następnie ważymy otrzymaną masę i zalewamy taką samą ilością spirytusu (np. a przy okazji znikną wszystkie wykwity i krostki. a Grecy poświęcili Matce Bogów sosnę. a wieczorem z kilku wysuszonych pąków zrobić herbatę i wypić przed snem przez 6 tygodni w przewlekłej chorobie. żywica sosnowa stanowi surowiec do produkcji terpentyny i kalafonii. no i dom zbudowany z sosnowych bali jest dla człowieka najlepszy. szacunkiem darzyli sosnę Chińczycy i Japończycy. tatarak. Muszę jednak powiedzieć. nie niszczącą. czyli bogini Kybele i jej ukochanemu Attisowi. dziś nadal w Polsce występują 4 gatunki sosny. Sosna Prastara legenda mówi. Jest dla człowieka sosna bardzo szczodra.wywar dodać do kąpieli. oczywiście sosna jest również dla człowieka dobrym lekarzem. Las był złożony z 4 gatunków sosny i jednego gatunku świerku. gdzie 70 milionów lat temu szumiał las sosnowy dziś zbieramy bursztyny.

Wyobrażając sobie wiejski pejzaż nie sposób nie umieścić w nim wierzby. Pod tym drzewem lubili wypoczywać podróżni zasłonięci od słońca zwisającymi warkoczami gałązek. wyzwala radość. że jest drzewem księżyca. Korę wierzby możemy wykorzystać leczniczo w postaci: proszku.Wierzba O wierzbie powiadano w dawnej Polsce. łagodzi bóle reumatyczne. w Niedzielę Palmową łykano poświęcone kotki wierzbowe. Z kory wierzbowej przyrządzano herbatę. Sproszkowaną korę podajemy chorym (od 7 roku życia) z biegunką – 2 razy dziennie małą łyżeczkę. To właśnie kora wierzby zawiera salicynę – substancję chemiczną. aby ustrzec się przed chrypką i bólem gardła. naparu i wywaru. Obsadzano nią brzegi rzek i stawów oraz polne drogi. Wywarem (łyżkę stołową kory gotujemy przez 5 minut w dwóch szklankach wody) przemywamy nim ciało latem przy problemach skórnych. Dzieci przebywające w pobliżu wierzby dobrze rozwijają się emocjonalnie i umysłowo. której odkrycie zapoczątkowało produkcję aspiryny – leku wszechczasów. działa moczopędnie. Napar z kory wierzby (łyżeczka sproszkowanej kory zalana szklanką wrzątku) obniża temperaturę. Z drzewem wierzby łączy się wiele ludowych zwyczajów leczniczych. Wierzba wydziela wyjątkowo silne pole energetyczne – dlatego tak bardzo oddziałuje na ludzką psychikę: poprawia nastrój. 86 . Na przykład. leczy depresję. która była lekiem przeciwgorączkowym. uśmierzała także bóle artretyczne i neurologiczne. Agresywne zwierzęta uspokajają się.

Tylko powrót do natury może zapewnić ludzkości przetrwanie i dalszy pomyślny rozwój. Zioła te są bardzo pomocne w leczeniu nerek i układu moczowego. Kolor czerwony przyspiesza obieg krwi. jak ustalili naukowcy. Nasi praprzodkowie intuicyjnie rozumieli. opracowywali jego dokładny horoskop astromedyczny. 87 . Później. Już w starożytnym Egipcie kapłani. Pierwotny człowiek obserwował zwierzęta i ptaki. Zdrowy żołądek promieniuje właśnie kolor zielony. Kolor niebieski.. Każdy zdrowy organ człowieka promieniuje określony kolor i gdy chorujemy. kolorami. chrzanu i ogórecznika. emanują m. musimy używać ziół promieniujących odpowiedni kolor. Tymczasem. a w medycynie właściwie w ogóle. kiedy człowiek poznał prawa i współzależność między kosmosem. kwiat lipy. Chore zwierzęta instynktownie szukały pewnych roślin i zjadały je. Trzeba przy tym pamiętać. kozieradka – leczą znakomicie układ trawienny. to musiała też stworzyć rośliny pomagające zwalczać te choroby. Na jego podstawie ustalano dopiero. kolor czerwony emanują kwiaty bzu czarnego. fiolet i indygo to kolory pokrzywy. że poszczególne kolory mogą wpływać na psychikę i samopoczucie człowieka. zanim na Ziemi pojawił się człowiek. A zatem. gorczyca. A właściwie nawet starsze od ludzkości. Stąd też zainteresowanie ziołolecznictwem. jakimi ziołami i jak leczyć pacjenta.Receptiariusz Ziołolecznictwo jest prawie tak stare jak nasza Matka Ziemia i ludzki ród. ma ogromny wpływ na przemianę materii. aby pozbyć się swoich cierpień. Ogólnie wiadomo. w praktyce wiedzę tę jednak wykorzystuje się rzadko. szałwi. i to one były jego pierwszymi przewodnikami po uzdrawiających ziołach. Astrologia herbalna i ziołolecznictwo „zeszły do podziemia”. Mówiąc o ziołolecznictwie należałoby wspomnieć o jego powiązaniu z. że zioła właściwie dobrane leczą różne choroby nie powodując niekorzystnych dla naszego organizmu skutków ubocznych. Kwiat bzu. a zatem wpływów na zdrowie w ciągu całego życia. stworzył królową nauk. czyli zielony. aby przywrócić równowagę choremu organowi. które dręczą różne choroby. Natura stworzyła lecznicze zioła. natomiast odpowiednio dobrane mogą z kolei utworzyć jeden mocny kolor. Dlatego zioła emanujące ten kolor rozgrzewają i stosujemy je we wszystkich chorobach wynikających z przeziębienia. radzę zwrócić się o poradę do doświadczonego zielarza.. jeśli chcielibyście Państwo w leczeniu swoich chorób ziołami uwzględnić także kolory. astrologię. Trzeba jednak pamiętać. ma szersze zastosowanie. który dodatkowo emanuje jeszcze żółty i fioletowy. mięta. Na przykład. jak wielkie znaczenie ma życie w zgodzie z prawami natury. owoc i kora maliny. gwiazdami. kolor tego promieniowania ulega zmianie. ale i kolorami. kiedy odpady cywilizacji technicznej prawie zniszczyły naszą Ziemię. Dziś. która zajmowała się badaniem wpływów poruszających się planet na człowieka w godzinie urodzin. człowiek zaczyna rozumieć. jałowiec. granat. rzeczy bardzo mało znanej. Dlatego. Wraz rozwojem cywilizacji technicznej ta wiedza uległa zapomnieniu. a istotnej dla zdrowia. czego nie można powiedzieć o większości leków farmaceutycznych. Kolor neutralny. zanim przystąpili do leczenia chorego. Jedną z dziedzin astrologii była astrologia herbalna. że zioła w mieszankach mogą zneutralizować nawzajem swoje kolory. że wszechświat i cała przyroda są jednością i że jeśli natura stworzyła niedoskonale istoty. ziemią i ludźmi.in. organizmy żywe promieniują nie tylko energią.

Proszę pamiętać. A one czekają. Henryk Rodowski. gdy nie chcą ich pić . Jego intencją było uświadomienie społeczeństwu problemów leczenia i pomocy chorym. z której jest wytwarzany lek nasercowy i wiele innych z wielu znanych ziół). Proszę zawsze pić zioła w filiżance. następnie zrobić przerwę 7-9 dni i powtórzyć kurację jeszcze raz. Wydał ją. W receptariuszu są podane zestawy ziół w kilku mieszankach. bez których nie byłoby cudownych uzdrowień (np. aby te wspaniałe przepisy nadal służyły wszystkim potrzebującym. zebrane z wiekowych doświadczeń lekarzy i zielarzy są aktualne w naszych czasach. szczególnie zioła napotne. gdy będziemy je stosować zgodnie z receptą. Obecny receptariusz zielarski zawiera bardzo stare nazewnictwo ludowe. Kobietom trzymającym je w prawej ręce grozi często rozładowanie energetyczne. Znam przypadki bardzo trudne. nie więcej. a nie w szklance. Zawarte w Encyklopedii Życia recepty.Chorzy mogą się wspomagać kolorami nie tylko w ziołach. zawsze ciche i pokorne.zmuszanie przynosi bowiem odwrotny skutek. Ich małe płatki zawierają ogromną siłę leczniczą. Są one do dziś aktualne. Zioła wielokwiatowe parzymy zawsze wieczorem. Opowiem. Medycyna współczesna ma do zaoferowania bardzo bogaty asortyment leków roślinnych. lecz także w odpowiednio dobranej kolorystyce urządzenia mieszkania. Nigdy nie łączymy ziół bez wiedzy o ich wzajemnej witalności. gdy zechcemy po nie sięgnąć. Pierwszą w odrodzonej Polsce książką z zakresu medycyny. że chory samowolnie odrzuca leki i ukrywa ten fakt przed lekarzem i zielarzem. jaką opracował dr H. przy współpracy kolegów. Rodowski zbierając przez wiele lat przekazy ludowe o ziołach. gdyż ma to ogromne znaczenie lecznicze. a pomocnik Księżyc zawsze będzie bratem ludzi urodzonych w poniedziałek. 88 . ubioru. który żył na przełomie naszego wieku. aby pomagać swoją siłą i cieszyć nasze oczy kolorami tęczy. który w jego odczuciu jest mu bliski. dr med. gdy środowisko zostało zniszczone przez człowieka i świat znów wraca do ziół.to nie przyśpieszy ich działania. Pisząc o zawartości jednej filiżanki mam na uwadze 150 g naparu ziół. z nich korzystał mój ojciec i jego przodkowie i chciałabym bardzo. naparstnica. Rodowski poświęcił swoje życie ubogim chorym. pozostawiony w takiej formie. kto zechce skorzystać z recept ziołowych. Zioła trzeba pić zawsze przez 9 do 21 dni. Tu doradzić może Państwu radiesteta. wówczas skutek będzie szybko widoczny. Stosujemy zawsze nasze poczciwe filiżanki. aby była prosta i przejrzysta dla każdego. a tylko wprowadzi kwas do organizmu. które przynależą do trygonu Ognia. skuteczne w działaniu. aby chory wybrał dla siebie zgodnie z instrukcją ten zestaw ziół. a tego robić nie wolno. jeśli zostaną w odpowiednim dniu zebrane. Bardzo często się zdarza. W mojej książce specjalnie nie używam łacińskich nazw ziół. Nie zmuszajmy dzieci do picia ziół. w których zioła pozwoliły choremu wyzdrowieć. Zioła będą wówczas skuteczne. aby były silniejsze w działaniu. a nawet poprzez spożywanie kolorowego jedzenia. dlaczego człowiek urodzony w trygonie Ziemi nie powinien leczyć się ziołami. Małym dzieciom podajemy zioła w postaci 1/2 szklanki naparu z odrobiną miodu. Bardzo proszę nie robić naparu z ziół stężonych . Chińczycy w ogóle nie używają szklanek do picia herbaty i ziół. a jeśli piszę o szklance naparu mam na uwadze szkło kryształowe. Prowadząc kurację ziołową proszę zawsze pozostawać pod kontrolą lekarza prowadzącego. w której zebrano i opracowano najważniejsze zagadnienia z zakresu ziołolecznictwa była 2-tomowa Encyklopedia Życia. O tym astrologicznym aspekcie oddziaływania napiszę w kolejnej książce. że zioła powinniśmy pić zgodnie z naszym zegarem biologicznym. gdy zajdzie taka konieczność. gdzie przedstawię działanie ziół na człowieka w ścisłym powiązaniu z datą jego urodzin.

wskutek zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. Zwiększa apetyt. Zestaw V Macierzanka 35 Podróżnik-cykoria 20 Tysiącznik 25 Szanta zwyczajna 20 89 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw IV Goryczka żółta 20 Piołun 15 Oman wielki 20 Babka lancetowata 15 Arcydzięgiel 10 Szanta zwyczajna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Anemia Zestaw l Goryczka 25 Krwawnik 25 Perz 20 Koper 20 Kłębki słodyczki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży.Uwaga: podane wielkości wyrażone są w gramach! Suma substratów w każdym zestawie wynosi l00g. Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw II Stokrotka 20 Dziewięciornik 20 Płatki róży 20 Dziewanna 20 Kłębki słodyczki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Pokrzywa 25 Marzanka 25 Liście orzecha włoskiego 25 Kwiat lipy 10 Goryczka żółta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie (dzieci połowę). po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

Zestaw XI Boża trawa 35 Jałowiec 30 Krwawnik 35 90 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. Przyspiesza przemianę materii. Nie podawać przy chorobie nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw X Liść jesionu 35 Pokrzywa 35 Pierwiosnek 10 Janowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VIII Piołun 25 Liść orzecha włoskiego 25 Liście porzeczek 25 Liście jeżyny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wzmaga apetyt. Zestaw IX Skrzyp 20 Szanta zwyczajna 10 Oman wielki 20 Tysiącznik 10 Jałowiec 30 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać przy chorobie nerek. Zestaw VII Tysiącznik 20 Jałowiec 20 Szanta 20 Macierzanka 20 Hyzop 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżeczce. Zestaw VI Dziurawiec 60 Tysiącznik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. zrobić przerwę 9 dni i kurację powtórzyć jeszcze raz przez 21 dni. Arytmia serca Zestaw I Ciemiernik 4 Konwalia 20 Kozłek lekarski 40 Płatki róży 36 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. Zestaw III Marzanka 20 Mięta pieprzowa 15 Ruta 10 Korzeń perzu 10 Koper 15 Kozłek lekarski 25 Tatarak 5 Orliki białe 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 21 dni. Zioła pić 12 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę 4 razy po 1/2 filiżanki dziennie. Zestaw II Korzeń perzu 30 Koper włoski 30 Kozłek lekarski 30 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać w chorobach nerek lub w ciąży. Zestaw XII Rzepik 20 Storczyk 15 Bratki polne 15 Kwiat lipy 15 Podróżnik 10 Oman wielki 10 Jałowiec 10 Goryczka żółta 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 91 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek (dzieci połowę z tego) dziennie. Zioła pić 12 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.owoce 20 Ślaz dziki 15 Ziele świętojańskie 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. Pobudza łaknienie. Zioła pijemy 21 dni. a mianowicie po 1/2-1 filiżanki przed jedzeniem. Biegunka Zestaw I Anyżek 25 Kozłek lekarski 25 Berberys . Zestaw II Melisa 10 Dziurawiec 25 Bobrek . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki na 1/2 godziny przed jedzeniem. Zioła pić przez 12 dni. Atonia żołądka Zestaw I Jagody jałowca 30 Tatarak 30 Biedrzeniec 10 Liść jeżyny 15 Piołun 5 Drewno jałowca 5 Korzeń lubczyku 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.liść 30 Chmiel 10 Szanta zwyczajna 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki rano i wieczorem. 92 . Zioła pijemy przez 21 dni.Zestaw IV Kozłek lekarski 10 Srebrnik 20 Kuklik goździkowy 10 Liście jeżyny 25 Liście pomarańczy 25 Mięta pieprzowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. ani też chorym na zapalenie nerek. Zioła pić 3-4 dni. Nie podawać ciężarnym.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. 93 . Zioła pić 3-4 dni. Odwar podajemy dzieciom do picia 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki stosownie do wieku. Błonica Podawać środki napotne oraz zioła na zapalenia gardła. Zioła pić przez 3-4 dni. Biegunka u dzieci Zestaw I Suszone borówki 40 Krwawnik 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Odwar podajemy dzieciom do picia 3 razy dziennie po 1/2-1 filiżanki stosownie do wieku. Zestaw II Korzenie żywokostu 50 Liść róży 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Zioła pić 3-4 dni. przy zachowaniu odpowiedniej diety. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Zestaw IV Rumianek 30 Liście mirtowe 25 Mniszek 15 Pomornik 15 Korzeń kobylaka 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw II Korzeń pięciornika 30 Żywokost lekarski 30 Korzeń srebrnika 25 Korzeń drapacza (ostu) 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Ożanka 30 Piołun 25 Liście ostu białego 15 Tysiącznik 15 Bukwica lekarska 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. przy zachowaniu odpowiedniej diety. Zioła pić 3-4 dni. Poza tym: surowica. Zioła pić przez 3-4 dni.

Zestaw II Tasznik pospolity 20 Grzybień 20 Kolendra 20 Liście fiołka polnego 20 Korzeń łopianu 10 Kora dębowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 94 .patrz mocz Zestaw I Prawoślaz 20 Sproszkowane żołędzie 20 Pietruszka 20 Korzenie piwonii 20 Liście fiołka polnego 10 Liście ślazówki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Zestaw IV Liść porzeczki 20 Liść mącznicy 20 Słoma owsiana 20 Jagody jałowca 10 Korzeń wilżyny 10 Cebula ostrawki 10 Skrzyp 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Liść miącznicy 50 Siemię konopi 25 Siemię lniane 25 l łyżkę stołową ziół zalać trzema filiżankami wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.Bolesne oddawanie i parcie na pęcherz . Zestaw III Głóg 25 Wilżyna ciernista 25 Ostrawka pomorska 20 Jagody jałowca 15 Skrzyp 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie wolno podawać przy zapaleniu nerek. po 10.15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Nie wolno podawać herbaty przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. Zestaw III Liść orlika białego 100 95 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw II Korzeń tataraku 100 10 g korzenia tataraku gotujemy w l litrze wody i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Brodawki Przykładamy cebulę. Brzuch (kolki) Zestaw I Liść kobylaka 100 1 łyżkę stołową = 10 g ziółek gotujemy w l szklance wina. Następnie herbatę przecedzamy i pijemy co 2 godziny l łyżkę naparu. Zioła pić przez 14 dni. gotowanych pół na pół w wodzie i w winie. Nie podawać przy chorobie nerek. Morska choroba Korzeń goździka 20 Jałowiec 40 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw VI Korzeń wilżyny 35 Korzeń lubczyka 25 Jagody jałowca 25 Korzeń lukrecji 15 l łyżkę stołową ziół zalać trzema filiżankami wrzącej wody. Zestaw VII Korzeń hebdu 20 Siemię lniane 20 Głóg kwiat 20 Liście porzeczki 20 Liście mącznicy 10 Ziele świętojańskie 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zakrapiamy sokiem z cytryny. Zwilżamy odwarem z liści koszyczki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wcieramy maść zrobioną ze świeżego deszczownika.

Bóle całego ciała – okłady Zestaw I Liść nostrzyka żółtego 50 Rumianek 50 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Łyżkę mieszaniny naparzyć w 1/4 l wody. Zestaw VII Pomornik 100 Ciepłe okłady z odwaru pomornika gotowanego pół na pół w wodzie i occie. Zestaw VI Koper włoski 100 10 g kopru włoskiego gotujemy 5-10 minut w filiżance mleka. Napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Herbatę pijemy ciepłą w ilości 2-4 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek codziennie.10 g ziółek gotujemy w 3 częściach wina i l części wody. Zaleca się podawać tę herbatę kobietom w ciąży. którą wykręcamy należycie i w postaci ciepłego okładu przykładamy do czyraka. Napar przecedzamy i używamy go do okładów. Zestaw VIII Mięta pieprzowa 10 Rumianek 10 Tasznik 15 Majeranek 10 Koper włoski 15 Liść maliny 25 Koper 15 Okłady robimy do ustąpienia bólu przez kilka lub kilkanaście dni. Zestaw II Kwiat lawendy 10 Liść mięty pieprzowej 10 Arcydzięgiel 50 Macierzanka 25 Goździki 5 96 . powstałą miazgę owijamy w chustkę. Zioła pić przez 9 dni. Zestaw IV Koper 100 10 g kopru gotujemy pół na pół w wodzie i w winie. Zestaw V Majeranek 100 l łyżkę stołową zioła zalać l filiżanką wrzącej wody. po naciąganiu przez 10 minut przecedzić i pić napar gorący (3-5 filiżanek dziennie).

Zestaw II Mysie uszka 40 Srebrnik zwykły 40 Krwawnik 15 Biedrzeniec 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki około południa i wieczorem. po wystygnięciu odwaru podajemy go do picia co wieczór przed snem w ilości l łyżki w filiżance wody. którą wykręcamy należycie i w postaci ciepłego okładu przykładamy do czyraka.Zioła zagotować w 1/2 1 wody. Zioła pić 12 dni . 97 . l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ból zębów Zestaw I Jastrzębiec 20 Mysie uszka 20 Skórka pomarańczowa 20 Grzybień 20 Babimor 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.przerwa 7 dni i następnie jeszcze raz przez 12 dni. Bezsenność (nerwowość) Liść jeżyny 30 Kozłek lekarski 20 Melisa 20 Wrzos 15 Majeranek 15 Zioła pić jak wyżej. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. powstałą miazgę owijamy w chustkę.liść 30 Mięta pieprzowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Bezsenność Kozłek lekarski 20 Krwawnik .kwiat 30 Bobrek . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży.

owiniętą w chustkę. zapakować w chustkę i przykładać. Chrypa . następnie ciepłą miazgą. Zestaw II Kwiat lawendy 20 Liść mięty 20 Macierzanka 20 Tymianek 20 Goździki korzenne 10 Kora kaliny 10 Wymienione zioła należy zagotować w 1/2 l wody. Zestaw III Liść ślazu dzikiego 25 Liść malwy czarnej 25 Siemię lniane 17 Rumianek 16 Bobrek trójlistny 17 Mieszankę. zagotowaną w 1/2 l wody. okładamy bolące części ciała. owijając okład suchą chustką wełnianą. Zestaw II Liść ślazu dzikiego 20 Malwa czarna 20 Rumianek 20 Kwiat bzu czarnego 10 Dziewanna 10 Płucnica 10 Skórka pomarańczowa 10 98 . okładamy bolące części ciała.zapalenie gardła Zestaw I Płucnica 20 Rumianek 20 Szałwia 20 Bylica 20 Liść poziomki 10 Marzanka wonna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. owiniętą w chustkę.Choroby ogólne – okłady Zestaw I Liść ślazu dzikiego 20 Liść malwy 20 Siemię lniane 20 Rumianek 20 Nostrzyk żółty 20 Wymienione zioła należy zagotować w 1/2 1 wody. następnie ciepłą miazgą. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw V (do płukania gardła) Ślaz dziki 25 Liść prawoślazu 25 Kwiat bzu czarnego 25 Dziewanna 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV (do płukania gardła) Srebrnik 20 Babka lancetowata 20 Liść głowienki 20 Szałwia 10 Czerwona róża . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Zestaw VII Ziele ślazu dzikiego 60 Korzeń żywokostu 20 Słodkogórza 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie. Zestaw VI Miodunka leśna 25 Rumianek 25 Szałwia 15 Dziurawiec 15 Liść poziomki 10 Marzanka wonna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie.kwiat 10 Kwiat bzu czarnego 10 Czerwona rezeda 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III (do płukania gardła) Ziele nawłoci pospolitej 30 Malwa 25 Podbiał 25 Srebrnik 10 Liść fiołka polnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie. Zestaw VIII Srebrnik 40 99 .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IX Rdest ptasi 25 Kwiat lipy 25 Rzepik 10 Szałwia 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw X Krwawnik 35 Rdest ptasi 15 Kwiat lipy 15 Szałwia 20 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Odpowiednia dieta oraz: Korzeń lubczyku 20 Korzeń hebdu 20 Skrzyp 30 Liść porzeczki 30 100 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Koper 40 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Cukrzyca Zestaw I Babka lancetowata 40 Szczaw zwyczajny 40 Liść czarnej jagody 10 Korzeń wilżyny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw XI Mech islandzki 35 Rumianek 20 Arcydzięgiel 15 Rozmaryn 20 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw II Tatarak 15 Goryczka żółta 15 Lebiodka 15 Wilżyna ciernista 15 Bluszczyk kurdybanek 15 Piołun 15 Liść ostu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Ziele pietruszki 20 101 .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Korzeń szczawiu zwyczajnego 25 Bobrek trójlistny 25 Ożanka 15 Liść brzozy 15 Stokrotka 10 Dziewięciornik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Dna Zestaw I Żywokost 30 Ożanka zwyczajna 30 Ziele świętojańskie 20 Liść drapacza lekarskiego 10 Wilżyna ciernista 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Szanta zwyczajna 30 Tatarak 30 Liść fiołka polnego 15 Żywokost 15 Bluszczyk kurdybanek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zioła pijemy stale z przerwą 7 po dwóch dniach. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. Z powodu zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. Dla chorych na żołądek po 1/2 filiżanki na 2 razy dziennie.

Storczyk biały 30 Pokrzywa 30 Korzeń drzewianki 10 Hebd .mech szary 20 Bluszczyk kurdybanek 20 Podbiał 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Słodkogórza 10 Pierwiosnek 20 Liście mirtowe 15 Macierzanka 30 Włoski Matki Bożej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Liście mirtowe 5 Liście płucnicy 10 Mniszek lekarski 10 102 . po 10—15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.liść 10 4 łyżki ziół zagotować w 3/4 l wody. Dychawica (astma. krótki oddech) Zestaw I Siemię lniane 20 Bedrzeniec 20 Mszaki . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw VI Bobrek trójlistny 25 Bedrzeniec 10 Wilżyna ciernista 10 Pierwiosnek 10 Przetacznik polny 25 Storczyk biały 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Lukrecja 10 Liście prawoślazu 30 Pomornik 40 Korzenie prawoślazu 10 Kwiat malwy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przecedzić i 2 razy dziennie pić przez 2 dni. Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła pić przez 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 2 filiżanki dziennie. Zestaw IV Kurze ziele 100 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości l łyżki stołowej co godzinę. Zestaw V Biedrzeniec 25 Pierwiosnek 20 Bluszczyk kurdybanek 25 Złotnik 20 Siemię lnu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. 103 . Zestaw II Pokrzywa 100 l łyżkę stołową pokrzywy zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Kwiat malwy czarnej 25 Dziewanna 25 Podbiał 25 Kwiat lawendy 15 Liście eukaliptusowe 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Czerwonka Zestaw I Liść dębu 100 l łyżkę stołową liści dębowych zalać pełną filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Kwiat lnu 100 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody.Pierwiosnek 10 Liść podbiału 15 Krzyżownica 15 Włos Matki Bożej 15 Warzęcha wodna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw VIII Korzeń arcydzięglu 20 Kora dębu 40 Korzeń drzewianki 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. gotować przez 5 minut. Czkawka Zestaw I Mięta pieprzowa 15 Szałwia 20 Rumianek 15 Boża trawa 20 Tysiącznik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Anyżek 30 Koper 30 Liść jeżyny 25 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Kuracja wymaga 200-300 g.Zestaw V Kuklik 100 1 łyżkę sproszkowanego kuklika wsypujemy do szklanki wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. po 10 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VI Arcydzięgiel 100 Sproszkowany korzeń arcydzięglu 2 lub 3 razy dziennie na koniec noża podawać w herbacie. i podajemy do picia co 1/2 godziny po łyżeczce od kawy. Zestaw VII Drzewo sandałowe 100 Sproszkowany korzeń drzewa sandałowego 2 lub 3 razy dziennie na koniec noża podawać w herbacie. Czyrak w przewodzie usznym zewnętrznym Zestaw I Pokrzywa 30 Bobrek trójlistny 40 Miesiączek 5 Korzeń dębu 25 104 .

Poza tym gorące okłady. po 10 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i zmywamy twarz tym odwarem. tak powstałą miazgę. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Poza tym gorące okłady. Czyraki Zestaw I Bobrek trójlistny 40 Pokrzywa 30 Miesiączek 5 Kora dębu 25 Zioła zaprawiamy zimną wodą. Zestaw II Rumianek 20 Słoma owsiana 40 Liść poziomki 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Figówka Zestaw I Skrzyp 100 l łyżkę stołową sproszkowanego skrzypu zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Skrzyp 40 Korzeń łopianu 30 Drzewianka 30 Zmywamy co 2 godziny odwarem. Zestaw II Czepiec 100 l łyżkę stołową sproszkowanego czepca zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 2 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przykładamy do czyraka. Naparu tego używamy także do okładów. 105 . nałożoną na płatku płótna. Z tej samej mieszaniny sporządzamy i pijemy odwar w sposób zwykły (2 filiżanki dziennie). po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Słoma owsiana 35 Rumianek 15 Liść poziomki 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten podajemy do picia co godzinę po l łyżeczce od kawy. Glistnice Piołun 60 Wrotycz 20 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Glisty – robaki Zestaw l Kwiat cytwaru 100 l łyżkę od herbaty kwiatu cytwaru zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Gardło . Zestaw II Kwitnący piołun 50 Paproć lekarska 15 Konitrud 15 Rumianek 10 106 .nieżyt Zestaw I Korzeń ślazu dzikiego 40 Podbiał 20 Dziewanna 20 Słodkogórza 10 Anyżek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Rumianek 20 Liść orzecha 25 Kwiat lipy 25 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw IV Przetacznik 35 Boża trawa 35 Słoma owsiana 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży. Środek napotny.

Gorączka bez znanej przyczyny Zestaw I Perz 25 Mniszek lekarski 25 107 . Zestaw IV Kwitnące ziele piołunu 50 Rumianek 25 Liść poziomki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy l filiżankę herbaty przed śniadaniem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Kuracja wymaga 100 g. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka razy dziennie po 1/2 filiżanki. 100 g mieszaniny tworzy l kurację. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Kuracja wymaga 100 g. Zestaw V Kwitnące ziele piołunu 50 Wrotycz 25 Rumianek 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży.Liść poziomki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. która trwa 21 dni. Nie podawać kobietom w ciąży. Zioła pić 6 tygodni. Nie podawać kobietom w ciąży. 200 g mieszaniny tworzy l kurację. Zestaw III Korzeń kruszyny 40 Piołun 40 Wrotycz 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw VI Krwawnik 40 Kruszyna 40 Korzeń fiołka polnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VII Ziele piołunu 50 Trędownik 30 Liść poziomki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Kuracja wymaga 100 g.

Gorączka . Zestaw II Bez 25 Kwiat lipy 25 Stokrotka 20 Płatki róży 15 Dziewanna 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę gorącą i dobrze osłodzoną w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2-1 filiżanki dziennie.środki napotne Zestaw I Kwiat lipy 35 Bez . Zestaw IV Kwiat lipy 20 Sasanka 20 Włoski Matki Bożej 20 Perz 15 Kwiat bzu 15 Płatki róży 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 30 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek rozdzielonych na 6 porcji dziennie.kwiat 35 Rumianek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek rozdzielonych na 6 porcji dziennie. Zestaw III Tysiącznik 25 Ciemięrzyk 25 Nagietek 25 Ślazik mały 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Szczaw zwyczajny 25 Korzeń cykorii 10 Lukrecja 5 Tysiącznik 5 Liść ostu 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę depta w ilości 1/2-1 filiżanki dziennie. Zioła pijemy 3-4 dni.kwiat 40 108 . Zestaw II Rumianek 30 Kruszyna .

wykręcić i przykładać na miejsca bolące. w odwarze zmoczyć chustkę lnianą. Gościec mięśniowy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę gorącą i dobrze osłodzoną w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Korzeń perzu 25 Rdest ptasi 30 Korzeń cykorii 15 Słodkogórza 5 Drapacz 5 Tysiącznik 5 Ruta 10 Dziurawiec 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 20 Pokrzywa 15 Rumianek 10 Zioła zagotować w 1/2 1 wody. Zestaw II Siemię lniane 30 Kminek polny 25 Bez czarny . ostry Zestaw I Boża trawa 35 Bobrek trójlistny 35 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Środek napotny.kwiat 15 Tatarak 15 Kwiat lipy 15 Krwawnik 20 Stokrotka biała 10 Liść róży 10 Dziewanna 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbatę podawać osłodzoną miodem. Zestaw III Bez . mokry okład przykrywamy chustką wełnianą.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Pokrzywa 20 109 . Herbatę podawać osłodzoną miodem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 filiżanki dziennie albo 6 razy po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 filiżanki dziennie albo 6 razy po 1/2 filiżanki.

Gościec mięśniowy. zapalenie stawów) Zestaw I Ziele świętojańskie 30 Bertram 30 Liść wierzby 20 Liść topoli 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Drewno gwajkowe 25 Kopytnik 25 Goryczka żółta 25 Tysiącznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Tatarak 40 Pokrzywa 40 Ziele świętojańskie 10 Krwawnik 10 110 . Nie podawać kobietom w ciąży. Nie podawać kobietom w ciąży. Nie podawać chorym na nerki. Następnie napar przecedzamy i podajemy połowę rano w łóżku. ostry (reumatyzm. Gościec stawowy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem i cytryną w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.Kwiat topoli 20 Liść wierzby 15 Piołun 15 Estragon 15 Lniczka 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przewlekły Zestaw l Babka lancetowata 20 Drewno gwajkowe 20 Szałwia 20 Drewno sasafras 20 Piołun 20 2 łyżki stołowe mieszaniny odgotować w 6 filiżankach wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżce stołowej. a drugą połowę przed spaniem.

przerwa 9 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. a drugą połowę przed udaniem się na spoczynek. Zestaw IV Wilżyna ciernista 10 Rzepik 10 Korzeń piwonii 10 Jałowiec 20 Tatarak 20 Mięta pieprzowa 10 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 2 łyżki stołowe ziół odgotować w 6 filiżankach wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy połowę rano. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Gościec stawowy przewlekły Zestaw l Drewno gwajkowe 50 Drewno jałowcowe 50 2 łyżki stołowe ziół zalać 6 filiżankami wrzącej wody. Zestaw III Tatarak 20 Mięta 20 Wilżyna ciernista 20 Korzeń piwonii 20 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. następnie jeszcze raz 21 dni. a drugą połowę przed spaniem. Zestaw II Rukwia 25 Bobrek trójlistny 25 Podróżnik 25 Ogórecznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Następnie napar ten przecedzamy i podajemy połowę rano. Zioła pić 21 dni . 111 . Zestaw III Storczyk 30 Krwawnik 30 Liść topoli 20 Liść wina pnącego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie pić przy chorobie nerek.

Zestaw II Rumianek 10 Siemię lniane 20 Pokrzywa 25 Bez czarny . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.Gościec stawowy przewlekły . Zestaw II Poziewnik 30 112 . Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce. Ewentualnie operacja. zapalenie stawów) Zestaw I Siemię lniane 20 Podbiał 35 Ślazik leśny 35 Ziele maliny 10 Mieszaninę zagotować w 1/2 l wody.kwiat 15 Kminek 30 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Gradówka na powiece ocznej Zestaw I Świetlik 25 Rozmaryn 25 Koper 25 Szałwia 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.okłady (reumatyzm. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Świetlik łąkowy 25 Krwawnik 50 Rumianek 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Gruźlica (suchoty płuc) Zestaw I Poziewnik 20 Rzepik 10 Ziele świętojańskie 10 Skrzyp 30 Kłębki słodyczki 30 l-łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw III Melisa 20 Kora dębu 15 Kokoryczka 20 Drzewianka 15 Drapacz duży 20 Ruta ogrodowa 10 113 . Pobudza łaknienie. Zestaw IV Wewnętrznie: ziółka oczyszczające krew albo: Zewnętrznie: okłady jak przy obrzękach albo: Moczyć często w odwarze z 20 g kory dębu na l filiżankę wody. Zestaw III Pierwiosnek 30 Arcydzięgiel 30 Rzepik 20 Estragon 10 Storczyk biały 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Histeria i niedomagania nerwowe Zestaw I Goryczka żółta 20 Korzeń kozłka 20 Liść maliny 30 Ruta winna 10 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Biedrzeniec 30 Liść maliny 20 Perz 10 Skrzyp 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń kozika 20 Bobrek trójlistny 15 Perz 35 Arcydzięgiel 15 Skórka cytrynowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą według potrzeby. po kilka filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka filiżanek tego naparu dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 36 dni.zapalenie Okłady z odwaru kory dębu. Gruczoły szyjne . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilościach 3 filiżanek dziennie. przykrywając następnie suchą wełnianą chustką albo: okłady z soku wyciśniętego z młodych gałązek dębu. Zestaw IV Rzepik 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Grypa Zestaw l Kwiat bzu 100 l łyżkę stołową suszonego kwiatu bzu zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Krwawnik 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Melisa 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą. Zestaw V Krzyżownica 10 Podbiał 15 114 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. osłodzoną miodem. 12 łyżek stołowych sproszkowanej kory dębu zalać 1/2 1 wrzącej wody. Zestaw IV Kozłek 25 Mięta pieprzowa 15 Liść pomarańczy 20 Srebrnik 20 Bobrek trójlistny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbaty tej nie wolno podawać kobietom w ciąży. którą (ciepłą) okładamy chore części ciała. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i maczamy lnianą chustkę. zmieszanego ze spirytusem i odcedzonego po 2 tygodniach.

Zestaw VI Mięta pieprzowa 15 Liść orzecha laskowego 25 Storczyk biały 20 Majeranek 10 Lebiodka 15 Skrzyp 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Mech islandzki 15 Korzeń ślazu 15 Kwiat lipy 15 Dziewanna 5 Anyżek gwiaździsty 5 Słodkogórza 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Działa wykrztuśnie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Środek napotny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Działa wykrztuśnie. Zestaw IX Tatarak 15 Rumianek 15 Skrzyp 15 Kwiat lipy 15 Stokrotka polna 10 Boża trawa 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VII Szałwia 15 Tysiącznik 15 Koper 15 Kwiat lipy 20 Mięta pieprzowa 15 Liść orzecha laskowego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw X Krwawnik 35 115 . Zestaw VIII Podbiał 45 Anyżek 15 Korzeń ślazu 10 Warzęcha wodna 10 Korzeń storczyka 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Podbiał 35 Babka lancetowata 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Działa wykrztuśnie. Zioła pić 9 dni.

Jelito grube - zapalenie Zestaw I Babka lancetowata 12,5 Tasznik 12,5 Pokrzywa 12,5 Kurze ziele 12,5 Jagoda jałowca 12,5 Malwa czarna 12,5 Kora dębu 12,5 Drzewianka 12,5 Zioła gotować 1/2 godz. (50 g na 2 l wody). Odwar ten służy do kąpania odbytu i do okładów.

Zestaw II Korzeń kruszyny 35 Kminek 35 Koper 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Jelita - nieżyt Zestaw I Boża trawa 20 Szałwia 10 Jałowiec 25 Koper 10 Czarna jagoda 15 Storczyk 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 4 filiżanek dziennie. Przy chorobie nerek nie podawać jałowca. Ważne jest zachowanie diety.

Zestaw II Ślaz dziki 60 Rumianek 20 Siemię lniane 20 5 łyżek ziół zagotować w 1 l wody i po 10 minutach naciągania podajemy odwar, jako lewatywę.

116

Jęczmień na powiece ocznej Zestaw I Boża trawa 20 Koper 25 Bez - kwiat 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw II Boża trawa 50 Liść bzu 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Liść ślazu 25 Liść malwy 25 Siemię lniane 20 Rumianek 10 Nostrzyk żółty 20 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.

Jęczmień na powiece ocznej - okłady Zestaw I Bez 10 Rumianek 10 Siemię lniane 20 Pokrzywa 30 Kminek 30 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.

Kamica (kolka) nerkowa Tasznik 40 Głóg - kwiat 20 Rdest ptasi 20 Podróżnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Kamienie moczowe Zestaw I Mącznica lekarska 40

117

Szyszki kukurydzy 40 Skrzyp 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę 2 razy dziennie po l filiżance.

Zestaw II Piwonia - kwiat 15 Sproszkowane żołędzie 25 Nawłoć pospolita 20 Bluszczyk kurdybanek 25 Rzepik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i pić w ilości 2 filiżanki dziennie. Zestaw III Hebd 20 Skrzyp 30 Biedrzeniec 10 Lubczyk - korzeń 10 Strączki fasoli 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Skrzyp 30 Głóg - kwiat 25 Rdest ptasi 25 Janowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Kamienie nerkowe Wilżyna ciernista 35 Liście mącznicy 40 Storczyk biały 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła pić 6 tygodni.

Kamienie żółciowe Zestaw I Bluszcz kurdybanek 20 Korzeń fiołka polnego 20 Tawuła błotna 15 Rdest ptasi 15 Liść mięty 15 Nagietek 15

118

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Szczaw zwyczajny 20 Tysiącznik 20 Pomornik górski 10 Koszyczek polny 10 Piołun 10 Rzepik 10 Mniszek 10 Oman wielki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw III Rumianek 30 Tasznik 30 Korzeń fiołka polnego 15 Goryczka żółta 15 Korzeń cykorii 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Zestaw IV Korzeń fiołka polnego 30 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw V Anyżek gwiaździsty 10 Korzeń fiołka polnego 10 Korzeń czarcikęsu 10 Rdest ptasi 35 Liść mięty pieprzowej 10 Jałowiec 20 Macierzanka 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki. Ewentualnie operacja.

Kaszak Boża trawa 45 Rumianek 30

119

Bez 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Operacja.

Kaszel Zestaw I Korzeń prawoślazu 40 Liść podbiału 20 Dziewanna 25 Korzeń lukrecji 5 Kurdybanek 5 Korzeń kosaćca 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Liść prawoślazu 40 Kwiat prawoślazu 30 Kwiat malwy czarnej 15 Korzeń lukrecji 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń prawoślazu 25 Liść podbiału 25 Płatki maku polnego 20 Korzeń lukrecji 20 Anyżek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Liście płucnicy 25 Warzęcha 25 Pierwiosnek 10 Włoski Matki Bożej 10 Rdest 10 Podbiał 10 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zioła pić 21 dni.

Katar pęcherza Zestaw I Skrzyp 30

120

Jagoda jałowca 30 Korzeń hebdu 10 Słoma owsiana 20 Liść dziurawca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie: rano i wieczorem. W razie zapalenia nerek, pijemy tę herbatę bez jagód jałowca.

Zestaw II Głóg - kwiat 25 Tymianek 25 Korzeń pokrzywy 25 Korzeń pietruszki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Skrzyp 50 Siemię konopii 30 Liść mącznicy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.
Zestaw IV Głóg - kwiat 25 Liść mącznicy 25 Jałowiec 25 Kora dębu 15 Pietruszka 5 Korzeń pokrzywy 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki.

Zestaw V Głóg - kwiat 15 Skrzyp 25 Tarnina 5 Strączki fasoli 25 Pokrzywa 20 Pietruszka - nasiona 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Nie podawać chorym na nerki. Zioła stosować 21 dni.

Katar sienny Zestaw I Świetlik łąkowy 35

121

Bluszczyk kurdybanek 35 Korzeń żywokostu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw II Kwiat lipy 10 Rumianek 10 Bez - kwiat 10 Liść jeżyny 20 Jałowiec 20 Owoce maliny 20 Piołun 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Katar tchawicy Zestaw I Korzeń prawoślazu 30 Liść prawoślazu 60 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Liść ślazu dzikiego 40 Korzeń ślazu 20 Podbiał 10 Lukrecja 10 Kąkol polny 10 Kwiat dziewanny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń ślazu dzikiego 30 Liść podbiału 20 Bukwice 15 Korzeń lukrecji 5 Płatki maku polnego 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Ożanka 35 Kłębik słodyczki 35 Siemię lniane 30

122

Zioła stosować 21 dni. Katar wiosenny Zestaw I Bierzeniec 20 Dziurawiec 20 Anyżek 20 Miodunka 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zakrapianie ciepłą oliwą.kwiat 25 Malwa czarna 25 123 . Katar uszu I. Zestaw VI Miodunka leśna 25 Marzanka wonna 25 Szałwia 15 Dziurawiec 15 Liść poziomki 10 Rumianek 10 Łyżkę ziół w 3 filiżankach wody gotować do 2 filiżanek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 4 razy dziennie po 1/2 filiżanki z cukrem. II. Łaźnia parowa głowy z kwiatów siennych w ilości 100 g. Zestaw VII Babka lancetowata 35 Pokrzywa 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Liść ślazu dzikiego 40 Podbiał 20 Kwiat ślazu dzikiego 10 Kwiat malwy czarnej 15 Goryczka żółta 15 Łyżkę ziół w 3 filiżankach wody gotować do 2 filiżanek.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pić 3 filiżanki dziennie. Pić w ilościach 2-3 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Liść ślazu dzikiego 25 Liść dziewanny 25 Bez .

Kąpiele te zalecane są przy cierpieniach reumatycznych. także przy dnie i osłabieniu ogólnym. Zestaw III Liść bazylii 35 Tymianek 35 Mięta 30 1/2 ziół naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. Zestaw VI Igła sosny 100 l kg igieł sosny. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. przecedzić i dodać do kąpieli. Zestaw V Igła świerku 100 1/2 kg igieł świerku naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. 124 . Kąpiele te zalecane są przy gośćcu mięśniowym. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. Zestaw IV Kora dębu 100 1/2 kg kory dębowej naparzyć w 4 l. Kąpiele te zalecane są przy gośćcu mięśniowym. Zestaw I Rumianek 20 Lebiodka 20 Macierzanka 20 Lawenda 20 Rozmaryn 20 1/2 kg ziół zagotować w 3 l wody. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. skurczach.Odwarem (z 10 g ziół na 1/4 l wody wrzącej) przecedzonym płukać gardło. w 2 l wody i dodanych do kąpieli. zalecamy wyczerpanym i chorym nerwowo. niedowładach i sztywnościach reumatycznych oraz przy osłabieniu ogólnym po długotrwałych i wyczerpujących chorobach. gotowanych przez 1/2 godz. Kąpiele te zalecane są przy sztywnościach reumatycznych. wrzącej wody i dodać do kąpieli. Zestaw II Korzeń lubczyku 20 Pokrzywa 20 Kwiat sienny 20 Rumianek 20 Igła świerkowa 10 Skrzyp 10 1/2 ziół naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. osłabieniu i wyczerpaniu nerwowym) Kąpiele z ziół wzmacniają i orzeźwiają nerwy przy bezwładach. dnie i osłabieniu ogólnym. Kąpiele z ziół (przy drgawkach.

Zestaw V Arnika 40 Rumianek 30 Anyżek 15 Melisa 15 125 . Kąpiele stosujemy 6 tygodni co 4 dzień. Zestaw II Rumianek 15 Dziewięćsił 20 Mięta pieprzowa 15 Piołun 20 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Kolka (wiatry) Zestaw I Anyżek 20 Koper włoski 15 Pomornik górski 15 Majeranek 10 Rumianek 15 Dziewięćsił 15 Melisa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pędzi wiatry. działa uśmierzająco w stanach skurczowych. Pędzi wiatry. Zestaw III Rumianek 20 Jałowiec 40 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości do 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie.Zestaw VII Rumianek 100 l kg rumianku dodajemy do kąpieli. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Liść mięty 30 Liść melisy 30 Liść pomarańczy 30 Kolendra 5 Koper włoski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw V Rzepik 25 Lebiodka 25 Srebrnik 25 Słodkogórza 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem po 1/2 łyżki kilka razy dziennie. Zestaw VI Szałwia 20 126 . Zestaw IV Koper 20 Rozmaryn 20 Macierzanka 20 Ślaz dziki 20 Tatarak 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Koklusz . Zestaw III Tysiącznik 25 Srebrnik 25 Pomornik górny 10 Liść orzecha 25 Kwiat lipy 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanki dziennie.krztusiec Zestaw I Lebiodka 30 Rumianek 30 Koper włoski 20 Skórka cytrynowa 10 Tymianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń szczawiu zwyczajnego 40 Korzeń rosiczki 40 Korzeń lukrecji 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw VII Korzeń ślazu dzikiego 20 Liść podbiału 35 Kwiat malwy czarnej 10 Słodkogórza 25 Anyżek 10 l łyżkę ziół w 3 filiżankach wody wygotować do 2 filiżanek. którego używamy do letnich okładów.Eukaliptus 20 Macierzanka 20 Liść orzecha 20 Korzeń fiołka leśnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 127 . Zestaw II Hyzop 20 Szanta zwyczajna 15 Rumianek 15 Ziele jaskółcze 10 Szałwia 15 Rumianek 25 Z odwaru tego sporządzamy letnie okłady. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie.korzeń 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Krew . Pić 3 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem w ilości kilku filiżanek dziennie. maczając w nim chustkę lnianą. Działa wykrztuśnie.oczyszczenie wiosenne Zestaw I Drewno jałowca 30 Korzeń łopianu 30 Perz 15 Jagody jałowca 15 Lukrecja . Kontuzje – okłady Zestaw I Dziurawiec 15 Makówka polna 50 Bez 15 Rumianek 10 Tasznik pospolity 10 Zioła zagotowane w 1/2 l wody dają odwar.

Zestaw VII Tatarak 20 Liść jeżyny 20 Korzeń cytwaru 20 Oman wielki 15 Biedrzeniec 15 Słodkogórza 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Jałowiec 20 Tysiącznik 10 Babka lancetowata 10 Skrzyp polny 15 Pokrzywa 10 Krwawnik 10 Storczyk biały 10 Piołun 5 Rozmaryn 5 Szałwia l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.bóle z przemęczenia Krwawnik 30 Kwiat lipy 20 128 . Zioła pić przez 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw VIII Liść mniszka 15 Krwawnik 15 Liść jeżyny 25 Przetacznik 20 Ziele drapacza 15 Tysiącznik 10 Napar sporządzony z l łyżki stołowej ziół i 1/4 l. Kręgosłup . wody wrzącej.Zestaw II Tatarak 20 Kwiat muszkatołowy 20 Kłąb cytwaru 20 Oman wielki 20 Biedrzeniec 10 Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po naciąganiu 10-minutowym należy pić 2 razy dziennie rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. Zalecana ostrożność w chorobach żołądka i nerek.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem kilka razy dziennie. Zestaw II Krwawnik 35 Szanta zwyczajna 20 Pokrzywa 35 Mniszek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Krwawienie (krwotok) z nosa Kora dębu 50 Babka lancetowata 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. drugą połowę przed kładzeniem się do snu.bóle reumatyczne Wilżyna ciernista 20 Korzeń piwonii 20 Tatarak 20 Mięta pieprzowa 20 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 2 łyżki stołowe tej ziół gotować z sześcioma filiżankami wody. Kręgosłup . Zalecana jest ostrożności przy używaniu tej herbaty. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Krwawnice (hemoroidy) Zestaw I Liść pokrzywy 20 Szanta zwyczajna 20 Płatki róży białej 20 Szczaw zwyczajny 20 Krwawnik 10 Storczyk biały 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Liść porzeczki 10 Bazylia 10 Kozłek lekarski 10 Korzeń cykorii 15 Korzeń goryczki 5 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbatę przecedzamy i pijemy połowę rano. 129 .

korzeń 10 Babimór 10 Stokrotka biała 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Jałowiec 35 Babka lancetowata 20 Podbiał 15 Drzewianka 20 Dziewięciornik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Jaskółcze ziele 30 Babka lancetowata 30 Lilia wodna 20 Dziewięciornik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw VII Podróżnik 20 Piołun 10 Lilia wodna 10 Dymnica 10 Płatki róży białej 10 Szanta zwyczajna 10 Perz .Zestaw III Krwawnik 90 Dziewanna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zalecana jest ostrożność przy używaniu tej herbaty. 130 . po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Zestaw VI Podróżnik 20 Krwawnik 20 Liść pokrzywy 20 Storczyk biały 20 Mniszek lekarski 10 Oman wielki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować przez 21 dni.

Zestaw II Liść orzecha 25 Kora dębu 25 Szakłak dziki 25 Kora wierzby białej 25 1 łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Rojownik 30 Skrzyp 30 Jedlinka 20 Podróżnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Według potrzeby podajemy napar 3 razy dziennie. Krzywica Zestaw I Liść orzecha włoskiego 35 Marzanna wonna 35 Kora dębu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 131 . Zioła pić 7 dni przed okresem.Krwotoki jelitowe Skrzyp polny 25 Tasznik 25 Krwawnik 25 Drzewianka 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy. Krwotoki maciczne i nadmierne miesiączkowanie Zestaw I Tatarak 20 Liść pokrzywy 20 Rdest ptasi 15 Ziele świętojańskie 15 Ziele nawłoci 15 Babka lancetowata 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki dziennie. Liszaje Zestaw I Trędownik 20 Rukwia 20 Dziewanna 20 Mniszek 20 Korzeń cykorii 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Lewatywa Zestaw I Liść ślazu dzikiego 30 Skrzyp polny 30 Rumianek 20 Siemię lniane 20 2 łyżki ziół zaparzyć 1 l wody wrzącej i po 10-minutowym naciąganiu . po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie po jedzeniu. Zestaw II Ziele mniszka 30 Kora dębu 15 Korzeń mniszka 15 Jaskółcze ziele 15 Szanta 15 Rumianek 10 1/2 łyżki ziół zaparzyć 1 l wody wrzącej i po 10-minutowym naciąganiu wlewać ciepły odwar do odbytnicy. Łaknienie – brak Zestaw I Piołun 25 Arcydzięgiel 25 Szałwia 30 Jałowiec 10 Podróżnik 10 132 . Zestaw II Dymnica 30 Konitrud 30 Dziewanna 15 Rozmaryn 10 Jaskółcze ziele 10 Słodkogórza l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.wlewać ciepły odwar hegarem do odbytnicy.

kora 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży Zioła należy pić przez 14 dni.owoce 34 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem. Zestaw II Skórka pomarańczowa 30 Kruszyna 35 Senes . Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem. Łupież Zestaw I Rozmaryn 100 Włosy myć wodą z odwarem rozmarynu. Zestaw III Bobrek trójlistny 35 Przetacznik 25 Skrzyp 40 133 . powstałym przez zalanie 50 g rozmarynu wrzącą wodą (napar jest gotowy po naciąganiu 10-minutowym). Zestaw II Paproć 100 1-2 gałązek paproci gotować w 2/3 l wody i 1/3 l wina. Zestaw IV Piołun 20 Tysiącznik 20 Skórka pomarańczowa 20 Bobrek trójlistny 10 Korzeń tataraku 10 Korzeń goryczki 10 Cynamon . W razie występowania biegunki przerwać kurację. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżce stołowej. Zestaw III Liść piołunu 30 Bobrek trójlistny 30 Korzeń tataraku 5 Goryczka żółta 5 Tysiącznik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Ponadto zbadać i leczyć przyczynę choroby. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 3 filiżanek dziennie. rybia łuska) Kora wierzby 40 Rosiczka 40 Bratek polny . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. 134 . Zestaw IV Pokrzywa 35 Korzeń łopianu 20 Rumianek 15 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po naciąganiu przez 10 minut przecedzić. Zestaw II Tysiącznik 15 Rozmaryn 20 Chmiel 10 Lebiodka 45 Korzeń fiołka polnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 20 Łyżkę stołową ziół naparzyć w 1/4 l wody. Łydki – skurcze Zestaw I Kozłek lekarski 15 Anyżek 20 Tysiącznik 15 Mak polny 20 Liść mącznicy 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Łuszczyca (rybia skóra. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. wykręcić i przykładać do miejsc chorych. Ponadto zbadać i leczyć przyczynę choroby. W naparze tym namoczyć ręcznik lniany. Zestaw III Liść melisy 25 Korzeń kozika 25 Kwiat rumianku 25 Liść poziomki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zioła pić 21 dni. Miażdżyca Zestaw I Korzeń biedrzeńca 15 Korzeń trawy leśnej 15 Kora szkłaka 15 Szałwia 10 Lebiodka 10 Liść jemioły 10 Strączki fasoli 5 Kwiat lawendy 5 Szanta zwyczajna 5 Drewno sasafrasu 5 Rosiczka 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po jedzeniu l filiżankę.owoc 25 Wilżyna ciernista 10 Malwa czarna 5 Drewno sandałowe 10 135 . Zestaw II Krwawnik 15 Perz 15 Morszczyn 20 Szakłak . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i pić 3 filiżanki dziennie.Zestaw IV Rumianek 30 Dziewanna 30 Krwawnik 20 Liść poziomki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Podajemy 4 łyżki dziennie. Pić bez cukru. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę rano na czczo oraz wieczorem 1/2 godz. Mdłości Omdlałemu dajemy pod nos do wąchania roztarte liście mięty wodnej albo: cebulę pokrajaną w talarki albo:10-15 kropli nastoju spirytusowego z korzenia goryczki albo:10-15 kropli nastoju spirytusowego z korzenia tataraku albo mieszaninę: Melisa 40 Skórka cytrynowa 40 Gałka muszkatołowa 10 Cynamon 5 Goździki 5 Zioła gotujemy w 1/4 l wody i po dodaniu 1/4 l spirytusu destylujemy ją na słońcu aż do wyklarowania.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw V Rumianek 30 Ziele jaskółcze 30 Krwawnik 20 Babka lancetowata 20 136 . Zestaw IV Liść mięty 30 Liść melisy 30 Liść pomarańczy 15 Malwa czarna 20 Koper włoski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Miesiączka skąpa Zestaw I Melisa 20 Janowiec 15 Rumianek 15 Dymnica 15 Majeranek 15 Ruta ogrodowa 10 Szczaw zwyczajny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Mikołajek 30 Melisa 30 Goryczka żółta 20 Liść akacji 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Kolendra 25 Kłąb mistrzowca 20 Krwawnik 15 Liść akacji 15 Babka lancetowata 15 Glistewnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw VII Dziewięciomik 20 Koper włoski 20 Czarcikęs 20 Orliki białe 20 Drewno sarsaparylanowe 10 Piwonia 5 Bazylia l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Migdałki . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 10 Dziewanna 15 Miodunka leśna 10 Skórka pomarańczowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Krwawnik 25 Skrzyp polny 25 Rumianek 25 Szałwia 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podróżnik 30 Liść głowienki 20 Szałwia 20 137 .zapalenie Zestaw I Liść ślazu 20 Ślazik leśny 20 Rumianek 15 Bez . Zestaw VI Ziele świętojańskie 30 Ruta ogrodowa 30 Szanta 20 Konitrud 10 Kora kaliny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 7 dni przed okresem.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Koper 20 Kozłek lekarski 20 Jagody jałowca 20 Krwawnik 40 138 . Zestaw II Babka lancetowata 30 Rumianek 30 Kwiat lipy 20 Ruta ogrodowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Kwiat lipy 20 Korzeń piwonii 20 Szczaw zwyczajny 20 Korzeń kozika 10 Goryczka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Korzeń drzewianki 30 Szałwia 20 Skrzyp polny 20 Kora dębu 20 Bez .kwiat 15 Goryczka żółta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 l łyżka ziół naparzona w 1/4 l wody daje napar. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. który po 10-minutowym naciąganiu i po przecedzeniu służy jedynie do płukania gardła. Migrena Zestaw I Korzeń lukrecji 30 Pierwiosnek 25 Szczaw zwyczajny 15 Bez . Wskutek zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.Boża trawa 20 Korzeń drzewianki 10 Odwar z l łyżki ziół i 1/4 l wody po 30-minutowym naciąganiu służy jedynie do płukania gardła. Zioła pić 21 dni.

139 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Mocz Zestaw l Jagoda jałowca 50 Siemię pietruszki 25 Korzeń wilżyny ciernistej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Rumianek 20 Liść jeżyny 15 Kozłek lekarski 20 Krwawnik 15 Babka lancetowata 25 Lawenda 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Mocz z krwią Zestaw I Dziurawiec 20 Nagietek 20 Ptasie oczko 15 Janowiec 15 Dymnica 15 Ruta murowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie podawać przy zapaleniu nerek.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.korzeń 10 Mniszek lekarski 20 Wilżyna ciernista 20 Jagoda jałowca 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać przy zapaleniu nerek. Zestaw II Skrzyp 30 Lubczyk .

Herbaty nie podawać wieczorem.Zestaw III Skrzyp 25 Ziele świętojańskie 25 Dziurawiec 20 Jaskółcze ziele 20 Nagietek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy Napar podajemy 3 razy po 3 łyżki stołowe dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanki dziennie. Zestaw IV Kora dębu 30 Krwawnik 20 Rzepik 20 Rumianek 10 Mącznica lekarska 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Napar podajemy 3 razy po 3 łyżki stołowe dziennie. Herbaty nie podawać wieczorem. Zestaw II Mącznica lekarska 50 Krwawnik 30 Tysiącznik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbaty nie podawać wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. 140 . Zioła pić przez 12 dni. Moczenie nocne i niedomagania nerwowe Zestaw I Krwawnik 30 Bertram 30 Rzepik 20 Ziele świętojańskie 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Babka lancetowata 45 Drzewianka 35 Skrzyp 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nerki – zapalenie Zestaw I Babimor 20 Chmiel 20 Lubczyk 15 Liść mącznicy 15 Skrzyp 15 Prawoślaz 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.kwiat 10 Storczyk biały 15 Wilżyna ciernista 10 Bazylia 10 Czarna jagoda 10 Korzeń cykorii 10 Stokrotka biała 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw IV (środek moczopędny) Owoc głogu 100 Owoce głogu gotować w 1/4 l wody przez 10 minut. Zestaw II Liść brzozy 20 Głóg . następnie przecedzić herbatę i pić 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw III Rumianek 15 Liść brzozy 15 Głóg .kwiat 20 Ziele świętojańskie 15 Wilżyna ciernista 15 Bazylia 10 Bodziszek cuchnący 10 Korzeń cykorii 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nerwica serca Zestaw I Kozłek lekarski 10 Liść maliny 30 Kuklik goździkowy 10 Melisa 10 Mięta pieprzowa 10 Piołun 10 141 . Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.

Liść pomarańczy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Rumianek 20 Melisa 20 Kozłek lekarski 20 Bertram 20 Marzanna wonna 10 Goryczka żółta 10 142 . Zioła stosować przez 12 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła stosować przez 21 dni.5 l wrzącej wody. Nerwobóle Zestaw l Rumianek 25 Liść poziomki 25 Ziele jaskółcze 25 Krwawnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Podróżnik 25 Mięta pieprzowa 10 Kwiat lipy 20 Rumianek 15 Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Po ostygnięciu wypić herbatę w przeciągu 2 godz. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Herbata działa uspokajająco. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Nerwy Zestaw l Kozłek lekarski 50 Bobrek trójlistny 30 Mięta 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.5 łyżki stołowej ziół zalać 1. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki na zimno przed spaniem. Zestaw II Mięta pieprzowa 60 Liść oleandra 40 2.

liść 15 Kwiat topoli 10 Rumianek 10 Chmiel 10 Ogórecznik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. 143 . Zestaw II Miodunka leśna 25 Liść ożyny 25 Kozłek lekarski 20 Rozmaryn 10 Krwawnik 10 Ruta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować przez 21 dni.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.stan zapalny Zestaw I Kozłek lekarski 15 Arcydzięgiel 15 Kminek 15 Jasieniec . po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw IV Kokornak 10 Liść mirtu 10 Goryczka żółta 10 Bobrek 10 Liść fiołka polnego 10 Tysiącznik 20 Pierwiosnek biały 20 Bertram 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw III Płatki róży 30 Kozłek lekarski 25 Ruta murowa 20 Rozmaryn 15 Krwawnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nerwy . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka filiżanek dziennie z cukrem i cytryną.

Nie podawać kobietom w ciąży.Zestaw III Mięta pieprzowa 10 Rozmaryn 20 Melisa 10 Ruta 10 Kozłek lekarski 20 Storczyk biały 20 Rdest ptasi 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 144 . Zestaw II Ziele jaskółcze 25 Rumianek 75 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży. Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy Napar podajemy do picia 3 razy dziennie po 2 łyżki stołowe. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Mięta 10 Storczyk biały 20 Ruta 5 Pierwiosnek biały 5 Korzeń fiołka polnego 10 Krwawnik 30 Piołun 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Pierwiosnek 35 Korzeń fiołka polnego 30 Rozmaryn 20 Storczyk biały 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Neuralgina międzyżebrowa (nerwoból) Zestaw I Liść jeżyny 20 Mięta pieprzowa 15 Lebiodka 20 Kwiat lipy 10 Krwawnik 20 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw III Melisa 15 Kozłek 15 Majeranek 15 Liść ożyny 30 Wrzos 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nasieniotok Kolendra 40 Czarna jagoda 40 Kłębki słodyczki 15 Korzeń lukrecji 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Neurastenia (osłabienie nerwów) Zestaw I Krwawnik 25 Liść poziomki 10 Majeranek 15 Igliwie sosny 20 Pierwiosnek biały 5 Podróżnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki przed położeniem się na spoczynek. Napar stoi całą noc. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.katar Zestaw I Rumianek 25 Kwiat lipy 25 Szałwia 25 Liść mięty 25 145 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nieżyt nosa . a rano pijemy l filiżankę. Zestaw II Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 15 Korzeń goździka 10 Liść poziomki 15 Mięta pieprzowa 15 Storczyk biały 10 Liść pomarańczy 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.owoc 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Skrzyp 35 Świetlik 35 Korzeń kobylaka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przez kilka dni pod rząd. Zestaw III Świetlik łąkowy 20 Korzeń fiołka polnego 20 Piołun 20 Siemię lniane 20 Anyżek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Kuracja wymaga 300 g ziół. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i przepłukujemy nos letnim odwarem. Zestaw II Rumianek 10 Bluszczyk kurdybanek 25 Szałwia 35 Rozmaryn 15 Bez czarny . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Nieżyt oskrzeli i płuc Zestaw I Siemię lniane 20 Dziewanna 20 Ożanka 10 Korzeń prawoślazu 10 Liść podbiału 10 Bluszczyk ziemny 10 Kłębki słodyczki 10 Mech islandzki 5 Podbiał 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Anyż 15 Kwiat malwy 15 Korzeń ślazu 20 146 . Kuracja wymaga 300 g ziół.

kwiat 20 Języczki polne 20 Lukrecja 10 Kwiat ślazu 10 Koper włoski 10 Bławatek polny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.obrzęk Zestaw I Melisa 100 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Włos Matki Bożej 5 Hyzop lekarski 5 Języczki polne 10 Podbiał 10 Pokrzywa 10 Lukrecja . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV (kąpiele) 147 . Zioła stosować 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. pić 2 kieliszki dziennie 20 g mikstury. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Nogi .korzeń 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Poziewnik 20 Ruta 20 Podbiał 20 Mech islandzki 10 Lukrecja 10 Koper wodny 10 Anyż 5 Ziele jaskółcze 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podbiał 20 Bez . Zestaw 11 Rozmaryn 100 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Ziele jaskółcze 100 3 łyżki korzenia moczyć w 1/21 wina. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw V Podbiał 20 Storczyk biały 20 Rozmaryn 20 Skrzyp polny 20 Jałowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. po 30 minutach naciągania napar ten przecedzamy i dodajemy do kąpieli. wykręcić i przykładać na miejsca bolące.Rozmaryn 100 100 g rozmarynu zalać litrem wrzącej wody. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Obrzęki zapalne – okłady Chmiel 35 Rumianek 25 Lawenda 10 Rozmaryn 20 Kwiat wrotyczu 10 Zioła zagotować w 1/2 l wody: w ciepłym odwarze moczyć chustkę lnianą.ciepłą okładamy chore części ciała. Nie podawać chorym na nerki.ciepłą okładamy chore części ciała. mokry okład przykrywamy chustką wełnianą. 148 . Obrzęki ropne – okłady Podbiał 40 Ślaz dziki 40 Dziewanna 10 Siemię lniane 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Obrzęki ogólne Chmiel 30 Rumianek 20 Kwiat lawendy 20 Rozmaryn 10 Macierzanka 10 Wrotycz 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.owoc 10 Liść poziomki 10 Tysiącznik 10 Bratek polny 10 Mniszek lekarski 10 Czarna jagoda 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Piołun 25 Szałwia 25 Skrzyp 25 Kwiat tarniny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Drewno jałowca 30 Korzeń łopianu 20 Turzyca 20 Jagoda jałowca 20 Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw IV Krwawnik 20 Rdest ptasi 10 Rzepika 10 Szkłak . Zestaw V Korzeń lubczyka 20 Kwiat tarniny 20 Kwiat bzu czarnego 15 Tasznik 15 Ziele świętojańskie 10 Krwawnik 10 Jagoda szakłaka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Oczyszczenie krwi (kuracja wiosenna) Zestaw I Mniszek lekarski 25 Podróżnik 25 Tasznik 25 Koper włoski 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 149 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Zestaw VI Kwiat tarnina 20 Tasznik 20 Marzanna wonna 20 Storczyk biały 20 Korzeń kopru włoskiego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Herbatę podajemy rano na czczo i wieczorem przed snem w ilości l filiżanki.kwiat 10 Tasznik 20 Bez .kwiat 10 Pokrzywa 30 Tarnina .kwiat 10 Storczyk biały 15 Krwawnik 20 Szkłak . Zestaw X Pomornik 20 Tarnina . Zestaw VIII Miesiączek 5 Malwa czarna 5 Jałowiec 10 Drewno sandałowe 10 Bratek polny 10 Liść orzecha 10 Krwawnik 10 Strączki fasoli 10 Kruszyna . Zestaw VII Korzeń cykorii 30 Perz 30 Mniszek 10 Nasiona kopru włoskiego 15 Liść maliny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IX Liść brzozy 50 Bez .owoc 5 150 .kora 15 Pokrzywa 10 Mniszek lekarski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zioła pić 6 tygodni od marca na przedwiośniu. Zestaw III Kwiat lipy 20 Liść maliny 30 Czarcikęs 20 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.połowę. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki dziennie. pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw XI Tysiącznik 50 Drapacz lekarski 25 Krwawnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Boża trawa 35 151 . Zestaw II Korzeń mniszka lekarskiego 66 Mniszek lekarski 34 Zioła gotujemy przez 15 minut w 1 l wody. Odra Pokój zaciemnić albo: soku malinowego na szklankę wody albo: soku wiśniowego na szklankę wody albo: soku cytrynowego na szklankę wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę kilka razy dziennie po 1/2 filiżanki. dzieciom . Zestaw XII Jałowiec 10 Bławatek polny 5 Liść orzecha 15 Kozłek lekarski 20 Goryczka żółta 15 Tysiącznik 10 Słodkogórza 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy po śniadaniu i po obiedzie w ilości l filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw I Melisa 100 5 g melisy zalać 1/41 wrzącej wody.

Zestaw VI Koper 30 Liść maliny 20 Srebrnik 30 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Zestaw II Mącznica lekarska 50 Boża trawa 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Stosować: l łyżkę co godzinę. aż do wyparowania połowy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw V Kwiat lipy 30 Krwawnik 40 Słodkogórza 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. wystarcza na l litr kąpieli. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. 152 .zapalenie Rumianek 20 Boża trawa 50 Liść mącznicy 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po przecedzeniu podajemy odwar do kąpieli. Zestaw III Kora dębu 90 Kora wierzby białej 10 2 łyżki ziół zalać l filiżanką wody wrzącej i gotować aż pozostanie 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Ilość ta wystarczy na l litr kąpieli. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Odmrożenia Zestaw l (gorące kąpiele) Kora dębu 100 3 łyżki kory dębu gotujemy w l filiżance wody. Okostna .Liść jeżyny 20 Kwiat lipy 15 Piołun 10 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

153 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Pomornik górny 5 Jałowiec 50 Owoce jeżyny 10 Korzeń fiołka leśnego 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Chorym na nerki podajemy herbatę bez jałowca. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Omdlenie Zestaw l Goryczka żółta 15 Rumianek 20 Kminek 15 Macierzanka 20 Rozmaryn 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. maścią z oczaru. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki. Zestaw I Rumianek 15 Liść brzozy 20 Jałowiec 30 Wrotycz 25 Korzeń fiołka leśnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Silniejsze oparzenia okładamy: 1. Oparzenia Zaczerwienioną skórę posypujemy krochmalem lub smarujemy oliwą lub innym tłuszczem. Zestaw II Liść maliny 20 Rumianek 15 Jałowiec 30 Piołun 20 Mięta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Chorym na nerki podajemy herbatę bez jałowca. mieszaniną z oleju lnianego i wody wapiennej w równych częściach 2. surowymi tartymi ziemniakami 3.

Otarcia – okłady Zestaw I Tysiącznik 40 Krwawnik 30 Bluszczyk kudrybanek 15 Bobrek trójlistny 15 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .kwiat 10 Korzeń lubczyka 10 Liść senesowy 20 Kora szkłaka 20 154 . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch.ciepłą okładamy chore części ciała.ciepłą okładamy chore części ciała. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Nie podawać chorym na nerki. Otyłość Zestaw I Jagoda jałowca 5 Jagoda czarna 5 Podbiał 10 Lukrecja 10 Dziewanna 10 Głóg . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Boża trawa 35 Jałowiec 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Liść czarcikęsu 20 Korzeń czarcikęsu 20 Rzepik 20 Ziele nawłoci 20 Tasznik 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .Ospa wietrzna Zestaw I Koper 20 Kwiat lipy 15 Kruszyna 35 Macierzanka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

na zimno dalsze 2 filiżanki w ciągu dnia. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę rano gorącą w ilości 2 filiżanek.kwiat 10 Liść pokrzywy 30 Mięta 30 Szkłak . W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. Głębokie oddychanie 3. Nie stosować przy cukrzycy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw IV Kruszyna 30 Morszczyn 30 Liść jeżyny 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Dieta jarska (surowe jarzyny i owoce) Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy na czczo 2 filiżanki gorącej herbaty.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Liść orzecha włoskiego 10 Skrzyp 10 Liść brzozy 10 Drewno sasafrasowe 60 Kora szkłaka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Oprócz tego: 1. Rytmiczna gimnastyka 2.owoc 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 155 . następnie w ciągu dnia kolejne 2 filiżanki na zimno. Zestaw II Rumianek 10 Kwiat lipy 10 Bez . Paraliż Zestaw l Bukwica 35 Rozmaryn 15 Jagoda jałowca 15 Pomornik 15 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw II Szczaw zwyczajny 30 Biedrzeniec 25 Rozmaryn 20 Korzeń tataraku 15 Jagoda jałowca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Walentego) Zestaw I Mniszek lekarski 30 Konwalia 25 Korzeń piwonii białej 20 Ruta murowa 15 Liść pokrzywy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Melisa 30 Szczaw zwyczajny 20 Bylica . choroba Św. Zestaw II Kozłek lekarski 30 Liść pokrzywy 30 Lilia wodna biała 20 Pomornik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.piołun 20 Korzeń piwonii białej 10 Mniszek lekarski 15 Liść jemioły 15 Korzeń żmijowca 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Padaczka (epilepsja. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. którego nadejście przeczuwa.piołun 15 Korzeń kopru 15 Stokrotka 10 Lilia wodna 10 156 . Zestaw III Babimor 25 Bylica . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (4 razy dziennie po 1/2 filiżanki). W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Chory powinien też stosować kilka łyków przed napadem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (najlepiej 4 razy dziennie po 1/2 filiżanki). po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw VII Jemioła 30 Skrzyp polny 30 Kozłek lekarski 10 Piołun 20 Ślaz dziki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 157 . Zestaw V Bukwica 10 Szałwia 20 Lebiodka 10 Melisa 20 Szczaw zwyczajny 20 Dziurawiec 10 Korzeń kopru 5 Stokrotka biała 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Kozłek 25 Jemioła 15 Pokrzywa 35 Ślaz dziki 10 Pomornik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i podajemy do picia przed snem l łyżkę na filiżankę wody Nie podawać kobietom w ciąży. Zioła pić 6 tygodni. przerwa 9 dni i powtórzyć 2 razy do roku po 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l łyżkę stołową ziół zalać l filiżankę wrzącej wody: po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Parkinsona choroba Zestaw I Kozłek lekarski 15 Piołun Bobrek 30 Liść jeżyny ciernistej 25 Mięta pieprzowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Chory też powinien stosować kilka łyków przed napadem. Oprócz tego podajemy choremu herbatę przed napadem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (4 razy dziennie po 1/2 filiżanki).

Paznokieć wrośnięty Zestaw I Rumianek 20 Słoma owsiana 40 Kwiat sienny 40 100 g ziół zalać 2 l wrzącej wody. Zestaw II Pierwiosnek 40 Szałwia 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw II Chmiel 15 Majeranek 15 Korzeń fiołka polnego 20 Jałowiec 30 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Odwar ten dodajemy do kąpieli. naparzyć. Piegi Zestaw I Rumianek 15 Kruszyna 35 Jałowiec 30 Krwawnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Piersi . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. 158 .brak pokarmu Zestaw I Koper włoski 50 Anyżek 25 Nasiona koperku 25 l łyżeczkę ziół na l filiżankę wody. Nie podawać chorym na nerki. Odwar ten dodajemy do kąpieli. Nie podawać chorym na nerki. Zestaw II Liść dębu 35 Słoma owsiana 30 Kora dębu 35 100 g ziół zalać 2 l wrzącej wody. Pić rano na czczo l filiżankę.

korzeń 10 Jałowiec . Zestaw II Glistewnik 25 Bodziszek cuchnący 25 Skrzyp 15 Liść pokrzywy 20 Tasznik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki.owoc 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pić rano na czczo l filiżankę. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.Zestaw II Koper włoski 30 Nasiona koperku 35 Korzeń lukrecji 35 l łyżeczkę ziół na l filiżankę wody. Zestaw III Skrzyp 15 Ruta 15 Fiołek polny 15 Skrzyp 15 Wilżyna ciernista 15 Piwonia biała 10 Kolendra .skurcze Zestaw I Korzeń fiołka polnego 20 Korzeń piwonii białej 20 Korzeń wilżyny 20 Skrzyp 20 Kolendra 10 Lilia wodna biała 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Mącznica 30 Liść brzozy 30 Lubczyk . naparzyć. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Pęcherz moczowy . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw V Babimor 30 159 . rozdzielonej na 3 porcje dziennie.

Ponadto leczyć miejscowo. Piasek moczowy Zestaw I Wilżyna ciernista 50 Nawłoć pospolita 20 Rzepik 15 Lubczyk 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pęcherzyca ropna Zestaw I Bratek polny 25 Tasznik 40 Pomornik 10 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. Ponadto leczyć miejscowo. Pęcherz . Zestaw II Jałowiec 50 Pokrzywa 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Liść brzozy 30 Korzeń lubczyku 30 Jagoda jałowca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 14 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 15 Kwiat dziurawca 20 Liść jeżyny 35 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Lubczyk 30 Wilżyna ciernista 30 Lukrecja 20 160 .nowotwór Kwiat lipy 15 Bez . W przypadku zapalenia nerek podawać herbatę bez jagód jałowca.

Wskazana jest operacja. Pokrzywka Zestaw I Krwawnik 35 Kwiat lipy 30 Jałowiec 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. Zestaw II Boża trawa 50 Rumianek 25 161 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. dzieciom dajemy pić co godzinę 1/2 łyżki odwaru z orlików. W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Polipy nosa Zestaw I Boża trawa 35 Skrzyp 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Jagoda jałowca 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Sposób przyrządzania: 1/2 łyżki stołowej zalać l filiżanką wrzącej wody. Plamy żółte i piegi Usuwamy myjąc twarz sokiem wyciskanym z lilii. Zestaw II Pokrzywa 50 Jałowiec 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Plamy na twarzy Smarujemy na noc dojrzałymi truskawkami. Zioła pić 21 dni. Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Poty .Tysiącznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Postrzał lędźwiowy Zestaw I (środek napotny) Korzeń dzięgla 10 Rumianek 15 Kwiat lipy 10 Kwiat bzu czarnego 15 Dziewanna 20 Jałowiec 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.środki napotne Zestaw I Jagoda jałowca 50 Nasiona pietruszki 25 Korzeń wilżyny ciernistej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Porost włosów Smarować i nacierać skórę głowy sokiem z czosnku albo: sokiem z korzeni tataraku albo: nalewką spirytusową z pokrzyw (kilka dni moczyć pokrzywę w spirytusie) albo: zmywać głowę odwarem (gotować 10 min. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano na czczo l filiżankę odwaru. 162 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Zestaw II (środek napotny) Boża trawa 25 Kwiat lipy 25 Pokrzywa 25 Nostrzyk złoty 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.) z korzenia łopianu Zestaw Kminek 30 Anyżek 30 Tatarak 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Wskazana jest operacja. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

kwiat 20 Kwiat lipy 10 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Arcydzięgiel 40 Rumianek 30 Dziewanna 15 Bobrek trójlistny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek przed poceniem. Zestaw VI Anyżek 20 Krwawnik 40 Bez . Zestaw IV Kwiat lipy 30 Krwawnik 25 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek przed snem. Zestaw V Kwiat lipy 10 Bez . Próchnica zębów Zestaw I Warzęcha 35 Kora dębu 35 Nostrzyk 30 163 . Nie podawać naparu przy gorączce.Zestaw II Kwiat bzu czarnego 50 Kwiat lipy 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać naparu przy gorączce. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek przed spaniem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.kwiat 25 Dziewanna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 Szałwia 20 Piołun 20 Krwawnik 20 Pokrzywa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

Półpasiec Zestaw I Szałwia 25 Rumianek 10 Kora dębu 20 Nostrzyk złoty 35 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Jałowiec 35 Boża trawa 35 Słoma owsiana 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.kwiat 35 Jałowiec 35 Ziele lnu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Puchlina brzuszna Zestaw I Bez .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Skrzyp 50 Warzęcha wodna 35 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić do ustąpienia choroby. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wskazane leczenie u dentysty. Zestaw III Korzeń sarsaparylanowy 40 Pierwiosnek 35 Kora dębu 15 Korzeń łopianu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wskazane leczenie u dentysty. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. 164 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Puchlina wodna Zestaw I Korzeń hebdu 25 Skrzyp 25 Rozmaryn 15 Pokrzywa 15 Podbiał 10 Korzeń pietruszki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Hebd 20 Głóg . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 20 Rozmaryn 15 Tasznik 15 Ziele świętojańskie 15 Jagoda czarna 10 Ziele nawłoci 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Rany Zestaw I Skrzyp 25 Rumianek 25 165 . Pić bez cukru. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Zestaw II Liść brzozy 30 Skrzyp 20 Jagoda jałowca 20 Liść mącznicy 20 Biedrzeniec 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek. Puchlina opłucnej (woda w worku płucnym) Lubczyk 10 Korzeń słodkogórzy 35 Wilżyna ciernista 20 Jałowiec 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki.

Ponadto ranę opatrzyć i leczyć miejscowo. Nagniotki Przykładać kawałki surowej cebuli albo.kwiat 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. pić kieliszek wywaru szałwii zmieszanej z moszczem winnym. Zestaw II Tysiącznik 15 Krwawnik 35 Bluszczyk kurdybanek 15 Bobrek trójlistny 35 Zioła zagotować w 1/21 wody.kwiat 35 Kora dębu 20 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw V Co 2 godz. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. kawałki świeżej cytryny albo. 166 . Zestaw IV Bez .pocenie Zestaw I (kąpiele słoneczne) Kora dębu 100 Zestaw II (kąpiele słoneczne) Kora brzozy 100 Zestaw III Pomornik górny 5 Szałwia 30 Szkłak .Boża trawa 25 Pomornik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. w ciepłym odwarze maczać chustkę lnianą.kwiat 15 Podróżnik 35 Pierwiosnek biały 15 Korzeń dębu 20 Koper 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ręce . wykręcić i przykładać na miejscu bolące bez okładu suchego na wierzchu. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Kora kruszyny 20 167 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Róża i środki napotne Zewnętrzne okłady z naparu ziół: Siemię lniane 20 Szałwia 20 Ślaz dziki 15 Ziele świętojańskie 15 Kwiat lawendy 15 Rozmaryn 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy podrażnieniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.kąpać nogi kilka razy dziennie w odwarze z korzenia liliowego. gotowanego w winie po 3dniowym naciąganiu. Stosować ostrożnie z uwagi na obecność szkłaka. Różyczka Zestaw I Krwawnik 30 Liść maliny 30 Czarcikęs 20 Kwiat lipy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Krwawnik 20 Rumianek 20 Owoc szkłaku 20 Koper włoski 20 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy po 1/2 filiżanki kilka razy dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Środek napotny. Rumień (zaczerwienienie) nosa Zestaw I Boża trawa 35 Jałowiec 35 Pietruszka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Rwa twarzowa Zestaw l Kwiat bzu czarnego 10 Kwiat lipy 15 Rzepik 10 Arcydzięgiel 15 Rumianek 10 Dziewanna 15 168 .kwiat 10 Kwiat akacji 10 Anyżek 5 Koper 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy podrażnieniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw III Bluszczyk kurdybanek 20 Wilżyna ciernista 20 Liść topoli czarnej 20 Wrotycz 20 Szczaw zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Rwa kulszowa (ischias) Zestaw I Bluszczyk kurdybanek 20 Wilżyna ciernista 20 Ślazówka 20 Wrotycz 20 Szczaw zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Dziewanna 30 Krwawnik 20 Tasznik 25 Podróżnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 6 tygodni.Liść tarniny 20 Liść senesu 20 Kwiat lipy 10 Bez .

Rzeżączka ostra Ślazówka 35 Ziele świętojańskie 35 Jagoda jałowca 15 Korzeń łopianu 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 15 169 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 2-3 filiżanki przed poceniem. Schudnięcie Krwawnik 30 Kozłek lekarski 35 Pierwiosnek biały 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek przed poceniem. Środek napotny. Zestaw II Rumianek 20 Anyżek 15 Kozłek lekarski 35 Krwawnik 15 Kruszyna . Sen . Nie podawać przy podrażnieniu nerek.Bobrek trójlistny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Środek napotny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.niepokój Zestaw I Rumianek 15 Krwawnik 20 Mięta pieprzowa 15 Tysiącznik 15 Piołun 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Jagoda jałowca 50 Skrzyp 20 Siemię pietruszki 15 Korzeń wilżyny ciernistej 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy odwar do oczu rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy odwar do oczu rano i wieczorem. Zestaw II Ruta murowa 50 Mniszek lekarski 25 Płatki róży białej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Liść maliny 30 Mniszek lekarski 20 Liść orzecha włoskiego 20 Liść róży białej 10 Korzeń drzewianki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować 12 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki. Spojówki oczne . Napar pić przed snem.zapalenie Zestaw I Świetlik łąkowy 40 Babka lancetowata 30 Koper włoski 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy ten odwar po kilka kropli rano i wieczorem. Zestaw IV Koper włoski 30 Kminek 30 Anyżek 20 Kozłek lekarski 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Stłuczenia – okłady Zestaw I Hyzop lekarski 20 Szanta zwyczajna 20 Macierzanka 10 170 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń tataraku 50 Jagoda jałowca 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

171 . Nie podawać przy zapaleniu nerek.Lebiodka 15 Ruta 15 Szałwia 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Zestaw II Kozłek lekarski 20 Rumianek 20 Liść maliny 30 Jałowiec 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Nie podawać przy zapaleniu nerek.ciepłą okładamy chore części ciała.ciepłą okładamy chore części dała. System nerwowy (osłabienie) Zestaw I Lubczyk . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Zestaw III Rumianek 10 Hyzoplek 20 Szanta zwyczajna 15 Lebiodka 10 Ruta 10 Szałwia 10 Orliki białe 10 Dziewięciornik 10 Pomornik 5 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch.korzeń 20 Mięta wodna 15 Kwiat lipy 20 Przełącznik 15 Pietruszka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Główka maku polnego 60 Perz 15 Kwiat bzu 15 Rumianek 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.ciepłą okładamy chore części ciała. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

172 . Zestaw V Liść senesu 40 Kwiat bzu 30 Anyż 15 Koper włoski 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek rano i wieczorem. Zestaw IV Aloes 100 Miarką jest ilość mieszcząca się na końcu noża. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy do 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Kora kruszyny 25 Liść tarniny 25 Liść senesu 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 5 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy do 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości do 3 filiżanek dziennie. po naciąganiu kilkugodzinnym pijemy 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw II Kora kruszyny 100 5 g zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VII Senes 35 Kora kruszyny 35 Sporysz 15 Anyżek .Środki przeczyszczające (silne) Zestaw I Jagoda szkłaka 100 Zioła zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat Słodkogórza 5 l łyżkę stołową ziół ziół poddajemy działaniu zimnej (nie gorącej) wody. Zestaw VI Liść senesu 35 Korzeń lukrecji 35 Koper włoski 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. należy kurację powtórzyć dopiero po upływie 4-5 tygodni. Świerzb Zaleca się smarowanie balsamem peruwiańskim albo: zmywanie chorych miejsc odwarem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. roztarte i zmieszane z sokiem przecedzonych borówek. Jeśli skutek zupełny nie nastąpił. Ponadto można nim zmywać chore miejsca.Środek wykrztuśny Miodunka leśna 25 Rzepik 15 Korzeń fiołka polnego 20 Szałwia 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Kwiat wrotyczu 60 Liść senesu 40 173 . Tasiemiec Ziarna dyni obrane ze skórki. Zioła tą podajemy do picia na czczo przez 3 dni w ilości l filiżanki. Zestaw I Wrotycz 50 Jemioła 26 Liść brzozy 25 5 g ziół naparzyć w 1/4 l wody wrzącej: po 10-minutowym naciąganiu przecedzić i pić 2 razy dziennie przez 2 dni (20 g wystarcza zatem na l kurację). po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 4 filiżanek dziennie. Zestaw II Jałowiec 25 Kokorycz żółta 25 Bratek polny 15 Rozmaryn 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 2 godzinach następną. sporządzonym z 20 g igieł jodły na 1 l wody. Zestaw I Pokrzywa 25 Szałwia 25 Tysiącznik 25 Piołun 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

można kurację powtórzyć dopiero po upływie 4-5 tygodni. Zestaw II Goryczka żółta 20 Skórka pomarańczowa 20 Kolendra . po 10-minutowym naciąganiu przecedzić i wypić na raz.owoc 20 Kwiat lawendy 20 Storczyk biały 20 174 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Trądzik Drewno oliwkowe 20 Drewno jałowca 20 Korzeń sasafrasowy 10 Wilżyna ciernista 10 Korzeń łopianu 10 Łopian 10 Drewno sandałowe 10Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. O ile zupełny skutek nie nastąpił.5 łyżki stołowej) ziół naparzyć w 1/4 l wody wrzącej. Zestaw I Dziewanna 30 Storczyk biały 30 Krwawnik 25 Ruta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Udar słoneczny Chorego przenieść w cieniste miejsce. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. podać mu świeżej wody. Udar mózgu (apopleksja) Kwiat pomornika 20 Storczyk biały 20 Tasznik 5 Szałwia 15 Krwawnik 20 Rozmaryn 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.25 g (2.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę z cukrem i cytryną po l filiżance kilka razy dziennie. Zestaw III Ruta 10 Storczyk biały 10 Melisa 10 Przetacznik 20 Kwiat lipy 10 Fiołek polny 15 Rumianek 15 Kozłek lekarski 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. zrobić przerwę 7 dni i znowu 9 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw V Przetacznik 20 Malina 20 Lawenda 20 Jeżyna ciernista 20 Ruta 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać herbaty kobietom w ciąży. Zestaw VI Piołun 40 Przetacznik 40 Pierwiosnek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 175 . albo mięty wodnej (patrz: okłady przy świeżych ranach). Zestaw IV Kozłek 20 Rozmaryn 15 Rumianek 20 Storczyk biały 15 Babka lancetowata 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ukąszenia przez owady Okładać zranione miejsce roztartymi liśćmi babki lancetowatej. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. albo pietruszki.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 9 dni.

Wągry Zestaw I Tarnina . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i przemywamy pochwę. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Rumianek 25 Liść wiązu 25 Liść orzecha 25 Liść szałwii 15 Kora dębu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Ukąszenie przez psa 2 lub 3 łyżeczki soku wyciśniętego z babki lancetowatej zmieszać z mlekiem lub rosołem. Ponadto tym samym ciepłym odwarem należy przemywać pochwę. pić kilka filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Upławy białe Zestaw I Arcydzięgiel 40 Liść bazylii 20 Kozłek 20 Korzeń cykorii 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń cykorii 30 Korzeń perzu 30 Mniszek 15 Siemię kopru 15 Liść maliny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wargi bolące Okładać odwarem z liści czepca.kwiat 10 Tasznik 40 Marzanka wonna 20 Storczyk biały 10 Korzeń kopru 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. 176 .

Zestaw II Mniszek lekarski 25 Szanta biała 25 Korzeń cykorii 10 Ruta ogrodowa 10 Ziele jaskółcze 10 Koszyczek rumianku 10 Nagietek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Wątroba – obrzęk Zestaw I Rzepik 20 Mniszek lekarski 15 Szczaw zwyczajny 15 Ziele jaskółcze 10 Tysiącznik 10 Bobrek trójlistny 10 Goryczka żółta 10 Podróżnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. rozdzielonej na 3 porcje dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki. Włosy . Zioła pić 21 dni. Wskutek zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży.wypadanie w następstwie ciężkich chorób Liść jeżyny 20 Kozłek lekarski 15 Jałowiec 20 Mięta pieprzowa 10 Tatarak 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 177 . Zestaw III Mniszek lekarski 30 Chmiel 20 Nagietek 20 Orliki białe 15 Mącznica lek. rozdzielonej na 3 porcje dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l 1/2 filiżanki. 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. rozdzielonej na 3 porcje dziennie.

Wrzody śluzówki jamy ustnej Zestaw I Skrzyp 50 Szałwia 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie na 1/2 godz. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.ciepłą okładamy chore części ciała. 178 . Wrzody podudzia – okłady Korzeń łopianu 35 Glistewnik 35 Kwiat bzu 15 Centuria 15 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy miana chustkę . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.ciepłą okładamy chore części ciała. przedjedzeniem. Zestaw II Boża trawa 35 Krwawnik 35 Tatarak 20 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Liść mięty wodnej 40 Melisa 40 Rumianek 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .Wole Szanta czarna 15 Rzepik 15 Trędownik 15 Marzanka wonna 15 Kozłek lekarski 10 Melisa 5 Morszczyn 10 Janowiec 5 Ziele bukwicy 5 Goryczka żółta 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wzdęcia (wiatry) Zestaw I Rumianek 20 Anyżek 20 Kminek 10 Mięta 10 Lawenda 10 Koper włoski 10 Kozłek lekarski 10 Piołun 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Wrzodzianka Okłady z papki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie przed jedzeniem. Zestaw III Rumianek 30 Kminek 30 Liść mięty 20 Korzeń kozika 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wzmacniające zioła Kwiat lipy 30 Krwawnik 30 Korzeń cykorii 15 Bazylia 10 Kozłek lekarski 10 Korzeń rzewienia 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. otrzymanej przez zmieszanie z zimną wodą l łyżki sproszkowanych nasion bożej trawy albo: pić herbaty z bobrku trójlistnego albo: pić herbatę z kwiatu lipy. 179 . Zestaw II Lawenda 25 Liść mięty 25 Koper włoski 25 Ziarna kminku 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

liść 20 Bratek polny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Bez .Zestaw IV Kminek 30 Koper 30 Rumianek 20 Kozłek lekarski 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Wykwity na twarzy i na skórze Zestaw l Bratek polny 10 Kokorzycz żółta 10 Drewno gwajkowe 20 Drewno jałowca 10 Korzeń sasafrasowy 10 Korzeń łopianu 10 Korzeń żywokostu 5 Korzeń słodkogórzy 10 Przetacznik 10 Miesiączek mały 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podróżnik 30 Mniszek lekarski 30 Perz 30 180 . Wzrok osłabiony Świetlik łąkowy 20 Mniszek lekarski 20 Ruta murowa 20 Kozłek lekarski 15 Babka lancetowata 15 Koper włoski 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 20 Tasznik 20 Pomornik górny 20 Czernica .

ewentualnie z małymi kawałkami lodu. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę na zimno z małymi kawałkami lodu w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Wypryski Zestaw I Przetacznik 35 Jałowiec 35 Owies 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Liść jeżyny 25 Kora dębu 25 Szałwia 25 Piołun 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wymioty krwawe (żołądek) (patrz: choroby żołądka) Tasznik 40 Bodziszek cuchnący 40 Szczawik zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. 181 . Zestaw III Szyszka sosny 70 Słodkogórza 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę chłodną. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.owoc 20 Drzewianka żółta 20 Krwawnik 20 Kora wierzby 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wymioty krwawe Tasznik 20 Borówka .Kminek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

wykręcić i przykładać na miejsca bolące. Mokry okład przykrywamy chustką wełnianą. Wysypka skórna Zestaw I (środek czyszczący krew) Pierwiosnek 40 Liść orzecha 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. 182 .Wysięk w kolanie Zestaw I Kwiat pomornika 50 Szyszak świerku 50 Ciepłe okłady z odwaru l łyżki ziół. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. lampy kwarcowej itd. Zestaw II Skrzyp 30 Ziarna głogu 30 Jagoda jałowca 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. w odwarze namoczyć chustkę miana. Podawać do picia pół na pół z mlekiem obok tranu. Zestaw IV Krwawnik 25 Pierwiosnek biały 25 Anyżek 25 Liść orzecha 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II (środek przeciw zołzowym zapaleniom oczu) Mech islandzki 35 Krwawnik 35 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. naparzonej w 1/4 l wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III (środek przeciw wyrzutom skórnym na tle zołzowym) Jałowiec 30 Wilżyna ciernista 15 Korzeń sasanasu 10 Skrzyp 30 Korzeń słodkogórzy 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw VII Liść orzecha włoskiego 30 Korzeń tataraku 30 Krwawnik 20 Podbiał 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zioła pić 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Senes . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.Zestaw V Pędy świerka 20 Krwawnik 20 Dymnica 20 Bobrek trójlistny 20 Drewno jałowca 10 Korzeń tataraku 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Trędownik 30 Podbiał 20 Warzęcha wodna 20 Nagietek 10 Szczaw zwyczajny 10 Słodkogórza 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 25 Mięta pieprzowa 20 Słodkogórza 20 183 . Zaparcia Zestaw I Świeży kwiat akacji 100 15 g zalać 1/2 wrzącej wody: po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po l filiżance. Zestaw II Kora kruszyny 30 Rumianek 10 Liść mięty pieprzowej 10 Kwiat lipy 10 Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 25 Kruszyna .

W razie wystąpienia biegunki przerwać kurację. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zgaga Zestaw I Tatarak 35 Goryczka żółta 35 Koper 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 35 Kruszyna . Zestaw II Pietruszka . Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.owoc 30 Senes . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie.Psianka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zapalenie cewki moczowej Zestaw I Wilżyna ciernista 30 Prawoślaz lekarski 30 Skrzyp polny 20 Kwiat fiołka polnego 10 Korzeń piwonii białej 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 184 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Ślazówka 30 Jasnota biała 30 Głóg .kwiat 20 Wilżyna ciernista 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń łopianu 25 Liść poziomki 25 Wilżyna ciernista 25 Skrzyp polny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki na 3 razy.

Zestaw III Szałwia 30 Bukwica 10 Skrzyp polny 30 Piołun 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VIII Kora dębu 30 Słodkogórza 20 Tysiącznik 20 Szałwia 30 185 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem.owoc 10 Kolendra . Zestaw IV Oman wielki 20 Liść senesu 20 Drewno gwajakolowe 20 Lukrecja 20 Anyżek . Zestaw VI Tatarak 40 Mięta pieprzowa 20 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Zestaw VII Oman wielki 20 Mięta pieprzowa 10 Podróżnik 25 Ziele bukwicy 10 Biedrzeniec 5 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem.owoc 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Napar podajemy do picia po 2 łyżki stołowe dziennie. Zestaw V Mniszek lekarski 30 Płatki białej róży 30 Rzepik 15 Babka lancetowata 15 Biedrzeniec 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Napar podajemy do picia 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Napar podajemy do picia po 3 łyżki stołowe dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży Zioła stosować 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy.owoc 10 Kminek 10 Ruta murowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Dyptam 25 Biedrzeniec 25 Dziewięciomik 25 Korzeń arcydzięgla 20 Korzeń omanu 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Żołądka kurcze Zestaw I Rumianek 25 Skórka cytrynowa 25 Bobrek trójlistny 15 Kolendra . Zestaw IV Liść mięty 30 Skórka cytrynowa 20 Krwawnik 20 Koper włoski 10 Rzewień 10 Goryczka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 15 Krwawnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. Zioła pić 6 tygodni.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 186 . Zestaw III Goryczka żółta 15 Skórka pomarańczowa 15 Tatarak 20 Rzewień 10 Anyżek 10 Kolendra .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw III Tysiącznik 30 Bobrek trójlistny 20 Wrotycz 20 Korzeń arcydzięgla 20 Tatarak 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Korzeń kozika 50 Liść mięty 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie.Żołądek .nieżyt Zestaw I Tatarak 15 Bobrek trójlistny 15 Tysiącznik 15 Goryczka żółta 15 Drapacz lekarski 20 Piołun 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.nerwica Zestaw I Dziewięciornik 20 Biedrzeniec 20 Koper włoski 20 Melisa 20 Arcydzięgiel 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw II Bobrek trójlistny 10 Obrazki białe 30 Tatarak 30 Biedrzeniec 10 Piołun 10 Drewno jałowca Lukrecja 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Z powodu zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Żołądek . 187 .

Zestaw IV Tysiącznik 20 Skórka pomarańczowa 20 Goryczka żółta 20 Janowiec 20 Mięta pieprzowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Można podawać kobietom w ciąży. Zioła stosować 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw III Kozłek lekarski 20 Krwawnik 20 Mięta pieprzowa 20 Piołun 20 Liść bzu czarnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw II Melisa 40 Liść mięty 40 Korzeń tataraku 10 Korzeń goryczki żółtej 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. tj. 188 . po 1/2-1 filiżanki przed jedzeniem. Zestaw VI Koper 35 Srebrnik 35 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 1/2-1 filiżanki dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży. Z powodu zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Zestaw V Melisa 10 Skrzyp 25 Mięta pieprzowa 10 Podróżnik 25 Tatarak 10 Rozmaryn 10 Goryczka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie wolno podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1. Zestaw IV Koszyczek rumianku 30 Oman wielki 30 Bobrek trójlistny 20 Piołun 10 Czarcikęs 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.polna 15 189 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw III Jaskółcze ziele 25 Nagietek 25 Liść pokrzywy 20 Bławatek polny 20 Chmiel 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Koper morski 30 Lebioda . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.5 filiżanki rozdzielonej na 3 porcje dziennie.5 filiżanki rozdzielonej na 3 porcje dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę depta w ilości 1.Żółć .zastój Korzeń fiołka polnego 30 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Koper morski 25 Berberys 15 Mniszek lekarski 15 Koszyczek rumianku 15 Nagietek 15 Chaber polny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Żółtaczka Zestaw I Korzeń czarcikęsu 50 Koszyszek rumianku 20 Ruta ogrodowa 15 Orliki białe 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

190 . Zestaw VII Lipa 35 Oman wielki 20 Piołun 30 Czarcikęs 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zbadać tło choroby. Zestaw IX Korzeń fiołka polnego 20 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zbadać tło choroby. Zestaw VI Korzeń cykorii 30 Rdest ptasi 30 Ruta ogrodowa 15 Rzepik 15 Orliki białe 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Bukwica 15 Rzepik 15 Tasznik 15 Bławatek polny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zbadać przyczynę choroby. Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw VIII Ziele jaskółcze 15 Mniszek 10 Pokrzywa 10 Bławatek polny 5 Chmiel 10 Rzepik 10 Oman wielki 10 Piołun 20 Wilżyna ciernista 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

w ciepłym odwarze moczyć chustkę lnianą. dlatego zalecane jest leżenie w łóżku. Ewentualna operacja. Zaleca się leżenie. Żylaki – okłady Dziewięćsił 15 Pokrzywa 40 Ziele jaskółcze 15 Bez . Zestaw II Rumianek 40 Liść mącznicy 30 Siemię konopi 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.skrzepy Zestaw I Chmiel 30 Rumianek 35 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. wykręcić i przykładać na miejsce bolące bez okładu suchego na wierzchu. którą przykładamy do żylaków. Ważny jest spokój. 191 .kwiat 15 Tysiącznik 15 Zioła zagotować w 1/21 wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Żylaki Zestaw I Dziewięćsił 35 Kasztanowiec kwiat 35 Bez .kwiat 15 Tysiącznik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. którą przykładamy do żylaków. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i maczamy szmatę lnianą. Żyły . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i moczymy szmatę lnianą. Zestaw II Bukowiec 20 Rozmaryn 20 Pokrzywa 20 Rumianek 15 Chmiel 15 Kwiat lawendy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Astrologia jednak nie polecała noszenia bursztynu osobom urodzonym w znaku Byka. że bursztyn roztarty na proszek i połączony z olejkiem różanym pomaga przy wielu chorobach wieku dziecięcego.Bursztyn (jantar) — lecznicze złoto Bałtyku Na koniec chciałabym opowiedzieć o cudownym i tajemniczym bursztynie . a chorym podawano do picia wodę bursztynową. zalecano np. Uważał. że bursztyn zebrany przed wschodem słońca ma wielkie moce lecznicze. jeśli chora osoba 192 . że bursztyn zabezpiecza mumie przed zniszczeniem i rozkładem. aby spękane pięty wycierać sproszkowanym bursztynem utartym z olejem arachidowym. W przeszłych czasach istniał na polskiej wsi przesąd. były bardzo długo młode. Wśród wielu kamieni tylko bursztyn ma tak szerokie zastosowanie lecznicze aż do dzisiejszych czasów. aby chronił przed udarem mózgu. a Sokrates polecał noszenie bursztynu. aby sen był spokojny. Po wielu wiekach uczeni znajdowali kawałeczki bursztynu pod skórą rąk mumii egipskich. zapalenie migdałów. Jak widać. W celach leczniczych używano jasnej odmiany bursztynu. Wyrabiano z bursztynu ulubione talizmany i ozdoby. Do celów leczniczych używamy też maści i nalewki bursztynowe. ponieważ jest to cudowny lek na wiele schorzeń. Marcin Luter nosił zawsze przy sobie duży kawałek bursztynu wierząc. którzy pod poduszkę układają sznury bursztynu. aby nie chorowały. Egipcjanki lubiły się bawić kawałeczkami bursztynu . przywraca siłę zmęczonym oczom. a tak często przez nas niedoceniany. kawałki bursztynu rozkładano przy głowach koni. Dziś możemy spotkać ludzi. Co pewien czas wraca fala podziwu dla bursztynu . Do naszego kraju wędrowali kupcy z wielu krajów. o którym tak często piszę. przy chorobie wrzodowej o bardzo przewlekłym charakterze. Bursztyn może zapobiec chorobie oskrzelowej. Bursztynem bawiły się też Rzymianki uważając go za kamień wiecznej młodości. poprawia bardzo szybko słabnący wzrok. a kapłani egipscy używali bursztynu jako kadzielnic z wonnymi ziołami. Egipcjanie uważali bowiem. natomiast sproszkowany można stosować przy chorobach żołądka. Od niepamiętnych czasów było ono przedmiotem zainteresowań możnych z całego świata. gdy położy kamień bursztynowy na piersi śpiącej żony. że to pozwala mu być zdrowym i uniknąć dolegliwości żołądkowych. Grecy nazwali bursztyn elektronem i przypisywali go Słońcu. leczono nim także zwierzęta.obecnie znowu jest duże zainteresowanie złotem Bałtyku i jest on często używany w leczeniu wielu chorób. Niegdyś stajnie były bardzo często okładane bursztynem. Chorzy na serce zażywają sproszkowany bursztyn z miodem i czują się doskonale. Już w czasach Homera był znany i ceniony nie tylko jako ozdoba. przetrwały wieki różne metody stosowania bursztynu. Legenda głosi. że mąż. aby ustąpiły zawroty głowy i omdlenia. Wielki uczony medyk Pliniusz. pozna jej grzechy i niecne zamiary.złocie polskiego morza. Noszony na szyi leczy bardzo skutecznie bóle gardła. aby zdobyć ten cud Bałtyku i wywozili go w świat tak jak złoto. mimo że nie należy on do kamieni szlachetnych. również poświęcił wiele uwagi bursztynowi polecając chorym mikstury bursztynowe. a noszony przez kobietę ciężarną ułatwi poród.ponoć przywracał im siły. kadzidła bursztynowe wyciszają znerwicowany umysł i pozwalają spokojnie usnąć.

Jeśli ktoś potrafi robić świece woskowe. Ja swoją córeczkę leczyłam za radą ks.po tym okresie nalewka będzie doskonałym lekiem. aby nie było problemu z połykaniem. to nie są przesądy. zaziębienie . jak cudowny jest w działaniu noszony codziennie choćby przez jakiś czas. Szczególnie polecam tym. Aby sporządzić nalewkę bursztynową. Taką wodę pijemy 2 razy dziennie jedną szklankę. Nie wstydźcie się takich odruchów. może sam zrobić świece z odrobiną proszku bursztynowego. Potem możemy go sproszkować i używać do spalania w kadzidłach. Jeśli kamyki bursztynowe noszone jako korale lub bransoletka zmatowieją. nalewkę wcieramy też w stopy i plecy. które bardzo często chorują na oskrzela i gardło. aby małe dzieci zawsze przy sobie miały ukryty w ubrankach bursztyn. Chciałabym dodać. Przy chorobach tarczycy należy pić ją 2 razy dziennie po 21 kropli (na cukier) przez trzy miesiące. a następnie wystawić na 8 godzin na słoneczne okno. to znak. woda taka leczy też krwotoki wewnętrzne. Oto przepis na wzmocnienie i ochronę organizmu przed złotą jesienią: 50 g bursztynu. Bursztyn możemy zalewać tylko dwa razy.będzie stale nosić przy sobie jasny bursztyn. Na rozłożony wosk przed skręceniem rozsypuję bursztyn wzdłuż sznurka i skręcam uciskając. że osoba nosząca bursztyn jest poważnie chora i powinna udać się do lekarza. ale niechętnie o tym mówią. Ja robię takie świece dla siebie i swoich przyjaciół. a my już wiemy. Z pobytu nad morzem powinniśmy koniecznie wrócić do domu z bursztynem. Kobiety powinny nosić przede wszystkim bransolety na ręku i naszyjniki połączone ze srebrem. cierpią na katar i uporczywy kaszel. Trudno nasze panie przekonać. Możemy ją podawać też dzieciom od 4 roku życia. niestety polskie kobiety robią to sporadycznie. Dawniej nasze babcie bardzo pilnowały.proszę o tym pamiętać. którzy bardzo często się przeziębiają. aby poddać się badaniom wykrywającym przyczynę choroby. Jak należy stosować nalewkę bursztynową? Otóż jest wiele przepisów i podam Państwu kilka. Zażywać rano i wieczorem przed snem przez 21 dni. trzeba 100 g bursztynu zalać czystą źródlaną lub morską wodą i odstawić na 24 godziny w ciemne miejsce. Szczególnie dzieciom Bliźniętom powinniśmy wkładać do kieszonek bursztyn w okresie jesienno-zimowym. więc dla nich bursztyn jest doskonałym lekiem. Cz. 20 g rzepiku. dziś znowu są takie mamy. W trakcie leczenia zabrania się absolutnie spożywania kapusty pod żadną postacią.2 razy dziennie łyżeczkę nalewki bursztynowej dodajemy do herbaty.złotym kolorze i zalać czystą wodą. Jeśli będziemy zażywać taką miksturkę. Na drugi dzień dokładnie wypłukać bursztyn. który pomoże nam wrócić do zdrowia. wsypać do szklanego naczynia lub butelki o żółtym . Każda choroba wymaga od nas cierpliwości . 20 g lebiodki. to są odwieczne mądrości natury. 20 g macierzanki. Tak zrobiona woskowa 193 . aby się osuszył i dopiero po tym zabiegu zalać 1 l spirytusu i odstawić w miejsce nasłonecznione na 12 dni . rozłożyć na lnianym płótnie. zapobiegniemy przeziębieniom. Jeśli zechcemy zrobić nalewkę lub maść bursztynową. a dzieciom również w przeguby rączek. a Wy sami zdecydujecie. że do celów leczniczych służy jasny bursztyn w czystych kolorach. Kurację można przedłużyć nawet do roku. że astrologia przypisuje bursztyn Merkuremu. Składniki sproszkować i zażywać 2 razy dziennie l łyżeczkę przez 6 tygodni rano i wieczorem. Można też sproszkowany bursztyn zażywać z ziołami. że Merkury opiekuje się Bliźniętami. jak będziecie ją stosowali. Grypa. wkładając proszek w malutkie opłatki apteczne. co miało chronić przed chorobą i złem. W tym okresie należy też wcierać nalewkę bursztynową w okolice szyi przed snem. Najprostsze jest sporządzenie wody bursztynowej: sproszkować 50 g bursztynu. powinniśmy w okresie jesienno-zimowym zażywać sproszkowany bursztyn z łyżeczką miodu: 1 łyżeczkę miodu spadziowego ukręcić z l łyżeczką bursztynu i to połknąć popijając gorącą herbatą.5 roku i jest teraz zupełnie zdrowa. powinniśmy zawsze pamiętać. aby nie narazić się na śmieszność. aby nie chorowały. Klimuszki przez 2. które swoim pociechom wkładają bursztyn do kieszonek. Na całym świecie kobiety noszą ozdoby z bursztynu. Aby wzmocnić organizm. Działa kojąco na cały organizm.

świeca jest doskonała na oczyszczenie naszego mieszkania, usuwa bakterie i orzeźwia powietrze przed udaniem się na spoczynek napełniając pokój pięknym aromatem. Możemy też sami zrobić kadzidełko. Należy do 50 g sproszkowanego bursztynu dodać po łyżeczce krwawnika, lawendy, tataraku, kwiatu bzu czarnego i mamy cudownie pachnące kadzidło, które powinniśmy rozpalać w pokoju do tego przeznaczonym każdego wieczoru, gdy zaczną nam kaloryfery ogrzewać mieszkanie. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie wszyscy zrobią kadzidło, zalecam jednak, aby w pokoju dzieci każdego dnia rozpylać nalewkę bursztynową. Trzeba l łyżkę nalewki dodać do l szklanki wody i kilkakrotnie w ciągu dnia rozpylać, a dzieci nie będą chorować i odczuwać zmęczenia po szkole. Mam nadzieję, że zachęciłam wszystkich do używania naszego bursztynowego złota, które na całym świecie jest bardzo cenione z uwagi na swoje właściwości lecznicze.

194

Alfabetyczny wykaz roślin
Anyż - Pimpinella anisum Arcydzięgiel litwor - Archangelica officinalis Babka lancetowata - Plantago lanceoluta Berberys zwyczajny - Berberis vulgaris Bez czarny - Sambucus nigra Biedrzeniec mniejszy - Pimpinella saxifraga Bluszczyk kurdybanek - Glechoma hederacea Borówka czarna - Vaccinium myrtillus Brzoza brodawkowata - Betula verrucosa Cebula ogrodowa - Allium cepa Centuria pospolita (tysiącznik pospolity) - Centaurim minus Chmiel zwyczajny - Humulus lupulus Chrzan pospolity - Armoracia lapathifolia Cykoria podróżnik - Cichorium intybus Czarnuszka siewna - Nigella sativa Cząber ogrodowy - Satureja hortensis Dąb - Quercus Drapacz lekarski - Cnicus benedictus Dziewanna wielkokwiatowa - Verbassum densiflorum Dzięgiel leśny - Angelica silvestris Dziurawiec zwyczajny - Hypericum perforatum Estragon (bylica estragon) - Artemisia dracunculus Fiołek trójbarwny - Viola tricolor Glistnik jaskółcze ziele - Chelidonium maius Głóg - Crataegus Gorczyca biała - Sinapis alba Hyzop lekarski - Hyssopus officinalis Jałowiec pospolity - Juniperus communis Jarząb pospolity (jarzębina) - Sorbus aucuparia Jasnota biała - Lamium album Jemioła – Viscum Jeżyna - Rubus Kalina koralowa - Viburnum opulus Kasztanowiec zwyczajny - Aesculus hippocastanum Kolendra siewna - Coriandrum sativum Konopie siewne - Cannabis sativa Konwalia majowa - Convallaria maialis Koper ogrodowy - Anethumn graveolens Koper włoski - Foeniculum vulgare Kopytnik pospolity - Asarum europaeum Kozieradka - Trigonella feonum-graeum Kozłek lekarski - Valeriana officinalis Kruszyna pospolita - Rhamnus frangula

195

Krwawnik pospolity - Achillea millefolium Lawenda – Layandula Lebiodka pospolita - Origanum vulgare Len – Linum Ligustr pospolity - Ligustrum vulgare Lipa drobnolistna - Tilia cordata Lukrecja gładka - Glycyrrhiza glabra Łopian większy - Arctium lappa Macierzanka piaskowa - Thymus serpyllum Mak lekarski - Papaver somniferum Malina właściwa - Rubus idaeus Marzana barwierska - Rubia tinctorum Mięta - Mentha Miłek wiosenny - Adonis vernalis Mniszek pospolity - Taraxacum officinale Mydlnica lekarska - Saponaria officinalis Nagietek lekarski - Calendula officinalis Nasturcja - Tropaeolum Nostrzyk lekarski - Melilotus offcinalis Ogórecznik lekarski - Borago officinalis Olsza czarna - Alnus glutinosa Oman wielki - Inula helenium Papryka - Capsicum Perz właściwy - Agropyron repens Pierwiosnek lekarski - Primula veris Pietruszka zwyczajna - Petroselinum crispum Pięciornik gęsi - Potentilla anserina Pięciornik kurze ziele - Potentilla erecta Podbiał pospolity - Tussilago farfara Pokrzyk wilcza jagoda - Atropa belladonna Pokrzywa zwyczajna - Urtica dioica Połonicznik nagi - Herniaria glabra Poziomka pospolita - Fragaria vesca Przywrotnik pasterski - Alchemilla pastoralia Rdest ptasi - Polygonum aviculare Rokitnik zwyczajny - Hippophae rhamnoides Rosiczka okrągłolistna - Drosera rotundifolia Rozchodnik ostry - Sedum acre Róża pomarszczona - Rosa rugosa Rumianek pospolity - Matricaria chamomilla Ruta zwyczajna - Ruta graveolens Rzewień dłoniasty - Rheum palmatum Słonecznik zwyczajny - Helianthus annuus Sosna zwyczajna - Pinus silvestris Szafran (krokus) – Crocus Szałwia lekarska - Salvia officinalis Ślaz leśny - Malva silvestris Śliwa tarnina - Prunus spinosa Śnieżyczka przebiśnieg - Galanthus nivalis Śnieżyca wiosenna - Leocojum vernum

196

Świerk - Picea Świetlik łąkowy - Euphrasia officinalis Tasznik pospolity - Capsella bursa-pastoris Tatarak zwyczajny - Acorus calamus Topola czarna - Populus nigra Wawrzynek wilcze łyko - Dephne mezereum Wierzba biała - Salix alba Wilżyna ciernista - Ononis spinosa Wrzos zwyczajny - Calluna vulgaris Żarnowiec miotlasty - Cytisus scoparius Żywokost lekarski - Symphytum officinale

197

Nazewnictwo ludowe
Kwiaty
Bez czarny - inaczej: bzowina, hyćka, bez aptekarski, lekarski. Bławatek - inaczej: chaber, modrak, modrokwiat, modrzeniec, wasilek, wołoszek. Czarna malwa - inaczej: czarna róża, czarne kwiaty, ślazowa róża, ślaz czarny lub ogrodowy, różowy, wysoki. Dziewanna - inaczej: dziewanna lekarska. Głóg - inaczej: głożyna, głóg pospolity. Jarzębina - inaczej: jarząb pospolity, jarząbek. Jasnota biała - inaczej: pokrzywa biała, głucha, martwa. Kasztanowiec - inaczej: kasztan dziki, gorzki, pospolity. Kocanka - inaczej, kocie łapki, nieśmiertelnik piaskowy, żółty, radostka, słomianka, suche ziele, suchołuski. Koniczyna biała - inaczej: dzięcielina, koniczyna płożąca. Krwawnik - inaczej: stolist, żeniszek, złocień krwawnik. Kupalnik - inaczej: arnika górska, pomornik, tranek górski. Lawenda - inaczej: lawenda lekarska, prawdziwa, wonna. Mak polny - inaczej: maczek zajączek, maczek polny, mak dziki, lekarski, zajęczy. Mniszek lekarski - inaczej: brodawnik mieczowaty, dmuchawiec, gołębi groch, mlecz, podróżnik mieczowaty, żabi kwiat. Nagietek lekarski - inaczej: stulik, nagietek. Pierwiosnka lekarska - inaczej: kwiat paraliżowy, kwiat kluczyków. Podbiał - inaczej: boże liczko, końskie kopyto, ośla stopa. Przelot pospolity - inaczej: wełnica, żółwie ziele. Robina akacjowa - inaczej: grochodrzew, akacja biała, fałszywa. Rumian szlachetny - inaczej: rumian rzymski, włoski. Rumianek pospolity (koszyczki) - inaczej: kamelka, maruna, rumianek, marunka, rumianek apteczny, polny. Słonecznik - inaczej: słonecznik roczny, zwyczajny. Stokrotka pospolita - inaczej: stokroć trwała. Ślaz - inaczej: guziczkowe ziele, kędzierzawiec, malwa dzika, ślaz gęsi, leśny. Śliwa tarnina - inaczej: korcipka, ciarki, ciernina czarna, tarka, żarnośliwa. Więżówka - inaczej: kropidło błotne, parzydło wiązowe, tawuła błotna, łąkowa, wiązówka błotna. Wrotycz pospolity - inaczej: swojski. Wrzos zwyczajny - inaczej: wrzost.

198

Ziela
Bazylia właściwa - inaczej: bazylia anyżowa. Biedrzeniec - inaczej: biedrzeniec włoski, pimpinella. Bluszczyk kurdybanek - inaczej: kondratka, bluszcz ziemny, zimowy, obłoźnik. Bukwica zwyczajna - inaczej: lekarska, betonijka. Bylica - inaczej: boże drzewko. Bylica pospolita - inaczej: bylnik. Cząber ogrodowy - inaczej: cząber, żelazne ziele, cząber wielki. Drapacz lekarski - inaczej: chaber kleisty, czubek benedyktyński, kardobenedykt, oset lekarski, Benedykta ziele. Dymnica pospolita - inaczej: kokorczyk, polna rutka, ptasia rutka. Dziurawiec - inaczej: arlika, ziele krzyżowe, świętojańskie. Estragon - inaczej: bylica draganek, bylica estragon. Fiołek trójbarwny - inaczej: bratek. Hyzop - inaczej: izop, ziele Józefka. Janowiec barwierski - inaczej: żółciało. Jemioła pospolita - inaczej: jemioła biała, starzęśla. Komosa piżmowa - inaczej: ambrozja, herbata jezuicka, komosa amerykańska, meksykańska, wonna, ziele lebiodowe. Kopytnik pospolity z korzeniami - inaczej: narda leśna, kopyteń, kleśniec. Krwawnik pospolity - inaczej: stolist, żeniszek, złocień. Lebiodka - inaczej: duszka, macierzyca pospolita, lebiodka pospolita. Lnica pospolita - inaczej: lenek Matki Boskiej, lnianka, lniczka, lwia paszczęka, ziele nocne. Macierzanka - inaczej: dzięcielina, macierduszka włoska, cząber pospolity, duszka polna, tymianek wąskolistny, macierzanka piaskowa, pospolita, tymian macierzanka. Majeranek ogrodowy - inaczej: kiełbaśnik, lebiodka majeran. Marzanka wonna - inaczej: barwica wonna, majownik, marzanna. Miodunka - inaczej: ziele adamaszkowe, płucne, miodunka lekarska, majowa, plamista. Nawłoć pospolita - inaczej: polska mimoza, włoć, złota rózga. Nostrzyk - inaczej: nostrz, nozderek żółty, nozderek lekarski, zwyczajny. Ogórecznik lekarski - inaczej ziele barokowe, ogórkowe. Ostrożeń warzywny - inaczej: chrabust, czarcie żebro, drapacz łąkowy, oset warzywny. Pięciornik gęsi - inaczej: gęsie ziele, drabinek, srebrnik pospolity. Podróżnik - inaczej: cykoria dzika, polna, podróżnik błękitny. Potocznik - inaczej: gronka, ptasie mydło, wronie mydło, żabiak, żabie gronka, połocznik nagi, gładki. Poziewnik - inaczej: kocipysk. Przełącznik leśny - inaczej: lekarski, Weronika. Przywrotnik pasterski - inaczej: gwiazdki, gwiazdosz, nawrotnik. Rdest ptasi - inaczej: bździorst, drutowiec, świńska trawa, ptasie języczki. Rdest ostrogorzki - inaczej: pieprz wodny, rdest wodny, żabieniec, sporysz ostrogorzki. Rozchodnik ostry - inaczej: nieśmiertelnik dziki, pryszczornik. Rutwica lekarska - inaczej: kozia ruta, rutewka. Rzepik pospolity - inaczej: jabłecznik, parzydło, ziele wątrobowe. Serdecznik pospolity - inaczej: lwi ogon, lwie serce. Skrzyp - inaczej: chwoszczka, jedlinka, kocie ogonki, koński ogon, koszczka, krzemionka, przęstka, strzępka, świńskie orzechy. Szanta zwyczajna - inaczej: krzecina, szanta biała. Świetlik - inaczej: ptasie oczka, ziele świeczek, świetlik łąkowy. 199

Tasznik pospolity - inaczej, bydelnik, gryczka, kaszka, kaletka pasterska, kaletnik, tobołki pastewne. Tymianek - inaczej: macierzanka tymianu, tymian właściwy. Tysiącznik - inaczej: centuria, goryczka czerwona, tysiącznik pospolity. Uczep trójdzielny - inaczej: dwuząb, strzałki, uczep dwuzębny. Żarnowiec miotlasty - inaczej: barszczewnik, miętlica, mietlicha, janowiec miotlasty, zajęczy groch.

Liście
Babka lancetowata – inaczej: babka mniejsza, wąskolistna, języczki, języki polne, żywiec. Babka zwyczajna - inaczej: babka wiejska, baśki, skołojrza. Bobrek - inaczej: bobrowniczek, bobrek trójlistny, trójliść, koniczyna błotna, koziełek, trojan, krzyżełki. Borówka brusznica -inaczej: brusznica, borówka wczesnozielona, czerwona jagoda, głogocha. Borówka czernica - inaczej: borowina, czarna jagoda, czernica. Brzoza - inaczej: brzezina. Jeżyna - inaczej: malina czarna, czarnojagodowa, użyna, ożyna, jeżyna zwyczajna, baran. Malina - inaczej: maliniak. Mącznica - inaczej: chrościna, chruścian, chruścina jagodna, jagody niedźwiedzie, niedźwiedzie grono, mącznica garbarska. Mięta pieprzowa - inaczej: miętkiewa, mięta pieprzna. Melisa - inaczej: matecznik, pszczelnik, rojownik, miodek. Orzech włoski - inaczej: orzech królewski. Podbiał - inaczej: boże liczko, końskie kopyto, ośla stopa. Pokrzywa - inaczej: pokrzywa dwupienna lub wielka, żgajka wielka. Porzeczka czarna - inaczej: smorodina. Poziomka - inaczej: koziomki, poziomka jadalna, pospolita. Prawoślaz - inaczej: malwa prawdziwa, ślaz, topolówka lekarska. Rozmaryn - inaczej: rozmaryn lekarski, rozmarynek. Ruta - inaczej: ruta ostrowonna, ogrodowa, zielona, rutka. Szałwia - inaczej: szałwia lekarska, ogrodowa.

Kora
Chinowa kora - inaczej: kora chińska lub kora chinowca. Jesion pospolity - inaczej: wyniosły. Kalina koralowa Kasztanowiec - inaczej: kasztan dziki, gorzki, pospolity. Kondurango Kruszyna - inaczej: kruszczyna, kruszewina, szakłak kruszyna. Szakłak pospolity - inaczej: bodzieniec, jeleni głóg, szakłak ciernisty. Wierzba

200

arcydzięgiel litworu. ślaz.inaczej: pietruziele. Przestęp pospolity . pospolita.inaczej: bodzieniec. Owoce Anyż . żółta. Pietruszka . dzika. siewna. Prawoślaz . szypszyna.inaczej: pimpinella. niski. łakotne ziele. Róża . włoski. Żywokost .inaczej: andżelika. Bez czarny . wiczyna. Lukrecja .inaczej: mydelnica. Kminek . Koper włoski . żywokost czarny. róża: cierniowa. prawy.inaczej: głożyna. papryka. archangielski. mlecz. Szczaw koński . czarna jagoda.inaczej: maliniak.inaczej: nieszpułki. podróżnik błękitny. Śliwa tarnina . żgajka wielka.inaczej: dziady. mydlnica lekarska. lekarski. kwiat kluczyków.inaczej: grzechotnica. pietruziele. szakłak kruszyna. Jałowiec . bez aptekarski. korzeń anielski. Pietruszka zwyczajna . Borówka brusznica . Kruszyna . kmin polny. Mydlnica . Wilżyna . wilżina ciernista. mydłownik. karolek. Koper ogrodowy. czerwona jagoda. Kalina koralowa . Kolendra . pieprz turecki. pietruszka zwyczajna. zielony. topolówka lekarska.Korzenie Arcydzięgiel .inaczej: pieprznik.inaczej: malwa prawdziwa. Podróżnik . tarka.inaczej: kosztywał. fenkel.inaczej: kolka. Biedrzeniec . koląca. Krzyżownika cierpka . Pierwiosnka lekarska .inaczej: kobylak.inaczej: domowa. Malina . korzeń siedzeniowy. polna. podróżnik mieczowaty. mleczeń.inaczej: bez karłowaty.inaczej: lubiśnik. polna. dmuchawiec. Jarzębina . siewna. kostropacz.inaczej: kwiat paraliżowy. żabi kwiat. gołębi groch. żarnośliwa.inaczej: bzowina. oman pospolity. żywy gnat. jeleni głóg. korcipki.inaczej: ciarki. łopuch.Szyszkojagoda.inaczej: dziewiosił.inaczej: biedrzeniec. malina właściwa. szakłak ciernisty.inaczej: gencjana. Głóg . Pokrzywa zwyczajna . 201 . biedrzeniec mniejszy. czernica.inaczej: cykoria dzika. kruszewina. piersiowy. dwupienny. mydlik.inaczej: fenkuł włoski.inaczej: kalina pospolita.inaczej: słodkie drzewo. ciemię czarne.inaczej: jarząb pospolity. leśny. Pieprzowiec . korzeń indyczki wirginiańskie.inaczej: polski pieprz. koperek. lubczyk ogrodowy. Łopian większy . głóg pospolity. głogocha.inaczej: brodawnik mlekowaty.inaczej: karba. Borówka czernica . tarnina. Oman . dwupienna. lekarski. senega. łamian.inaczej: brusznica. Lubczyk .inaczej: borowina. dzięgiel. goryczka węgierska. Bez hebd . hyćka. hebd. Szakłak pospolity . kobyli szczaw.inaczej: wielka.inaczej: przestęp biały. głogowa.inaczej: kruszczyna. jarząbek. skowronkowy korzeń. Mniszek . wielki. Goryczka . kolendra siewna. domowa.

Widłak-zarodnik . Pięciornik . kurze ziele. Kozłek . ziółka islandzkie.inaczej: rabarbar.inaczej: brzezina. srebrnik drzewianka. kozłek lekarski. kosatka. tarczownik(ca) islandzki(ka). Morszczyn . goździsty. płucnica islandzka. Fasola . szuwar pęcherzykowaty. nadecznik rzeczny. fiołkowy korzeń. tatarskie ziele.inaczej: waleriana. baldrian. Rzewień .inaczej: karagon islandzki. żywy proszek. Kukurydza znamię (wąsy) . obrost. właściwy. Pieprz . kołtun. Jana. choina.Kłącza Kosaciec .inaczej: szabel tyczkowy.inaczej: chojar. włóczęga. morszczyn pęcherzykowaty. kalmus.w składzie mieszanek ogólnie tonizujących.inaczej: koński ząb. Topola . szuwar. Turzyca . pas św. piersiowy porost. mech górski. siarka roślinna. tatarczuch. Tatarak . sokora. wodny.inaczej: perz biały. swarzybaba.inaczej. Sosna . kurzy ślad. widłak babimor. Inne Chmielowe gruczoły .inaczej: turzyca piaskowa. chojka. Porost islandzki . sokorzyna. łabuzia.inaczej: morskorost. szablak.inaczej: badziaga. Gołąbka słodkowodna . 202 . porost morski.inaczej: ajer.inaczej: dąbrówka.Naowocnia . mieczyk. Pączki Brzoza .inaczej: jasiokr.inaczej: babi mur.

Warszawa 1958. Historia Zielarstwa. Marta Leśnicka (Marta T. Z. Kuchowicz. M. Zielnik. Głóg. J. Gore. J. Leki i gusła w dawnej wsi. LSW. KALENDARZ – MUDRY. wyd. Ziemia na krawędzi. St. Warszawa 1985. Ziołolecznictwo. Gawędy o drzewach. Bezwiedne Tradycje ludzkości. Kuźnicka. PZWL.. Herschel. Gawęda) opublikowała następujące książki: Żywa Woda – Zioła. Zielnik lekarski. Müller. PZWL. Warszawa 1898. J. Szymon Syreius. Anno D. Woda Żywa i Martwa. Płock 1986. Buyer. Nasze Zioła lekarskie.J. Ochorowicz. Czarnowski. M. Muszyński. Zioła lecznicze. Wyd. Biegański. B. J.BIBLIOGRAFIA G. K. Zioła i choroby. W obronie ziół leczniczych. Zielarstwo Astrologiczne. Drukarz 1995. Warszawa 1983. Warszawa 1985. Baralkiewicz. Klimuszko. Pegaz 1994. A. 203 . wyd. Medycyna ludowa. Muszyński. Ulm 1860 J. Bydgoszcz 1983. Warszawa 1954. Kraków 1950. Kraków. Poznań 1984. ETMOS 1996. Arcta 1924. Dziak. Warszawa 1926.W. wyd. Ziółkowska. Al. A. LOTOS. Warszawa 1983. Moje widzenie świata. Berlin 1905. Kraków 1912. 1613. PZWL. Kraków 1936. Roślinne leki ludowe. Horoskop zdrowia. Wydawnictwo A. Mikroelementy w naszym pożywieniu. F.

Projekt okładki i strony tytułowej Jerzy Kępkiewicz Redaktor Ewa Tarka-Huczek Redaktor techniczny Anna Wardzała Korektor Marta Cichońska ISBN 83-202-0798-3 © Copyright by Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1990 .

.............................145 V...............78 Myśli przed półką na przyprawy .................................. Kącik zielarski w mieszkaniu i na balkonie..................39 Plan ogródka...........................................................................162 Zioła dla włosów .60 III.......... Zielarska książka kucharska ....42 Rozmnażanie ziół ............................................................... 77 Zielone przyprawy o każdej porze roku ................................................................................................82 Indeks rzeczowy potraw.........................................................................46 Nawożenie upraw zielarskich................................................ Ogródek zielarski ..................154 Ziołowa pielęgnacja oczu......... 39 Wybór miejsca....................................67 Świeże zioła w zimie (pędzenie roślin przyprawowych) ............................55 Prace pielęgnacyjne w uprawie ziół ......... Zioła dla urody .7 II...60 Zbiór i utrwalanie surowców zielarskich....................................... 67 Jak uprawiać zioła w doniczkach i skrzynkach? .......................58 Najgroźniejsze choroby i szkodniki ................................................................................................................................................Spis treści I.................80 Przepisy dla smakoszów.................................................. 153 Ziołowa pielęgnacja skóry...........40 Przygotowanie gleby ............................................................................................................... Najczęściej używane zioła (50 gatunków ziół uprawianych i dziko rosnących) ............74 IV...........................163 5 .................................................

..........189 Barwniki roślinne..................................................................................... czyli jak przyrządzać zioła..................189 .................. Domowa apteczka ziołowa ............................................... 187 Zioła przeciw owadom............................................187 Mieszanki zapachowe ziół i przypraw zwane „pot-pourri”.VI....................................................................................................................180 VII........................................................................................................................................ Inne zastosowanie ziół i przypraw w gospodarstwie domowym .......................188 Kadzidła i świece ziołowe....................174 Różne postaci leku roślinnego................169 Gotowe mieszanki ziołowe .......... 169 Jakie zioła na jakie dolegliwości? (wykaz surowców zielarskich stosowanych na najbardziej znane dolegliwości) .........................

5 m. głównie spotykana bywa w Tatrach (Dolina Litworowa po stronie słowackiej) i w Sudetach . Najczęściej używane zioła (50 gatunków ziół uprawianych i dziko rosnących) Arcydzięgiel lekarski (arcydzięgiel litwor) Roślina dwuletnia. później -kroi na 2-4 części. Pod ziemią znajduje się jej krótkie. Nie jest on zbyt długi i dlatego można go łatwo wyjąć wraz z kłączem za pomocą wideł szerokozębnych (amerykańskich) lub szpadla. Następnie obcina się część nadziemną. Kwitnie w lipcu i sierpniu. 7 . korzeń szybko i dokładnie myje pod bieżącą wodą. Arcydzięgiel dobrze rośnie również na każdej glebie ogrodowej. walcowate kłącze. wprost do gruntu lub do skrzyneczek. Jego korzeń wykopuje się jesienią pierwszego roku wegetacji (przy uprawie z siewu wiosennego).w drugim roku wegetacji. a wycina je wiosną w drugim roku uprawy lub jesienią w pierwszym (przy uprawie z siewu wiosennego). Suszyć należy go w podwyższonej temperaturze (do 40°C). charakterystyczny zapach i jest miododajna. W Polsce w stanie naturalnym występuje rzadko. Najlepszym terminem siewu jest sierpień. Arcydzięgiel rosnący dziko znajduje się pod ochroną. Rozmnaża się wyłącznie z nasion. Ogonki liściowe smaży się w cukrze. Młode rośliny sadzi się w rozstawie 70 X 50 cm.I. które bardzo szybko tracą zdolność kiełkowania.nad brzegami rzek i potoków. Rozsadę otrzymuje się jesienią tego samego roku. to znaczy tuż po zbiorze nasion. które wysiewa się na rozsadniku. Ca ła roślina arcydzięgla wydziela silny. Arcydzięgiel wykorzystywany jest w całości. a następnie kroi na 1-2-centymetrowe odcinki. Nasiona arcydzięgla przeznaczone do siewu zbiera się na przełomie sierpnia i września . wyrastająca do wysokości 2. Ucina się je u nasady. od którego odchodzą liczne korzenie. gdy nie są jeszcze włókniste.

przy drogach. Bazylia pospolita Roślina jednoroczna osiągająca wysokość 30-40 cm. Babka lancetowata i babka zwyczajna Rośliny wieloletnie. miedzy innymi słynnej góralskiej „litworówki”. który pije się po 1/2 szklanki 2-4 razy dziennie jako lek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego. Stosowany bywa również do wyrobu wódek gatunkowych. Zrywa się je wraz z ogonkami tuż przy ziemi i następnie suszy. sałatek i sosów. Surowcem zielarskim są liście zbierane w czasie kwitnienia. Kwitnie w lipcu i sierpniu.olejek arcydzięglowy ma działanie uspokajające.wiatropędny lub przed snem . u dzieci . po posiłkach . Z 1-2 łyżek liści. Korzeń arcydzięgla używany jest jako przyprawa do ryb. osłaniający w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Najczęściej stosowaną postacią leku jest odwar ( l łyżka stołowa surowca na 1/2 szklanki wody ).jako środek żołądkowy. zalanych 2 szklankami wrzątku. ma silny balsamiczny zapach. dzięki któremu 8 . a babka zwyczajna od czerwca do jesieni. sporządza się napar. Ogonki liściowe smażone w cukrze służą do przybierania ciast i tortów oraz wchodz ą w skład bakalii do keksu. G łówny składnik surowca . miedzach. pastwiskach. Oba gatunki występują pospolicie na polach. a preparaty zawierające olejek wykorzystywane są pomocniczo przy bólach gośćcowych. Babka lancetowata kwitnie w maju i czerwcu. Liście zebrane są w różyczkę. nad brzegami wód. zaś brunatne (babka lancetowata) lub białawe (babka zwyczajna) kwiaty w kłos na długiej sztywnej łodyżce.Właściwości lecznicze korzenia arcydzięgla polegają na pobudzaniu wydzielania soków żołądkowych i zmniejszaniu nadmiernej fermentacji w przewodzie pokarmowym.jako łagodny środek wykrztuśny oraz przy nieżytach pęcherza moczowego.przy bezsenności. nerwobólach i zapaleniu korzonków nerwowych. który pije się po 1/2 szklanki: przed posiłkami .

rybnych. Świeże listki dodaje się do zimnych sosów. kanapek. pozostawiając owoce o barwie naturalnej . które można wysiewać wprost do gruntu w połowie maja albo do doniczek w mieszkaniu na pocz ątku kwietnia. dlatego też berberys bywa niekiedy nazywany „polską cytryną".5 m wysokości. Zawierają one duże ilości witaminy C (kwasu askorbinowego) i łatwo przyswajalnych kwasów organicznych. Berberys zwyczajny Krzew osiągający do 1. sięgając aż po Kaukaz. Owoce w trakcie suszenia mają skłonność do czernienia. Jagody berberysu zrywa się bez szypułek i suszy w podwyższonej temperaturze. Krzew pokryty jest cierniami. marmolady oraz galaretki. Złocistożółte kwiaty wydzielają silną woń. warzywnych i pizzy. masła ziołowego. Największe zastosowanie ma bazylia jako aromatyczna. Rośnie prawie w całej Europie. trochę ostra przyprawa do potraw mięsnych. Ma działanie regulujące trawienie i wiatropędne. a obecnie w ogrodach Azji bywa sadzona w celu odstraszania mszyc. w lasach i w zaroślach. Bazylie rozmnaża się z nasion. surówek i sałatek. Bazylia udaje się na każdej glebie ogrodowej. tuż przed osiągnięciem przez nie pełnej dojrzałości. Surowcem zielarskim jest ziele bazylii zebrane w pełni kwitnienia i wysuszone. a także ma właściwości przeciwgorączkowe. Z owoców berberysu można przygotować smaczne konfitury. stosowane jest w ziołolecznictwie jako składnik mieszanek i herbatek ziołowych.dawniej wchodziła do wielu kompozycji bukietowych. Własne nasiona bazylii zbierane są na przełomie września i października. Owoce (jagody) berberysu zbiera się zwykle we wrześniu. 9 . octu ziołowego. Te sczerniałe należy odrzucić. Rośliny powinny rosnąć w rozstawie 20 X 40 cm. majonezu. Rozsadę wysadza się do ogrodu po majowych przymrozkach. Poza dużą zawartością witamin berberys przyczynia się również do zwiększenia ilości wydalanego moczu. W Polsce można go spotkać na nizinach i na przedgórzu.ciemnoczerwonej. ale musi to być miejsce nasłonecznione i osłonięte od wiatru. twarożku.

rzadziej w lasach. Biedrzeniec anyż Roślina jednoroczna osiągająca 30-50 cm wysokości. które wysiewa się wprost do gruntu w pierwszej połowie kwietnia. Owoce zawierające dość dużo witaminy C zbiera się. baldachami do dołu. suszy w cieniu. bywają stosowane jako przyprawa. Do siewu wybierane są owoce najbardziej dojrzałe. duże i ciemne. gdy lato jest ciepłe i suche. gdy są dojrzałe. Suszy się je w baldachach. Łodygi ścina się i suszy w pęczkach. Rozmnaża się z nasion (właściwie: owoców). 10 . gdy cz ęść baldachu jeszcze się nie rozwinęła. regulują one również przemianę materii. Wartościowe nasiona kiełkują po 3 tygodniach. Surowcami zielarskimi są kwiaty i owoce. owocami są fioletowoczarne jagody. Kwiaty zbiera się na początku kwitnienia lub w maju. ścinając całe baldachy. Napar z kwiatów używa się przy katarze do inhalacji. Ścina się je z 3-centymetrowym kawałkiem szypułki. które dojrzewają w sierpniu i we wrześniu. Kremowobia łe kwiaty tworzą szeroko rozłożone. marmolady i sok z owoców (bez cukru lub z bardzo małym jego dodatkiem) stosuje się przy biegunce. zebrane przed kwitnieniem. parkach. żeby zachowały żółtawobiałą barwę. stojące baldachowate kwiatostany. Kwiaty i owoce mają działanie przeciwgorączkowe i napotne oraz łagodzą chroniczne zapalenia dróg oddechowych. Powidła. a ich zbiór rozpoczyna się w momencie żółknięcia łodyg i szarzenia owoców. Uzyskanie wartościowych owoców anyżu jest możliwe tylko wtedy. spotykany w zaniedbanych ogrodach. Potem młócone są owoce. Świeże pędy. Owoce anyżu dojrzewają pod koniec sierpnia. Rośliny powinny rosnąć w rozstawie 20 X 29 cm. Nasiona anyżu można kupić w sklepach „Herbapolu" lub w aptekach pod nazwą owoc anyżu.Bez czarny Krzew kilkumetrowej wysokości. a następnie obrywa z szypułek.

Świeże owoce dobrze regulują pracę żołądka i poleca się je osobom starszym i prowadzącym siedzący tryb życia. Sadzonki kłączowe estragonu sadzi się do gruntu w kwietniu w rozstawie 11 . Z owoców można przygotowywać kompoty.kilka razy dziennie po l łyżeczce. Rośnie w lasach iglastych. Typ niemiecki. Owoce dojrzewają od końca czerwca do końca września. zielne lub przez podział rośliny matecznej.delikatny o smaku słodkim i rosyjski .ostry o smaku gorzkim.anyżówkę. które również dla osesków ma właściwości wiatropędne i rozkurczowe. wzdęciach u niemowląt oraz małych dzieci. dla dzieci . soki pitne. dżemy oraz marmolady. w przeciwieństwie do rosyjskiego. pełnowartościowego materiału siewnego. Szczególnie poleca się go przy zaparciach. bólach brzucha. Znane są dwa najczęściej spotykane typy estragonu: niemiecki . Dojrzałe owoce zbiera się i suszy w cieniu lub na słońcu. a także przyrządza na nich wódkę . U matek karmiących pobudza wydzielanie mleka. Jako przyprawa kuchenna owoce anyżu bywają dodawane do pierników. który zbiera się na przełomie sierpnia i września. na polanach. Napary i odwary z owoców stosuje się przy nieżytach przewodu pokarmowego. posypuje się nimi chleb i bułki. Bylica estragon Roślina wieloletnia o wysokości 60-150 cm.Odpowiednia pogoda jest również warunkiem uzyskania własnego. są doskonałym środkiem przy biegunce u niemowląt i dzieci. Owoc anyżu działa wykrztuśnie i wiatropędnie. Borówka czernica (czarna jagoda) Krzewinka nie przekraczająca 50 cm wysokości. wrzosowiskach i torfowiskach. dla dorosłych .3 razy dziennie po 1/2 szklanki. Stosuje się owoc anyżu w postaci odwaru z l łyżeczki owoców na l szklankę wody. nie wydaje nasion i rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie przez sadzonki kłączowe.

Chmiel zwyczajny Wieloletnia roślina pnąca. Główne składniki czynne szyszek to: olejek eteryczny. gdzie pnie się po sznurach przymocowanych do specjalnych konstrukcji. Medycyna ludowa zaleca ziele estragonu jako środek moczopędny i przeciwszkorbutowy. sosów. które zbiera się bez szypułek. ale nie są jeszcze zupełnie dojrzałe (mają barwę zielonoseledynową). Świeże listki estragonu są doskonałym dodatkiem do zielonej sałaty. Kwitnienie estragonu przypada na lipiec i sierpień. Z szyszek po wysuszeniu odsiewa się (na przykład na sicie) drugi surowiec . marynat oraz do otrzymywania octu i musztardy. Nasiona estragonu rosyjskiego można kupić wyłącznie za granicą. flawonoidy i garbniki. Sadzonki uzyskane z podziału starszych roślin sadzi się w sierpniu i wrześniu. Estragon poprawia trawienie i przyswajanie składników pokarmowych wskutek zwiększonego wydzielania soków żołądkowych. związki żywicowe. Lupulina ma te same właściwości co szyszki. surówek z pomidorów. zup. których składnikiem podstawowym jest estragon. ogórków oraz twarożku i jaj na twardo. Roślina rozmnaża się przez podział karp korzeniowych na wiosnę. Stosowany bywa również w celu zwiększenia wydzielania żółci przez wątrobę. zebrane na początku wiązania pąków kwiatowych. Niewielki dodatek ziela przy kiszeniu ogórków i kapusty nadaje im pożądaną jędrność. 12 .30 X 40 cm. pnie się oraz zwisa dookoła drzew i krzewów. zimująca w postaci karpy korzeniowej i odrastająca z niej co roku. W stanie dzikim występuje dość rzadko. Częścią użytkową jest ziele. a owocostany (szyszki chmielowe) dojrzewają we wrześniu. W kuchni ziele estragonu używane jest przede wszystkim jako ostra. Surowcem zielarskim są szyszki chmielowe. na głębokość 5-7 cm.lupulinę (gruczoły chmielowe z powierzchni owocostanów). lecz składniki występują w niej w większym stężeniu. natomiast na dużą skalę uprawiany jest w tak zwanych chmielnikach (stosuje się go przede wszystkim do wyrobu piwa). wtedy gdy osiągnęły już normalną wielkość. aromatyczna przyprawa do potraw mięsnych. Chmiel kwitnie od lipca do września.

na głębokość 0. moczopędny i żółciopędny.5 cm. rozgniata. Nasion czarnuszki używa się w lecznictwie jako środek rozkurczowy. Czarnuszka siewna Roślina jednoroczna wyrastająca do 40 cm wysokości. kopru i anyżu wchodzą w skład mieszanki polecanej karmiącym matkom. Cząber ogrodowy Roślina jednoroczna. 13 . poprawiający trawienie. W chłodniejszych rejonach kraju zaleca się uprawiać go z rozsady. w rzędy co 30 cm. bułki. jak lupulina. soku żołądkowego i śluzu w przewodzie pokarmowym. a łodygi żółknąć. paszteciki. Wraz z nasionami kminku. Wykorzystuje się nasiona czarnuszki. ponieważ łatwo pleśnieją. wydobywa z nich nasiona. Do ich zbioru przystępuje się na przełomie sierpnia i września. gdy większość mieszków zaczyna brunatnieć. Początkowy rozwój roślin jest bardzo wolny. które dojrzewają nierównomiernie. Kwitnie od lipca do października. w tym czasie należy bardzo starannie odchwaszczać uprawę. Nasiona czarnuszki wysiewa się na przełomie marca i kwietnia wprost do gruntu w rzędy co 25-30 cm. osiągająca wysokość do 40 cm. Dzięki ostremu zapachowi i smakowi czarnuszka zastępowała dawniej pieprz.Zarówno owocostany chmielu. ułatwiając trawienie i przyswajanie pokarmów przez organizm. zwiększają wydalanie moczu. Zarówno stosowane wewnętrznie. przykrywając je potem jedno-centymetrową warstwą gleby. Kwitnienie przypada na czerwiec-lipiec. dzia łają uspokajająco (zwłaszcza na sferę płciową w mózgu). a obecnie posypuje się nią chleb. Rozmnaża się przez wysiew nasion wprost do gruntu w kwietniu. jak też zewnętrznie oba surowce wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. pobudzają wydzielanie śliny. Mieszki suszy się. przeciwskurczowo (na mięśnie gładkie jelit i dróg moczowych). które trzeba jeszcze dosuszyć. Dobrze rośnie w miejscach słonecznych i osłoniętych od wiatru.

Spóźnienie się ze zbiorem powoduje duże straty. nie wytwarzający cebulek powietrznych. a rozstawa 6 X 30 cm. która składa się z pojedynczych cebulek . Napar z ziela (10 g ziela zalane l szklanką wrzątku) pije się 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki.„ząbków". nazywana powszechnie „główką". w celu uzyskania zielonego szczypioru. jako środek przeciwko owsikom. Surowiec zielarski stanowi ziele cząbru zebrane w czasie kwitnienia i wysuszone. Może być bez obawy podawany dzieciom (jeden ząbek czosnku co czwarty dzień). ponieważ główki rozpadają się na drobne ząbki. Własne nasiona cząbru można zebrać na przełomie września i października. suszyć i przechowywać. można sadzić również na przełomie marca i kwietnia. Czosnek pospolity Bylina rosnąca do wysokości 80 cm wytwarzająca cebulę. rybnych i jarzynowych. które dobrze przechowują się przez zimę. Czosnek działa bakteriobójczo. które trudno jest wybierać z ziemi. przeciwgrzybicznie. Czosnek rozmnaża się z ząbków lub cebulek powietrznych. Cebule wykopuje się wtedy. zup. grochu. ziemniaków. Głębokość sadzenia ząbków wynosi 5-8 cm. na przykład typ górski. Dzięki tym właściwościom cząber jest szeroko stosowaną przyprawą do potraw z fasoli. Wchodzi w skład pieprzu ziołowego. pobudza wydzielanie soków trawiennych. Niektóre typy czosnku. a zwłaszcza ogórków i kapusty. miażdżycy. 14 . obniża stopień cholesterolu we krwi i ciśnienie krwi. Zimą można uprawiać czosnek w doniczce. dań z jaj. twarożków.Wówczas nasiona wysiewa się w pierwszych dniach kwietnia do doniczek o średnicy 6-8 cm i taką doniczkowaną rozsadę wysadza się do gruntu po przymrozkach majowych. jako środek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego. Otarte ziele i olejek używane są jako ostra przyprawa do marynat. przeciwbakteryjny i przeciwbiegunkowy. Poleca się go także przy schorzeniach dróg oddechowych. gdy liście żółkną i szczypior załamuje się. żółciopędnie. Najlepszym terminem sadzenia jest pa ździernik lub listopad. które wytwarzają niektóre typy czosnku. bobu. moczopędny. konserw mięsnych.

Napar przygotowuje się z 15-25 g ziela oraz 2 szklanek wrz ątku i pije go 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki (dla dzieci . dodawany jest do pieczeni. drogi żółciowe i moczowe. stanach depresyjnych. żołądek. naczynia krwionośne i skórę. a także przy nocnym moczeniu się dzieci. Kwitnienie dziurawca przypada na okres od drugiej połowy czerwca do sierpnia. Dziurawiec ma wszechstronne zastosowanie. szpinak i buraczki na jarzynkę. zaburzeniach czynności wątroby.po kilka łyżeczek. naciera się nim kurczaki przed pieczeniem.po l łyżeczce). na miedzach i w lasach. macicę. wywołanych zaburzeniami czynnościowymi i urazami. Sok z czosnku stosuje się do zwalczania szkodników roślin ozdobnych ogrodowych i doniczkowych. Nasiona dziurawca wysiewa się w październiku. Własne nasiona można zebrać pod koniec września. Surowcem zielarskim jest ziele. Kwiaty fiołka ukazują się już w marcu. dla niemowląt . spotykana przy płotach. owrzodzeniu żołądka. Polecany jest przy migrenie. układ nerwowy. jelita. selera albo lubczyku. Fiołek wonny Bylina kilkucentymetrowej wysokości. 15 . Występuje powszechnie na łąkach. Dziurawiec zwyczajny Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 60 cm. oddzia ływa korzystnie na wiele organów: wątrobę. na brzegach lasów i na łąkach. objawach niepokoju. przyprawia żurek i czerwony barszcz. zieloną sałatę. dlatego bywa wykorzystywany przy ogólnym wyczerpaniu nerwowym. bardzo płytko lub zupełnie nie przykrywa się glebą. sosy. Jest najczęściej stosowany przy nieżytach żołądka (także u dzieci i niemowląt). zbierane na początku kwitnienia roślin.Czosnek jest popularną na wschodzie przyprawą do tłustych potraw mięsnych. przy drogach. Przykry zapach czosnku może być osłabiony przez natkę pietruszki. a kwitnienie trwa aż do maja. w rzędy co 40 cm. Działa uspokajająco.

kwitną w czerwcu. pije osłodzoną miodem 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki (do płukania gardła i przemywania skóry . przy różnych chorobach skóry i do przemywania twarzy. innych wędlin i mięs. kaszlu. jak i kwiaty zbierane w czasie kwitnienia roślin i wysuszone w temperaturze pokojowej. Najcz ęściej uprawia się 16 . W lecznictwie ludowym wykorzystuje się promieniowanie wywołane przez nasiona gorczycy i stosuje zewnętrznie przy bólach reumatycznych (w postaci poduszek gorczycowych wypełnionych nasionami). lipcu. czyli powlekający. marynowaniu warzyw. sierpniu. jako lek tak zwany śluzowy. przeczyszczający.Zastosowanie ma zarówno ziele. młode liście gorczycy są spożywane niekiedy jako dodatek do sałaty i kanapek. Kwitnie od czerwca do października. Gorczyca biała Roślina jednoroczna o wysokości 30-60 cm. Nasiona gorczycy sieje się w marcu. Zewnętrznie zalecane są przy zapaleniu migdałków i gardła (do płukania). Rośliny wyróżniają się szybkim wzrostem. zaburzenia trawienia. a nasiona można zbierać w lipcu. takich jak: przewlekłe stany zapalne żołądka i jelit. katarze. przy przyrządzaniu potraw z dziczyzny. Nasion używa się jako przyprawy do kiełbas. Oba surowce zalecane są przy zapaleniu gardła. Nasiona zachowują zdolność promieniowania przez cztery lata. ponieważ właściwości bakteriobójcze nasion przedłużają trwałość produktów. Wyciąg z gorczycy podaje się przy chorobach przewodu pokarmowego. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. na głębokość około l cm. zaparcia.bez słodzenia). w rzędy co 30-40 cm. Hyzop lekarski Roślina wieloletnia (podkrzew) wyrastająca do wysokości 50 cm. Świeże. ryb. przeciwzapalny. Herbatkę fiołkową przygotowuje się z 2 łyżeczek surowca i l szklanki wrzątku. Nasiona gorczycy stosowane są w chorobach przewodu pokarmowego. Syrop fiołkowy jest skutecznym środkiem na kaszel u dzieci.

wrzosowiskach. Nasiona sieje się wprost do gruntu w kwietniu w rzędy co 40 cm. poprawia apetyt. Hyzop wymaga słońca i gleby bogatej w wapń. Ziele hyzopu. do dziczyzny. do innych potraw z kapusty. Ziele i olejek hyzopu są również stosowane jako zaprawa do likierów i wina (do wermutu). pieczeń cielęca. jak zupa ziemniaczana i fasolowa. że suszone listki hyzopu są świetną przyprawą do tak zwanych mdłych potraw. pasztet. Napar z jałowca działa moczopędnie i stosuje się go przy obrzękach wywołanych niedostateczną pracą nerek. ścięte w czasie kwitnienia i wysuszone. marynat (zwłaszcza grzybów marynowanych). Nie powinno stosować się szyszkojagód jałowca przy ostrych stanach zapalnych przewodu pokarmowego ani podawać dzieciom i kobietom ciężarnym. Przyjmuje się napar z l łyżeczki owoców i l szklanki wrzątku 3 razy dziennie po łyżeczce. wzdłuż dróg. że jest często stosowaną przyprawą do bigosu. Właściwości lecznicze sprawiają. Nasiona przykrywa się centymetrową warstwą gleby. pieczeni. szyszkojagody. tzw. Napar pije się 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki. skrajach lasu. Zbioru własnych nasion dokonuje się na przełomie sierpnia i września. Kwitnienie zaczyna w drugim roku wegetacji i powtarza co roku. Surowcem leczniczym są owoce. środek poprawiający trawienie. które zbiera się jesienią i następnie suszy. wędlin.hyzop z nasion. Rozwój siewek jest początkowo powolny i w pierwszym roku roślina wytwarza jedynie pędy zielne. rosnący na terenach suchych. 17 . Zażywa się go w postaci naparu sporządzonego z l łyżki ziela i 2 szklanek wrzątku. stosowane jest jako lek przy chorobach dróg oddechowych. a starsze rośliny można również dzielić. Nieprzyjemny zapach z ust wywołany zaburzeniami trawienia można usunąć. twaróg. Jałowiec pospolity Krzew iglasty osiągający wysokość do 10 m. żując po 4 jagody jałowca dziennie. w ilości 4-6 g na 10 m2. Ostry gorzkawo-cierpki smak i silnie kamforowy zapach sprawiają. moczopędny i zmniejszający pocenie. Pobudza też wydzielanie żółci i kwasu żołądkowego.

wzdęciach oraz jako środek przeciwskurczowy. Mielone nasiona dodaje się do pierników. na głębokość 1-1. Na przełomie sierpnia i września zbiera się owoce o charakterystycznym cytrynowym zapachu. buraczków. sera. szybciej rozrastają się z chwilą wydania pędów kwiatowych. wilgotnych i żyznych. złym trawieniu. a nasiona zbiera się w lipcu. W kuchni używany jest do pieczeni (zwłaszcza schabu). Wykorzystywane są owce kminku o silnym zapachu i korzennym smaku. 18 . niezbyt wilgotnej i zasobnej w wapń. szerokość międzyrzędzi 40-50 cm. W kuchni stosuje się do marynat ze względu na właściwości bakteriobójcze. Początkowo rośliny rosną powoli. Owoce kolendry zalecane są przy schorzeniach przewodu pokarmowego: nieżytach żołądka i jelit. głębokość siewu 2-3 cm. wyrastająca do l m wysokości. Wymaga stanowiska nasłonecznionego i osłoniętego od wiatru. Rozmnaża się z nasion (właściwie: owoców). Kminek daje najwyższe plony na glebach torfowych i innych próchniczych. które wysiewa się wprost do gruntu na przełomie marca i kwietnia. Kwitnienie kminku przypada na maj-czerwiec w drugim roku uprawy.Kminek zwyczajny Roślina dwuletnia osiągająca wysokość do 100 cm. Kminek sieje się wczesną wiosną lub w sierpniu. W celach leczniczych pije się napar z l łyżki zmiażdżonych owoców kminku i l szklanki wrzątku (3 razy dziennie po l szklance). słonych paluszków i pasztecików. kiełbas. kapusty (surówki i potraw z gotowanej kapusty). które są surowcem leczniczym. wzmacnia żołądek. barszczu czerwonego i żurku. w rzędy co 40 cm. pobudza trawienie i działa przeciwskurczowo oraz mlekopędnie u karmiących matek. do posypywania chleba. biegunkach. Kolendra siewna Roślina jednoroczna. Kminek zapobiega wzdęciom.5 cm. gleby ciepłej. Kolendra kwitnie od drugiej połowy lipca do końca sierpnia. Ilość wysiewu nasion (właściwie: owoców) wynosi 10 g na 10 m2.

19 . które używa się jako łagodny środek przeciwkaszlowy. choć swym zapachem przypominają pluskwę. Koper włoski kwitnie w drugim roku wegetacji od lipca do września. ryb. Koper włoski Roślina dwuletnia w warunkach naszego klimatu (w swej ojczyźnie . zabezpieczając je przed mrozem.sosów i jaj. W pierwszym roku uprawy roślina wytwarza rozetę liści oraz korzeń zapasowy. Owoce pobudzają również wydzielanie soków żołądkowych. rozsadniku. Koper włoski wymaga gleby o odczynie obojętnym lub zasadowym. Osiąga wysokość 150 cm. to na Bliskim i Środkowym Wschodzie są często stosowaną przyprawą do zup. Napar dezynfekuje również drogi oddechowe. sałatek i sosów. Nasiona (właściwie: owoce) kopru wysiewa się w kwietniu na rozsadniku w rzędy co 25 cm. owoce kopru włoskiego bywają dodawane do pierników. a u dzieci . Napar z l łyżki stołowej owoców i l szklanki wrzątku pije się 2-3 razy dziennie po l szklance (dzieci .jest wieloletni). Wiosną drugiego roku uprawy przesadza się rośliny na miejsce stałe w rozstawie 50 X 40 cm.wiatropędny. toteż można używać go do płukania gardła i jamy ustnej. Świeże liście. Na 10 m2 wysiewa się 5 g nasion.w krajach śródziemnomorskich . Po dosuszeniu roślin osypuje się z nich nasiona. Krwawnik pospolity Bylina wyrastająca do 50-80 cm wysokości. Ziele kolendry zawiera bardzo dużo witaminy C. Jako przyprawa o smaku korzennym.5-2 cm. na głębokość 1. mięs. działają także moczopędnie i mlekopędnie (informacja ważna dla karmiących matek). Zastosowanie mają owoce kopru włoskiego. Na zimę pozostawia się rośliny na.po kilka łyżeczek). Krwawnik jest rośliną powszechnie spotykaną w naszym kraju na pastwiskach. Rośliny ścina się i suszy w przewiewnym miejscu we wrześniu. gdy dojrzeje większa część kwiatostanu.

Kwitną. 20 . Uzyskanie wartościowych nasion w naszym klimacie jest mało prawdopodobne.w rozstawie 20 X 20 cm.5 cm. Właściwości lecznicze ma ziele i kwiaty krwawnika. gdy mają 4-5 cm wysokości . Gatunek ten charakteryzuje się dużą zmiennością morfologiczną składu chemicznego. Ziele i kwiaty zawierają olej eteryczny. cholinę. Najlepszym terminem ich siewu jest jesień. Jest rozmnażana z nasion. osiągająca wysokość 30-60 cm. a także żylaków odbytu (hemoroidów). Lawenda prawdziwa Roślina wieloletnia (krzewinka). suchych łąkach. Na ogół występuje grupowo. Ponadto zwiększa nieznacznie wydzielanie żółci. Kwiaty (drobne koszyczki) mają barwę białą z odcieniem różowym i są zebrane w baldachokształtne kwiatostany. a także przeciwzapalnie (wewnętrznie i zewnętrznie). a rośliny przesadza się latem na miejsce stałe. na głębokość 1. pobudza apetyt. Rośliny kwitną od lipca do października. Suszy się je w cieniu. Kiełkują dopiero wiosną. zebrane na pocz ątku kwitnienia. w przewiewnym miejscu. rosnących w miejscach nasłonecznionych. Wykorzystuje się kwiaty lawendy. niekiedy nawet zarasta większe przestrzenie. tuż przed nadejściem pierwszych mrozów (listopad). Są też bogatym źródłem soli mineralnych. choć też możliwe w niektóre ciepłe lata. Zbiór nasion przeprowadza się pod koniec września lub na początku października. płuc. Zaleca się zbiór ziela (15-25 cm górne części pędów wraz z kwiatostanami) w okresie rozkwitu kwiatostanów tylko z roślin biało kwitnących. Nasiona wysiewa się na rozsadniku w rzędy co 30 cm. Po wysuszeniu kwiaty można osmykiwać. flawonoidy. począwszy od drugiego . wydzielanie soku żołądkowego oraz poprawia trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. gorycze. garbniki. uszkodzonych naczyń włoskowatych w błonie śluzowej przewodu pokarmowego.przydrożach.trzeciego roku wegetacji. od lipca do września. uzyskując w ten sposób drugi rodzaj surowca. działa wiatropędnie. Dzięki zawartości różnorodnych składników krwawnik oddziałuje wielokierunkowo: zmniejsza lub hamuje drobne krwawienia z.

5 cm. Napar pobudza trawienie i zwiększa wydzielanie śluzu w błonach śluzowych górnych dróg oddechowych. Ziele lebiodki zbiera się w czasie kwitnienia.Kwiat lawendy ma działanie odkażające. piaszczystych glebach. dorastająca do wysokości 100 cm. dań z jaj i ryb oraz zapiekanek. które wysiewa się wprost do gruntu w kwietniu. Jest to roślina mało wymagająca i może być uprawiana na suchych. Kwitnie od lipca do jesieni. Naparem płucze się również jamę ustną przy anginie i zapaleniu dziąseł. moczopędne. przeciwskurczowe i uspokajające. ale w miejscach słonecznych i ciepłych.do różnych zup. Rośnie dziko na słonecznych zboczach. ścinając wierzchołki roślin o niezdrewniałych łodygach. Zwykle zaparza się 2-3 pełne łyżeczki suchego ziela w 1 szklance wrzątku i pije 2-3 razy dziennie na 1/2 godziny przed posiłkiem. Nasiona lebiodki zbiera się na początku października. przeciwzapalne. Formy krótkopędowe wydają duże nasiona oleiste. wzmacniające układ nerwowy. Można nim przemywać trudno gojące się rany i stosować do kąpieli przy bólach reumatycznych i w napięciach nerwowych. Lebiodka pospolita Roślina wieloletnia. a długopędowe 21 . przy drogach. Zaleca się siew gniazdowy (3-5 nasion w jednym miejscu) na głębokość 0. Napar z kwiatów lawendy (3 łyżki kwiatów zalane 3 szklankami wrzątku) pije się 3 razy dziennie po l szklance w celu zmniejszenia nadmiernej fermentacji w jelitach i jako środek wiatropędny. Surowiec ma działanie żołądkowe. Ziele lebiodki to doskonała przyprawa kuchenna: świeże listki dodaje się do pizzy i zupy pomidorowej lub jarzynowej. suszone . Jest rozmnażana z nasion. Len zwyczajny Roślina jednoroczna osiągająca od 30 do 70 cm wysokości. w rozstawie 30 X 30 cm. brzegach lasów. przeciwskurczowe.

począwszy od drugiej połowy sierpnia. które zawiera substancje śluzowe. na głębokość l cm. Surowcem zielarskim jest wysuszony kwiatostan lipy. gdyż do rozwoju wymaga dużej ilości opadów. maści. w rozstawie rzędów 25 cm. Odpowiednim terminem zbioru jest pełnia kwitnienia. raczej równomiernie rozłożonych w czasie. stosowanych w dermatozach. Olejem lnianym niekiedy smaruje się podrażnioną skórę (głównie niemowlęcą). Ilość wysiewu nasion wynosi około l dag na 10 m2 powierzchni uprawy. Len najlepiej udaje się w klimacie wilgotnym. Właściwości lecznicze ma nasienie lnu. Rozdrobnione nasiona podane wewnętrznie działają spulchniające na masy kałowe w stanach zaparcia i powodują wypróżnienie. uprawianą z przeznaczeniem na włókno lub na nasiona. Lipa drobnolistna i lipa szerokolistna Drzewa kilkumetrowej wysokości (czasem osiągają wysokość nawet do 30 m). przede wszystkim przed silnie kwa śnym sokiem żołądkowym. b ędącej składnikiem płynów. W warunkach ogrodowych uprawa jest nieopłacalna. sadzone w parkach i przy drogach. Wyciągi wodne z nasion zawierają znaczne ilości śluzu. W Polsce len jest bardzo ważną rośliną. Napar z lipy działa napotnie i zmniejsza temperaturę przy 22 . ale ziemia pod jego uprawę musi być dobrze uprawiona i wolna od chwastów. olej tłusty. po jego wypiciu powleka on przełyk i ściany żołądka. Nasiona wysiewa się w okresie pomiędzy 20 marca i 10 kwietnia wprost do gruntu. a nasiona zbiera się.drobne nasiona i są uprawiane jako rośliny włóknodajne. długo utrzymuje się chroniąc przed związkami drażniącymi. związki białkowe. kremów i zasypki Linomag. Len kwitnie sukcesywnie w lipcu i sierpniu. fitosterole. Nie ma specjalnych wymagań co do rodzaju gleby. Stosowany zewnętrznie surowiec działa odmiękczająco i nieznacznie przeciwzapalnie (w postaci kataplazm). Poddaje się go również przetworzeniu (frakcjonowaniu) w celu uzyskania witaminy F.

Macierzanka piaskowa Krzewinka wysokości 15 cm spotykana na suchych wzgórzach.listopadzie w drugim roku wegetacji. działa też żółciopędnie. W pierwszym roku roślina tworzy rozetę liści i korzeń zapasowy. dróg moczowych i złej przemianie materii. Na wiosnę w drugim roku wegetacji przesadza się rośliny na miejsce stałe w rozstawie 50X80 cm. rozkurczowo i reguluje pracę żołądka. a rozsadę wysadza do gruntu.5-2 m wysokości. Można dodać do niego soku malinowego. sałatek. Kwitnie przez całe lato. gdy pojawią się 3-4 pierzaste liście. grypie i chorobach górnych dróg oddechowych. Kwitnienie przypada na czerwiec i lipiec. które wysiewa się na rozsadniku w sierpniu na głębokość l cm. rosołu. ponieważ liście bardzo łatwo osypują się. Uprawia się go z nasion. 23 . Działa on moczopędnie i używa się go pomocniczo w chorobach nerek. kroi na mniejsze kawa łki i suszy nawleczony na sznurek. Własne nasiona lubczyku można zbierać w sierpniu. skrajach dróg i lasów. miodu i soku cytrynowego. Najbardziej znany jest lubczyk jako przyprawa kuchenna.przeziębieniach. Lubczyk ogrodowy Roślina wieloletnia. osiągająca 1. Pije się go przy wymiotach na tle nerwowym i zawrotach głowy. Świeże lub suszone liście i wysuszone sproszkowane korzenie dodaje się do zup. drobiu i sosów. Korzeń myje się w zimnej wodzie. Surowcem leczniczym jest korzeń lubczyku. nie przewracając. który wykopuje się w październiku . Ziele ścina się na początku kwitnienia i suszy rozłożone cienką warstwą na papierze. Możliwa jest również uprawa lubczyku z rozsady i wtedy nasiona wysiewa w marcu do skrzyneczki w mieszkaniu. pastwiskach. Napar z 5 g korzeni i l szklanki wrzątku polecany jest też przy wyczerpaniu nerwowym. Napar przygotowuje się z l łyżki kwiatów i l szklanki wrzącej wody.

sierpniu. Majeranek ogrodowy Roślina jednoroczna o wysokości 30-50 cm. wzdęciach. mielone kotlety. Kąpiel przygotowuje się. Działa bakteriostatycznie i przeciwzapalnie. lecz tylko lekko ją ugniatając. W początkowym okresie majeranek rośnie bardzo wolno. pozostawiając po dwie-trzy w odległości 20 cm w rzędzie. do kąpieli wzmacniających dla dzieci. moczopędnie. na przełomie czerwca i lipca (pierwszy pokłos). w rozstawie 30X30 cm. zagotowując 200 g suchego ziela w 3-4 l wody i gdy odwar naciągnie. Nasiona majeranku zbiera się na przełomie września i października. kaszę gryczaną. kaszlu. przy stłuczeniach i ranach. Wymaga gleby zasobnej w wapń i słonecznego miejsca. Napar z l łyżki ziela i l szklanki wrzątku pije się 2 razy dziennie po 1/2 szklanki przy nieżytach dróg oddechowych. kolce. pieczenie. żurek. lub odrosty pędów bez kwiatów we wrześniu (drugi pokłos). przeciwskurczowo i wykrztuśnie. Można też wysiać nasiona w marcu do skrzyneczek w mieszkaniu w ilości l g (co wystarczy na obsadzenie 10 m2) i pikowaną rozsadę wysadzać do gruntu po majowych przymrozkach. przy zapaleniu skóry i oczu. które wysiewa się wprost do gruntu na przełomie kwietnia i maja w rowki co 30-40 cm. Odwar z l łyżki ziela i l szklanki wody podaje się przy zaburzeniach trawienia. Rozmnaża się z nasion. Ziele majeranku jest jedną z najbardziej popularnych przypraw ziołowych w kuchni polskiej. biegunce. pęcherza i chorobach wątroby. drób. zapaleniu miedniczek nerkowych. barszcz czerwony. zakwita w lipcu. przerywa się je. Używa się go do płukania gardła i jamy ustnej. rekonwalescentów i osób starszych. nie przykrywając ich ziemią. a także przy przeziębieniu. sosy. Przyprawia się nim wszelkie farsze. Gdy rośliny wzejdą. baraninę. Aromatyzuje się nim domowy smalec. odcedza się go do wanny i uzupełnia do połowy wanny wodą. Ziele majeranku zbiera się w czasie kwitnienia. 24 . grochówkę. złym trawieniu. flaki.Ziele macierzanki działa odkażająco.

Listki melisy dodane do herbaty w trakcie parzenia nadają jej cytrynowy aromat. Zalecana rozstawa wynosi 20X40 cm. Pierwszy zbiór przypada zwykle na początek czerwca. Ziele melisy działa uspokajająco. 25 . Mięta wymaga żyznej gleby. dość wilgotnej. Ma również właściwości przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne. Sadzi się całe rozłogi. majonezu. Sadzonki rozłogowe mięty pozyskuje się i wysadza wczesną wiosną od marca do kwietnia lub w sierpniu. Głębokość bruzdy wynosi 6-7 cm. Jest rozmnażana z nasion. gdyż w ogóle nie wytwarza nasion.5centymetrową warstwą podłoża. Do gruntu wysadza się rozsadę w maju. drugi . Ryby morskie naciera się świeżymi lub wysuszonymi listkami melisy w celu złagodzenia zapachu. a rzędy oddalone są od siebie o 30-40 cm.Melisa lekarska Wieloletnia roślina zielna. które dodaje się do sosów. sałatek. układając je poziomo na dnie bruzdy jeden za drugim. gdy mają 1-2 pary liści właściwych. bogatej w próchnicę i wapń. W łasne nasiona zbiera się na przełomie września i października. Rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie przez sadzonki rozłogowe.na koniec sierpnia. Surowcem leczniczym jest ziele lub liść melisy zebrane przed kwitnieniem i wysuszone. W medycynie ludowej stosowana jest jako środek przeciwwymiotny u kobiet ciężarnych oraz jako środek mlekopędny. Mięta pieprzowa Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 50-80 cm. zwłaszcza w nerwobólach i nerwicowych schorzeniach serca. wyrastająca do wysokości 30-80 cm i tworząca pod ziemią rozgałęzione kłącza. W kuchni używane są świeże i suche listki melisy. Napar z l łyżki stołowej ziela i 1-1. Wykorzystywane są liście oraz ulistnione szczyty pędów. które wysiewa się w marcu do skrzyneczek z torfem i przykrywa 0. surówek i napojów orzeźwiających.5 szklanki wrzątku należy pić 2-4 razy dziennie po 1/4 lub 1/2 szklanki. gdy minie niebezpieczeństwo ostatnich przymrozków wiosennych. Siewki pikuje się.

osiągająca wysokość 2050 cm. Napar przyrządza się z l łyżki suszonego ziela i l szklanki wrzątku i pije 2-3 razy dziennie po l szklance. W lecznictwie wykorzystuje się kwiaty języczkowe o barwie pomarańczowej (bez kielicha). Wymaga dość wilgotnej gleby i słońca. Działa bakteriobójczo i lekko przeciwbólowe oraz obniża ciśnienie krwi.do płukania jamy ustnej i gardła. chorobach wątroby i dróg żółciowych. Zakwita w czerwcu. Suszone i świeże liście mięty są doskonałym dodatkiem do baraniny. Po wysuszeniu zażywa się je (wewnętrznie) przy chorobach przewodu pokarmowego. do przemywania oczu przy zapaleniach spojówek i powiek. Mięta stosowana jest przy zaburzeniach trawienia. aby później znów obficie zakwitł. 26 . działają także uspokajająco. należy go przyciąć na wysokość 10 cm. a w łagodne zimy nie przemarza). chorobach wątroby. chorobie wrzodowej żołądka. zielonej sałaty oraz szpinaku. którym nadaje się w ten sposób orzeźwiający smak. Nasiona nagietka wysiewa się wprost do gruntu na przełomie marca i kwietnia (w następne lata wysiewa się sam.Zbioru dokonuje się dwukrotnie: na początku kwitnienia roślin (lipiec) oraz w połowie września. twarożku. Własne nasiona nagietka zbiera się sukcesywnie od lipca do października. a gdy większość kwiatów przekwitnie. Zbyt gęsto rosnące siewki przerywa się. braku apetytu. W celu przygotowania naparu należy l łyżeczkę płatków zalać l szklanką wrzątku. ryb. Zewnętrznie stosowany jest nagietek jako środek przeciwzapalny i gojący . Nagietek lekarski Jednoroczna popularna roślina ozdobna. i przy pracach w wysokiej temperaturze (w hucie). w czasie suchej. obniżają ciśnienie krwi i poprawiają pracę serca. Stosuje się ją również do płukania gardła i jamy ustnej. u nas również w czasie upałów. W gorącym klimacie napar z mięty pije się jak herbatę. stosuje się napar z tego ziela. Suszone liście mięty można dodawać do herbaty i kompotów. sałatki z pomidorów i sosu pomidorowego. po ukąszeniu przez owady i pęknięciu skóry. Pić . słonecznej pogody. wymiotach.2 razy dziennie po 1/2 szklanki.

lekko przeczyszczający i napotny. Orzech włoski Drzewo uprawiane w ogrodach. Własne nasiona ogórecznika zbiera się na początku września. cukinii. Napar przyrządza się. Kwitnienie roślin przypada na lipiec i sierpień. Do użytku wewnętrznego przygotowuje się napar z 5 g liści i l szklanki wrzątku (także w mieszance z czarnymi jagodami). poceniu się nóg i rąk (zewnętrznie). odświeżający. ogórków. najgrubsze łodygi należy odrzucić. W medycynie ludowej ziele to stosowane jest jako środek uspokajający. Używane jest przy schorzeniach jamy ustnej. zalewając 10-30 g ziela 2 szklankami wrzątku i pije po 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie. Suszone liście ogórecznika dodaje się do duszonej lub pieczonej dyni. moczopędny. żołądka i przy zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego . zapaleniu jamy ustnej i dziąseł. dorastająca do wysokości 60 cm. kabaczka. na głębokość 1-2 cm. Stosuje się je przy biegunce (wewnętrznie). gardła. dzięki dużej zawartości garbników leczą wszystkie podrażnienia błon śluzowych i skóry. a także ich ochrony przed drażniącym działaniem środków zewnętrznych. osiągające 20 m wysokości. zapaleniu spojówek. a także do innych warzyw i zapiekanek. Do użytku zewnętrznego stosowany jest odwar z 20-30 g liści i l l wody. Świeże listki są doskonałym dodatkiem do mizerii. Liście orzecha włoskiego. zbierane w czerwcu przy ładnej pogodzie.Ogórecznik lekarski Roślina jednoroczna. chłodnika i barszczu ukraińskiego oraz twarożku. Rośnie dziko jako chwast ogrodowy i stąd można uzyskać nasiona do uprawy.w celu zmniejszenia podrażnienia i przekrwienia błon śluzowych. 27 . Wykorzystuje się ziele zebrane na pocz ątku kwitnienia. Nasiona wysiewa się w kwietniu wprost do gruntu w rzędy co 40-50 cm. egzemach.

wysadza się do gruntu po ostatnich przymrozkach wiosennych. mięśniowe i nerwobóle. którą należy przygotować w skrzyneczce w mieszkaniu na bardzo dobrze nasłonecznionym parapecie okiennym. gdyż zawarta w niej kapsaicyna podrażnia skórę. Papryka rozmnaża się z rozsady. Mają one zastosowanie w kuchni jako ostra przyprawa do wielu potraw. wiele barwników karotenoidowych i flawonoidowych oraz znaczne ilości witamin. mniej znany jest termin jesienny (październik-listopad). a w ostatecznym efekcie koi bóle reumatyczne.Papryka ostra Roślina jednoroczna osiągająca 30-40 cm wysokości. Paprykę wysadzamy w rozstawie 30 X 40 cm. Często ze względu na niskie temperatury powietrza większość zawiązków opada. nie zdążą już dojrzeć przed nadejściem pierwszych przymrozków jesiennych. o wysokości około 50 cm. Owoce papryki suszy się w temperaturze około 40°C. na żyznej glebie. Owoce papryki ostrej zawierają kapsaicynę o silnie piekącym smaku. a pogoda w tym okresie (ciepło i umiarkowane opady) sprzyja zawiązaniu się owoców. ale owoce. powodując jej lokalne przekrwienie. Pietruszkę 28 . uzyskaną z siewu w połowie marca. Produkcja rozsady trwa około 8 tygodni. nawlekając na sznurek i zawieszając nad kuchnią lub na blasze w stygnącym piekarniku. Przy sprzyjającej pogodzie pierwsze owoce papryki dojrzewają już pod koniec sierpnia. Szczególnie w okresie przyjmowania się rozsady należy ją obficie podlewać. rośliny kwitną ponownie. Rozmnaża się z nasion. Pietruszka zwyczajna Roślina dwuletnia. na które papryka jest niezwykle wra żliwa. ale zazwyczaj s ą kłopoty z uzyskaniem czerwonych owoców papryki przed przymrozkami. Pochodzi z Ameryki Środkowej i dlatego może być uprawiana tylko w miejscach słonecznych i osłoniętych od wiatru. które zawiązują się w tym czasie. to jest około 15 maja. Rozsadę. Kwitnienie roślin przypada na lipiec. Jako środek leczniczy papryka stosowana jest głównie zewnętrznie. które wysiewa się na ogół na przełomie marca i kwietnia.

zasobnej w próchnicę i składniki pokarmowe.czerwcu w pogodne dni i wybiera tylko młode.są polecane przy anemii i zmęczeniu. twarożku.można z powodzeniem uprawiać na każdej glebie ogrodowej przepuszczalnej. Niewskazane jest mycie ich po zbiorze. sosów ziołowych. Zielona pietruszka jest bogatym źródłem witaminy C. lubi gleby gliniaste. Liście tnie się na mniejsze kawałki i suszy w jednej warstwie. garbników i olejków eterycznych surowiec ma działanie przeciwzapalne. 29 . kaszlu i chrypce. Kwitnie pod koniec lutego i w marcu. które wykazują słabsze działanie niż liście. zielonej sa łaty. Świeże listki to popularna przyprawa . Podbiał pospolity Wieloletnia roślina zielna o wysokości do 15 cm. jaj. wszelkich dań z mięs. Odwar przyrządzony z 1/2 łyżki pociętych liści i l szklanki wody pije się 2-4 razy dziennie po 1/2 szklanki. ściągające. Liście zbiera się w maju . nad brzegami wód. bakteriobójcze i przeciwskurczowe. ryb. przy drogach i torach kolejowych. pełzające kłącza. Nasiona pietruszki zbierane są w lipcu . Zastosowanie mają: korzeń i liście oraz owoce pietruszki. zwłaszcza wiosną. Wszystkie surowce działają moczopędnie. Stosuje się go przy nieżytach górnych dróg oddechowych.w drugim roku wegetacji. Występuje pospolicie na wilgotnych łąkach. Napar przygotowuje się z 1/2 łyżki korzenia lub z 5 g owoców oraz l szklanki wrzątku i pije po 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie. rosnące w słońcu bez plam i nie zabrudzone ziemią. Dzięki zawartości śluzów roślinnych. tworząca grube. warzyw. masła ziołowego. Surowcami leczniczymi są liście i kwiaty. w celu złagodzenia kaszlu i ułatwienia odkrztuszania. zapiekanek. Stosuje się je przy nieżytach jelit i dróg moczowych oraz kamicy nerkowej. Natkę pietruszki dodaje się do zup. rozszerzają naczynia krwionośne i łagodnie obniżają ciśnienie krwi. zwłaszcza u dzieci i ludzi starszych. rumowiskach. ziemniaków. Napar jest szkodliwy dla kobiet ciężarnych.

Napar z suszonych liści rozmarynu pobudza czynności wydzielnicze żołądka. Świeże lub suszone listki rozmarynu dodaje się do zup. kupując wyłącznie za granicą (źle kiełkują). wypadaniu włosów i łojotoku. moczo-pędnie. Po wysuszeniu liście osmykuje się z łodyg. w lasach .sierpniu. zaczynając od 1-2 łyżek. zasobną w wapń glebę. mięs oraz z grzybów. Obniża także poziom cukru we krwi i polecany jest przy cukrzycy i anemii. Sok z młodych pędów (wyciśnięty w sokowirówce) pije się przy zmęczeniu wiosennym. potraw z ryb. Rozmaryn lubi słońce i suchą. podnosi sprawność fizyczną (polecany jest dla rekonwalescentów i ludzi starszych). ma właściwości moczopędne i żółciopędne. Rozmaryn lekarski Zimozielona krzewinka osiągająca wysokość 2 m. ścinając wierzchołkowe części pędów (20-30 cm długości). na rumowiskach.na wilgotnych glebach. Napary i nalewki stosuje się do nacierania skóry głowy przy łupieżu.Pokrzywa zwyczajna Roślina wieloletnia. Rozmaryn można rozmnażać dwoma sposobami: przez wysiew nasion. Najszersze zastosowanie ma liść pokrzywy. a gdy ukorzenią się. Wodny wyciąg z liści działa przeciwbiegunkowe. uszczykuje się w celu lepszego rokrzewienia. zielonej sałaty. poprawia trawienie. lub przez sadzonki zielne. ściągające i wzmacniająco. a kończąc na 1/2 szklanki. sałatek. pobierane ze szczytów pędów roślin matecznych w lipcu . osiągająca nawet 100 cm wysokości. Stosować tę kurację należy przez dwa tygodnie. sosów. drobiu. w ogrodach. Zbiera się go od czerwca do września i suszy w ciemnym oraz przewiewnym miejscu. Zbiera się je na początku kwitnienia roślin. działa wzmacniająco. Liście rozmarynu są surowcem leczniczym. pospolicie rosnąca przy domach. Ma system korzeniowy wrażliwy na przesadzanie. 30 . Jest cennym lekiem roślinnym w zaburzeniach kr ążenia obwodowego oraz przy starczych zmianach w sercu. Sadzonki z 6-8 parami liści umieszcza się w wilgotnym piasku.

Rumianek pospolity Roślina jednoroczna.. Osiąga wysokość do 4 m. kwasy organiczne. zebrane wtedy. Owoc dzikiej róży zawiera znaczne ilości kwasu askorbinowego (witamina C). w odróżnieniu od witaminy C otrzymywanej syntetycznie. przeciery. Rumianek kwitnie w czerwcu. Wartość lecznicza owoców dzikiej róży zależy przede wszystkim od zawartości w nich witaminy C i synergistycznie działających flawonoidów. a następnie suszy (rzadziej przerabia na pastę). Róża dzika Krzew ozdobny używany jako podkładka dla szlachetnych odmian róż. Surowcem zielarskim są koszyczki rumianku. osiągająca 50 cm wysokości. Oprócz tego świeże listki rozmarynu są wspaniałym dodatkiem do mięs pieczonych na ruszcie i rożnie. pozostawiając po 2-3 rośliny co 10-15 cm. susze. syropy. Zbiera się je we wrześniu i październiku. Owoce dzikiej róży są surowcem leczniczym. Witamina C występująca w owocach dzikiej róży jest szybko wchłaniana przez nasz organizm. Nasiona zbiera się w końcu lipca. lipcu. Nasion rumianku nie należy przykrywać.Można również przyrządzić ocet rozmarynowy. ale ostatnio jest pozyskiwany z upraw. W Polsce jest rośliną pospolitą na całym obszarze. garbniki. pizzy i ryb. B. Do wyrobu konfitur i syropów wykorzystuje się również płatki kwiatów róży dzikiej. flawonoidy. dżemy. gdy bia łe płatki ułożone są 31 . ale przede wszystkim przerabia się je na koncentraty witaminowe. B„ E i K. potocznie nazywane kwiatami. wystarczy tylko lekko wgnieść je w glebę. witaminy A. Owoce dzikiej róży są wartościowym surowcem do domowego wyrobu wina. Po wykiełkowaniu przerywa się siewki. Dziko rośnie na polach. marmolady. łąkach i nieużytkach. Najlepszym terminem siewu nasion rumianku jest wrzesień (można też siać w marcu). soki pitne.

Dorosła roślina ma silnie rozgałęzioną łodygę o wysokości 30-60 cm. Rzeżucha ogrodowa Roślina jednoroczna. w chorobach tarczycy. mająca największe znaczenie lecznicze) 32 . oparzeniach słonecznych. Jej „kuzynka” rzeżucha łąkowa występuje często na wilgotnych łąkach. w tym odmiana o czarnej skórce „Murzynka". paznokcie i skórę. zielonej sa łaty. Rzodkiew czarna Warzywo o zgrubiałym. jajecznicy i innych potraw z jaj. a do zbioru liścieni i pierwszych liści właściwych przystępuje się już po 7 dniach. zapaleniu spojówek. przeciwskurczowo. kiełkują po 2 dniach. Można ją dodawać do zup (zwłaszcza pomidorowej). Nasiona rzeżuchy można również wysiewać do doniczek. ranach. Rumianek działa przeciwzapalnie. W celu przygotowania naparu należy zalać l łyżkę surowca l szklanką wrzątku (dla niemowląt . Jednak największe znaczenie ma rzeżucha jako przyprawa. rozmnażana z nasion. wiatropędnie i odkażająco. zastępuje się go sokiem cytrynowym lub śmietaną. Nasiona. Świeża rzeżucha zalecana jest przy anemii. Zewnętrznie stosuje się go w postaci okładów przy stanach zapalnych skóry. przy bólach miesiączkowych. znane jest w medycynie ludowej jako środek przeciwgośćcowy i rozkurczowy. ryb. Działa korzystnie na włosy. skrzynek balkonowych i wprost do gruntu.poziomo. ziemniaków. kulistym korzeniu. gardła i anginie. Rozmnaża się z nasion. brzegach jezior i rzek. twarożku. sosów. Napar z rumianku podaje się przy bólach żołądka i jelit.l łyżeczkę). Rzeżucha ogrodowa jest tradycyjnie uprawiana przed Wielkanocą. wysiane na mokrą watę lub ligninę na talerzyku. Uwaga: do sałatek z dodatkiem rzeżuchy nie można dodawać octu. niedoborze jodu. Ziele rzeżuchy ma działanie lecznicze. które wysiewane są w kwietniu (odmiana wczesna) lub w końcu czerwca i lipcu (odmiany późne. sałatek.

w następnych latach 33 . oczyszcza skórę i odświeża. przy odwodnieniu organizmu. przeciwskurczowo i bakteriobójczo. Dodany do kąpieli pomaga przy dolegliwościach reumatycznych. Uprawa z rozsady daje silniejsze rośliny. Sosna zwyczajna Znane drzewo leśne. pędy. które zbiera się wyłącznie z drzew ściętych od listopada do kwietnia. Stosowany jest przy schorzeniach wątroby. Siewki przerywa się. astmie i kokluszu. Rozkłada się je cienką warstwą i suszy. Pączki działają wykrztuśnie i napotnie. na głębokość l cm. przy zapaleniach dróg oddechowych. reumatyzmie. Młode pędy długości 5 cm zbiera się tuż po rozwinięciu pączków. dróg oddechowych. anemii. Lecznicze znaczenie ma korzeń rzodkwi czarnej. Napar i syrop z pączków polecany jest przy schorzeniach dróg oddechowych. Ulistnione tegoroczne ga łązki sosny długości 30 cm zbiera się wyłącznie z drzew ściętych jesienią lub zimą. osiągająca 70 cm wysokości. W zielarstwie wykorzystuje się igliwie sosny. Przyrządza się go z około 60 g igieł i l l wody. Zewnętrznie używany jest jako środek przeciwko łupieżowi i wypadaniu włosów. chorobach serca. pączki i żywicę. dla pobudzenia apetytu i wydzielania soków żołądkowych. a igliwie i pędy wykrztuśnie. Szałwia lekarska Roślina wieloletnia (krzewinka).wprost do gruntu w rzędy -co 20 cm. Jest rozmnażana z nasion. dość wilgotnym miejscu. Odwar z igliwia stosuje się do inhalacji. Najbardziej wartościowym surowcem są pączki szczytowe. także u dzieci. spożywany w postaci surówek lub soku. Pierwszego zbioru dokonuje się jesienią. Picie soku przez dłuższy czas ogólnie wzmacnia organizm. które wysiewa się w marcu w mieszkaniu lub w kwietniu wprost do gruntu. pozostawiając rośliny co 6-8 cm. z których wcześniej można zbierać surowiec. Korzenie wykopuje się w październiku i przechowuje przez zimę przesypane piaskiem w chłodnym.

rosołów. gdyż pogarszają smak liści. ale największe kępy tworzy w pełnym słońcu. wysiewając nasiona wprost do gruntu w kwietniu. Dobrze rośnie na każdej dostatecznie żyznej i wilgotnej glebie. Szczypiorek ogrodowy Bylina rosnąca do wysokości 30 cm. Szczypiorek jest dobrym źródłem prowitaminy A. fasoli. Szałwia kwitnie od maja do sierpnia (pocz ąwszy od drugiego. Właściwości lecznicze mają liście szałwii. nasiona dojrzewają we wrześniu. twarożku. Można też dzielić starsze kępki wiosną lub pod koniec lata. Kwiaty szczypiorku należy ścinać zaraz po ich ukazaniu się. Uprawiany jest powszechnie w ogrodach. złym trawieniu. zwłaszcza w okresie zimy i wczesnej wiosny. warzyw i marynat. Świeże listki szałwii wraz z listkami innych ziół można dodawać do potraw z pomidorów. żyznej. przeciwskurczowe. dziąseł. sałatek i past serowych. czasem trzeciego roku wegetacji). kaczek i gęsi). Napar z l łyżki liści i l szklanki wrzątku pije się 2-4 razy dziennie po 1/2 szklanki. Roślina ta wymaga słońca. Stosowana jest przy dolegliwościach przewodu pokarmowego (zatruciach. do ryb. Dodaje się je do tłustych mięs (baraniny. przeciwzapalne. Szczypiorek jest niezwykle popularną rośliną przyprawową. omletów. zup. znosi półcień. ściągające i przeciwpotne. chorobach skóry i przy pielęgnacji włosów. Zewnętrznie używa się jej w stanach zapalnych jamy ustnej. grochu.2-3-krotnie w sezonie wegetacyjnym. wieprzowiny. Szczypiorek uprawia się. Posiekany bywa dodawany często do wszystkich sałatek. 34 . biegunce. jajecznicy. Świeże i suszone liście szałwii są również przyprawą. gardła. omletów. ziemniaków. w rzędy co 20-30 cm. przy nadmiernym poceniu się nocą i przy nadmiernej pobudliwości nerwowej. Nasiona zbiera się na przełomie sierpnia i września. do masła ziołowego. Liście wyrastają z małych cebulek skupionych w rozrastające się z wiekiem kępy. zawsze w pocz ątkowej fazie kwitnienia. wzdęciach). Ich działanie jest antyseptyczne. zasobnej w wapń i niezbyt wilgotnej gleby.

Zewnętrznie używa się tataraku do płukania jamy ustnej i gardła przy zapaleniu śluzówki jamy ustnej oraz w stanach zapalnych gardła. Napar z kwiatów pije się przy zaparciach. Kwiaty tarniny działają moczopędnie. lasów. zalewając 1 łyżkę surowca l szklanką wrzątku i pije się go po 1/2 szklanki przed każdym większym posiłkiem. Napar z kłącza przyrządza się. to przed suszeniem należy je obrać ze skórki. zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego i nieżycie narządów rodnych. pobudza wydzielanie soku żołądkowego.Śliwa tarnina Krzew o wysokości 2-3 m. Jest uwa żany za dobry środek ogólnie wzmacniający dla rekonwalescentów. Suszy się je w piekarniku lub na blasze w temperaturze 60°C. Owoce są dodawane do kompotów. napotnie i przeczyszczające. Tatarak jest stosowany przy dolegliwościach żołądka i wątroby. Poleca się go przy zaburzeniach pracy przewodu pokarmowego na tle nerwowym. W zielarstwie wykorzystuje się kwiaty i owoce tarniny. rosnąca na brzegach stawów. rosnący często na skrajach pól. gdy są już zupełnie dojrzałe. działa wiatropędnie i hamuje rozwój bakterii. Surowcem zielarskim jest kłącze. Uzupełnieniem kuracji są kąpiele z dodatkiem odwaru z kłącza (100 g surowca na l litr wody wystarcza na pełną 35 . przy drogach. owoce natomiast. Tatarak zwyczajny Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 60-120 cm. osób starszych i wycieńczonych pracą. dolegliwościach żołądkowych i stanach zapalnych jamy ustnej. Kwiaty zbiera się w pogodne dni kwietnia i suszy. które zbiera się wiosną i po oczyszczeniu tnie na 10-20-centymetrowe kawa łki. czyli w październiku-listopadzie. Odwar z owoców stosowany jest przy przewlekłych biegunkach. a następnie suszy. Jeżeli przeznaczone jest do użytku wewnętrznego. gardła i krtani. bagnach i w lasach w podmokłych miejscach. konfitur i nalewek z innych owoców.

gardła. przy kaszlu. Tymianek właściwy Roślina wieloletnia (podkrzew). Tymianek kwitnie dopiero w drugim roku wegetacji od czerwca do września. Liście należy zrywać wtedy. W ogrodzie można wysiewać ją sukcesywnie od kwietnia do czerwca.wannę). Świeże listki dodaje się do różnych sosów. gdy rośliny osiągną 10 cm wysokości. w rozstawie 30 X 40 cm. twarożku. wyczerpaniu nerwowym. zup. Trybulę można również uprawiać w doniczkach i skrzynkach. a rozsadę wysadza się do gruntu w maju. Gdy rośliny wzejdą. Polecane jest zwłaszcza dla dzieci i osób starszych. mięs. przerywa się je co 15 cm w rzędzie. Nasiona wysiewa się do skrzyneczek na przełomie marca i kwietnia. zapobiega nadmiernej fermentacji i wzdęciom. wykrztuśnie i ściągające. Surowiec jest składnikiem mieszanek wzmacniających włosy. reumatyzmie i dolegliwościach żołądkowych zalecane są ponadto kąpiele z dodatkiem naparu z tymianku (100 g ziela zaparza się w l l wrzątku i dodaje 36 . choć możliwe jest także jego sadzonkowanie. Surowcem zielarskim jest ziele tymianku. dań z jaj. Trybula ogrodowa Roślina jednoroczną. Mają one działanie pobudzające. do sosów. astmie. gdy osiągnie 6-10 cm wysokości. kurcząt. potraw z jaj i serów. Ponadto wzmaga apetyt i ułatwia trawienie. Suszone liście we Francji są popularną przyprawą do pieczonych ryb. masła ziołowego. żeby mieć stale świeże liście. osiągająca 30 cm wysokości. do mięs i wędlin. Rozmnaża się z nasion. do farszy i kanapek. wysuszeniu . wyrastająca do 45 cm wysokości. Działa odkażająco. duszonych warzyw. chrypce. Przy kaszlu. Nasiona zbierane są w lipcu i sierpniu. zbierane na pocz ątku kwitnienia. Trybula używana jest jedynie jako przyprawa. Czasem spotyka się jej „kuzynkę" trybulę leśną jako chwast na rumowiskach i w lasach liściastych. zapaleniu oskrzeli. Stosowane jest w stanach zapalnych dróg oddechowych.

Korzeń żywokostu zawiera między innymi alantoinę (substancję ułatwiającą i przyspieszającą tworzenie się naskórka). Używa się go w małych ilościach do potraw mięsnych. a na polach uprawnych (szczególnie wilgotnych) jest uciążliwym chwastem. Żywokost lekarski Bylina osiągająca l m wysokości. ryb. ziemniaków puree. Występuje dość pospolicie na łąkach i w rowach. zapiekanek i makaronów na sposób włoski. gumy i żywice. Tymianek jest doskonałą przyprawą kuchenną o silnym aromacie.białe. Medycyna ludowa zalecała Żywokost jako środek przyspieszający gojenie się ran i zrastanie złamanych kości. zup. Napar z l łyżeczki ziela i szklanki wrzątku pije się 3 razy dziennie po 1/3 szklanki (dla niemowląt po kilka łyżeczek naparu). odmrożenia. duszonych kurczaków. egzemy oraz przy złamaniach kości. śluzy. oparzenia.do wanny wody). pizzy. kwasy organiczne. a następnie w całości suszyć. Dobrze wysuszone korzenie powinny być z zewnątrz ciemne (prawie czarne). Korzenie należy dokładnie umyć. sosów ziołowych. Surowcem leczniczym jest korzeń żywokostu. a po przełamaniu . Obecnie w lecznictwie bywa używany wyłącznie zewnętrznie w postaci okładów na rany. duszonych warzyw. owrzodzenia. Żywokost kwitnie od maja do lipca. omletów. żylaki. garbniki. wykopany jesienią lub wczesną wiosną. .

wymagają stanowisk nasłonecznionych i osłoniętych od wiatru. rzeżucha . W Polsce tradycje ogródków zielarskich nie są tak bogate. cząber. Najlepiej urządzić kącik lub ogródek zielarski przy południowej ścianie domu lub altany. tymianek .. Te. lubczyk. majeranek. by stworzyć bardziej 39 . kolendra. jak w krajach Europy południowej i zachodniej. Inne pochodzące ze słonecznych i ciepłych krajów. choć w ostatnich latach można zaobserwować wyraźny wzrost zainteresowania uprawą i stosowaniem ziół. które wywodzą się z rejonów o klimacie podobnym do naszego. Wybór miejsca Przy wyborze miejsca na kącik lub ogródek zielarski należy pamiętać o pochodzeniu poszczególnych gatunków ziół.o wysokiej kulturze ogrodniczej . lawenda.nie są wrażliwe na chłody i mogą być uprawiane nawet w miejscach zacienionych. koper włoski. Ogródek zielarski Początki ogródków i kącików zielarskich sięgają starożytności. W krajach o tradycjach zielarskich w wielu gospodarstwach wiejskich istniej ą do dziś kąciki zielarskie. W epoce odrodzenia nastąpił szczególny rozwój upraw zielarskich. rozmaryn.są bardzo wrażliwe na chłody. W średniowieczu uprawa ziół była domeną zakonników. melisa. związany z ogólnym rozwojem rolnictwa i ogrodnictwa. a w innych . jak: bazylia. na otwartej przestrzeni albo w zagospodarowanym już ogrodzie przydomowym. ogórecznik.ogródki i kąciki zielarskie zakładane są przede wszystkim w ogrodach przydomowych na przedmieściach wielkich miast.II. na przykład: estragon.

skalny ogródek zielarski. Do tego celu wykorzystuje się wiele gatunków roślin osłonowych: rośliny jednoroczne wysokie (słonecznik. wysokość sadzonych roślin powinna 40 . W pierwszym roku prowadzenia ogródka zielarskiego proponuje się uprawę tych gatunków. irga. schody ziołowe. rabata płaska na planie prostokąta. sosna górska.po kilka. rabata płaska albo wzniesiona na planie elipsy. Na rabacie okrągłej lub owalnej (płaskiej lub wzniesionej) rośliny wysokie należy sadzić w części centralnej. labirynt ziołowy. kukurydza). Rozmieszczenie poszczególnych gatunków roślin w kąciku zielarskim jest uwarunkowane cechami morfologicznymi roślin. a od północnej strony posadzić żywopłot. posiadane nasiona i sadzonki. paliki. W przypadku gdy rabata jest z jednej strony ograniczona (na przykład żywopłotem. W następnych latach pod uprawę każdego gatunku ziół można już przeznaczyć 1-3 m2 powierzchni. jak drewno (deski. rośliny jednoroczne niskie (kochia. gałęzie). Plan ogródka Rozplanowanie ogródka zielarskiego zależy od wielu czynników. a pozostałe.korzystny mikroklimat. takimi jak na przykład: wysokość i rozłożystość. W tabeli l podano zapotrzebowanie przeciętnej rodziny (4-osobowej) na zioła i ich nasiona do uprawy w ogrodzie. ligustr. Za przykłady oryginalnych rozwiązań ogródków zielarskich mogą służyć: rabata płaska na planie koła lub wzniesiona. ruchomy ogródek zielarski (zioła rosną w pojemnikach różnej wielkości i kształtów). żywotnik. szachownica ziołowa.w kierunku do brzegu rabaty. a także indywidualne upodobania użytkowników. co powinno ułatwić rozplanowanie ogródka. spośród których najważniejsze to: wielkość całkowitej powierzchni ogrodu przydomowego oraz części przeznaczonej na kącik zielarski. ukształtowanie powierzchni ogrodu. kilkanaście roślin każdego gatunku. w miarę zmniejszania się ich wysokości . tuja). folia polieetylenowa i podobne. łubin) lub rośliny wieloletnie (grab. płotem lub ścianą budynku). których nasiona lub sadzonki uda się zdobyć . jałowiec. chodnik ziołowy. Można również stosować osłony z takich materiałów.

Tabela l Zapotrzebowanie przeciętnej rodziny (4-osobowej) na zioła i ich nasiona do uprawy w ogrodzie Gatunek rośliny Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Biedrzeniec anyż Bylica estragon Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity Gorczyca biała Hyzop lekarski Kminek zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna Rozmaryn lekarski Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Szałwia lekarska Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa Tymianek właściwy Liczba roślin lub nasion 1-2 rośliny 10 g (10-20 roślin) 3-5 roślin 2 rośliny 10 g 10 g 15-30 ząbków 20-50 g 1-2 rośliny 10 g 10 g 1-2 rośliny 2-3 rośliny 2 rośliny 1-2 rośliny 10 g 3 rośliny 20 sztuk rozłogów 10 g 10 g 5 roślin 10 g 1-2 rośliny 5g 10-100 g 10-20 roślin 2 rośliny 5 roślin 5g 2-3 rośliny 41 .

kruszenie zwięzłej (zbitej) gleby pod wpływem mrozu. cegły zakopane w ziemi. Cz ęść prac wykonuje się po zbiorze plonu głównego w roku poprzedzającym uprawę ziół. zagrabienie gleby. a następne na wiosnę w roku uprawy roślin zielarskich. ponieważ chwasty. deski. kamienie. Jest to zabieg powodujący lepsze wsiąkanie wody w glebę pozostającą w ostrej skibie. Prace wiosenne w roku uprawy roślin zielarskich służą przede wszystkim odpowiedniemu spulchnieniu (wzruszeniu) gleby: zagrabienie gleby niszcz ące skorupę tworzącą się na jej powierzchni. Na pracę po zbiorze plonu głównego w roku poprzedzającym uprawę ziół składają się następujące czynności: płytkie przekopanie gleby na głębokość około 10 cm w celu przykrycia resztek pożniwnych i wzruszenia roli. takich jak: żwir. Na rysunkach podano kilka przykładów rozplanowania ogródków zielarskich. spulchnienie gleby za pomocą różnego rodzaju spulchniaczy 42 . zostają zniszczone przez mróz lub wiosną uprawkami przedsiewnymi. stare podkłady kolejowe. Ścianki pomiędzy grządkami można obsiać trawą albo wykonać z innych materiałów. przeciwdziałające zsychaniu się wierzchniej warstwy roli i utracie struktury. przykrycie resztek pożniwnych i obornika dla lepszego ich rozkładu i wykorzystania przez następne rośliny.zwiększać się od brzegu w głąb rabaty. wytępienie niektórych szkodników roślin zimujących w glebie (na przykład poczwarek). Poszczególne grządki należy tak rozplanować. poprawiające warunki wsiąkania wody i pobudzające nasiona chwastów do kiełkowania. aby dostęp do każdej z nich był łatwy. których nasiona skiełkowały jesienią na powierzchni skib. głębokie przekopanie gleby na głębokość szpadla lub wideł amerykańskich (20-25 cm). lepsze odchwaszczenie gleby. wyrównujące powierzchnię i rozkruszające grudy ziemi. płyty chodnikowe. Przygotowanie gleby Pod uprawę ziół glebę należy przygotować tak samo jak pod uprawę roślin warzywnych.

4) czarnuszka. 5) cząber ogrodowy. Gatunki wieloletnie: 3. 25) szczypiorek. 6. 18. 19. 20) rumianek. 8) kolendra. 20. 14.z kamieni polnych 43 . 8. inne . 24. uprawiany na nasiona. 23) tymianek.a. 25 Rys. 6) hyzop. 16. 14) majeranek. 24) pietruszka naciowa. 13) lubczyk. 17. 4. 22.Oznaczenia gatunków roślin zielarskich na rysunkach 1-7: 1) arcydzięgiel.12. uprawiany na zielono. 10) koper włoski. 21.9. 13. 7. 15) melisa. 23. 18) papryka ostra. Niektóre ścieżki wykonane z cegieł zakopanych w ziemi. Gatunki dwuletnie: l. 2) bazylia. 22) szałwia lekarska. b. 12) lebiodka. Gatunki jednoroczne: 2. 15. 9) koper ogrodowy . 21) rzeżucha. 11. 3) bylica estragon. 17) ogórecznik. 7) kminek. Ogródek zielarski na planie koła o średnicy co najmniej 6 m. 19) rozmaryn. 16) mięta pieprzowa. 5. 10. 11) lawenda. 1.

Poletka ograniczone krawężnikami chodnikowymi. Typowy ogródek pachnący . północy i zachodu osłonięty żywopłotem o wysokości 0. Rabata zielarska płaska. Od strony północnej osłonięta żywopłotem (lub inną osłoną przeciwwiatrową) o wysokości 1-1. ścieżki obsiane mieszanką trawnikową 44 . Od wschodu. 2.5-1 m Rys.wykorzystano wyłącznie rośliny olejkowe z rodziny wargowych. 3. Ogródek zielarski wkomponowany w powierzchni ę wyłożoną płytami chodnikowymi.Rys.5 m. Od głębi do przodu rabaty wysokość roślin maleje.

4. przyczyniające się do wyciągnięcia na powierzchnie cz ęści niektórych podziemnych chwastów wieloletnich oraz do wymieszania z głębszymi warstwami gleby uprzednio wysianych nawozów. choć nie jest on już tak korzystny jak jesienią.Rys. 45 . rozluźniające podpowierzchniowe warstwy gleby. przyczyniające się do wyrównania powierzchni i rozbicia ostatnich większych grud ziemi. dokładne zagrabienie powierzchni gleby. Czasem głębokie przekopanie gleby na jesieni jest niemożliwe lub bardzo utrudnione ze względu na nadmierną wilgotność gleby. Wówczas należy odłożyć ten zabieg do wiosny. lekkie ugniecenie powierzchni gleby (na przykład za pomocą grabi lub lekkiego wału) przed wysiewem nasion niektórych gatunków roślin zielarskich (na przykład rumianku). Od środka do brzegów rabaty wysokość roślin maleje (aeratorów). Rabata zielarska wzniesiona.

i wegetatywnie . Łuki .przez sadzonki. to jest z nasion. 46 . 5. Tak zwany ornamentalny ogródek zielarski. Terminarz siewu nasion i wysadzania sadzonek lub rozsady zió ł uprawianych w ogrodzie przedstawiono w tabeli 2. Ścieżka centralna wykonana w postaci podestu z desek lub ze starych palet Rozmnażanie ziół Rośliny zielarskie rozmnaża się dwoma sposobami: generatywnie.Rys.betonowe zakopane w ziemi lub w postaci ścieżek wysypanych żwirem.

lubczyku.można zdobyć w sklepach wzorcowych „Herbapolu”. Ogródek zielarski otoczony sztuczną osłoni) przeciwwiatrową płot.). melisy. rumianku. szałwii i tymianku . Wysokość osłony 0. kolendry.arcydzięgla.Rys. hyzopu. zakopane w ziemi na głębokość 10-12 cm). bazylii. Nasiona 13 gatunków roślin zielarskich . 6. desek lub starych podkładów kolejowych. lawendy. Ścieżki wokół bloków poletek mogą być wykonane z różnych materiałów: cegieł. 15 cm. wys. albowiem nie ma ich tam jeszcze w 47 . kawałków pnia drzewa (0 20 cm. Piszemy „zdobyć". papryki. kamieni polnych. czarnuszki. parawan z folii polietylenowej itp. dziurawca.5-1 m. Powierzchnie przy osłonie przeciwwiatrowej obsiane mieszanką trawnikową Większość gatunków ziół rozmnaża się w praktyce z nasion. żwiru. Pewien problem przy zakładaniu ogródka zielarskiego będzie stanowiło zaopatrzenie się w nasiona ziół.

7. majeranku. Nasiona kopru włoskiego. nagietków. natomiast nasiona kminku (pod nazwą owoc kminku) . Ruchomy ogródek zielarski. rzeżuchy. rzodkwi i szczypiorku można kupić w sklepach z nasionami roślin warzywnych.Rys.w większości sklepów spożywczych. ustawia się przed domem . pietruszki. Rośliny. gorczycy. lebiodki i ogórecznika roz48 .na balkonie ciągłej sprzedaży.najlepiej przy południowej ścianie. uprawiane w różnego rodzaju pojemnikach. ewentualnie . Nasiona cząbru.

(sadzonki kłączowe) Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity (ząbki) Gorczyca biała Hyzop lekarski Kminek. zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa (sadzonki rozłogowe) Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna Rozmaryn lekarski 49 . IV.Tabela 2 Terminarz siewu nasion i wysadzania sadzonek lub rozsady ziół Gatunek Termin siewu Termin siewu w Termin lub sadzenia pomieszczeniu wysadzania do gruntu rozsady do gruntu 2 VIII 10 V koniec IV koniec IV – początek V początek IV IV X-XI III IV koniec III – początek IV koniec III – początek IV IV XI IV VIII koniec IV początek V koniec III początek IV lub VIII.15 VI IV III 3 1 IV 1 IV IIMV 15 III 15 III 15 III 15 III (uprawa 15 V 15 V VI-VII 15 V 15 V 15 V 4 1 Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Biedrzeniec anyż Bylica estragon.

późna) koniec X początek XII lub IV IV IV 1-15 IV IX-II (uprawa w pomieszczeniu) - 15 III-początek IV - prowadza wyłącznie wśród plantatorów ziół Zielarska Stacja Nasienna „Herbapol" z siedzibą w Bydgoszczy. Ząbki czosnku bez większego trudu można kupić na targowiskach lub w sklepach warzywniczych. Nasiona pozostałych gatunków ziół (rozmnażanych z nasion) przywożone są jedynie z zagranicy lub nabywane za Waluty wymienialne w jednym ze składów konsygnacyjnych zachodnich firm nasiennych. wczesna) VII (odm. Na rys. Firmy te mają w swoich ofertach handlowych nasiona około 30 gatunków ziół. usytuowanym najlepiej od strony południowej. którą później wysadzamy do gruntu. Ten sposób uzy50 . 8-9 pokazano nasiona niektórych gatunków roślin zielarskich.1 2 3 w pomieszczeniu) 4 Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Szałwia lekarska Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa Tymianek właściwy 15 IX lub koniec III początek IV koniec III koniec VIII początek IV (odm. gdzie otrzymujemy rozsadę. Nasiona ziół można wysiewać bezpośrednio do gruntu bądź najpierw w szklarni. inspekcie lub rozsadniku. których przedstawicielstwa otwarto w ostatnich latach w naszym kraju. Większości działkowiczów polecamy produkcję rozsady ziół na parapecie okiennym.

5. koper włoski. Wysiane w polu. biedrzeniec anyż. majeranek. 15. trybula. bazylia. 6. 10. gorczyca. 21. Numery oznaczone kropkami . ogórecznik.w powiększeniu 10*krotnym. 13. 9. 18. nie zdążyłyby w naszym klimacie zakwitnąć i wydać owoców lub nasion przed okresem jesiennych chłodów. 23. hyzop. pietruszka. cząber. 7. Nasiona niektórych gatunków roślin zielarskich. rzeżucha. 8-9. 14.Rys. 8. tymianek skiwania rozsady odnosi się do tych gatunków roślin. 24. lubczyk. Doświadczeni działkowicze mogą pokusić się o zbudowanie prostego inspektu lub tunelu foliowego do pro51 .w powi ększeniu 5-krotnym. 20. W pomieszczeniach najlepiej produkować rozsadę w skrzyneczkach lub doniczkach (różnego rodzaju) wypełnionych odkwaszonym substratem torfowym. rumianek. lebiodka. 17. które na skutek długiego okresu wegetacji i dużych wymagań cieplnych. pozostałe . rozmaryn. 16. 2. kminek. lawenda. 12. szczypiorek. 3. 19. 11. 22. Gatunki: 1. macierzanka. 4. kolendra. arcydzięgiel. szałwia. melisa.

W celu poprawienia warunków świetlnych przy uprawie rozsady na parapecie okiennym można zainstalować świetlówkę. otrzymamy rośliny nie gorsze niż te.stosowany raczej wyłącznie przy produkcji rozsady w pomieszczeniu lub na rozsadniku. Nasiona gatunków ziół o mniejszych wymaganiach cieplnych wysiewa się bezpośrednio do gruntu lub na rozsadniku.siew rzutowy . Na rys. Doświetlając rozsadę przez około 10 godzin dziennie. w polu nie prakty52 . 10 pokazano prawidłowo wyprodukowaną rozsadę bazylii. 10. które pochodzą ze szklarni. Prawidłowo wyprodukowana rozsada bazylii dukcji rozsad. W uprawie ziół mogą mieć zastosowanie następujące rodzaje siewu: .Rys.

których rośliny powinny rosnąć po 2-3 w jednym miejscu. starannie grabimy i podlewamy. uprawianych na oborniku. a przy mniejszych nasionach okr ągłych może być użyty precyzyjny mini-siewniczek. nasiona są równomiernie przykryte. zaoszcz ędza nasiona i czas przeznaczony na przerywanie młodych roślin. Po zakończeniu produkcji rozsady miejsce na rozsadniku możemy wykorzystać pod uprawę papryki lub melonów. a późniejsza pielęgnacja roślin . Ze względu na groźbę wystąpienia chorób rozsadnik należy włączyć 4o płodozmianu. Pod rozsadnik należy przeznaczyć miejsce nasłonecznione. stosowany głównie przy wysiewie dużych nasion. zwłaszcza na glebach lekkich i wysiewane później. Rozsadnik to zagon. wymagają przykrycia grubszą warstwą gleby. Zasadniczo wystarcza nawożenie fosforowo-potasowe na jesieni. Przed siewem wyrównujemy powierzchnię gleby. a jednocześnie charakteryzujących się względnie niskimi wymaganiami cieplnymi. które są na ogół nierównomiernie rozmieszczone.kowany. można je zasilić. osłonięte od wiatrów i znajdujące się w pobliżu źródła wody. a jedynie w przypadku gdy rośliny słabo rosną. Nasiona duże. 53 . . to rośliny są równomiernie oświetlone. stosując 2 kg saletry lub saletrzaku na 100 m2. lecz z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia mrozów lepiej zrobić to w kwietniu.siew gniazdowy .siew rzędowy. aby rośliny nie rosły za szybko i nie były Zbyt wybujałe. Nawożenie rozsadnika nie Wożę być intensywne. Jeżeli rzędy mają kierunek północ-południe. Siewy na rozsadniku można rozpoczynać już w końcu marca. rozsadnika. . Nasiona siejemy w rzędy co 10-20 cm.siew punktowy.utrudniona. w którym powinien następować po roślinach Okopowych. płytko przekopujemy. gdyż wymaga dużej ilości nasion do wysiewu. ułatwia walkę z chwastami. na którym przygotowuje się rozsadę ziół późno wysadzanych do gruntu. . Nasiona niektórych gatunków ziół wysiewa się na rozsadniku. Głębokość siewu nasion zależy od ich wielkości oraz sposobu kiełkowania. Na ogół płytki siew zalecany jest w przypadku nasion drobnych. zwięzłej gleby i wczesnych terminów siewu.stosowany jest w przypadku nasion o gorszej zdolności kiełkowania lub tych gatunków ziół.

jednak koszty takiego rozmnażania większości roślin są wyższe niż koszty rozmnażania z nasion. rozłogowe. gdy z nasion otrzymałoby się rośliny różniące się od rośliny matecznej. które można zdobyć 54 . jak również w przypadkach. a uzyskane efekty będą źródłem naszej satysfakcji. Rozróżnia się sadzonki kłączowe. otrzymując w ten sposób materiał roślinny o bardzo wyrównanej wielkości. W warunkach ogrodowych możemy pozwolić sobie na eksperymenty z rozmnażaniem wegetatywnym ziół. to znaczy z trzema parami liści) . Najbardziej rozpowszechnione w uprawach zielarskich s ą sadzonki rozłogowe z mięty i estragonu. która po umieszczeniu w korzystnych warunkach jest zdolna rozwinąć się w samodzielną roślinę. Przez sadzonki rozmnaża się te gatunki roślin. Sadzonka zielna mięty pieprzowej (trzywęzłowa. które nie zawiązują nasion (mięta. z odrostów korzeniowych i korzeni. że teoretycznie wszystkie gatunki ziół można by rozmnażać wegetatywnie. pędowe.Rys. estragon). Należy podkreślić.po ukorzenieniu Rozmnażanie wegetatywne roślin zielarskich polega na pobraniu z rośliny matecznej sadzonki. 11.

lawenda. kminek. Pryzmę kompostową należy zakładać w możliwie cienistym i osłoniętym od wiatru miejscu. bazylia. Na rys. 11 pokazano ukorzenioną sadzonkę zielną mięty pieprzowej. arcydzięgiel. uprawiających je w ogrodach. koper włoski i majeranek nawożenia wysokimi dawkami obornika (4 kg na l m2) pod przedplon. zielone resztki roślinne. odpadki kuchenne. na przykład pod drzewami lub żywopłotem. a w przypadku niektórych roślin wieloletnich w międzyrzędzia. liście. Dla uproszczenia można przyjąć zasadę uprawy większości gatunków ziół w drugim roku po oborniku. jak też obornik należy stosować na jesieni przed głębokim przekopaniem gleby. melisa i tymianek bezpośredniego nawożenia średnimi dawkami obornika (2-3 kg na l m2). gnojówka i gnojowica. Trudno sobie wyobrazić najmniejszy nawet ogródek bez pryzmy kompostowej. ziemia. estragon. chwasty (tylko Jednoroczne i przed kwitnieniem). komposty i nawozy zielone. Nawożenie upraw zielarskich Nawożenie ziół polega na wnoszeniu substancji pokarmowych do gleby w postaci nawozów organicznych lub nawozów mineralnych.od plantatorów tych gatunków bądź od przyjaciół lub znajomych. Lubczyk i mięta wymagają bezpośredniego nawożenia wysokimi dawkami obornika (4 kg na l m2). jednakże nie zawsze jest ona prawidłowo przygotowana i przerabiana. Na kompost nadają się liczne substancje organiczne pochodzące z ogrodu i gospodarstwa domowego: słoma. Zarówno kompost. Najbardziej dostępnymi nawozami organicznymi są komposty i nawozy zielone. czarnuszka. Różne jest zapotrzebowanie poszczególnych roślin zielarskich na nawozy organiczne. 55 . Nawożenie organiczne jest zawsze nawożeniem podstawowym (z wyjątkiem niektórych upraw wieloletnich). poprawiającym właściwości fizyczne i biologiczne gleby oraz dostarczającym znaczną ilość składników pokarmowych wykorzystywanych przez rośliny. W przygotowaniu gleby pod uprawę roślin zielarskich mogą być przydatne następujące nawozy organiczne: obornik koński i bydlęcy.

W czasie rozkładu masy kompostowej konieczne jest napowietrzanie pryzmy przez wbijanie kija o grubości około 5 cm. kalafiory wczesne. W przeciwieństwie do obornika czy kompostu stosowanie nawozów zielonych (szczególnie w warunkach ogrodowych) cz ęsto nie jest doceniane. W tym ostatnim przypadku duże znaczenie ma ilość. że stosowanie na działce lub w ogródku przy56 . czyli latem lub na początku września i przekopuje późną jesienią. mieszankę wyki siewnej z peluszką. Nawozy zielone to rośliny. pszenica. Można je uprawiać jako poplony. żyto. na przykład pod rośliny warzywne. W pierwszym przypadku wysiewa się je po zbiorze roślin wcześnie schodzących z pola. mieszanka wyki kosmatej z żytem lub pszenicą. Po dalszych 6-12 tygodniach kompost jest już dojrzały i może być wykorzystywany. łubin roczny. Z przeznaczeniem na nawóz zielony poplonowy można uprawiać bobik. Po 4-6 miesiącach kompost przerabia się po raz pierwszy. międzyplony lub przedplony. a więc co najmniej 3-letni. gdyż one to w poważnym stopniu zmniejszają zapas wody w glebie. a szczególnie tych początkujących. Do grupy ozimych roślin poplonowych należy wyka kosmata. które wysiewa się lub sadzi późno. mniejszą pryzmę. i rozkład opadów w czasie wegetacji roślin przedplonowych. węgiel drzewny oraz w ograniczonych ilościach popiół. a po nich wysiewa się nasiona niektórych gatunków ziół. Przedplonowe rośliny z przeznaczeniem na nawozy zielone rosną od kwietnia do połowy czerwca. tatarkę i gorczycę. dokładnie mieszając (przekładając). a przykopuje w połowie maja następnego roku. Nową pryzmę dobrze ugniata się i przykrywa słomą. Panująca w ostatnich latach moda na wszystko co naturalne wyrobiła w wielu działkowiczach. Wysiewa się je wczesną jesienią. facelię. a następnie układa w nową. jak kapusta wczesna. przekonanie. mieszankę owsa z jęczmieniem. Optymalne wymiary pryzmy kompostowej: 150X100 cm. marchew wczesna. Uprawia się po nich zioła. Po następnych 12 tygodniach kompost przerabiany jest po raz drugi.wióry. rzepak. Kompost stosowany w uprawie ziół powinien być lepiej przetrawiony. a oprócz tego polewanie wodą. których masę zieloną przekopuje się jako nawóz. Ka żda 2030-centymetrowa warstwa przesypywana powinna być wapnem palonym (l kg na l m3 masy kompostowej).

Należy zwracać uwagę na ścisłe stosowanie zalecanych dawek tych nawozów. bo odpowiednie stosowanie zalecanych norm i dawek tych nawozów przyczynia się do uzyskiwania wysokich plonów dobrej jakości.nawożenie pogłówne w czasie wzrostu roślin.7 kg na 10 m2 w jednej lub dwóch dawkach .5 kg na 10 m2 jako nawożenie podstawowe. czyli przed siewem lub sadzeniem roślin. a do 0. możemy „spalić" rośliny. Zbyt wysokie dawki nawożenia mineralnego to również nieTabela 3 Potrzeby nawozowe wybranych gatunków ziół w przeliczeniu na najczęściej spotykane w handlu nawozy wieloskładnikowe Gatunek Dawki nawozów wieloskładnikowych w g na 1 m2 uprawy w zależności od zawartości składników pokarmowych w glebie (dawki niższe należy stosować na glebach zasobniejszych) Azofoska lub Fructus 2 1 2 2X 22-30 2X 22-26 3X 19-22 X X 2X 30-37 2X 15-19 X Flora MIS 4 3 X X X 2X 24-37 X X 2X 37-49 4 X X X 2X 27-40 X X 2X 40-53 Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Bylica estragon Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Hyzop lekarski Kminek zwyczajny 57 . z uwagi na wysoki stopień ich koncentracji.domowym środków chemicznych jest szkodliwe.5-0. Jest to jednak pogląd niezupełnie słuszny w odniesieniu do nawozów mineralnych. Na ogół stosuje się je kilkakrotnie w ciągu okresu wegetacji: do 0.3-0. Nawożenie mineralne ziół jest zbliżone do nawożenia odpowiednich grup roślin warzywnych. których cały asortyment znajduje się w handlu. Najłatwiejsze jest dawkowanie nawozów wieloskładnikowych. Stosując zbyt wysokie dawki.

Zwykle nie docenia się 58 . więc wystarcza naturalna zasobność gleby 3X 19-26 X X 2X 30-37 X X Uwagi: 1. ligninie itp. 3. Nawozy wieloskładnikowe daje się zwykle w 2-3 równych dawkach. 2. które terminowo a sprawnie wykonane decyduje o wysokości plonów. Łyżeczka od herbaty nawozu (płaska) to około 5 g.1 Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Ogórecznik lekarski Papryka ostra Rumianek lekarski Rzeżucha ogrodowa 2 3 4 Szałwia lekarska Tymianek właściwy X 2X 24-31 2X 27-33 X 2X 24-31 2X 27-33 X 2X 24-31 2X 27-33 2X 15-22 X X 1X 44-59 X X 3X 15-22 X X 2X 22-30 X X 3X 22-30 X X 2X 15-22 X X X 2X 31-49 2X 33-53 X 2X 24-31 2X 27-33 w pomieszczeniu uprawa bez nawożenia -na wacie. po wzejściu roślin lub po przyjęciu się rozsady i ewentualnie trzecią część po pierwszym zbiorze surowca. bezpośrednio przed siewem i sadzeniem.. Prace pielęgnacyjne w uprawie ziół Do najważniejszych prac pielęgnacyjnych w ogródku zielarskim trzeba zaliczyć odchwaszczanie. bezpieczeństwo skażenia gleby i wód. w gruncie bardzo krótki okres wegetacji. W tabeli 3 przedstawiono potrzeby nawozowe wybranych gatunków ziół w przeliczeniu na najczęściej spotykane w handlu nawozy wieloskładnikowe. Dla roślin 2-letnich i wieloletnich dane dla każdego roku uprawy.

. Dlatego też pierwsze odchwaszczenie należy przeprowadzić wtedy. Zwykle spulchnia się międzyrzędzia za pomocą odpowiednich spulchnia-czy (aeratorów).okrywanie roślin wrażliwych gatunków (koper włoski. które wysusza gleb ę.przycinanie lub usuwanie pędów bocznych dla przyspieszenia i zwiększenia rozwoju pędów głównych (na przykład zostawiamy rośliny w celu pozyskania z nich nasion). i pierwsze zabiegi odchwaszczające odkłada się.wrażliwości roślin na warunki. Po każdorazowym zbiorze ziół wieloletnich należy spulchniać ziemię wokół roślin. tymianek) słomą. wskutek braku ocienienia. . Dzięki nawadnianiu rośliny lepiej wykorzystują intensywne nawożenie mineralne. przewietrzające głębsze warstwy gleby. torfem. przerywające parowanie i powiększające pojemność wodną gleby.uszczykiwanie wierzchołków pędów dla zwiększenia masy Wdów bocznych. Tymczasem chwasty rosną szybciej niż rośliny uprawne. w jakich odbywa się ich początkowy wzrost. Następne pielenie powinno odbywać się sukcesywnie. zagłuszając je. a tylko w ostateczności motyką. gleba szybko ulegnie zaskorupieniu. szałwia. w miarę kiełkowania chwastów. . gdyż w przeciwnym razie. Kolejnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest spulchnianie międzyrzędzi. 59 . . Najbardziej przydatnym narzędziem do odchwaszczania jest motyczka. obornikiem. W okresach suszy należy unikać głębszego spulchniania. Na glebach lekkich (piaszczystych) i w rejonach ubogich w opady wskazane jest nawadnianie upraw zielarskich. gdy tylko uda się nam uchwycić siewki chwastów w palce. Inne zabiegi pielęgnacyjne w uprawie ziół obejmują większość gatunków lub tylko niektóre z nich: .przycinanie starych pędów wiosną w celu odmłodzenia i zwiększenia przyrostów gatunków wieloletnich. ziemią dla zabezpieczenia przed mrozami.

ręczne zbieranie owadów. Cecha ta jednak stawia je wyżej niż inne rośliny. pojawienia się chorób i szkodliwych owadów. Różne ich części . usuwanie egzemplarzy porażonych. a co za tym idzie. nasiona. W niniejszej publikacji Czytelnicy nie znajdą wskazówek dotyczących chemicznej walki z chorobami i szkodnikami opisywanych gatunków roślin zielarskich również z innego powodu. jak też dziko rosnące mają różnorodne właściwości. Masowemu wystąpieniu chorób i szkodników częściowo może zapobiec stosowanie prostych zabiegów profilaktycznych: niszczenie resztek pożniwnych. Przystępując do zbioru każdego z gatunków roślin zielarskich. Zbiór i utrwalanie surowców zielarskich Zarówno zioła uprawiane w ogrodzie. liście. Wynika to z obawy przed niewłaściwym stosowaniem środków chemicznych przez osoby nie mające odpowiednich kwalifikacji i umiejętności. kłącza i korzenie .wykorzystywane są w lecznictwie lub jako przyprawy. gdyż dzięki swojej „dzikości” odznaczają się znacznie większą naturalną odpornością na choroby i szkodniki niż rośliny o szlachetniejszym rodowodzie. W warunkach uprawy rośliny stają się wrażliwe na choroby i szkodniki na skutek zmiany środowiska. a także ścisłe przestrzeganie agrotechniki poszczególnych gatunków roślin. warzywa i inne. musimy orientowa ć się. owoce.kwiaty. kiedy jest 60 . Szczególnie w przypadku roślin leczniczych zatrucie plonów tymi środkami mogłoby stanowić zagrożenie dla osób spożywających te zioła. Z punktu widzenia genetyki rośliny zielarskie są jeszcze stosunkowo mało zmienione w stosunku do swoich przodków w porównaniu z innymi roślinami uprawnymi.Najgroźniejsze choroby i szkodniki W naturalnych warunkach rośliny są rzadko porażone przez choroby i szkodniki dzięki wzajemnym ustabilizowanym stosunkom pomiędzy florą i fauną pożyteczną oraz szkodliwą. Dzięki tym właściwościom w niektórych uprawach można zrezygnować z walki chemicznej. jak zboża.

termin zbioru. a rośliny korzeniowe . że w różnych porach dnia zmienia się zawartość czynnych składników w poszczególnych częściach rośliny. Terminarz zbioru poszczególnych gatunków ziół przedstawiony został w tabeli 4. Na przykład zebrane zioła łatwo zagrzewają się. może mieć wpływ na późniejsze wartości surowca. Dla roślin olejkowych. wówczas zachodzą w nich niekorzystne przemiany biochemiczne.zwykle jesienią. Ponadto wiadomo. takich jak: mięta. Tabela 4 Terminarz zbioru poszczególnych gatunków ziół Gatunek rośliny 1 Cześć użytkowa. Rośliny uprawiane na nasiona zbiera się po osiągnięciu dojrzałości nasion. Dla większości gatunków ziół optymalną porą zbioru są godziny południowe i wczesne popołudniowe. najwłaściwszym okresem zbioru jest początek kwitnienia. ze względu na cechy surowca. rumianek czy szałwia.po zakończeniu wegetacji roślin . w której zbieramy zioła. a liście przeważnie kilkakrotnie w miarę wzrostu roślin.najkorzystniejszy. Również pora dnia. Kwiaty wielu gatunków zbieramy sukcesywnie w miarę ich rozkwitania. (surowiec) korzeń ogonki liściowe nasiona liście ziele owoce owoce kwiaty owoce liść owoc ziele szyszki Termin zbioru surowca 3 Arcydzięgiel litwor Babka lancetowana Bazylia pospolita Berberys zwyczajny Biedrzeniec anyż Bez czarny Borówka czernica Bylca estragon Chmiel zwyczajny 2 X (l rok) X (l rok) VII (2 rok) V-VIII VII i IX koniec VIII-IX IX VIX VIII VI-VIII VII-VIII IX 61 .

1 Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity 2 nasiona ziele główki złożone z ząbków świeże liście ziele kwiaty nasiona świeże liście VIII-IX VII-VIII 3 Dziurawiec zwyczajny Fiołek wonny Gorczyca biała VIII cały okres wegetacji koniec VI-VIII III-V VII do momentu wybijania pędów kwiatostanowych VII od X do późnej jesieni VII (2 rok) VIII/IX IX (2 rok) VII-X VII-IX VII-IX druga pół. VIII VI/VII cały okres wegetacji X-XI VI-VII VI/VII i IX VII/VIII VII i IX VI-IX V-VI IX VI XXXI (1 rok) od momentu wybijania pędów kwiatostanu VII (2 rok) Hyzop lekarski Jałowiec pospolity Kminek zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Krwawnik pospolity Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Len zwyczajny Lipa drobnolistna i szerokolistna Lubczyk ogrodowy Macierzanka piaskowa Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Orzech włoski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna ziele owoc dojrzały (granatowo-czarny) owoc owoc owoc ziele i kwiaty kwiat ziele nasiona kwiatostan świeże liście korzeń ziele ziele ziele liście lub ziele kwiaty świeże liście liście owoce korzeń ziele owoce 62 .

Rośliny. jednak nie zawsze są one dostępne. po siewie przed kwitnieniem i we IX X-XI lub III-IV Szczypiorek ogrodowy Śliwa tarnina Tatarak zwyczajny Trybula ogrodowa Tymianek właściwy Żywokost lekarski liście kwiaty owoce kłącze liście ziele korzeń Do zbioru (ścinania) ziół należy używać sekatora. Największą wartość smakową i witaminową mają niewątpliwie zioła świeże.1 Podbiał pospolity Pokrzywa zwyczajna kwiaty liście liście korzeń Rozmaryn lekarski Róża dzika Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Sosna zwyczajna Szałwia lekarska 2 3 II-III V-VI VI-IX (2-3 razy przed kwitnieniem) jesienią lub wczesną wiosną ziele V-VIII owoce IX-X kwiatostany (koszyczki) do 15 VII świeże liścienie i liście korzeń igliwie liście od 2-3 tygodni po siewie X I-II do VIII (1 rok) VI-VII (2 rok i następne) VI-IX (od 2 roku) IV X-XI wiosna-jesień od 6 tyg.na wysokości od 5 do 15 cm nad ziemią. noża lub nożyczek. na przykład gdy ich nie ma gdzie uprawiać zimą lub jeśli uprawa doniczkowa wielu 63 . aby umożliwić lepsze odrastanie ziela. których cześć nadziemną zbiera się tylko jeden taż w okresie wegetacji. ścina się tuż nad ziemią. natomiast zbierane dwu.lub kilkakrotnie .

Do sporządzania masła ziołowego nadają się zwłaszcza: bazylia. 12). pudełka blaszane lub słoiki typu twist. które ulegają stratom. Z uwagi na zawartość wielu substancji czynnych. Można mrozić pojedyncze gatunki ziół lub ich mieszanki. Co roku warto odnawiać zapasy suszonych ziół. że prawie wszystkie gatunki ziół przyprawowych można zamrażać w zamrażalniku lodówki lub w zamrażarce. Jeżeli zioła przeznaczone do mrożenia mają być rozdrabniane. Zioła można suszyć rozłożone cienką warstwą na siatce lub całe ulistnione pędy roślin powiązane w pęczki. Należy zamrażać świeże listki roślin lub całe ulistnione pędy. a następnie dopełnić formę wodą aż po brzegi i umieścić w miejscu mrożenia. a następnie pakuje w woreczki z folii polietylenowej i umieszcza w miejscu ich zamrażania. gdyż proces ich jełczenia w niskich temperaturach znacznie się opóźnia. mięta i tymianek. Mało kto wie. chłodnym i ciemnym miejscu. Poza tym suszenie musi odbywać się bez dostępu bezpośredniego promieniowania słonecznego. pamiętając o tym. koper. lebiodka. Przechowywanie dobrze wysuszonych surowców w odpowiednich opakowaniach zapobiegnie ich wietrzeniu.gatunków jest zawodna. głównie zapachowe i smakowe. to po rozdrobnieniu należy je umieścić w formie do mrożenia kostek lodu (pół objętości). należy suszyć je w temperaturze nie wyższej niż 35°C. zawsze odwrócone wierzchołkami do dołu (rys. umieszczając zioła na siatce rozpiętej na ramie nad kuchnią. Zioła przeznaczone do mrożenia dzieli się na porcje. gdyż posiekane tracą część swego aromatu. Tłuszcze dobrze utrwalają i chłoną zapachy (między innymi olejki eteryczne). czosnek. Suszenie to najstarszy sposób utrwalania zió ł. Do mrożenia należy przeznaczać zioła w całości. które powoduje płowienie ziół. estragon. Do przechowywania ziół suszonych najlepiej nadają się torby papierowe lub z folii polietylenowej. Świeże 64 . Opakowania z suszonymi ziołami należy przechowywać w suchym. Równie ciekawym i mało znanym sposobem konserwowania ziół przyprawowych jest sporządzanie i zamrażanie tak zwanego masła ziołowego. Koniecznością jest wiec przechowywać zioła uprawiane od wiosny do jesieni w gruncie. pietruszka. gdyż dłużej przechowywane tracą swoje właściwości. a umieszczone w zamra żalniku mogą być przechowywane przez kilka miesięcy. Warunki takie uzyskujemy. aby nie łączyć ziół o silnych zapachach.

12. Zioła w pęczkach przygotowane do suszenia .Rys.

Tak przyrządzony ocet można zlać już po około 10 dniach. ale można go przygotować prostym sposobem. jak i suszonych. Sporządzanie octów ziołowych jest prawie tak starym sposobem konserwowania ziół. Francja) umieszczanie ziół w oliwie z oliwek.masło o temperaturze pokojowej uciera się ręcznie lub mikserem z ziołami na jednolitą masę. który rzadko jest dostępny w naszych sklepach. . Po tym czasie zlewamy go do butelek. Najlepiej do tego celu używać octu winnego. Ocet ziołowy można przyrządzać z jednego gatunku bądź z mieszanki kilku gatunków ziół. Octy ziołowe przyrządzane są zarówno z ziół świeżych. trzeba rozdrobnić zioła i zalać je gorącym octem (nie należy doprowadzać octu do wrzenia). Świeże lub suszone gałązki ziół zalewamy w dużej butelce przygotowanym uprzednio octem winnym. dodając pod koniec ucierania trochę soku cytrynowego. drobno posiekanych ziół). Butelkę zamykamy korkiem (naturalnym lub szklanym) i odstawiamy na par ę tygodni w chłodne. natomiast do celów dekoracyjnych do wnętrza butelki można włożyć gałązki świeżych ziół. jak ich suszenie. wkładając do środka jedną lub kilka gałązek ziela. ciemne miejsce. Octy ziołowe można sporządzać z prawie wszystkich gatunków ziół przyprawowych. z którego przyrządzaliśmy ocet. Podobnym sposobem konserwowania ziół w tłuszczach jest praktykowane w niektórych krajach (Grecja. która przechowywana w temperaturach pokojowych lub w chłodnych piwnicach znacznie wolniej jełczeje niż masło. Tak przygotowane masło ziołowe umieszcza się w małych słoikach typu twist i wstawia do zamra żalnika (na 100 g masła należy dodać 4 łyżki stołowe świeżych. mieszając rozcieńczony ocet spirytusowy o mocy 3-5% z niedużą ilością białego wina wytrawnego. W łochy. By szybciej uzyskać ocet ziołowy.

natomiast inne zdają się na kupno świeżych ziół. nie zostały opisane w rozdziale I. W tabelach przedstawiono długość okresu uprawy w zależności od pory roku oraz sposób rozmnażania roślin. Wśród roślin zielarskich. Kącik zielarski w mieszkaniu i na balkonie Jak uprawiać zioła w doniczkach i skrzynkach? Świeże rośliny przyprawowe dają szansę urozmaicenia spożywanego pożywienia. jak też do ziół. Niektóre z nich korzystają latem z ziół. Doceniają ten fakt gospodynie w Europie Zachodniej i południowej. które uprawiają w ogrodzie przydomowym. Wszystkie rośliny przyprawowe. ale ze względu na ich atrakcyjność umieszczono je wśród roślin polecanych do uprawy doniczkowej.. jako że ona właśnie może dać nam najwięcej satysfakcji. My proponujemy raczej samodzielną uprawę ziół przyprawowych w mieszkaniu i na balkonie. Niektóre z nich. a w pozostałych porach roku z roślin uprawianych w mieszkaniu. które można uprawiać w pojemnikach. Dla niektó67 .III. obejmuje ponad 20 gatunków. nadające się do uprawy w doniczkach.. mogą rosnąć w temperaturze 20°C. wyróżnia się dwie grupy w zależności od ich wymagań cieplnych (tabele 5 i 6). których pełny asortyment znajduje się w sprzedaży przez cały rok. a przy sporządzaniu posiłków wystarczy tylko wyciągnąć rękę po zioła. Poza Wartościami smakowymi i zapachowymi świeże zioła zawierają różne grupy witamin. Asortyment gatunków roślin przyprawowych. przygotowując posiłki z wieloma świętymi ziołami. jaka na ogół panuje w naszych mieszkaniach od jesieni do wiosny. nadających się do amatorskiej uprawy doniczkowej. Dzięki aromatycznym listkom nawet dania z mało atrakcyjnych produktów mogą być niezwykle smaczne. zaliczane zarówno do warzyw.

rozsady 3 szt. noc 15-20°C Nazwa gatunkowa Długość Sposób rozmnażania okresu uprawy (latozima) (dni) 2 40-100 Liczba nasion lub rozsady w doniczce 0 10 cm 4 1 Bazylia pospolita 3 siew do skrzyneczek 3 szt.Tabela 5 Zioła o wysokich wymaganiach cieplnych. rozsady 5 szt. temperatura uprawy: dzień 20-30°. rozsady Cząber ogrodowy Cząber górski 50-100 50-100 Hyzop lekarski Lebiodka pospolita 50-100 50-100 3 szt. nasion 5 szt. nasion 68 . rozsady Majeranek ogrodowy 50-90 Melisa lekarska Papryka ostra Rozmaryn lekarski Seler liściowy 50-100 210-250 120-150 45-90 3 szt. rozsady 15-20 szt. rozsady + pikowanie do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew bezpośredni do doniczek 15-20 szt. rozsady 3 szt. rozsady 5 szt.

rozsady + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek 3szt.5 sadzonek sadzonkowanie zielnych 5węzłowych lub 5 sadzonek kłączowych 12-ocz-kowych ząbki siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek 10 szt. 10 nasion 15-20 nasion Czosnek pospolity Gorczyca biała (forma liściowa) Koper ogrodowy 30-45 30-45 35-90 69 . rozsady + pikowanie do doniczek Tymianek właściwy 50-100 Tabela 6 Zioła o niskich wymaganiach cieplnych. temperatura uprawy: dzień 15-20°C.1 Szałwia lekarska 2 50-120 3 4 siew do skrzyneczek 3szt. noc 10-15°C 1 Nazwa gatunkowa 2 3 4 Liczba nasion lub rozsady w doniczce 10 cm Długość Sposób okresu rozmnażania uprawy (latozima) (dni) 50-85 Bylica estragon forma rosyjska 15-20 nasion siew bezpośredni do doniczek forma niemiecka .

1 Lubczyk lekarski Mięta pieprzowa 30-60 30-80 2 3 siew bezpośredni do doniczek sadzonkowanie 4 15-20 nasion 5 sadzonek zielnych 3wezłowych lub 5 sadzonek rozłogowych (podziemnych) 1-2-oczkowych 6-8 nasion 15-20 nasion 30-50 nasion 15-20 nasion 30-40 nasion 15-20 nasion Ogórecznik lekarski 30-55 Pietruszka 40-80 zwyczajna Rzeżucha ogrodowa 15-30 Szczaw zwyczajny Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa 30-90 50-90 30-60 siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek rych (ciepłolubnych) ziół będzie ona stanowiła dolną granice. począwszy od świtu. Do tego celu proponujemy wykorzy70 . 13). Problem ten można częściowo rozwiązać. natomiast dla pozostałych (o niskich wymaganiach cieplnych) -górną. umieszczając rośliny na parapetach okien o najlepszym nasłonecznieniu (rys. Stosunkowo niska intensywność światła (nawet w lecie) oraz znacznie skrócony okres dziennego naświetlania od października do kwietnia stanowią poważny problem w uprawie roślin w pomieszczeniach. Ponadto możemy zastosować doświetlanie roślin do 10 godzin.

Zioła na parapecie w pokoju . 13.Rys.

a także na korzystne właściwości fizyczne i chemiczne. miednice oraz skrzynki -do pędzenia. a dobowe zużycie energii elektrycznej potrzebnej do tego celu wynosi zaledwie 0. zawieszonej około 30 cm ponad wierzchołkami roślin. 72 .stanie lampy jarzeniowej o mocy 40 W. wiadra plastykowe. ceramiczne lub drewniane) oraz skrzynki balkonowe. przede wszystkim ze względu na swoją niską cenę. Do mieszkaniowej uprawy roślin przyprawowych przydatne są różnego rodzaju i niejednakowej wielkości doniczki (plastykowe. natomiast kora sosnowa (pozbawiona garbników. Jedna świetlówka wystarcza na doświetlenie roślin na powierzchni parapetu około l m2. co jest równoważne dwugodzinnej pracy odbiornika telewizji czarno-białej. Najlepszym źródłem światła służącym do doświetlania roślin są lampy sodowe. natomiast większe: donice. Do uprawy doniczkowej ziół mogą być przydatne następujące kombinacje podłoży (ich skład w procentach objętościowych podano w tabeli 7): Tabela 7 Kombinacja 1 2 3 4 5 6 Torf wysoki Kora sosnowa 90 60 45 45 45 30 30 45 30 30 Glina 15 45 30 Piasek gruboziarnisty 10 10 10 10 10 10 Torf wysoki. Ma łe pojemniki są wykorzystywane dla uprawy roślin z siewu nasion.4 kWh. przesadzania starszych roślin lub obsadzania mini-ogródkami zielarskimi. powszechnie używanych w uprawie doniczkowej roślin. glina i piasek to składniki ziem ogrodniczych. jednakże z uwagi na wysoką cenę nie mogą mieć zastosowania w domowej uprawie roślin. rozdrobniona i na ogół przekompostowana) staje się popularnym składnikiem tych mieszanek.

Do 1 litra każdej z wyżej wymienionych kombinacji podłoży należy dodać 1-1,5 dag kredy malarskiej oraz 0,3 dag nawozu mineralnego wieloskładnikowego, na przykład MIS-4, Flora, Azofoska. Częstotliwość nawadniania upraw doniczkowych jest zależna od pory roku i wynosi: l raz na 3 dni (zimą), a 2-4 razy dziennie (latem). Zioła uprawiane w doniczkach należy zasilać wodnymi roztworami nawozów mineralnych. Po raz pierwszy nawożenie wykonujemy w tydzień po kiełkowaniu lub pikowaniu, a później - raz w tygodniu. Zasilanie przeprowadzamy 0,1% roztworem wodnym nawozu wieloskładnikowego w ilości 10 ml roztworu na doniczkę o średnicy 10 cm. Roztworów nawozów wieloskładnikowych można używać przemiennie z roztworami saletry amonowej lub potasowej. Nasiona ziół należy wysiać precyzyjnie (punktowo) do doniczek, pamiętając o przykryciu ich kilkumilimetrową warstwą podłoża. Sadzonki mięty i estragonu należy sadzić do dużych doniczek (średnica 12-15 cm) na głębokości 3-5 cm. Zabiegi pielęgnacyjne w uprawach doniczkowych roślin przyprawowych nie są skomplikowane. Z reguły ograniczają się do stopniowego zbioru świeżych listków poszczególnych roślin. Najlepiej jest zbierać najpierw listki starsze, tak żeby rośliny zdążyły do następnego zbioru rozwinąć nowe - z wierzchołków wzrostu znajdujących się na szczycie pędów. Roślinom estragonu, mięty, rozmarynu i szałwi należy usunąć, poprzez ich obcięcie, wierzchołki wzrostu pędów głównych, aby szybciej mogły wybić pędy boczne. Najlepszy dla tego zabiegu jest okres, gdy rośliny wytworzyły już 4-5 par liści. W przypadku niektórych roślin wieloletnich, uprawianych przez wiele sezonów, zabiegi pielęgnacyjne obejmują również przycinanie roślin na jesieni. Rośliny przycina się równomiernie o około 5-10 cm. Dotyczy to następujących ziół: estragon, hyzop, melisa, mięta, szałwia i tymianek. Rośliny uprawiane przez wiele sezonów przesadza się zawsze na przedwiośniu -w lutym lub marcu.

73

Świeże zioła w zimie (pędzenie roślin przyprawowych)

Wiele roślin przyprawowych można pędzić. Pędzenie jest tym sposobem uprawy, w którym wykorzystujemy naturalnie nagromadzone substancje zapasowe w podziemnych cz ęściach roślin do ich wegetacji w gruncie. Spośród opisywanych roślin przyprawowych do pędzenia nadają się: estragon, czosnek, hyzop, lubczyk, mięta, pietruszka, seler, szczaw i szczypiorek. Najprostsze jest pędzenie roślin korzeniowych (lubczyku, pietruszki, selera) i czosnku. Korzenie tych roślin wykopuje się z gruntu od września do mrozów, w zależności od tego, kiedy chcemy otrzymać świeżą nać tych roślin. Do pojemników, dużych doniczek lub wiader plastykowych sadzi się korzenie średnie i duże, po uprzednim usunięciu całej naci, pamiętając, aby nie uszkodzić szyjki korzeniowej. Świeżą nać otrzymujemy po około 6 tygodniach od momentu wysadzenia korzeni. Pietruszkę można również pędzić, wysadzając tylko wierzchołkową część korzenia, przyciętą około 2-3 cm poniżej szyjki korzeniowej, pozostałą część możemy wykorzystać w celach kulinarnych. Aby uzyskać świeży szczypior czosnku, należy wysadzić ząbki lub główki czosnku po usunięciu suchych łusek okrywających. Również nieskomplikowane jest pędzenie estragonu i mięty. Sadzonki kłączowe estragonu i rozłogowe mięty można pozyskać z własnej uprawy gruntowej, praktycznie od ustąpienia śniegów na przedwiośniu do mrozów na jesieni. Aby przyspieszyć proces pędzenia tych roślin, można moczyć sadzonki w ciepłej wodzie o temperaturze 40°C przez około 5 godzin. W ten sposób sadzonki sadzi się tak samo jak w normalnej uprawie doniczkowej. Świeże listki estragonu i mięty można otrzymać już po około 4 tygodniach od momentu ich posadzenia. Pędzenie hyzopu lekarskiego jest nieco trudniejsze. Na jesieni -w październiku krótko przycina się sekatorem części nadziemne roślin przeznaczonych do pędzenia, po czym wykopuje się rośliny wraz z dużymi bryłami korzeniowymi i dołuje je w chłodnych piwnicach. Na około 6 tygodni przed planowanym pierwszym zbiorem ziela hyzopu przesadza się zadołowane rośliny do dużych doniczek i przenosi do ciepłego pomieszczenia, w którym będą pędzone.
74

Najbardziej skomplikowane jest pędzenie szczypiorku. Nadają się do tego przede wszystkim rośliny dwuletnie i tylko bardzo silne, uprawiane z rozsady kępki roczne, z których nie cięto liści w okresie wegetacji. Kępki przeznaczone do pędzenia wykopuje się na jesieni, szczypior krótko przycina się i przysusza. W połowie października szczypiorek znajduje się w stanie bezwzględnego spoczynku. Wykopane i przesuszone kępki przenosi się do pomieszczeń, zabezpieczając w ten sposób przed silniejszymi mrozami i tam pozostawia do rozpocz ęcia pędzenia. W październiku-grudniu należy przerwać okres spoczynku roślin, najskuteczniejszym sposobem jest ciepła kąpiel, w której można trzymać rośliny przez 8-16 godz., stosując początkową temperaturę 40°C, potem woda stygnie i temperatura powoli obniża się. Bezpośrednio po takim zabiegu sadzi się kępki do skrzynek, misek lub doniczek, które można umieścić w miejscach nieco zaciemnionych, nie nadających się do pędzenia innych gatunków roślin przyprawowych. Po 3-4 tygodniach można uzyskać pierwsze zbiory. Szczypiorek odrasta ponownie i daje następny zbiór po kolejnych 3-4 tygodniach. Najcz ęściej uzyskuje się 2-3 zbiory. Temperatura pędzenia szczypiorku powinna wynosić około 20°C.

IV. Zielarska książka kucharska

Zioła przyprawowe są tajemnicą dobrej kuchni. Sława kuchni francuskiej i włoskiej opiera się nie tylko na różnorodności potraw, ale także na bogactwie używanych w nich ziół. Spróbujmy więc i nasze zwyczajne potrawy uszlachetnia ć nie „zamorskimi korzeniami", ale roślinami, które wyrosły na naszej ziemi, w ogródkach i doniczkach. Rośliny te nie tylko poprawiają smak potraw czy nadają im zupełnie inny aromat, ale mają również działanie lecznicze, które polega przede wszystkim na ułatwianiu trawienia. Jest to szczególnie ważne dla tych, którzy po obfitym obiedzie zmuszeni są połknąć pastylkę raphacholinu. Zioła pobudzają apetyt i tę ich właściwość należy wykorzystywać w diecie dzieci„niejadków”, które dodatkowo powinien zachęcić nowy, ciekawy zapach potraw. Nie obowiązują żadne ścisłe recepty dotyczące przyprawiania potraw, należy raczej zdać się na własny smak i eksperymentować, przestrzegając tylko kilku podstawowych zasad: - nie używać zbyt dużo ziół o silnym zapachu, który może całkowicie zagłuszyć naturalny smak potrawy. Jedynym wyjątkiem są sosy, których istotę stanowi przyprawa; - są różne szkoły mieszania przypraw ziołowych: jedni uważają, że w potrawie mogą być najwyżej trzy zioła, inni - że musi być ich co najmniej 3, a najwyżej 5, a jeszcze inni nadają potrawie smak tylko jednego ulubionego zioła; - przyprawa, im bardziej rozdrobniona, tym jest mocniejsza i działa szybciej, a więc sproszkowane zioła dodaje się tuż przed podaniem potraw, a całe gałązki i pęczki ziół na początku przygotowania; - suszone zioła najczęściej dodaje się na początku gotowania
77

lub duszenia, a świeże w ostatniej chwili, by wysoka tamperatura nie zniszczyła ich aromatu i witamin.

Zielone przyprawy o każdej porze roku
Zawsze, jeśli tylko jest to możliwe, należy do potraw dodawać świeże zioła, które mogą być jedyną lub jedną z wielu przypraw albo stanowić „przybranie". Zielone listki roślin są źródłem witamin, tak cennych zimą i wczesną wiosną, gdy warzywa przechowywane przez długi czas tracą je, a nowalijki są jeszcze bardzo drogie. Doniczkowa uprawa ziół zapewnia nam w tym okresie wartościowe dodatki do potraw: przede wszystkim pietruszkę, szczypiorek, rzeżuchę, koper, szczaw, listki selera, ale także bazylię i miętę. Latem mamy pod dostatkiem ziół, ale nie zawsze używamy ich tak, by nie traciły nic ze swojego aromatu. Pęczki ziół należy płukać pod słabym strumieniem wody, a jeszcze lepiej w naczyniu napełnionym wodą i osaczać na bibule lub czystej ściereczce. Nie wolno ich przy tych czynnościach gnieść i wyciskać. Zwiędłe i żółte liście należy usunąć. Najczęściej używane są tylko listki, a łodygi można zużyć przy gotowaniu zupy, warzyw lub marynat. Świeże listki sieka się ostrym nożem na plastykowej, porcelanowej lub fajansowej deseczce (rys. 14), raczej nie na drewnianej - gdyż w jej pory wsiąka sok. Jeżeli zioła mają być zmieszane z małą ilością płynu, twarogu czy masła można posłużyć się mikserem, rozcierając je tak drobno, aż potrawa przyjmie zielone zabarwienie. Niektórzy twierdzą, że nie wolno ziół ranić ostrzem noża, i rozdrabniają je w palcach. Przyprawiając świeżymi ziołami zimne potrawy, np. majonezy, sosy, twarożki, trzeba dodać je co najmniej na godzinę przed podaniem, żeby olejki eteryczne połączyły się z emulsją tłuszczu. Natomiast w gorących daniach olejki te ulatniają się wraz z parą wodną i dlatego świeże listki dodaje się na krótko przed końcem gotowania lub duszenia albo posypuje się nimi gotowe danie już na talerzu. Zdarza się, że nie cała ilość posiekanych ziół zostanie zużyta. Można wtedy wsypać je do słoiczka ze szczelnym zamknięciem i
78

Rys. 14. Świeże zioła przygotowane do siekania

wstawić do lodówki, zużywając jednak w ciągu kilku dni, ponieważ w takiej postaci szybko tracą wartość. Świeże zioła dodaje się do: zup, dań z jaj, past do kanapek i dekorowania kanapek, sałatek i zielonej sałaty, sosów, maseł ziołowych, twarożków, deserów, dań z ryb, warzyw, drobiu, mięs, pasztetów, napojów, octów ziołowych.

Myśli przed półką na przyprawy
W przeciętnej kuchni polskiej można znaleźć więcej przypraw egzotycznych, takich jak: goździki, pieprz, cynamon, liście laurowe, gałka muszkatołowa, ziele angielskie, niż rosnących w kraju. Do bardziej znanych rodzimych ziół przyprawowych należą: majeranek, kminek, czosnek, koper, pietruszka i szczypiorek. Niektóre gospodynie używają jeszcze jałowca, gorczycy, kolendry. Ten ubogi asortyment powinien być rozszerzony co najmniej o bazylię, estragon, cząber, hyzop, lebiodkę, lubczyk, melisę, miętę, rzeżuchę i tymianek. Większość tych roślin była dawniej uprawiana w ogrodach przydomowych lub zbierana na łąkach, polach i stosowana na co dzień w kuchni. Warto wrócić do tej tradycji i półki na przyprawy wzbogacić o dalsze gatunki suszonych ziół i octy ziołowe. Kolejnym stopniem wtajemniczenia są mieszanki przyprawowe, które można sporządzić samodzielnie według recept lub kierując się własnymi upodobaniami. Niektóre mieszanki s ą bardzo łatwe do przyrządzania, skład innych jest bardziej urozmaicony, ale wszystkie opierają się na ziołach, które można kupić lub zebrać we własnym ogródku. Przyprawa do zup: 30 g pieprzu czarnego, 10 g pieprzu białego, 5 g tartej gałki muszkatołowej, 2 zmielone liście laurowe, 5 g tymianku, 5 g goździków, 20 g imbiru. Wszystkie składniki tłucze się lub rozciera w moździerzu i miesza. Przechowuje się w szczelnie zamkniętej puszce. Na l litr zupy wystarcza 1/4-1/2 łyżeczki do harbaty. Przyprawa do rosołu: 2 ziarna ziela angielskiego, 2 ziarna pieprzu czarnego, 1/2 liścia laurowego, szczypta tymianku, l z ąbek czosnku, l goździk. Ta ilość wystarcza na l litr rosołu.
80

fasoli i soczewicy: czosnek (kilka ząbków). spaghetti. majeranek (1/2 łyżeczki). a przy przyrządzaniu ryb zmieszać je z odpowiednią ilością drobno posiekanej cebuli. pietruszki. Służy ona do przyprawiania gotowanego i duszonego drobiu. Suszone składniki można przygotować wcześniej w większej ilości i przechowywać w szczelnie zamkniętym słoiku. bazylii i mielonego pieprzu czarnego miesza się ze sobą i przechowuje w szczelnie zamkniętym pojemniczku. koper (l część). liści laurowych. papryka (1/2 łyżeczki). koper (3 łyżeczki). 1/2 łyżeczki tartej gałki muszkatołowej. tarta gałka muszkatołowa (1/2 części). kardamon (1/2 części). gdyż odmierzanie i mieszanie ziół przed każdym użyciem zajmowałoby zbyt wiele czasu. l łyżeczka mielonego ziela angielskiego. tymianku. pieprz czarny mielony (1/2 części). ryby z wody i duszonej. a rozmieszana z niewielką ilością oliwy nadaje się do nacierania drobiu przed pieczeniem. bazylii. cząber (2 łyżeczki). kolendra (1/2 łyżeczki). rozmarynu. 2% papryki. szczypta tymianku. pizzy. Przyprawa do pasztetu i dziczyzny: l łyżeczka mielonego pieprzu czarnego. mięta (l łyżeczka). Suszone składniki można przygotować wcześniej. bazylia (2 łyżeczki).Mieszanka włoska: jednakowe ilości lebiodki. Przyprawa do drobiu: cząber (4 łyżeczki). cz ąbru. anyż (1/2 części). koper włoski (1/2 części). mięty. szałwi. czosnek (4 ząbki). papryka (l łyżeczka). Chmeli-sunęli (gruzińska mieszanka do przyprawiania mięs duszonych i potraw z warzyw): jednakowe części kozieradki. pieprz czarny (1/3 łyżeczki). pietruszka (l część). cz ą-bru. majeranku. l mielony liść laurowy. pasty z mielonej ryby i ryb marynowanych. zmielony liść laurowy (szczypta). Mieszanka do potraw z grochu. 81 . szczypta imbiru. kolendry. kopru. Przyprawa do ryb: cebula (4 części). Mieszanka ta nadaje się do zup rybnych. selera. Przyprawy tej używa się do rizotta. szczypta mielonych goździków. Wszystkie wymienione mieszanki dodaje się w końcowym etapie przygotowywania potrawy. Mieszankę tę przygotowuje się podobnie jak przyprawę do ryb. mięsa duszonego z pomidorami i zapiekanek z makaronu lub ryżu.

pieprz czarny (4 ziarna). kilka liści). goździki (3 pączki).Godne polecenia są przyprawy „Bouquet garni” ze świeżyć!. gdyż wtedy da cały aromat. czosnek (4 ząbki). 2 łyżki oliwy. które wrzuca się do zupy związane nitką lub w woreczku z gazy n•: 5 min przed zakończeniem gotowania i wyjmuje tuż przed podaniem. liść laurowy (4 liście). koper (3 gałązki). kwiat muszkatołowca (l płatek. Poprzedniego wieczoru ziarna fasoli zala ć wodą. pietruszka (2 łyżeczki drobno pociętych korzeni i liści). Przepisy dla smakoszów Zupy Zupa jarzynowa z bazylią 3 ziemniaki. papryka (2 strąki). ząbek czosnku. pozostawić na 3-4 min. sól. pieprz. fasolkę szparagową pokrajać na centymetrowe 82 . lub suszonych całych gałązek ziół (nie mielonych ani nie ciętych). starta skórka z cytryny (l łyżeczka). 10 dag białej fasoli w ziarnach. Obrane ziemniaki pokrajać w kostkę. cząber (2 gałązki). 3 pomidory. tymianek (l gałązka). pieprz czarny (5 ziaren). Amerykański Bouquet garni (ze świeżych ziół): cebula (2 łuski). 20 dag zielonej fasolki szparagowej. trybula (2 ga łązki). 2 łyżki drobno posiekanej bazylii. Mieszanka na l litr zupy lub 4 porcje innej potrawy. można zastąpić szczyptą zmielonej gałki muszkatołowej). majeranek (2 łyżeczki). oleju sojowego lub słonecznikowego. 10 dag ryżu. cząber (l łyżeczka). kolendra (1/2 łyżeczki). Francuski Bouquet garni: pietruszka (l korzeń. Niemiecki (suszony) Bouquet garni: koper (2 łyżeczki). Drobno posiekany czosnek lepiej jest dodawa ć już po zakończeniu gotowania lub duszenia. tymianek (2 łyżeczki). rozmaryn (l gałązka). Angielski (suszony) Bouquet garni: pietruszka (2 łyżeczki). majeranek (l gałązka). a zawarte w nim witaminy i olejki nie zostaną zniszczone. majeranek (l łyżeczka). koper włoski (1/2 łyżeczki). pietruszka (gałązki). bazylia (l łyżeczka). 10 dag tartego żółtego sera.

15. Zupa z soczewicy z ziołami .Rys.

bukiet ziół: lebiodka. gotować około 30 min. 25 dag włoszczyzny (por. Oskrobaną i opłukaną marchew pokroić na talarki i wrzucić do wrzącego wywaru. obrać ze skórki i podzielić na ćwiartki. majeranek. por. l cebula. szałwia. Dodać obrane. Przetrzeć zupę przez sito o dużych oczkach. Wszystkie składniki drobno pokroić i wrzucić do wrzącego wywaru. l l wywaru mięsnego. l ząbek czosnku. pieprz. lecz już nie gotować. 10 dag fasolki szparagowej. seler i pietruszkę. Zupa jarzynowa minestra 6 łyżek oliwy. seler. 2 listki laurowe. 10 dag zielonego groszku. gotować przez 10 min. pietruszka). aż warzywa będą miękkie. lubczyk.kawałki. 1/2 selera. Obraną. cząber. dodać śmietanę i trybulę (trybulę można zastąpić pietruszką). podgrzać. pietruszka). przełożyć do wazy i zalać gorącą zupą. 4 łyżki śmietany. seler. Przyprawić zupę solą i pieprzem. gotować przez 5 min. Przed podaniem wyjąć bukiet i wsypać posiekane zielone zioła. 2 łyżki posiekanej trybuli.5 l rosołu lub wywaru mięsnego. Dodać sól i pieprz. pomidory sparzyć. tymianek. 2 łyżki posiekanych różnych świeżych ziół. Wszystkie te składniki zalać 2 l gorącej wody i gotować przez 30 min. Zupa jarzynowa z trybulą 25 dag marchwi. wrzucić do zupy i gotować jeszcze 10-15 min.5 l wywaru mięsnego. 1. włożyć związany nitką bukiet ziół i na bardzo wolnym ogniu gotować jeszcze przez 5 min. Wsypać ryż i gotować zupę. przyprawić solą i pieprzem. opłukane i pokrojone na grubsze kawałki pory. 25 dag włoszczyzny (marchew. Posiekane listki bazylii i czosnek utrzeć w moździerzu z oliwą i żółtym serem. Zupa jarzynowa z bukietem ziół 25 dag kapusty białej lub włoskiej. aż wszystkie warzywa będą miękkie. 35 dag cukini. 2-5 marchewek. aż ryż będzie miękki. pietruszka po jednej małej gałązce świeżej lub suszonej. 1. l łyżka koncentratu pomido- 84 . pieprz. 3 ziemniaki. opłukaną cukinię pokroić na grube plastry. sól. sól.

pieprz. 1/2 szklanki zielonego groszku. pietruszka. 1/2 szklanki pociętej na centymetrowe kawałki fasolki szparagowej. sól. dodać liść laurowy.śmietanowa 75 dag ziemniaków. 1 liść laurowy. sól. l łyżka roztartego majeranku. wsypać mąkę i mieszając sporządzić zasmażkę. majeranek. suszone zioła i gotować jeszcze 5 min. szklanka śmietanki. Po zdjęciu z ognia wlać śmietanę. Boczek pokroić w drobną kostkę i stopić. 11 rosołu. ryż. sól. gotować 20 min. dodać ser. 5 dag boczku. dodać drobno pokrojony seler oraz marchew i poddusić. Całość przełożyć do garnka i uzupełnić do l l wodą. 1 duża cebula. przyprawić solą i pieprzem. łyżka posiekanych świeżych listków lubczyku. Ziemniaki obrać. Zupa ziemniaczana . wsypać świeże zioła. łyżka suszonego roztartego lubczyku. 4 łyżki tartego żółtego sera. wlać śmietanę i wsypać świeży lubczyk. ale nie zagotować. a pozostałe warzywa bardzo drobno pokroić i dusić przez 5 min z cebulą i boczkiem. fasolkę. Ziemniaki pokroić w kostkę. Przed podaniem jeszcze podgrzać. Przełożyć do wrzącego rosołu. przyprawić solą oraz pieprzem. dodać liście laurowe. Gotować 20 min na wolnym ogniu. groszek. 2 łyżki roztartych suszonych ziół: bazylii. Pod koniec gotowania dodać przecier pomidorowy. Zupa ziemniaczana z lubczykiem 20 dag boczku. wrzucić do wrzącego rosołu. Posiekaną cebulę i czosnek podsmażyć na oliwie. Przyprawić solą i pieprzem. 6 łyżek ryżu. 85 . drobno posiekaną cebulę podsmażyć razem z boczkiem. Przed podaniem wrzucić świeże zioła. pieprz. szklanka kwaśnej śmietany. pieprz. Boczek drobno pokroić i stopić. Zupę przetrzeć przez sito o dużych oczkach. pokroić w centymetrowe kostki. l łyżka mąki. którą następnie dodać do zupy. majeranku. tymianku. Gotować na wolnym ogniu 20-30 min. 20 dag włoszczyzny (marchew.rowego. seler). Suszony lubczyk dodać na 5 min przed zakończeniem gotowania. l kg ziemniaków. łyżka posiekanych świeżych listków hyzopu lub pietruszki.

Mąkę rozmieszać z cukrem oraz papryką w małej ilości wody i wlać do zupy. l l rosołu. Przetrzeć przez grube sito. Obydwa składniki wrzucić do wrzącego rosołu i gotować na wolnym ogniu przez 30 min. 3 łyżki posiekanego koperku. dodać trochę wody i poddusić. podsmażyć z cebulą przez 10 min i przełożyć do zupy. l łyżka sproszkowanej słodkiej papryki. Cebulę pokroić w grubą kostkę i przysmażyć na maśle na złoty kolor. l łyżka melisy (drobno posiekanych świeżych ziół lub roztartych suszonych). Po zakończeniu gotowania dodać rozgnieciony czosnek i świeże zioła. 1-2 marchewki. stopić i podsmażyć w niej drobno posiekaną cebulę. l łyżka mąki. 1 łyżka koperku. 4 łyżki posiekanej trybuli. ćwiartka selera. Kapustę drobno poszatkować. 1 cebula. 40 dag ziemniaków. wrzucić do wrzącego rosołu. 2 łyżki koncentratu pomidorowego. biały pieprz (może być też czarny). łyżka szczypiorku. 1 pietruszka. tak jak i pozostałe warzywa. 86 . dodać liść laurowy.5 l rosołu. pieprz i trybulę lub cząber (nie zagotować zupy). stale mieszać. l szklanka białego wytrawnego wina. 10 dag słoniny. ziemniaki obrać i pokroić w kostkę. biały pieprz (można go zastąpić czarnym). 2 żółtka. Podgrzać. sól. Zupa cebulowa ziołowa 35 dag cebuli. 1. pokroić na kawałki. wlać śmietanę. 2 ząbki czosnku. gotować na wolnym ogniu przez 20 min. sól. sól. pory pokroić na półcentymetrowe kawałki. l l rosołu. Zupę zakwasić. Ziemniaki obrać. Zupa z porów 25 dag ziemniaków. sól. 4 łyżki kwaśnej śmietany.Barszcz ukraiński 35 dag białej kapusty. 1 łyżka cukru. 2 łyżki posiekanej pietruszki. 3 łyżki masła. dodać śmietanę. pieprz. 25 dag porów. 25 dag buraczków. 1 liść laurowy. l szklanka słodkiej śmietanki. pokroić w drobną kostkę. 2 łyżki słodkiej śmietany. szczypta kwasku cytrynowego albo łyżka soku cytrynowego. Wsypać mąkę. Słoninę drobno pokroić. Buraczki. 1 łyżka mąki. przyprawić solą i pieprzem.

1 l wywaru mięsnego.Przełożyć do garnka z rosołem. 2 łyżki mleka. Śmietanę rozmieszać z żółtkami i ziołami. wlać cienkim strumieniem do gotującej się zupy. Zupa kalafiorowa l średni kalafior. pieprz. 25 dag włoszczyzny (marchew. pieprz. gotować na wolnym ogniu 10 min. 2 łyżki zielonej pietruszki. 2 łyżki masła. l duża cebula. 2 łyżki mąki. ć ziaren czarnego pieprzu. Jeżeli dodajemy lubczyk suszony . pieprz i sól. 87 . wrzucić świeże zioła i wlać śmietanę. liście posiekać. zagotować. l l rosołu. 2 łyżki koncentratu pomidorowego. 4 łyżki rzeżuchy lub 2 łyżki świeży cii drobno posiekanych lub suszonych roztartych listków lubczyku. Dodać suszony cząber. 4 łyżki śmietany. l łyżeczka suszonego majeranku. seler. dodać sól. 10 dag boczku. Gdy kluseczki wypłyną na powierzchnię zupy. l łyżeczka suszonego tymianku. sól. rozmieszać z mąką. Przyprawić solą i pieprzem. pietruszka). Seler obrać. zagotować. Jajko rozbić z mlekiem i mąką na jednolitą gęstawą masę. zestawić garnek z ognia. wlać do zupy (po zdjęciu z ognia). l łyżka soku cytrynowego. sól. wlewać powoli zupę i. Gotować 20 min i przetrzeć przez sito. Kalafior podzielić na małe różyczki i wrzucić do wrzącego rosołu. 2 liście laurowe. W innym garnku rozpuścić masło. wlać wino. pieprz i sok cytrynowy.wsypuje się go na 10 min przed zakończeniem pierwszego etapu gotowania. łyżeczka suszonego cząbru. gotować 20 min. Po zdjęciu garnka z ognia wlać śmietanę rozmieszaną z żółtkiem. Zupa selerowa z rzeżuchą lub lubczykiem 1 duży seler. sól. I żółtko. wrzucić do wrzącego wywaru. l łyżka mąki. pół szklanki słodkiej śmietanki. pieprz. Wsypać świeże zioła. Pikantna zupa fasolowa 30 dag fasoli (biała lub kolorowa). pokroić w kostkę. 4 jagody jałowca. stale mieszając. 4 goździki. Podawać z grzankami z białego pieczywa. 3 łyżki świeżej trybuli lub koperku.

pół szklanki śmietany. wrzucić do gotującego się groszku. pieprz. 2 łyżki drobno posiekanej mięty (świeżej). Zupa z zielonego groszku z miętą 40 dag świeżego łuskanego groszku. 10 dag boczku. goździki. dodać do zupy. wsypać mąkę i wymieszać. liście laurowe. Boczek drobno pokroić i stopić. l łyżeczka suszonego majeranku.5 1. przygotować jasnozłotą zasmażkę. wlać śmietanę i wsypać posiekaną miętę. Suchy groszek namoczyć na noc poprzedniego wieczoru. Grochówka zielona 25 dag zielonego groszku łuskanego. Zupa z dyni z bazylią 50 dag dyni. Wrzucić groszek i gotować jeszcze 10 min. Włoszczyznę drobno pokroić i dodać do garnka z namoczoną fasolą. l l rosołu. podsmażyć na nim drobno posiekaną cebulę. sól. sól. dopełnić wodą do 1. Gotować około 40 min. dodać suszone zioła. plasterek selera. Zupę przyprawić solą i pieprzem. pieprz.Ziarna fasoli namoczyć poprzedniego wieczoru. l marchewka. sól i pieprz i gotować na wolnym ogniu jeszcze 10 min. Wsypać suszone zioła. l cebula. podsmażyć w nim drobno posiekaną cebule. gotować 20 min. Podawać z grzankami z białego pieczywa. szczypta cukru. l łyżeczka suszonego cząbru. pieprz i gotować na wolnym ogniu jeszcze 10 min. Marchewkę drobno pokroić. dopełnić zupę wodą do objętości l l. sól. pieprz. l marchewka. jagody jałowca. Boczek drobno pokroić i stopić. Przed podaniem wsypać posiekaną zieloną pietruszkę. 88 . l l rosołu. Przed podaniem podgrzać zupę (nie zagotowywać). 2 łyżki masła. sól. wrzucić do wrzącego rosołu i gotować 10 min. Gotować w tej samej wodzie przez 20 min. l łyżka mąki. Marchewkę i seler drobno pokroić. dodać boczek i cebule. 2 łyżki drobno posiekanej bazylii. 25 dag marchwi. koncentrat pomidorowy.Koncentratu pomidorowego. 3 łyżki śmietany. wrzucić ziarna pieprzu. 2 łyżki . l cebula.

Przetartą masę pomidorowo-cebulową wlać do wrzącego rosołu i gotować przez 5 min. Jeżeli używamy koncentratu pomidorowego. sałatę i pietruszkę osaczyć na ściereczce. cukrem i pieprzem. dodać koncentrat pomidorowy i przez chwile dusić. 2 łyżki suszonej bazylii lub 4 łyżki posiekanych świeżych listków albo łyżka suchego bądź świeżego rozmarynu. sól. Świeże pomidory sparzyć. podgrzać. 0. zagotować.5 l rosołu przy użyciu świeżych pomidorów i l l rosołu. 10 dag ziemniaków. podsmażyć na maśle. a potem również przetrzeć przez sito. poddusić na maśle. Po zakończeniu gotowania dodać świeże zioła i przed podaniem zupę lekko podgrzać. 5 dag masła. Marchew i dynie przetrzeć przez sito. jeżeli stosujemy koncentrat pomidorowy. 50 dag pomidorów lub 4 łyżki koncentratu pomidorowego. Przetrzeć przez sito o drobnych oczkach. dodać cebule z pomidorami. 89 . Przyprawić solą. Przyprawić cukrem. Następnie przełożyć do rosołu. Drobno pokrojoną cebule podsmażyć na maśle. dodać śmietanę i posiekaną bazylie. posiekać dość grubo. Zupa szczawiowa z sałatą i pietruszką 10 dag szczawiu. pokroić na ćwiartki i dusić przez kilka minut z cebulą. a następnie przetrzeć przez sito. Zupa pomidorowa z bazylią lub rozmarynem l cebula. należy go dodać do smażącej się cebuli i przez chwilę dusić. obrać ze skórki. szczypta cukru. gotować 20 min.Dynię pokroić w drobną kostkę. sól. 5 dag masła. marchew w plasterki i wrzucić razem do wrzącego rosołu. 5 dag pietruszki. podgrzać przed podaniem. Cebulę drobno posiekać. 10 dag sałaty. wrzucić suszone zioła i gotować jeszcze 10 min na wolnym ogniu. pieprz. Umyty szczaw. 4 jajka na twardo. solą i pieprzem. Podawać z pokrojonym lub posiekanym jajkiem na twardo i grzankami z białego pieczywa. l I rosołu. dodać sól i pieprz. pieprz. dodać pokrojone w grubą kostkę ziemniaki i gotować 20 min.

2 łyżki śmietany. do lodówki. 10 dag masła. l l rosołu. szczawiu. pietruszki. Gdy ziemniaki są miękkie. Należy wstawić ją na 1/2 godz. 25 dag pokrzyw (szczyty pędów ścinane wiosną). sól. 4 łyżki śmietany. 2 łyżki posiekanej pietruszki. Gotuje się je w osolonej wodzie przez 5 min. przyprawić solą i pieprzem. gotujący się na wolnym ogniu. Zupę podgrzać. Obrane ziemniaki pokroić w kostkę i podgotować przez 10 min w osolonej wodzie. l żółtko. pieprz. Majeranek. jajko. żeby powstała gęsta masa. pokroić i dusić w maśle przez kilka minut. mniszka. Przed podaniem wrzucić pulpety i świeże zioła.Rosół a la flaki z pulpetami 1 l rosołu wołowego. S jajko. przetrzeć zupę przez sito. od nerki. trybula lub pietruszka. pieprz. a potem przetrzeć przez sito. Z masy formować małe pulpety wielkości wiśni i obtaczać je w mace. wlać śmietanę. Dodać do wrzącego rosołu i zagotować. Łój i cebulę pokroić na mniejsze kawałki i przepuścić przez maszynkę do mięsa. przyprawić solą i pieprzem i dodać tyle mąki. l cebula. 20 dag łoju wołowego lub cielęcego (np. krwawnika i innych dziko rosnących ziół. solą. papryka. Można podawać z naleśnikami pokrojonymi w paseczki. Dodać 2 łyżki posiekanej pietruszki lub trybuli. można dodać trochę mięsa). rzeżuchy. przyprawić dość ostro pieprzem. wlać żółtko rozmieszane ze śmietaną. trybuli. przełożyć do gotującego się rosołu. Pokrzywy poddusić na maśle przez 10 min. wrzucić ziemniaki i gotować wszystko razem. Przyprawić solą i pieprzem. sól. 1 l rosołu. 3-4 łyżki mąki. papryka słodką i ostrą. wsypać pietruszkę. 90 . pieprz. majerankiem i gotować przez 10 min. 5 dag masła. stokrotki. sól. Zupa ziołowa 50 dag świeżych ziół (młode pędy zbierane wiosną): pokrzywy. Zupa pokrzywowa 50 dag ziemniaków. Rosół wołowy. Umyte zioła osaczyć na ściereczce.

obrać ze skórki. l łyżeczka chrzanu. l łyżka mąki. szczypta gałki muszkatołowej. 4 łyżeczki soku cytrynowego. dodać pomidory z cebulą. cukier i sól. 7 ziaren pieprzu. papryka słodka. sól. pół szklanki białego wytrawnego wina. 1/2 łyżeczki suszonej lub świeżej szałwii. sporządzić zasmażkę i nią zaprawić zupę. 4 łyżki białego wytrawnego wina. ząbek czosnku. 5 ziaren ziela angielskiego.. 50 dag filetów rybnych. 91 . Mięsa Wątróbka w folii aluminiowej 4 kawałki wątróbki. gałką muszkatołową. 30 dag filetów rybnych. Filety wrzucić do wrzącej wody (l 1). cebuli. por). Pomidory sparzyć. solą i pieprzem. pieprz. 2 łyżki oliwy. 4 łyżeczki masła. wlać wino i gotować 15 min. l łyżka drobno posiekanej zielonej pietruszki. Dodać wino. 50 dag pomidorów lub 2 łyżki koncentratu pomidorowego. sok cytrynowy. 1 łyżka masła. l łyżka soku cytrynowego. Stopić masło.Zupa rybia 20 dag włoszczyzny (marchew. ząbek czosnku. Cebulę pokroić w kostkę lub plasterki i podsmażyć na oliwie. po 1/2 łyżeczki lebiodki i bazylii. Włoszczyznę drobno pokroić i gotować w osolonej wodzie (l 1) przez 10 min. szczypta tymianku. l łyżka estragonu. Rozgnieciony ząbek czosnku i drobno posiekan ą pietruszkę dodać tuż przed podaniem. Włożyć filety i gotować na wolnym ogniu około 20 min. l liść laurowy. szczypta cukru. pieprz. Włoska zupa rybna 2 duże cebule. pieprz. 2 łyżki posiekanej zielonej pietruszki. 3 łyżki zielonej pietruszki. szałwię. pietruszka. wsypać mąkę i stale mieszając. sól. seler. pokroić na ćwiartki i dusić razem z cebulą. Przyprawić suszonymi ziołami. Tuż przed podaniem wsypać drobno posiekan ą pietruszkę. szczypta szałwii i szczypta majeranku.

3 łyżki bazylii albo rozmarynu. dać odrobinę chrzanu i skropić sokiem cytrynowym.Każdy kawałek wątróbki położyć na kawałku folii aluminiowej. Posiekać drobno świeże zioła. Gotować pod przykryciem na wolnym ogniu przez 15 min. ziołami. namoczoną bułkę. Postawić na 1/2 godz. I łyżeczka masła. l łyżeczka tymianku. 2 łyżki mąki. w który będzie można go potem szczelnie zawinąć. Przy końcu smażenia dodać trochę masła. Folię rozwinąć na krótko przed podaniem i wtedy wątróbkę posolić. jajko i dobrze wymieszać. Do tłuszczu na patelni szybko wrzucić mieszankę ziół. Klopsiki szwedzkie 50 dag mięsa wołowego lub cielęcego. ziemniak i cebulę przepuścić przez maszynkę do mięsa. papryką. Dokładnie zawinąć każdą porcję w folię. l cebula. l jajko. w chłodnym miejscu. Tak przygotowane porcje ułożyć na patelni i zalać połową szklanki wody. l łyżka oliwy. masło. 1/2 małej suchej bułeczki. a potem nałożyć na wątróbkę. suszone zioła rozetrzeć i wymieszać z cebulą i czosnkiem. Wątróbkę obtoczyć w mące z dodatkiem papryki i przysmażyć przez kilka minut z każdej strony na mocno rozgrzanej oliwie z masłem. Można podaw ź z sosem koperkowym. sól. 1/2 łyżeczki słodkiej papryki. Wątróbka po prowansalsku l cebula. Na wierzchu każdej porcji kłaść łyżeczkę masła. 92 . pieprz. 1/2 łyżeczki szałwii. l łyżka bazylii. 4 porcje wątróbki. Do masy dodać sól. sól. a następnie mokrymi rękami formować klopsiki o średnicy 3 cm. 2 łyżki trybuli. Smażyć je ze wszystkich stron na smalcu przez około 10 min. po czym posypać pieprzem. ząbek czosnku. biały lub czarny pieprz. śmietanę. 4 łyżki śmietany. Cebulę i czosnek bardzo drobno pokroić. Mięso. Przełożyć na podgrzany talerz i posolić. l łyżka mąki. l ugotowany ziemniak. smalec. cebuli oraz czosnku i dusić przez l min. zioła.

papryka słodka i ostra. l jajko. Chwilę smażyć. 30 dag mielonego mięsa. papryką. Patelnię przykryć i smażyć na bardzo małym ogniu jeszcze kilka minut. l łyżeczka lebiodki. tymiankiem. obrać 93 . l łyżeczka tymianku. pietruszka).). szczypta tymianku. l liść laurowy. Mokrymi rękami formować płaskie kotlety. solą i pieprzem. l łyżeczka majeranku. Mięso wymieszać z rozmoczoną bułką. w chłodnym miejscu. pieprzem. słodka papryka.Pieczeń cielęca lub wołowa z estragonem 50 dag mięsa bez kości (cielęcina lub wołowina). mieszając drewnianą łyżką. 15-20 dag spaghetti. Następnie dodać mielone mięso i na ostrym ogniu szybko je podsmażyć. Posypać drobno posiekaną bazylią oraz tymiankiem i przykryć plastrami sera. pietruszką i jajkiem. połowę estragonu i dusić 50 min pod przykryciem na małym ogniu. majerankiem. aż ser roztopi się. dodać drobno pokrojoną cebulę. l łyżka soku cytrynowego. 4 plastry ostrego żółtego sera (kaszkawał. Pomidory sparzyć. Mięso obsmażyć ze wszystkich stron na mocno rozgrzanej oliwie. l ząbek czosnku. l mała bułeczka. oliwa do smażenia. pieprz. sól. sól. Spaghetti z mielonym mięsem i ziołami 5 dag boczku. sól. Masę pozostawić na 1/2 godz. tylżycki itp. a następnie zalać winem. 25 dag ziemniaków. a potem ziemniaki pokrojone w kostkę. pieprz. 2-3 łyżki oliwy. l duża cebula. l łyżka estragonu. pietruszką. Usmażyć na złotobrązowy kolor. l łyżka majeranku. pieprz. l łyżeczka świeżych ziół (bazylia. Boczek z cebulą pokroić w kostkę i zrumienić na gorącej oliwie. 25 dag pomidorów lub 2 łyżki koncentratu pomidorowego. l łyżka pietruszki. 1/2 szklanki białego wytrawnego wina. 5 dag suchego ostrego żółtego sera startego na drobnej tarce. dodać sok cytrynowy. Kotlety mielone ziołowe 60 dag mielonego mięsa. Przed podaniem posypać resztą estragonu. l cebula. solą. tymianek. gałązka świeżej bazylii i gałązka świeżego tymianku lub po łyżeczce suszonych ziół. l łyżka zielonej pietruszki. 3 łyżki oliwy.

dodać czosnek. Mielone mięso wymieszać z cebulą i ziołami. pieprz. 200°C. przyprawić solą i pieprzem. gorące spaghetti włożyć do salaterki. 3 łyżki tartej bułki. l jajko. Podawać z sosem śmietanowym z miętą. Osobno podać tarty ser do posypywania potrawy na talerzach. Cebulę drobno posiekać i podsmażyć na oliwie. Pieczeń barania z miętową skórką Cała łopatka barania. Drobno posiekaną cebulę lekko podsmażyć na oliwie. układając je na posmarowanej tłuszczem blasze i wstawić do piekarnika. l ząbek czosnku. 3 łyżki oliwy. a do środka wlać sos i przełożyć mięso. Klopsiki piecze się w temperaturze 180°C przez 25 min. a następnie obrane ze skórki i pokrojone na kawałki pomidory. sól i pieprz. Na 1/2 godz. Łopatkę upiec na ruszcie lub w rondlu w piekarniku w temperaturze ok. Dodać sól i pieprz. 3 łyżki sosu miętowego. Patelnię przykryć i na małym ogniu dusić mięso przez około 15 min. Mięso obrać z błonek. wsypać sól i pieprz. Formować małe klopsiki. Tartą bułkę wymieszać z sosem miętowym na pastę. pieprz. 3 łyżki posiekanej pietruszki. 3 gałązki rozmarynu. 25 dag świeżych (mrożonych lub ze słoika) pomidorów. przed koń94 . kilkakrotnie przewracając. dodać rozgnieciony czosnek. l łyżka oliwy. 3 łyżki posiekanej mięty. l duża cebula. l łyżka posiekanej pietruszki. patelnię przykryć.ze skórki. Można je też smażyć na patelni. pietruszkę. wymieszać z mięsem lub koncentrat pomidorowy rozmieszać z 1/3 szklanki wody i dodać do mięsa. sól i pieprz. włożyć gałązki rozmarynu. pokroić w kostkę i obsmażyć ze wszystkich stron na jasnobrązowy kolor. Teraz włożyć przyprawy. Klopsiki baranie miętowe 50 dag mielonego mięsa baraniego. sól. 75 dag cielęciny bez kości (chudej). 2 ząbki czosnku. Cielęcina z rozmarynem l cebula. Potrawę należy dusić na wolnym ogniu około l godziny. Ugotowane. sól.

Pieczeń barania z miętową skórką . 16.Rys.

pieprz. 6 jagód jałowca. sól. 6 łyżek posiekanych różnych ziół (trybula. słoninę. majeranek. solą. 2-3 ząbki czosnku. l łyżka soku cytrynowego. Po dokładnym osaczeniu na sicie pokroić bardzo drobno i dodać do masy mięsnej wraz z posiekaną pietruszką i pozostałymi ziołami. zalać rosołem wymieszanym z przecierem pomidorowym. Pasztet ziołowy 50 dag wieprzowiny. Po zdjęciu z ognia potrawę posypać pietruszką. Mięso przełożyć na talerz. l jajko. Na końcu dodać jajko i sok cytrynowy. 6 łyżek oliwy. 96 . solą i pieprzem. pieprzem oraz rozgniecionymi jagodami jałowca. l duża cebula. potem obsmażyć je ze wszystkich stron na mocno rozgrzanej oliwie. skórka powinna przypiec się na złotobrązowy kolor. torbą cukru). Do sosu włożyć kawałki mięsa z roztartym czosnkiem. 2 ząbki czosnku. przykryć patelnię i podgrzewać jeszcze przez 15 min. rozgniecionym czosnkiem. Królik w sosie pietruszkowym l kg mięsa króliczego (obranego z błonek i podzielonego na porcje). Po ostygnięciu pasztetu przykryć go talerzem lub deseczką i obciążyć na godzinę kilogramowym ciężarkiem (np. sól. szałwia). lubczyk. 5 łyżek posiekanej pietruszki. mała puszka koncentratu pomidorowego. Szpinak i szczaw wrzucić na 1-2 min do wrzącej osolonej wody. 15 dag szczawiu. wątróbkę i dokładnie wymieszać z drobno posiekaną cebulą. Kawałki mięsa natrzeć solą oraz pieprzem i pozostawić na kilka minut. a na patelnię wrzucić drobno posiekaną cebulę i gdy tylko zmięknie. koper. Zmielić mięso. 15 dag wątróbki. Piec w piekarniku o temperaturze 180°C przez około 90 min. a potem polać sosem z pieczeni. Patelnię przykryć i trzymać na bardzo małym ogniu przez 30 min.cem pieczenia wyjąć pieczeń i jej tłustą stronę wysmarować pastą. odcedzić i przelać zimną wodą. 25 dag szpinaku. 1/2 szklanki rosołu. estragon. 25 dag słoniny. Wstawić do piekarnika. pieprz. wygładzając nożem. 5 cebul. Masę przełożyć do formy i przykryć folią aluminiową. 6 łyżek posiekanej pietruszki.

dodać rozgnieciony czosnek. a w lodówce można go przechowywać przez 8-9 dni. słoninę pokrojoną w kostkę wymieszać ze zmieloną masą. l jajko. pieprz. sól. 35 dag wieprzowiny. 1. Oddzielić mięso od kości (kości z resztą mięsa można zużyć na rosół). l łyżeczka soli. 1/2 szklanki słodkiej śmietanki. Pasztet smakuje najlepiej po 2 dniach. Mięso drobno pokroić. l łyżeczka soli. l cebula. wsypać estragon i wbić jajko. Drób Kurczak w sosie estragonowym po francusku 4 porcje kurczaka (2 piersi i 2 nogi). w którym dusił się kurczak. boczek i cebule przepuścić przez maszynkę do mięsa. Kurę pokroić. w piekarniku o temperaturze 160°C. Po wyjęciu z zalewy kawałki kurczaka obsmażyć na maśle na bladożółty kolor. pieprzem. 2 gałązki estragonu. 97 . 3 łyżki posiekanego świeżego lub roztartego suszonego estragonu. przyprawić koniakiem. dokładnie wymieszać. pieprz. 3 łyżki koniaku. l ząbek czosnku. Mąkę rozmieszać ze śmietaną i wlać na patelnię. Piec przez około 2 godz. 2 łyżki masła. l łyżeczka pieprzu. po czym wlać wino.5 łyżki ziaren pieprzu (najlepiej zielonego). formę napełnić masą i przykryć folią aluminiową. Przyprawić sokiem cytrynowym. Wieprzowinę. a potem polać nim porcje kurczaka. Ostudzić. Cześć słoniny pokroić w drobną kostkę. 25 dag słoniny. wytrawnego wermutu lub białego wina. l szklanka wytrawnego wina.Pasztet drobiowy z estragonem l kura (około 1. a część w wąskie długie paski. a następnie wyjąć na talerz. l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego estragonu. Kawałki kurczaka ułożyć w misce. 2 łyżki mąki. posolić i dusić przez 10 min. włożyć gałązki estragonu i zalać winem na 2 godz. Na dnie formy ułożyć paski słoniny.5 kg). dokładnie wymieszać z sosem. dodać estragon i chwilę jeszcze trzymać na słabym ogniu. Mięso kurze. 35 dag boczku. l łyżeczka soku cytrynowego. a następnie obciążyć.

25 dag makaronu. pieprzem i gałką muszkatołową.Kurczak nadziewany l kurczak. 2 małe bułeczki. wątróbka z indyka. l por. Kurczaka natrzeć oliwą i solą na zewnątrz i od wewnątrz. l łyżeczka soli. Ułożyć indyka w brytfannie. 2 łyżki soku cytrynowego. Przygotować indyka do pieczenia (powyciągać ścięgna. l łyżeczka tymianku. jajami. pieprz. posypać drugą połową ziół. Namoczoną bułkę rozgnieść z pozostałymi składnikami i tak przygotowanym nadzieniem wypełnić wnętrze kurczaka. 2 łyżki masła. 2-3 jaja. 4 porcje kurczaka. Kurczak w zielonym sosie l cebula. a drugą połowę grubo posiekać. oliwa. 15 dag łuskanych orzechów włoskich. 4 gałązki pietruszki. pieprz. gałka muszkatołowa. kilkakrotnie polewając sosem. soli. l łyżka rozmarynu. pierś pobić przez mokrą ściereczkę). brytfannę przykryć i piec w temperaturze ok. Na 2 godz. sól. l łyżeczka rozmarynu. którego trzeba potem zaszyć lub spiąć wykałaczkami. aby kurczak mógł się zrumienić. l liść laurowy. podlać połową szklanki wody. Indyk nadziewany po peruwiańska 1 indyk. Nadzieniem tym napełnić wnętrze indyka.. l łyżeczka soli. 3 ząbki czosnku. sól. l łyżeczka estragonu. l marchewka. wymieszać ze zmielonymi i siekanymi orzechami. otwór zaszyć lub spiąć wykałaczkami. 98 . papryki i oliwy od środka i na zewnątrz. Przez ostatnie 10 min folię rozwinąć. Kurczaka szczelnie zawinąć w folię aluminiową i piec w piekarniku w temperaturze 200°C przez 55 min. l łyżeczka papryki słodkiej. l mała bułeczka. solą. oliwa. Zemleć połowę orzechów. 10 ziaren pieprzu. sól. 2 jajka. 4 łyżki posiekanej pietruszki. Następnie zemleć wątróbkę i namoczoną bułkę. 200°C przez około 2 godz. połową ziół. przed pieczeniem natrzeć pastą z rozgniecionego czosnku.

tymianek. szczypta soli. 1/4 szklanki śmietany. ostudzić i wstawić do lodówki. Zimny kurczak w sosie ziołowym l kurczak. Sos podgrzać przed podaniem. liść laurowy. Musztardę wymieszać z jogurtem. 3 gałązki pietruszki. Do wrzącej wody włożyć porcje kurczaka i gotować przez 35 min. 2 łyżki posiekanej trybuli. przyprawić solą i pieprzem. Powstały sos gotować przez 3 min. 1. Wlać do niej przecedzony rosół. l łyżeczka soku cytrynowego. lubczyk. l cebula. l por. Szczaw lub szpinak wrzucić na 2 min do wrzącej wody. w którym gotował się kurczak. a potem ostudzić i zmiksować z posiekanym szczawiem lub szpinakiem. 2-3 łyżki rzeżuchy. aby część wody wyparowała. sól. dodać 4 łyżki stężałego rosołu oraz pozostałe składniki sosu i ucierać jak majonez. Ugotować makaron. żeby go całkowicie przykrywała. pietruszkę. Następnie kurczaka wyjąć na talerz i obrać ze skórki.. 99 . Posolić i zagotować. 3 łyżki masła. Porcje ugotowanego kurczaka ułożyć na talerzu i polać sosem. 2 łyżki posiekanego kopru. pokroić. następnie przecedzić. po czym kurczaka wyjąć i ostudzić. sól. pieprz.5 łyżki posiekanej pietruszki.Sos zielony: 10 dag szczawiu albo szpinaku. ponownie włożyć kurczaka. na nim porcje kurczaka. Gotować na wolnym ogniu około l godz. l marchew. Kurczaka włożyć do dopasowanego garnka i zalać wodą tak. l łyżeczka octu. 1. estragonem i pietruszką. odcedzić. 2 łyżki mąki. l łyżka musztardy. włożyć do garnka. Kurczaka wyjąć i włożyć pokrojone warzywa. gorący makaron. Na dużym talerzu ułożyć ugotowany. l liść laurowy. 1/4 szklanki oliwy.5 łyżki posiekanego estragonu. osaczyć. wsypać mąkę i zrobić zasmażkę. 4 łyżki jogurtu. Warzywa oczyścić. potem dodać świeże posiekane zioła. przelać zimną wodą. 2 gałązki tymianku. 3 gałązki lubczyku. a po ostudzeniu bardzo drobno posieka ć. całość polać zielonym sosem. a potem śmietanę. zalać wodą i zagotować. W rondlu stopić masło. Sos ziołowy: l żółtko. Rosół gotować jeszcze trochę. Następnego dnia ze stężonego rosołu zebrać tłuszcz.

pieprz.Kurczak pieczony z ziołami l kurczak. l gałązka majeranku. trzeba go podgrzać). Pieczenie trwa około 1.5 godz. 3 gałązki trybuli. Brytfannę przykryć i wstawić do zimnego piekarnika. nie polewać sosem powstałym przy pieczeniu. 100 . Wstawić do nagrzanego piekarnika i piec w temperaturze 200°C przez l godz. solą i pieprzem. 1/2 łyżki hyzopu. 3 gałązki kopru.oblać oliwą. Gęś w sosie jabłkowym l gęś. W czasie pieczenia przewrócić połówki kaczki na drugą stronę i przyrumienić. l łyżeczka soli. 4 łyżki soku pomarańczowego lub cytrynowego. 2 łyżki mąki. 1/2 łyżki cząbru. l łyżka majeranku. l łyżka tymianku. Kaczka pieczona z miodem i ziołami l kaczka (2-2.5 kg). 3 łyżki musztardy. 2 łyżki oliwy. Kurczaka posmarowa ć musztardą. l szklanka białego wytrawnego wina. ułożyć w brytfannie i obłożyć gałązkami ziół. Po upieczeniu podzielić na porcje. l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego rozmarynu. posypać solą i pieprzem. . 4 łyżki miodu. 3 gałązki pietruszki. pieprz. żeby kaczka przeszła aromatem ziół. 3-4 jabłka. 2 gałązki tymianku. ponieważ jest bardzo tłusty. sól. 3-4 gałązki suszonego majeranku związanego w pęczek. l łyżka oliwy. Gotowego kurczaka podzielić na porcje i polać sosem z brytfanny. 3 gałązki estragonu. l pęczek włoszczyzny. l liść laurowy. posypać ziołami. Kaczkę przedzielić na pół i posmarować z obydwu stron miodem (jeśli jest twardy. Połówki kaczki ułożyć skórką do góry w nasmarowanej oliwą brytfannie. Nakłuć mięso w kilku miejscach i polać sokiem pomarańczowym lub cytrynowym.. l ząbek czosnku. l łyżka ziaren białego pieprzu (może być czarny). Brytfannę lub ogniotrwałe naczynie szklane do pieczenia drobiu natrzeć rozgniecionym czosnkiem. Pozostawić tak na 1-2 godz. powoli ogrzewać do 250°C.

żeby odparowała część wody. włoszczyznę. l łyżeczka soli. wrzucić obrane i pokrojone na plasterki jabłka. Mąkę rozmieszać z 2 łyżkami wcześniej zebranego tłuszczu. Plasterki filetów skropić sokiem cytrynowym i zostawić na 15 min. Ryby Filet rybny duszony 8 plasterków filetów. 1/2 łyżeczki soli. Cebulę bardzo drobno posieka ć i podsmażyć na oliwie. pietruszki i melisy. 1/4 łyżeczki bazylii. Rosół gotować dalej.Gęś podzielić na porcje i ułożyć w garnku. pieprzem i posiekanymi ziołami. wsypać sól i gotować na wolnym ogniu przez 90 min od chwili zagotowania. Wyjąć porcje gęsi na talerz. filety wkładać pojedynczo. z którego wcześniej wyjąć majeranek. posypując je solą. 50 dag pomidorów lub l mała puszka koncentratu pomidorowego rozrobiona w 3000 ml wody. Włożyć l liść laurowy. dodać rozgnieciony czosnek (nie rumienić). przyprawić solą oraz pieprzem i polać nim rybę. Polać sosem. sos szybko zagotować i wlać do niego śmietanę rozmieszaną z mąką. żeby całkowicie przykryła gęś. Masło stopić na patelni. 4 łyżki oliwy. a następnie pomidory obrane ze 101 . 2 łyżki soku cytrynowego. zebrać możliwie cały tłuszcz. 2 łyżki mąki. pieprz. włożyć pęczek majeranku i gotować jeszcze 10 min na wolnym ogniu. po l łyżce koperku. stale mieszając zagotować. estragonu. zalać winem i dodać tyle wody. l liść laurowy. 8 plasterków filetów. Wlać wino. 1/4 łyżeczki pieprzu. 3 łyżki masła. wlać do gotującego się rosołu. 10 dag pieczarek. przykryć patelnię i na bardzo wolnym ogniu dusić 10 min. Mięso gęsi oddzielić od kości i pokroić na mniejsze kawałki. 1/4 łyżki białego lub czarnego pieprzu. 1/4 łyżeczki lebiodki. 1/4 szklanki śmietany. 1/4 szklanki białego wytrawnego wina. 2-3 łyżki soku cytrynowego. l łyżeczka soli. 2 ząbki czosnku. Filet rybny zapiekany l cebula. 2 łyżki masła. Wyjąć rybę na talerze.

ementaler lub inny łagodny ser). a następnie każdy kawałek posolić. pieprz. podzielić na kawałki. porcje filetów panierować w mące i wkładać na patelnię. aż stanie się gęstawy. 2 łyżki płatków kukurydzianych. 4 łyżki soku cytrynowego. Usmażoną rybę wyjąć na talerz i polać sosem. Na pozostałym ze smażenia ryb maśle podsmażyć pokrojone na cieniutkie plasterki pieczarki. Makrela. 2 łyżki oliwy. już nie odwracając. Zmieszać wszystkie składniki sosu. l mała cebula. sól. Smażyć je szybko na rozgrzanym maśle lub oleju i przekładać do brytfanny lub naczynia do zapiekania. smażyć jeszcze l min. 2 łyżki tartego żółtego sera (parntezan. 102 . sok cytrynowy. 2 łyżki masła lub olej. 4 łyżki oliwy. l szklanka jogurtu. Filet rybny z estragonem 8 plasterków filetów. Ryby zala ć sosem pomidorowym.skórki lub rozrobiony z wodą koncentrat pomidorowy i zioła. Sos remuladowy: 2 łyżki majonezu. l tarta bułka. a następnie obtaczać w tartej bułce. sól. zmieszać z jajkiem. koperku i szczypiorku. można dodać jeszcze szczyptę cukru. posypać estragonem oraz pieprzem i pozostawić na 15-30 min. l jajko. Usmażyć na złotobrązowy kolor z obu stron. na wierzchu ułożyć pieczarki i wszystko zapiec krótko w piekarniku o temperaturze 180-200°C. posypać solą oraz pieprzem i kłaść na patelnię z rozgrzaną oliwą. dorsz (lub inna ryba morska) smażona z sosem remuladowym 4 małe ryby. Cebulę bardzo drobno posiekać. 2 łyżki estragonu. Ryby oczyścić. Masło stopić na patelni. posypać płatkami kukurydzianymi i żółtym serem. Podawa ć posypane posiekaną pietruszką. Filety na 15 min przed smażeniem skropić sokiem z cytryny i posolić. Filety skropić sokiem cytrynowym. 3-4 łyżki pietruszki. Kawałki ryby maczać w jajku z cebulą. 1/2 łyżeczki białego pieprzu (może być czarny). Przed podaniem posypać świeżym posiekanym estragonem lub pietruszką. Sos gotować na bardzo wolnym ogniu.

Rys. 17. Pstrąg pieczony w folii aluminiowej .

sól. l liść laurowy. 104 . 4 małe cebulki dymki z zielonym szczypiorem lub l duża cebula. Każdy kawałek skropić sokiem cytrynowym. pieprz. l łyżka ogórecznika. l łyżka soku cytrynowego.Halibut z rozmarynem (również pstrąg lub inna ryba) 4 porcje halibuta. Na końcu każdą porcję posypać rozmarynem i dokładnie zamknąć folię. aż folia trochę ostygnie. Śledzie ziołowe 4 świeże śledzie. 3 łyżki oliwy. 3 łyżki posiekanych świeżych ziół (estragon. Polać resztą oliwy i soku cytrynowego. Pozostałe składniki zmieszać ze sobą i nałożyć na śledzie. l łyżeczka lubczyku. 4 łyżki octu. Wsypać zioła. Folię szczelnie zamknąć i wstawić do piekarnika nagrzanego do 180°C na 35 min. Ryby oczyścić i podzielić na porcje. sól. na nie kłaść drobno pokrojoną cebulę i pomidory (obrane ze skórki i też drobno pokrojone). posmarować oliwą. posypać pokrojoną na cienkie krążki cebulką. Po wyjęciu z piekarnika poczekać. 2 łyżki oliwy. 2 łyżki posiekanego rozmarynu. l pęczek młodej cebuli dymki ze szczypiorem. przyprawić solą i pieprzem. szczypiorek. l łyżeczka świeżo utartego chrzanu. posypać solą i pieprzem. trybula. koperek). Sałatka z halibuta lub dorsza 50 dag halibuta lub dorsza. 2 łyżki cukru. wyjąć rybę i przełożyć do salaterki. pieprz. Na folii ułożyć porcje ryby posypane z obydwu stron solą i pieprzem. Oczyszczone śledzie pokroić na cienkie paski i ułożyć na dnie miski. l łyżka oliwy. l łyżka estragonu. Włożyć do piekarnika nagrzanego do temperatury 180°C i piec około 25 min. ułożyć na kawałkach folii aluminiowej. 2 drobno pokrojone ogórki konserwowe. l łyżka melisy. 4 pomidory. Przygotować 4 kawałki folii aluminiowej i posmarować je oliwą. l łyżeczka koperku. Można jeść na ciepło z ryżem lub na zimno jako przystawkę.

3 łyżki roztartych suszonych ziół (bazylia.5 łyżeczki soli. 20 dag szynki. jabłka zetrzeć na grubej tarce i przełożyć do salaterki. Rozmaryn można zastąpić tymiankiem lub majerankiem. Zapiekanki. przykryć cieniutkim^ plastrami boczku i wstawić do nagrzanego piekarnika. opłukać. Ca łość posypać rozmarynem i solą. Wlać śmietanę. 1-2 jabłka.Miskę przykryć i przenieść w chłodne miejsce lub do lodówki na 2428 godz. Ziemniaki obrać. koperek. lubczyk). opłukać. 2 łyżki posiekanych świeżych ziół (pietruszka. l łyżka masła. położyć na ziemniakach. 25 dag ugotowanego makaronu (lub 50 dag ugotowanych ziemniaków lub 2 szklanki ryżu). pietruszka i mięta). parówek. l drobno posiekana cebula. Przez pierwsze 15 min temperatura powinna wynosić 250°C. kiełbasy. 1. szczypiorek. cząber. 3 łyżki tartego sera. l cebula. gdy sos nabierze właściwego smaku. l łyżka rozmarynu. wyjąć ości. 15 dag boczku. 2 łyżki śmietany. 25 dag cebuli. sól. l szklanka śmietany. zdjąć skórkę i pokroić na paski. Cebulę pokroić w plastry. sól. trybula). 2-4 pomidory. l jajko. Podawać po kilku godzinach. pieprz. Cebulę bardzo drobno posiekać. a potem obniża się do 180°C i piecze jeszcze 50 min. wsypać zioła. majeranek. Śledzie w śmietanie 8 śledzi marynowanych. pokroić na 3-4-centymetrowe kawałki i ułożyć w wysmarowanej masłem formie. Śledzie wyjąć z marynaty. włożyć śledzie. przyprawić sos solą i pieprzem. pieprz. resztek pieczeni lub pieczonego drobiu. potrawy z ryżu i potrawy mączne Zapiekanka z ziemniaków z rozmarynem 80 dag ziemniaków. 105 . l łyżka posiekanego szczypiorku i l łyżka posiekanego koperku (może być trybula. Zapiekanka ziołowa 2 łyżki masła. tymianek.

l łyżka bazylii. 2 cebule. sól. ostudzić. Ciasto posmarować sosem. przyprawić na słono i 106 . w temperaturze 200°C. Jajko rozmieszać ze śmietaną. Drożdże rozmieszać z cukrem na jednolitą masę. a następnie włożyć makaron (ziemniaki lub ryż). szczyptą soli. miskę przykryć i zostawić na 2 godz. parówki lub mięso) i całość wymieszać. Pierogi z serem i miętą 50 dag m ąki. Ciasto dobrze wygnieść. ułożyć sardynki. ćwiartki jaj na twardo. Piec przez 20-30 min. l mała puszka sardynek. Podawać posypane świeżymi ziołami. dodać pomidory obrane ze skórki i pokrojone na ćwiartki. 40 dag mąki. Gotować sos na wolnym ogniu przez 30 min. odrobiną soli. l kg pomidorów. plasterki szynki lub kiełbasy. następnie przestawić znów w ciepłe miejsce na 30 min. żeby wyrosło. pieprzem. l łyżka lebiodki. Dużą blachę nasmarować oliwą. wsypać pieprz i lebiodkę. sól. rozwałkować na cienkie placki i szklanką wyciąć krążki. 2 ząbki czosnku. ciepła woda. drożdżami. 25 dag tartego żółtego sera. 14 łyżeczek oliwy. Przyprawić solą i pieprzem. 1/2 łyżeczki pieprzu.Masło stopić na dużej patelni. Mąkę rozmieszać z ciepłą wodą i zagnieść ciasto pierogowe. oliwki. rozwałkować ciasto i ułożyć na blasze. tłuszcz do polania. Cebulę i czosnek posiekać. plasterki świeżych pomidorów. posypać żółtym serem i przykryć. Mąkę rozbić w dużej misce z ciepłą wodą. posypać bazylią. l jajko. Na wierzch pizzy można położyć jeszcze podsmażone pieczarki. l łyżeczka cukru. potem szynkę (kiełbasę. w ciepłym miejscu. dodać jajko i miętę. cebulę posiekać i podsmażyć na maśle. żółtym serem. pieprzu oraz suszonymi ziołami i rówuież wlać na patelnię. na końcu dodać 4 łyżeczki oliwy. Smażyć na wolnym ogniu przez 5 min. 75 dag białego sera. potem ułożyć ćwiartki pomidorów. skropić oliwą i wstawić do lekko nagrzanego piekarnika. Ser zmielić w maszynce do mięsa. 5 łyżek posiekanych świeżych listków mięty. Pizza neapolitańska 3 dag drożdży. podsmażyć na oliwie.

świeże liście wrzucić na 2-3 min do wrzącej wody. Dno dużej patelni wyłożyć liśćmi wino107 . rodzynki. sól. a potem osuszyć. Ugotować je w dużej ilości osolonej wody i podawać polanę roztopionym tłuszczem. jeszcze filiżankę rosołu i dalej dusić. dodać umyty i dobrze osaczony ryż. Liście winorośli z nadzieniem ryżowo-ziołowym 20 dag cebuli. sól. 24 liście winorośli (mogą być suszone). Na każdy liść nałożyć łyżkę nadzienia i zawijać tak. 2 łyżki posiekanych orzechów laskowych lub włoskich (w oryginalnym przepisie tureckim -orzeszków piniowych). pieprz (można dodać 25 dag startych na grubej tarce lub drono posiekanych warzyw: marchwi. 3 łyżki posiekanych świeżych lub roztartych suszonych ziół: koperku. W czasie duszenia ryżu przygotować liście winorośli. pieprz. aby ostygł. 1/4 szklanki oliwy. papryki). Przyprawić sokiem cytrynowym i wsypać zioła. Cebulę drobno posiekać i podsmażyć na maśle. 10 małych gałązek tymianku. pietruszki. Sól i pieprz dodać przed podaniem. 3 łyżki soku cytrynowego. wsypać orzechy. Drobno posiekaną cebulę" podsmażyć na oliwie. Suszone liście moczyć przez kilka minut w zimnej wodzie. estragonu. 10 listków majeranku. pietruszki. zalać połową rosołu. pomidorów. Patelnię przykryć i trzymać na bardzo małym ogniu tak długo. 10 listków estragonu. jak gołąbki z kapusty. 25 dag ryżu. Następnie dodać zioła i ewentualnie warzywa. aż ryż wchłonie wodę. potem ostudzić i osaczyć. W razie potrzeby dolać jeszcze rosołu. l liść laurowy. wtedy przełożyć go do miski. 1/2 l wody. 10 listków szałwii.dokładnie wymieszać. l łyżeczka sproszkowanej słodkiej papryki. 3/4 l rosołu. 2 łyżki rodzynków. Risotto ziołowe l cebula. wlać l szklankę wody. pora. sól. selera. Nadzienie rozłożyć na krążki i zlepiać pierogi. pieprz. dodać umyty i dobrze osaczony ryż. aż ryż wchłonie cały rosół. 4 dag masła. Patelnię przykryć i trzymać na wolnym ogniu przez 8-10 min. 10 dag ryżu.

rzeżucha. stale mieszając. sól. Na patelni roztopić masło i wlać rozrobione jajka. szczypiorku. sól. wody i soku cytrynowego. Gdy jajecznica zacznie krzepnąć. estragon. pietruszki.rośli. stale mieszając. śmietanką. Ser zetrzeć na grubej tarce. szczypiorek. a na nich ułożyć liście z nadzieniem. bazylia. Zalać resztą oliwy. obciążyć talerzem i gotować na wolnym ogniu jeszcze 45 min. 4 łyżk masła. wymieszać z jajami. 2 łyżki śmietany. 3 łyżki słodkiej śmietanki. pieprz. szczypiorek. trybula). bazylia. trybula. 10 dag ementalera albo innego łagodnego żółtego sera. Dania z jaj Jajecznica ziołowa 5 jajek. 2 łyżki posiekanych świeżych ziół (dodawać raczej pojedynczo albo w wypróbowanych mieszankach następujące świeże zioła: szczypiorek. 3 łyżki masła. pieprz. Jajecznica z serem i ziołami 6 jajek. estragon lub pojedynczo: trybula. pieprz. Jajka rozmieszać z solą i pieprzem. Przed podaniem posypać resztą posiekanych ziół. Podawać posypaną resztą posiekanych świeżych ziół. potrzymać jeszcze chwilę na słabym ogniu. a następnie wlać na patelnie z roztopionym masłem. solą i pieprzem. Gdy tylko jajka się zetną. l łyżka posiekanych świeżych ziół (mieszanka: pietruszka. estragon. tymianek. tymianek). 3 łyżki świeżych posiekanych ziół: trybuli. l łyżeczka masła. sól. dodać śmietanę i większą część ziół. wsypać większą część ziół i jeszcze kilka sekund potrzymć na ogniu. Omlet ziołowy I (porcja dla jednej osoby) 2 jajka. 108 .

Omlet ziołowy .Rys. 18.

nie mieszając. smażyć małe naleśniki i układać je na podgrzanym talerzu. 2 cebulki dymki ze szczypiorkiem. dobrze wymieszać i tym sof :m zalać jajka. estragon. 4 łyżki posiekanego koperku. pieprzem i ziołami. na nie kłaść połówki jaj. solą i pieprzem. Smarować białym serem.5 łyżeczki octu winnego. Jajka z orzechami i ziołami 4-6 jajek ugotowanych na twardo. Jajka wymieszać z drobno posiekaną cebulką. l łyżka oliwy. l mała główka sałaty. szczypiorek. Patelnię smarować odrobiną masła i oliwy. Brzegi omletu podważyć.5 łyżeczki soku cytrynowego. Jajka w sosie ziołowym 6-8 jajek ugotowanych na twardo. koprem. Wszystkie składniki sosu zmieszać ze sobą dokładnie. Salaterkę lub półmisek wyłożyć liśćmi sałaty. wylać na patelnię z roztopionym masłem i smażyć na słabym ogniu. i zalać nim jajka. Drobno posiekane orzechy. l szklanka śmietany. posiekane zioła. i zwijać w rurki. sos ziołowy: l żółtko. z )ła. majeranek). 1. 1/2 szklanki posiekanych świeżych ziół (pietruszka. Omlety ziołowe II 4 jajka. 110 . 2 łyżki oliwy. pietruszką. a na nich położyć połówki jajek. l łyżeczka soli. 2 łyżki soku cytrynowego. pieprz. pieprz. kilka listków sałaty. 2 łyżki posiekanych orzechów laskowych. 8 łyżek posiekanej pietruszki.Jajka niezbyt dokładnie wymieszać z solą. przyprawionym solą i pieprzem. Listki sałaty pokroić na długie paski i ułożyć na półmisku. aż powstanie majonez. przeciętą stroną do góry. sól i pieprz wsypać do śmietany. żeby płynne jeszcze jajka spłynęły pod spód i ścięły się. sól. 3 łyżki masła. ser biały. 1. koper. trybula. 1/2 szklanki śmietany.

Jajka ugotowane na twardo przeciąć ostrym nożem tak. salami). Na posmarowanej cienko tłuszczem patelni smażyć naleśniki i układać je na podgrzanym talerzu. mleka. Naleśniki z jagodami i melisą 25 dag jagód. Masą napełnić połówki skorupek. trochę cząbru. szczypta estragonu. sól. pietruszki. Bułkę tartą zmieszać z tartym serem i posypać tym każdą połówkę jajka. sos: l szklanka śmietany. 111 . Podawać posypane cukrem. Zioła bardzo drobno posieka ć albo zmiksować z małą ilością śmietany. kopru. ziołami i solą. 1/2 łyżeczki soli. 2 łyżki bułki tartej. rozmarynu. 15 dag mąki. Na każdy naleśnik nałożyć trochę jagód. trybuli. mięty. posolić do smaku i wlać do płytkiej salaterki. posypać je melisą i naleśnik zwinąć w rurkę. 2 łyżki twarożku homogenizowanego lub roztartego białego sera. l jajko. W niej ułożyć połówki jajek przekrojoną stroną do góry. l łyżka tartego sera ostrego (tylżycki. po l łyżeczce: bazylii. Z mąki. szczawiu. smalec). lubczyku. 2 łyżki posiekanej pietruszki. Dokładnie wymieszać wszystkie składniki sosu. drobno posiekać i zmieszać z oliwą. szczypta soli. melisy. soli i jajka przygotowa ć ciasto naleśnikowe. można udekorować bitą śmietaną. cukier do posypania. wówczas sos nabierze zielonej barwy. Ułożyć jajka na blasze i wstawić na 10-15 min do gorącego piekarnika (180-200°C). żeby nie uszkodzić skorupki. 2 łyżki oliwy. 1/2 szklanki mleka. szczypiorku. na to położyć jeszcze kilka wiórków masła. sokiem cytrynowym. l łyżeczka soku cytrynowego. 5 łyżek posiekanej świeżej melisy. 2 łyżki masła. Jajka faszerowane 4 jajka na twardo. Wyjąć białko i żółtko. tłuszcz do smażenia (olej. tymianku i bazylii (suszonych lub świeżych).Jajka wiosenne 6-8 jajek. 2 łyżki posiekanego kopru. po l łyżce świeżych posiekanych ziół: ogórecznika.

marchew pokroić w cienkie paseczki. wymieszać i od razu podawać. 2 cebule. 1/4 łyżeczki pieprzu. 2 ząbki czosnku. cukier do posypania. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. 2 łyżki masła. 2 łyżki stopionego masła. czosnek. 20 kwiatostanów czarnego bzu (w pełni rozkwitniętych). Podawać posypane cukrem. wyrobić gładkie gęste ciasto. mlekiem i piwem. najpierw kwiatami do dołu.5 kg zielonego groszku w strąkach. l łyżeczka soli. Przełożyć groszek do salaterki. Masło stopić na dużej patelni. dodać masło oraz sól. Mąkę rozrobić z jajkami. 10 gałązek mięty. Groszek wyłuskać. cebulę i czosnek drobno posiekać. po czym odcedzić i wyjąć miętę. 2 łyżki posiekanej pietruszki. l szklanka rosołu. wrzucić kapustę i marchew i chwilę podsmażyć. 112 . l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego tymianku. 3 jajka. Kwiatostany maczać w cieście i smażyć na mocno rozgrzanym tłuszczu. Potrawy z warzyw Kapusta biała po hiszpańsku 70 dag białej kapusty. 2-3 łyżki mleka. stale mieszając. na końcu przyprawić solą i pieprzem. wrzucić do wrzącej osolonej wody i włożyć gałązki mięty związane w pęczek. pietruszkę i zalać rosołem. 2 łyżki masła. Dodać cebulę. szczypta soli. Gotować 15 min.Kwiatostany czarnego bzu w cieście 15 dag mąki. tłuszcz do smażenia (smalec). l łyżka piwa. l liść laurowy. doda ć masło i posiekaną miętę. Kapustę drobno poszatkować. liść laurowy. 30 dag marchwi. 1/2 łyżeczki soli. Groszek zielony z miętą 1. 15 min. a potem obciąć wystający ogonek i odwrócić na drugą stronę. Gotować na małym ogniu ok.

Rys. 19. Zioła i warzywa w koszykach .

25 dag pomidorów lub 3 łyżki koncentratu pomidorowego. l łyżka cukru. Wtedy wrzucić marchewkę. trzymać na ogniu przez 3-4 min. Pomidory sparzyć. Masło roztopić na patelni. wrzucić na patelnię i smażyć 10 min. l szklanka wody. Cebulę pokroić w cienkie plasterki i podsmażyć na maśle lub oliwie. cukinia. Przyprawić solą i pieprzem. fasoli w ziarnach. pieprz. sól. Wsypać miętę i zestawić patelnię z ognia. fasolę w ziarnach namoczyć na noc poprzedniego dnia i podgotować przez 1/2 godz. l łyżeczka bazylii. obrać ze skórki. 2 łyżki masła. ale nie odkrywać jeszcze przez jakiś czas. Można też przyprawić inaczej . Cukinia w pomidorach 50 dag cebuli. 2 łyżki świeżej posiekanej lub roztartej suszonej bazylii. Cukinię pokroić w plastry grubości l cm (starą cukinię trzeba obrać ze skórki). papryki słodkiej (osobno lub mieszanki). 3 łyżki koncentratu pomidorowego. dodać do cukinii i dusić pod przykryciem 10 min. sól. 30 dag innych warzyw: fasolki szparagowej. 30 dag włoszczyzny z kapustą. l duża cebula. aż cukier lekko zbrunatnieje. oberżyny. pokroić na plasterki. Na 114 .Marchewka z miętą 75 dag marchwi. sól. 1/2 łyżeczki lubczyku. cukinii. l ząbek czosnku. odcedzić. Suszoną bazylię wsypać na 3 min przed zakończeniem duszenia. dodać cukier i stale mieszając. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. wrzucić do wrzącej osolonej wody i ugotować do miękkości. Warzywa duszone l duża cebula. Świeże listki bazylii i rozgnieciony czosnek dodać po zakończeniu duszenia i przykryć patelnię jeszcze na kilka minut. l ząbek czosnku.l łyżeczka curry i l łyżeczka przyprawy chińskiej. Wszystkie warzywa pokroić dość drobno. l łyżeczka tymianku. pieprz. 1/2 łyżeczki lebiodki (zioła świeże lub suszone). Marchew pokroić w kostkę. patelnię przykryć i dusić jeszcze 2 min. 3 łyżki masła lub oliwy. szczypta cukru. 3 łyżki oliwy.

2 łyżki oliwy. na końcu cukinię. świeże zioła i pieprz wsypać po zdjęciu z ognia. 1/2 szklanki śmietany. wlać na patel115 . sól. l pęczek koperku. Ostudzić. jako samodzielne danie. żeby wypuściła sok. 10 dag tartego ostrego żółtego sera (myśliwski. Ogniotrwałe naczynie do zapiekania wysmarowa ć masłem i wysypać tartą bułką. sól. Selery zapiekane z tymiankiem 2 duże selery. Posiekany koper i paprykę rozmieszać ze śmietaną. l łyżka koncentratu pomidorowego. Potrawę można podawać z dodatkiem ryżu lub ziemniaków. l mała cebula. aby przykryła dynię. Dolać tyle wody. Gotować na wolnym ogniu 30 min pod przykryciem. a potem odkryć patelnię i przez kilka minut odparować część wody. Obraną. Selery gotować w skórce w dużej ilości osolonej wody około 30 min. Dynię osuszyć z soku. aż warzywa będą miękkie. Zalać koncentratem pomidorowym rozmieszanym z wodą. obrać ze skórki i pokroić w plastry grubości l cm.patelni rozgrzać oliwę i najpierw podsmażyć cebulę. l łyżka tymianku. 2 łyżki tartej bułki. Wierzch zapiekanki posypa ć tartym żółtym serem i wstawić do piekarnika o temperaturze 180°C na 15 min. salami). posolić i dusić pod przykryciem na wolnym ogniu 40 min. cukier. jeśli jest jej za dużo. l łyżeczka słodkiej papryki. ponieważ gotuje się najszybciej. ułożyć w nim plastry selerów. Na patelni rozgrzać oliwę i podsmażyć drobno pokrojoną cebulę. jako dodatek do pieczeni czy pieczonego kurczaka. a potem dodawać kolejno pozostałe warzywa. wrzucić na patelnię i zalać koncentratem pomidorowym rozrobionym z wodą. Suszone zioła dodać na kilka minut przed zakończeniem duszenia. opłukaną dynię pokroić w kostkę. Rozgnieciony czosnek. Każdy plasterek posypać solą i tymiankiem. Dynia z koperkiem 80 dag dyni. posolić i pozostawić na kilka minut. 2 łyżki masła.

odcedzić. pieprz. pieprzem. Sałatka z fasolki szparagowej z bryndzą 75 dag fasolki szparagowej. Cebulę bardzo drobno posiekać. l łyżka posiekanej mięty. 3 duże pomidory. l łyżeczka posiekanej melisy. Z oleju. pieprzu i 1-2 łyżek wody sporządzić sos i zalać nim fasolkę w salaterce. sól. Wsypać cukier i sól do smaku. l pęczek rzodkiewek. 3 łyżki octu ziołowego. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. 3 listki szałwii. drobno posiekanej cebuli. 116 . słodka papryka sproszkowana. 2 cebule. l łyżka posiekanego koperku. Ziemniaki w łupinach ugotować w osolonej wodzie z kminkiem do miękkości. 2 gałązki bazylii. 10 dag bryndzy. Sałatka z ziemniaków I l kg ziemniaków. Fasolkę szparagową pociąć na mniejsze kawałki i gotować 20 min w osolonej wodzie. octu. l pęczek pietruszki. 2 łyżki octu ziołowego. l łyżeczka kminku. l pęczek szczypiorku. Posypać pokruszoną bryndzą i grubo posiekanymi listkami bazylii. Sałatki i surówki Sałatka bretońska z fasoli 50 dag białej fasoli. odcedzić. potem ugotować ją do miękkości i odcedzić. 2 łyżki octu ziołowego. l szklanka jogurtu. ale nie gotować. olejem i octem. l cebula. obrać i pokroić w plasterki. l łyżeczka posiekanego cząbru. 2 łyżki rzeżuchy. 3 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. l pęczek koperku. l łyżka posiekanej pietruszki. Podawać po 10 min. 1/2 szklanki majonezu. pomidory pokroić w kostkę i wymieszać z fasolą i ziołami. ostudzić. 1/4 łyżeczki soli. soli. 1/4 łyżeczki pieprzu. Przyprawić solą. 2-3 gałązki lubczyku.nie i jeszcze chwilę trzymać na ogniu. pieprz. 4 pomidory. Poprzedniego dnia fasolę namoczyć w zimnej wodzie. sól.

wsypać na wierzch. pokroić na 1-centrymetrowe kawałki i dodać do sałatki. solą. sól. Jajka pokroić w plasterki. dodawać stopniowo olej. Salaterkę wyłożyć listkami sałaty. sos ziołowy: 2 jajka na twardo. 4 łyżki posiekanego świeżego szczawiu. 15 dag zielonej fasolki szparagowej. 2 łyżki śmietany. szczypta cukru. l główka sałaty. 117 . 2 łyżki octu ziołowego. Białka jaj ugotowanych na twardo oddzielić od żółtek. Zalać sosem sałatkę i ostrożnie wymieszać. śmietaną. ocet. olejem. Dokładnie wymieszać i od razu podawać. Ziemniaki w łupinach ugotować w osolonej wodzie. sól. 25 dag ziemniaków. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. Całe ziemniaki ugotować. Cebulę drobno pokroić. 2 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. pieprz. pieprzem. 4 jajka na twardo. obrać. Marchewkę pokroić w kostkę.Pomidory i rzodkiewki pokroić w plasterki i wymieszać z ziemniakami. l łyżka posiekanego szczypiorku. sól. dodać do ziemniaków. 15 dag marchwi. l łyżka posiekanego estragonu. Sałatka warzywna z sosem ziołowym 25 dag ziemniaków. Marchew i fasolkę polać l łyżką oleju. pieprz i zioła. na nich ułożyć ziemniaki i polać je łyżką oleju. 2 łyżki oleju sojowego lub s łonecznikowego. pokroić na grube plasterki. l pęczek cebuli dymki ze szczypiorem lub 2 cebule. Musztard? zmieszać z octem. l łyżka posiekanego kopru. cukrem i tym sosem polać sałatkę. odcedzić. na nich położyć jeszcze ciepłe ziemniaki i skropić je łyżką oleju. Salaterkę wyłożyć listkami sałaty. Żółtka ucierać z małą ilością śmietany. odcedzić. 1/2 łyżeczki śmietany. Pozostałe składniki wymieszać z drobno posiekanymi ziołami i tym sosem zalać ziemniaki. Sałatka z ziemniaków II l główka sałaty. ułożyć na ziemniakach i posypać szczawiem. obrać i pokroić w plasterki. Fasolkę ugotować do miękkości. odcedzić. l łyżka octu ziołowego. pieprz. posiekać i wsypać do salaterki. odcedzić. ugotować do miękkości.

Salaterkę wyłożyć liśćmi zielonej sałaty. melisy. 2 pęczki rzodkiewki. Sałatkę przygotować tuż przed podaniem. sok cytrynowy. olejem i sokiem cytrynowym. 3 łyżki śmietany. Wszystkie składniki wymieszać. trybuli. nałożyć na nie sałatkę. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. gdyż seler szybko brązowieje. l cebula dymka ze szczypiorem. rzodkiewki pokroić w plasterki i wymieszać w salaterce z rzeżuchą. l pęczek koperku. kilka liści sałaty. jasnozielonych liści mniszka. 1/2 łyżeczki musztardy. musztardą. pieprz. 1/4 selera. 3 łyżki posiekanego szczypiorku. Seler zetrzeć na drobnej tarce i od razu wymieszać z rybą i ziołami. pieprzem. cukier.Sałatka serowa 10 dag łagodnego żółtego sera. Ser i pomidory pokroić w kostkę. 2 łyżki soku cytrynowego. cebulę i koper drobno posiekać. Przełożyć rybę z puszki do miski. sól. 20 dag ogórków świeżych lub kiszonych. Surówka wiosenna l biała rzodkiew. 10 dag ostrego żółtego sera. 1/4 szklanki posiekanej rzeżuchy. l łyżka oleju sojowego lub s łonecznikowego. solą i świeżymi lub suszonymi ziołami. l łyżka serka homogenizowanego. olej sojowy lub słonecznikowy. pęczek pietruszki. 118 . 3 łyżki posiekanych ziół: estragonu. sól. pieprzem. 1/2 szklanki posiekanej rzeżuchy. przyprawić sokiem cytrynowym. Rzodkiew obrać i zetrzeć na tarce jarzynowej. 10 dag cebuli. ogórki w cienkie plasterki. Surówka z liści mniszka („mleczu”) 10 dag bardzo młodych. 2 łyżki soku cytrynowego. Pozostałe składniki rozmieszać dokładnie w kubku na jednolity sos i zalać nim surówkę. pokroić na mniejsze kawałki. przybrać listkami sałaty i ziół. przyprawić solą. sól. 20 dag pomidorów. 2 łyżki soku cytrynowego. pieprz. pieprz. sól. Sałatka rybna z selerem i ziołami l puszka ryb w oleju (20 dag).

Podawać po 10 minutach. Ogórki pokroić na cienkie plasterki. 2 łyżki ogórecznika. Do oleju dodać sok cytrynowy. l łyżka mięty (posiekanych świeżych listków). zmieszać razem w salaterce. 4 łyżki posiekanych świeżych listków bazylii (można spróbować też z tymiankiem i rozmarynem). l łyżeczka soli. Surówka z roszponki 15 dag roszponki. 2 łyżki soku cytrynowego. solą i cukrem. sól. Słodką śmietankę rozmieszać z posiekanymi ziołami (kwaśną śmietanę można ubić). pieprz. polać surówkę i wymieszać. 2 młode cebulki ze szczypiorkiem.Liście mniszka zalać na godzinę zimną wodą. sól. cebule pokroić w krążki. Pomidory z bazylią l kg pomidorów. Listki roszponki porozrywać na mniejsze kawałki. dodać do pomidorów i ostrożnie rozmieszać. Olej rozmieszać w kubeczku z sokiem cytrynowym. Według tego samego przepisu można sporządzić surówkę z młodych liści babki zwyczajnej. Mizeria z ziołami 50 dag świeżych ogórków. potem osaczyć. 2 łyżki trybuli lub pietruszki. 1/2 łyżeczki soli. Dokładnie wymieszać. cukier oraz zioła i wlać do miski. 6 łyżek śmietanki. l szklanka śmietany. 3 łyżki koperku. 1/2 łyżeczki pieprzu. 4 łyżki oleju sojowego lub s łonecznikowego. posolić i zalać śmietaną wymieszaną z drobno posiekanymi ziołami. podawać po kilku minutach. Od razu podawać. Pomidory pokroić w kostkę. 1/2 łyżeczki cukru. 119 . Cebule pokroić w krążki i wymieszać w salaterce z liśćmi mniszka i rzeżuchą. przyprawić solą i pieprzem. 1/4 łyżeczki pieprzu.

l łyżeczka musztardy. rzeżuchy. 1/2 łyżeczki słodkiej papryki. melisy. a także pieczonych ziemniaków. Zioła posiekać i zmiksować przystawką z nożykami na zieloną masę. Podaje się go do gotowanego mięsa. po l łyżce świeżych posiekanych ziół: ogórecznika. po l łyżeczce koperku. pieprzem. W skład sosu musi wchodzić co najmniej 7 gatunków ziół. Zielony sos frankfurcki Po 2 łyżki świeżych ziół: ogórecznika. l szklanka śmietany albo jogurtu. befsztyków. przyprawić solą. 1/2 łyżeczki cukru. trybuli. Wymieszać z pozostałymi składnikami sosu. 4 łyżki posiekanych świeżych ziół: szczypiorku. liścia selera. pietruszki. szczypta cukru. gotowanej lub smażonej ryby. olejem i mlekiem. szczypta soli. przyprawić solą. 2 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. pietruszki. wsypać zioła i wymieszać. 4 łyżki mleka. kapusty chińskiej. Śmietanę rozmieszać z sokiem cytrynowym. 1/4 łyżeczki pieprzu.Sosy Sos twarogowy z ziołami 5 dag sera twarogowego. Ser utrzeć na jednolitą masę z sokiem cytrynowym. estragonu. cukrem. szczypiorku. dodać drobno posiekane zioła. rzeżuchy. l cebulka dymka ze szczypiorkiem lub l mała cebula. Sos śmietanowy z ziołami l szklanka śmietany. 2 łyżki soku cytrynowego. melisy. cukrem i papryką. 120 . l łyżeczka cukru. 2 łyżki soku cytrynowego. Tym sosem można przyprawiać zieloną sałatę i wszystkie surówki z warzyw. jaj na twardo. l jajko na twardo. lubczyku. 1/4 łyżeczki białego pieprzu (można go zastąpić czarnym). Doskonały sos do zielonej sałaty. szczypta soli. l łyżka soku cytrynowego. pietruszki. 10 dag majonezu. szczawiu lub szpinaku. Można też bardzo drobno posiekać na desce i rozgnieść.

20.Rys. Sosy ziołowe .

orzechy i dolewać olej. dodawać kolejno czosnek. Czosnek obrać i utrzeć w moździerzu. 4 łyżki mięty świeżej lub suszonej.białego pieprzu). 2-3 łyżki tartego żółtego sera o łagodnym smaku (ementaler.5 łyżki octu winnego. l żółtko. Do czosnku dodać żółtko. rzeżuchy. gotowanej wołowiny. 1/2 łyżki soku cytrynowego. pieprz i stale mieszając. l łyżka cukru. Majonez ziołowy 2 żółtka. Sos serowy z bazylią 1/2 szklanki posiekanej świeżej bazylii. 2 łyżki orzechów włoskich. sól. szczypta soli. Sos przecedzić. Sos ten świetnie pasuje do makaronu. 1-2 ząbki czosnku. koperku. 122 . zestawić z ognia i ostudzić. gotowanej i smażonej ryby. garnek przykryć. Dodać 3 łyżki mięty. 4 łyżki różnych posiekanych świeżych ziół: trybuli. W Anglii sos ten podaje się do pieczeni baraniej. 1/2 szklanki wody. szczypiorku. sól. Posiekaną bazylię zmiksować przystawką z nożykami. wlewać olej. 1/2 łyżeczki musztardy. przełożyć do miseczki. Na koniec wlać 2 łyżki gorącej wody. Podawać do gotowanej ryby na gorąco i na zimno. Przyprawić solą i pieprzem. 1/4 łyżeczki pieprzu. gouda). 1/2 szklanki oleju sojowego lub słonecznikowego. wsypać resztę mięty i przyprawić solą. wymieszać z serem. 1. Do garnka wlać ocet. 1/2 łyżeczki soli. estragonu. 1/2 szklanki oleju sojowego lub słonecznikowego. wsypać cukier i zagotować. pietruszki. Angielski sos miętowy 1/2 szklanki winnego octu.Hiszpański sos czosnkowy Ailloli 3 ząbki czosnku.3 l oliwy lub oleju sojowego. 1/4 łyżeczki pieprzu (w oryginalnym przepisie . 0. do pieczeni baraniej i wołowej. 1/4 łyżeczki soli.

szczypta pieprzu. 1/2 łyżki soku cytrynowego. oliwę. l łyżeczka posiekanego koperku. potem jogurt lub śmietanę. 4-6 łyżek świeżych posiekanych ziół: trybuli. dodając odrobinę soli. 2 łyżki octu winnego. 2 łyżki posiekanego szczypiorku. l łyżka octu estragonowego. pieprz. 1/2 łyżki posiekanego estragonu. Sos remouladowy z ziołami 2 ugotowane żółtka.5 łyżki octu winnego. sól i pieprz z ziołami i włożyć do niej obrany ze skórki ząbek czosnku. pietruszki. Najpierw żółtka ubija się w misce drewnianą łyżką. do którego można już dolewać oliwę cienkim strumieniem. Sos vinaigrette z ziołami Szczypta soli. a także do mięs i ryb w galarecie. Sosem przyprawiać sałatki i surówki. a na końcu zioła. koperku. Po godzinie czosnek wyjąć. musztardę. Dolewać po kropli oliwę i ubijać tak długo. Teraz dodaje się ocet i sok cytrynowy.Wszystkie składniki muszą mieć temperaturę pokojową. sól. 1. 1/2 łyżki posiekanej melisy. l łyżeczka posiekanej trybuli. l łyżka musztardy. l łyżka octu koperkowego. Ugotowane żółtka rozgnieść i wymieszać z surowymi żółtkami na jednolitą pastę. aż cała oliwa zostanie wymieszana. 1/2 łyżeczki cukru. szczypiorku. 6 łyżek oliwy lub oleju sojowego. 123 . W małej misce wymieszać ocet. 2 surowe żółtka. jaj na twardo. można wsypać zioła. Następnie dodaje się ocet. Majonez podaje się do ryb na zimno i innych zimnych przystawek. dodać sól. Ten sos podaje się do różnych sałatek.3 l oliwy lub oleju sojowego. 0. a następnie musztardę. po kropelce dolewa się oliwę i wkrótce powstaje krem. 6 łyżek śmietany albo jogurtu. musztardę i ubić na krem. rzeżuchy. a gdy majonez jest już gotowy. Ciągle ubijając. 1/2 łyżki posiekanego ogórecznika. sok cytrynowy. 1/2 łyżeczki musztardy. surówek i jaj na twardo. pieprz. l ząbek czosnku. można też dodać łyżkę drobno posiekanego ogórka konserwowanego.

rozmarynu. należy je dodać do sosu po zdjęciu z ognia i patelnię przykryć na kilka minut. majeranku. Dolewać powoli rosół. sporządzić jasną zasmażkę. l łyżka trybuli lub pietruszki. Mieszając wlewać rosół. szałwi. Sos do pieczeni l szklanka białego wytrawnego wina. solą. majeranku. kminku. oleju lub smalcu). Jeżeli używa się świeżych ziół. trybuli. Suszone zioła należy przez 3-5 min gotować w sosie. szałwii i grubo zmielonego pieprzu. pieprz lub na tłuszczu podsmażyć małą posiekaną drobno cebulkę. 1/2 l rosołu. sól. a następnie sos gotować na małym ogniu przez kilka minut. wsypać do niego mąkę i stale mieszając. majeranku. wsypać do niego mąkę. czosnku. sól. aby sos nabrał aromatu. 3-4 łyżki suszonych roztartych ziół lub 2 łyżki suszonych i l łyżkę świeżych posiekanych ziół pojedynczo lub w mieszance: bazylii. melisy. szczypiorku. mięty. l szklanka sosu >pod pieczeni. koperku. Sos ciemny ziołowy (gorący) 2 łyżki tłuszczu (oliwy. melisy. 3-4 łyżki roztartych suszonych lub posiekanych świeżych ziół: bazylii. 124 . tymianku. lebiodki.Sos biały ziołowy (gorący) 2 łyżki masła. mięty. Na patelni stopić tłuszcz. pieprzem. jałowca. pieprz. estragonu. ogórecznika. należy je dodać do sosu po zdjęciu z ognia i patelnię na kilka minut przykryć. tymianku. Do sosu można dodać paprykę. Na patelni stopić masło. a dopiero potem dodać mąkę. a także dodać jajko rozmieszane z sokiem cytrynowym lub ze śmietaną. Zioła można stosować pojedynczo lub w mieszankach. 2 łyżki mąki. a następnie sos gotować na małym ogniu kilka minut. tymianku. po l łyżeczce bazyl . Suszone zioła należy przez 3-5 min gotować w sosie. czosnku. 2 łyżki mąki. estragonu. hyzopu. lubczyku. Sos można przyprawić również papryką. Jeżeli używa się świeżych ziół. rozmarynu. cząbru. 1/2 l rosołu. mieszając przyrumienić na ciemnobrązowy kolor. lubczyku. pietruszki.

Wino zagotować z posiekaną cebulą.Wino z ziołami i pieprzem gotować 10 min. pieczarkami. 2 łyżki oliwy. l cebula. l żółtko. krokietów ziemniaczanych i warzyw z wody. l liść laurowy. zdjąć ż ognia. a cebulę i pieczarki przetrzeć. 125 . l łyżeczka tymianku. Sos szczawiowy 4 łyżki masła. l łyżka bazylii. przecedzić przez sito. patelnię zdjąć z ognia. Podawać do pieczeni. ostudzić pod przykryciem i wlać przez sito do sosu spod pieczeni. 2 łyżki mąki. 1/2 szklanki słodkiej śmietanki. ryb. 1/2 szklanki rosołu. sól. aż uzyska konsystencje rzadkiego kremu. Na patelni podgrzać oliwę i chwilę smażyć w niej czosnek i cebulę. l ząbek czosnku. Cebulę oraz czosnek obrać i drobno posiekać. pieprz. tymiankiem i liściem laurowym. l łyżka soku cytrynowego. Gdy pieczarki i cebula będą miękkie. 3 łyżki ketchupu. Podawać do makaronu i innych potraw mącznych oraz ryżu. 1/2 łyżeczki soli. 1/2 kg pomidorów lub l mała puszka koncentratu pomidorowego. Sos ten nadaje się do befsztyków. Sos pomidorowy l cebula. wyjąć zioła. Potem dodać ketchup i bazylię. befsztyków. trzeba go przez 20 min gotowa ć na bardzo małym ogniu. l łyżeczka posiekanej pietruszki. Dodać sos spod pieczeni. 10 dag pieczarek. pokrojone na małe kawałeczki masło i ciepły sos ubijać trzepaczką. dodać pomidory lub koncentrat pomidorowy z 0. Wsypać świeże posiekane zioła. Na końcu wsypać posiekaną trybule lub pietruszkę. Sos Chateaubriand l szklanka białego wytrawnego wina. 10 dag masła. gotowanej wołowiny. ziemniaków i kopytek. przyprawić sos solą i pieprzem. żeby wyparowała część wody. l łyżeczka posiekanego estragonu.3 l wody. Jeżeli sos przygotowuje się ze świeżych pomidorów. 1/2 szklanki sosu spod pieczeni. 3 łyżki szczawiu.

wykroić gniazda nasienne i pokroić w plasterki. Mamy wtedy dużo rozmaitych świeżych ziół. Dodać cukier. Masła ziołowe Wszystkie masła ziołowe przygotowuje się według tego samego przepisu. włożyć jabłka i rozgotować je. papryką. musi mieć temperaturę pokojową. Sos jabłkowy z szałwią 2 kwaśne jabłka (antonówki. musztardą. a masło zawiera najwięcej witamin. natomiast w lodówce. rozmieszać z mąką i powoli dolewać rosół. dodać resztę masła i sos ubić trzepaczką. jest lato.2 łyżki masła stopić. przez 2-3 tygodnie. Szczaw pokroić w cienkie paseczki i dodać do sosu. Masło. Sos ten nadaje się do pieczonej kaczki. Należy przymocować do niej karteczkę z nazwą masła i w większym opakowaniu ułożyć w zamrażalniku. Patelnię zdjąć z ognia. zioła powinny być umyte. sok cytrynowy i gotować sos przez 5 min. Masło można ucierać w moździerzu. przeznaczone do ucierania z ziołami. pieczeni wieprzowej i kotletów schabowych. pieprzem. 126 . Najlepszą porą do sporządzania maseł ziołowych. dodając jedynie różne gatunki ziół lub przyprawiając je sokiem cytrynowym. osuszone i grubo posiekane. podzielić je na mniejsze porcje i każdą kosteczkę zawinąć w folię aluminiową. Najpierw uciera się masło z solą. Śmietanę rozmieszać z żółtkiem i wlać do sosu. w makutrze lub w mikserze. jabłka zimowe). pieprz. pozostawić pod przykryciem na 5 min. 1/2 łyżki cukru. W ten sposób można przechowywać masło przez kilka miesięcy. szczyptę pieprzu i szałwię. Na dno garnka nalać trochę wody. w szczelnie zamkniętym słoiku. Dodać sól. a potem dodaje zioła. Podawać do ryb smażonych i gotowanych. Jabłka obrać. Można więc przygotować masła o różnych smakach. na końcu sok cytrynowy i inne przyprawy. które będziemy dłużej przechowywać w zamrażalniku. l łyżeczka szałwii.

Rys. 21. Masło ziołowe .

Masło miętowe: 2 łyżki posiekanej mięty. pieprz. Masło ziołowe: 3 łyżki posiekanych ziół: estragon. 5 łyżek posiekanych ziół: szczypiorku. sól. wymieszać z twarożkiem. rzeżuchy (można dodać mieszankę ziół lub każdy gatunek osobno). sól. sól. l łyżka soku cytrynowego. łyżeczka soku cytrynowego. Do kotletów baranich i cielęcych. 10 dag masła. pietruszki. 10 dag masła. 10 dag masła. koperek. mlekiem. l łyżeczka soku ze startej na drobnej tarce cebuli. szczypiorek. trybula. 3 łyżki ziół: koperku. Masło pietruszkowe: l ząbek czosnku. bazylii. pieczeni i drobiu. Twarożek z ogórkiem i rzodkiewką l opakowanie twarożku homogenizowanego. Do pieczeni i zimnych przystawek. trybuli. sól. Do pieczeni. 128 . solą i ziołami. pieprz. 10 dag masła. Do befsztyków. zimnych przystawek. ryb gotowanych i smażonych. sól. 2 łyżeczki soku cytrynowego. sól. ogórecznika. mięta w równych częściach* l łyżka soku cytrynowego. sól. Twarożki ziołowe Twarożek wiosenny l opakowanie twarożku homogenizowanego. pieprz. pieprz. Masło estragonowe: 4 łyżki estragonu. baranich i smażonej ryby. Ogórek pokroić w drobną kostkę. 3-4 łyżki mleka. 3-4 łyżki mleka. Do kotletów smażonych i gotowanych ryb. l łyżka soku cytrynowego. 3 łyżki posiekanej pietruszki. rzodkiewki pokroić w plasterki. makaronu. sól. 10 dag masła. 10 dag ogórka. zimnych przystawek. szaszłyków. 10 dag masła. kotletów cielęcych.Masło czosnkowe: 2 ząbki czosnku. Masło szczypiorkowe: 4 łyżki posiekanego szczypiorku. Do ryb. sól. 10 dag masła. marchewki i fasolki szparagowej. pieprz. melisy. 5 rzodkiewek. pieprz. pieprz. 1/2 łyżki soku cytrynowego. Masło szałwiowe: l łyżka szałwii. Do pieczeni baraniej. mięty. smażonych ryb. koperku.

ocet spirytusowy stosować należy w ostateczności. a potem pokroić na plasterki. Można od razu smarować nim chleb lub uformować kostkę. rzeżuchy. 129 . Masło i ser o temperaturze pokojowej utrzeć mikserem lub w makutrze na jednolitą masę. Octy ziołowe Do sporządzenia octu ziołowego najlepiej używać octu winnego i owocowego. mięty. całość dokładnie wymieszać. trybuli. dodać drobno posiekaną cebule. Ser ziołowy 25 dag sera twarogowego. Estragon włożyć do naczynia. Zioła nadają octom specyficzny aromat. dzięki któremu stają się one wartościowym dodatkiem do sałatek. l łyżeczka mielonego lub rozgniecionego w moździerzu kminku. zalać octem. sosów i majonezów Ocet estragonowy 1 l octu. bazylii. szczypiorku). pieprzem i ziołami. pieprz (można dodać l łyżeczkę słodkiej papryki i użyć mieszanki ziół lub każdego gatunku osobno: koperku. przykryć i pozostawić na 14 dni. sól. wstawić na kilka godzin do lodówki. czosnku. 2 łyżki pietruszki. przyprawić solą. 5 łyżek posiekanych ziół. pietruszkę i pomidory pokrojone w kostkę. zielonej sałaty. pietruszki. 1-2 pomidory. 3-4 łyżki mleka. solą i kminkiem. sól. 10 dag estragonu. Twarożek wymieszać z mlekiem.Twarożek z pomidorami i kminkiem I opakowanie twarożku homogenizowanego. 10 dag masła. . l mała cebulka. Następnie ocet przecedzić przelać do szczelnie zamykanej butelki. Zamiast twarożku homogenizowanego można użyć 25 dag sera twarogowego roztartego z 3-4 łyżkami śmietany.

Rys. 22. Octy ziołowe .

Potem ocet przecedzić i zlać do innej butelki. 10 dag świeżych liści melisy. liści wiśni. po 1-2 min ostudzić i przelać do butelki. melisy. 6 ziaren pieprzu.ocet ziołowy III: 1 l octu. 20 łyżek posiekanych świeżych liści bazylii. . liści laurowych. estragonu. posiekać i utrzeć w moździerzu.ocet laurowy: 1 l octu. Butelkę odstawić na 2 tygodnie. l pęczek trybuli lub pietruszki.ocet ziołowy II: 1 l octu. W ten sam sposób można przygotowywać kolejne octy: .ocet ziołowy I: 1 l octu. dalej ucierać. 10 dag różnych ziół: estragonu. 131 . 1 kwiatostan czarnego bzu. l l octu. kwiatu lipy. tymianku.ocet z kwiatostanów czarnego bzu: 1 l octu. porzeczki. 20 łyżek posiekanych świeżych liści estragonu. . 4 łyżki nasion kopru.Według tego przepisu można sporządzać następujące octy: . 5 dużych liści laurowych. dodać liście bazylii.ocet czosnkowy: 1 l octu. melisy. 2-3 kwiatostany czarnego bzu. aż powstanie jednolita masa. . Uzupełnić resztą octu i szczelnie zamknąć. . . Ocet bazyliowo-czosnkowy 2 ząbki czosnku.ocet melisowy: 1 l octu.ocet melisowy: 1 l octu. l pęd estragonu. 6 ząbków czosnku. . l papryka ostra. . . co kilka dni nią potrząsnąć. Czosnek obrać.ocet estragonowy: 1 l octu. Szklankę octu zagotować i zalać masę w moździerzu.ocet koprowy: 1 l octu. 10 dag ziół i owoców: bazylii. l mała cebula pokrojona w plasterki. 20 łyżek posiekanych świeżych liści melisy.

l jajo. żeby urosło. Mąkę. Zamiast anyżu można dodać kminku lub mieszanki kminku. pieprz. a drugą połowę czarnuszką. Wyrabiać dalej tak długo. mleko podgrzać. l szklanka mleka. Blachę postawić w ciepłym miejscu na około 20 min. a następnie posypać połowę kminkiem. zachowując dość duże odstępy. Mąkę wsypać do miski i postawić w ciepłym miejscu. sól. kolendry. anyżu i imbiru.Wypieki Chleb anyżowy 50 dag mąki. aż przestanie błyszczeć. Gdy podwoi swoją objętość. jajko i dolewać mleko. Układać je na posmarowanej tłuszczem płaskiej blaszce. masło stopić. a następnie wyrabiać ręką. sól wsypać do miski i pozostawić w ciepłym miejscu. Bułeczki z przyprawami 50 dag mąki. anyż. włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około 40 min w temperaturze 180200°C. Blaszkę do pieczenia wysmarować tłuszczem. l łyżka cukru. podgrzać mleko. szczypta soli. szczypta soli. gałkę muszkatołową. l żółtko i l łyżka mleka do smarowania bułeczek. Następnie wyrobić ciasto ręką i wlać roztopione masło. 2 łyżeczki nasion anyżu. l łyżka czarnuszki. Do mąki dodać jajo. szczypta pieprzu. pamiętając o tym. kawałek drożdży wielkości orzecha włoskiego. l łyżka kminku. drożdże. będzie gładkie i elastyczne. że po upieczeniu będą dwa razy większe. aż będzie gładkie i elastyczne. Wtedy przykryć miskę ściereczką i pozostawić w ciepłym miejscu na 15 min. Następnie formować małe bułeczki. Do mąki dodać drożdże. W filiżance rozmieszać drożdże z cukrem. 5 dag masła. Żółtko rozmieszać z mlekiem i smarować nim bułeczki. mieszając ciasto drewnianą łyżką. nakryć ściereczką i pozostawić w ciepłym miejscu na godzinę. l jajo. szczypta gałki muszkatołowej. dodawać po trochu mleka i drewnianą łyżką mieszać ciasto. Przed posypaniem można 132 .3 l mleka. kawałek drożdży wielkości orzecha włoskiego. aż bułeczki wyrosną. drożdże rozrobić z cukrem. przełożyć na nią ciasto. l łyżka cukru. 0.

Rys. Chleby ziołowe . 23.

Jest to dobry sposób odświeżania starego pieczywa. przyprawy. a do drugiej ser i kiełbasę. nie przecinając dolnej skórki do końca. Uformować dwa okrągłe bochenki. 7 dag kiełbasy szynkowej. 5 dag drożdży. Chleb z czosnkiem lub ziołami l chleb (najlepiej pszenny). mieszając ciasto drewnianą łyżką. 134 . drożdże rozrobić z cukrem. Wstawić do podgrzanego piekarnika i piec w temperaturze 200° C przez około 1/2 godz. l pęczek szczypiorku. Dodać jajo. a gdy trochę wyrośnie. Mąkę wsypać do miski i postawić w ciepłym miejscu. 2 łyżeczki soli. Po złożeniu chleba zawija się go w folię aluminiową i wkłada na 15 min do piekarnika o temperaturze 200°C. Do jednej części dodać posiekaną pietruszkę i szczypiorek. Włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około 50 min w temperaturze 180200°C. rozetrzeć z solą i masłem. ułożyć na płaskich blachach i zostawić jeszcze na 20 min do wyrośnięcia. Ciasto dokładnie wyrobić ręką. Chleb pokroić na kromki. każdą kromkę smaruje się cienko masłem z obydwu stron. a na końcu stopione masło. szczypta papryki słodkiej i papryki ostrej. dodać do mąki i dolewać powoli mleko. sól. pokrojone w drobną kostkę. l łyżeczka cukru. 1/2 łyżeczki kminku. 2 jaja. 7 dag masła. przesypując solą i roztartymi ziołami. 1/2 łyżeczki mielonej kolendry. 7 dag żółtego sera. Gdy przyrządza się chleb z ziołami. podzielić na dwie części. 0. 1/2 łyżeczki gałki muszkatołowej. 1/2 łyżeczki soli. Czosnek posiekać. bazylia lub rozmaryn). l pęczek pietruszki.każdą przekroić ostrym nożem na pół lub na krzyż. Pikantny chleb l kg mąki. Postawić pod przykryciem na 20 min w ciepłym miejscu. Resztą masy posmarować wierzchnią skórkę. smarować cienko każdą kromkę z obydwu stron i z powrotem złożyć cały bochenek.4 I mleka. 2 ząbki czosnku lub 2 łyżki suszonych ziół (tymianek. 7 dag masła.3-0.

cukier waniliowy. 12 dag mąki. proszek do pieczenia. a na wierzchu ułożyć połówki gruszek. wsypać mąkę. w temperaturze nie przekraczającej 180°C. Łyżkę cukru pudru zmieszać z drugą połową tataraku i posypać ciasto. Następnie wyjąć blachę na chwilę. sól. gouda). Zostawić na godzinę. Zaraz po upieczeniu pokroić ciasto na paski. aż przypiecze się na złotobrązowy kolor. w piekarniku o temperaturze 170-200° C. kminkiem lub tartym serem i wstawić na 10-15 min. przekrojone na połówki (bez gniazd nasiennych) gruszki. Można też rozwałkować na stolnicy i wykrawać foremką ciasteczka. Z sera. morski. 6 dag cukru pudru. Ciasto z gruszkami i tatarakiem 2 jaja. 1/2 łyżeczki do kawy mielonego suszonego korzenia tataraku. a następnie rozwałkować wprost na blasze wysmarowanej tłuszczem. l łyżeczka do kawy margaryny. Masło utrzeć z cukrem (zostawić l łyżkę do posypania) i jajami. połowę tataraku i całość dokładnie wymieszać. l cukier waniliowy. masła. 135 . Ciasto lub ciastka posmarowa ć białkiem i piec około 1/2 godz. kminek lub tarty ser do posypania. Włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około l godz. które przekłada się na wysmarowaną tłuszczem blachę. żółtek i soli zagnieść ciasto. 25 dag masła. przełożyć do niej ciasto. 2 jaja .Ciastka serowe 20 dag żółtego sera (ementaler. 6 dag masła. 1/2 łyżeczki do kawy proszku do pieczenia. 3 obrane. mąki. 40 dag mąki. mak. Margaryną wysmarować formę. posypać ciasto makiem.

Następnie zasypać kwiaty oraz szypułki cukrem i zalać winem. a następnie wszystko przetrzeć przez sito. l l mleka. l kwaśne jabłko. zagotować i przelać do salaterki. aż stężeje. włożyć kwiatostany bzu i gotować jeszcze przez kilka minut. Zagotować 3/4 l mleka. 1/2 I białego wina deserowego. cukrem i solą. oddzielić od szypułek. Jabłko obrać. szczypta soli. 136 . Proszek budyniowy rozmiesza ć z winem i wlać do jagód cięgle mieszając. 2 łyżki cukru. Białka ubić na pianę i przełożyć do gorącego jeszcze budyniu. Mąkę ziemniaczaną rozrobić z l szklanką zimnego mleka. osaczyć. Budyń przelać do salaterki i ostudzić. 4 łyżki mąki ziemniaczanej. osaczyć i ugotować razem z jabłkiem. wlać wino z podbiałem i stale mieszając podgrzewać. a potem przełożyć do garnka. 1/2 l wody. 1/2 szklanki białego wina deserowego. Galaretką napełnić salaterkę i zostawić na kilka godzin. 2 żółtkami. Wsypać cukier. następnie kwiatostany wyjąć. 6 łyżek cukru. zagotować. Żelatynę moczyć 4 min w zimnej wodzie. Budyń z kwiatostanów czarnego bzu 2 kwiatostany czarnego bzu. 1/2 paczki budyniu waniliowego. wykroić gniazda nasienne i pokroić na cienkie plasterki. wlać do mleka i bez przerwy mieszając. Podawać zimny. które należy drobno pokroić i wszystko przełożyć do miski. aż żelatyna się rozpuści. 8 listków żelatyny. przykryć i pozostawić na noc w chłodnym miejscu. 3 łyżki cukru. Kwiaty umyć. 2 jaja. Jagody umyć. Deser jagodowy 30 dag jagód. dokładnie wymieszać.Desery Galaretka z kwiatami podbiału 40 dag kwiatów podbiału z szypułkami.

1/2 l wody. Następnie przecedzić przez sito. Sok jabłkowy zmieszać z sokiem cytrynowym i miętą. cynamonu i skórki cytrynowej. Sok zagotować z wodą lub winem z dodatkiem cukru. 20 dag cukru pudru. 3/4 l wody. Przelać do salaterki i ostudzić. wsypać tartą bułkę i mieszając gotować. 1/2 kg soku z berberysu (z sokowirówki). Mąkę ziemniaczaną rozrobić z 1/2 l zimnej wody i wlać do soku. budyń wyjąć na salaterkę i ostudzić. 4 łyżki soku cytrynowego. Dodać przetarte owoce róży. 20 dag masła. przełożyć do niej masę i gotować przez 1.Kisiel z berberysu 3/4 l wody lub czerwonego wina. sól. jeszcze raz zagotować. 1/2 kg cukru. szczypta soli.5 godz. przełożyć do miski i ostudzić. Mleko zagotować z masłem. zagotować. stale mieszając. Napoje Sok jabłkowy z miętą 8 soczystych jabłek. Cukier puder ubić z 8 żółtkami i 2 całymi jajami. Suszone owoce namoczyć na noc. 137 . 10 jaj. 30 dag tartej bułki. dodać cynamon. Formę budyniową wysmarować tłuszczem. 20 dag mąki ziemniaczanej. Natychmiast podawać. Pozostałe białka ubić i na końcu ostrożnie wymieszać z resztą masy. szczypta gałki muszkatołowej. l łyżeczka cynamonu. starta skórka z cytryny. oczyszczonych owoców dzikiej róży. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. Po wyjęciu formy z kąpieli wodnej ostudzić ją. aż powstanie gęsta masa. Owoce róży ugotować w 3/4 l wody do miękkości z dodatkiem cukru i przetrzeć przez sito. 3/4 l mleka. gałkę muszkatołową i porcjami dodawać masę z róży oraz tartej bułki. Budyń z owoców dzikiej róży 1/2 kg świeżych. 12 dag cukru. w dużym garnku z wodą. kawałek kory cynamonowej. Jabłka pokroić i wrzucić do sokowirówki.

24.Rys. Napój orzeźwiający z syropu miętowego .

Natychmiast podawać. pokroić. Uzyskany sok wymieszać z jogurtem. Marchew oczyścić. Pozostawić w chłodnym miejscu na 2 godz. 2 łyżki soku cytrynowego. 139 . Można posolić do smaku. Sok z marchwi i pomidorów 50 dag marchwi. do otrzymanego soku wsypać zioła i wlać sok cytrynowy. l szklanka jogurtu. Sok pomidorowy z bazylią lub miętą l kg pomidorów (lub puszka soku pomidorowego). wycisnąć sok w sokowirówce. l łyżka posiekanego szczypiorku. 25 dag szczawiu albo pół na pół szczawiu ze szpinakiem. Wycisnąć sok z pomidorów w sokowirówce. 2 łyżki soku cytrynowego. zmieszać go z jogurtem i ziołami. Ogórki pokroić na kawałki (nie obierać ze skórki). Sok z ogórków ze szczypiorkiem i ogórecznikiem 30 dag ogórków. l łyżka soku cytrynowego. Marchew oczyścić. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty lub bazylii. l łyżka posiekanej trybuli lub pietruszki. pomidory pokroić i wszystko przepuścić przez sokowirówkę. Od razu podawać. Ca łość wymieszać z sokiem cytrynowym i od razu podawać. l łyżka posiekanego ogórecznika. sokiem cytrynowym i ziołami. pokroić i przepuścić przez sokowirówkę. l szklanka jogurtu. Następnie wrzucić do sokowirówki szczaw (lub szczaw ze szpinakiem). 50 dag pomidorów.Sok z marchwi i szczawiu l kg marchwi.

Rozlać do szklanek. rzeżuchy. trybuli (każdy gatunek osobno lub w mieszance po 3-4 zioła). ogórecznika. Wlać do pozostałego mleka. 4 łyżeczki suszonych kwiatostanów lipy. selera. wymieszać. gałka muszkatołowa. Herbatę przecedzić. dodać miód lub sok malinowy. do naparu wsypać cukier. sok cytrynowy i podawać od razu. Herbata ta działa rozgrzewające. 140 . Napój z mięty lub melisy na upalne dni 11 wody. Przecedzić przed podaniem albo podawać nie przecedzone. 4 łyżeczki miodu lub soku malinowego wysokosłodzonego. sól. 4 łyżki soku cytrynowego. Kefir lub jogurt zmiksować z ziołami i od razu podawać. bazylii. 4-5 gałązek mięty lub melisy. Herbata z lipy na zimowe wieczory l l wody. Miętę lub melisę zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 10 min. następnie zioła wyjąć. aby zioła były całkowicie rozdrobnione. bazylii). do każdej wrzucając po dwie kostki lodu. koperku. 8 kostek lodu. 11 zimnego mleka. pietruszki. trybuli. wymieszać. 4 łyżki cukru. wlać sok cytrynowy i napój ostudzić. szczawiu. melisy. melisy. żeby nie wystygła. dodać sól do smaku i szczyptę gałki muszkatołowej. Mleko o smaku ziołowym 4 łyżki posiekanych świeżych ziół (koperku.Kefir lub jogurt z ziołami 1/2 l kefiru lub jogurtu. pietruszki. Ziele lipy zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 5 min. a mleko zabarwiło się na lekko zielony kolor. 4-5 łyżek posiekanych świeżych ziół: szczypiorku. Zioła (co najmniej 4 różne) zmiksować z 1/4 szklanki mleka tak. mięty. 4 łyżeczki soku cytrynowego.

Kompot przecedzić i osłodzić cukrem lub miodem. a następnie zostawić pod przykryciem na 30 min. Na dużym garnku umocować lnianą ściereczkę i wylać na nią rozgotowane jabłka. Napełnić galaretką wyparzone słoiki. ocet i posiekan ą miętę. zamknąć je i pasteryzować przez 20-25 min. aż będą miękkie. szypułki i inne zanieczyszczenia. cukier lub miód do smaku. 15 g). opłukać. usunąć resztki kielichów. Jabłka pokroić. Kompot z borówki czarnej l kg oczyszczonych owoców. a gdy zacznie gęstnieć. wkładając na czas gotowania galaretki kilka kwiato141 . Przygotować syrop z cukru i wody. 40 dag cukru. 1 l wody. Owoce róży i skórki z jabłka zalać wodą i powoli zagotować. Przetwory Galaretka jabłkowa z miętą l kg zielonych jabłek. W ten sam sposób przygotowuje się galaretkę z jabłek o zapachu czarnego bzu. l pęczek mięty (ok. usunąć gniazda nasienne (nie obierać) i ugotować z pęczkiem mięty w niewielkiej ilości wody. dodać sok cytrynowy. zakręcać i pasteryzować 10 min. Następnego dnia należy zmierzyć ilość soku i na każde 1/2 l dodać ok. Napełnić kompotem słoiki. skórka z 2 dużych jabłek. które odsącza się tak przez noc. 4 łyżki posiekanej mięty. 1/2 kg cukru.Kompot z owoców dzikiej róży 12 dag owoców dzikiej róży (oczyszczonych). 2 szklanki wody. Świeże owoce przebrać. 20-25 dag cukru. 3 łyżki octu winnego. 2 łyżki soku cytrynowego. zagotować. Owoce wrzucić na gorący syrop. Uwaga: do kompotów owocowych można dodawać po kilka gałązek mięty lub melisy dla nadania im przyjemnego zapachu. Płyn gotować 20-30 min.

Gorącą galaretkę zlać do małych wyparzonych słoików. żeby były tylko przykryte i gotować około 1/2 godz. Odcedzić. Konfitura z owoców dzikiej róży l kg oczyszczonych owoców. kiedy zmiękną. potem zlać syrop. opłukać. zagotować syrop. 1. dodać resztę cukru. 3/4 kg cukru. odcedzić. przetrzeć. Według tego przepisu można sporządzić galaretkę z owoców berberysu (zebranych po pierwszym mrozie). szybko zagotować mieszając. usunąć pestki i włoski. całość przelać do kamiennego lub szklanego czy porcelanowego naczynia i pozostawić do następnego dnia. jabłek (w stosunku 1:1) i owoców dzikiej róży oczyszczonych. dojrzałe i twarde owoce umyć. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. Gorącą marmoladę wlać do wyparzonych słoików. Do przecieru dodać cukier i smażyć stale mieszając. 142 . Ładne. Galaretka z berberysu l kg owoców berberysu. Uzyskany sok odmierzyć. Do odcedzonej z owoców wody dodać połowę cukru. krótko gotować. Oczyszczone i umyte owoce zalać wodą tak. rozgotować. Owoce wrzucić do wrzącej wody i pozostawić je w niej do momentu. Marmolada z czarnego bzu l kg dojrzałych owoców czarnego bzu. Do syropu wrzucić owoce. krótko pogotować. dodać odpowiednią ilość cukru. żeby cukier dobrze się rozpuścił. zalać w rondlu bardzo małą ilością wody. rozkroić z jednego boku. 3 szklanki wody.stanów czarnego bzu. l kg cukru na 1 l uzyskanego soku.5 kg cukru. aż masa zgęstnieje. 2 szklanki wody. czarnego bzu. Dojrzałe owoce oddzielić od szypułek. sok z cytryny (lub sok cytrynowy).

l kg cukru. włożyć do niego owoce. szczypta cynamonu. kawałek cynamonu. kilka goździków.zagotować. cukier. nakładać do wyparzonych słoików. następnie pasteryzować 10 min. Wyjmować owoce łyżką durszlakową. opłukać. przepuścić przez sokowirówkę. osaczyć i włożyć do kamiennego lub emaliowanego naczynia. osaczyć. Sok z czarnego bzu l kg dojrzałych owoców czarnego bzu. Zlać syrop. dodać sok cytrynowy. osaczyć. Owoce berberysu (zebrane po pierwszym mrozie) odszypułkować. legumin. trochę rozgnieść. Usmażoną konfiturę nałożyć do małych wyparzonych słoików. Syrop z berberysu Owoce berberysu. Na 1/2 kg soku dodać l kg cukru i całość zagotować. zdej143 . Sok zagotować z cukrem oraz cynamonem i od razu przelać do wyparzonych butelek. umyć. Cukier i wodę zagotować. wrzucić owoce i całość powoli smażyć. umyć. 25 dag cukru. Syrop jeszcze pogotować i zalać nim owoce w słoikach. Jagody czarnego bzu oddzielić od szypułek. Pozostawić je w zimnym miejscu na 2 dni. Sok można pić rozcieńczony lub nierozcieńczony przy przeziębieniach. dodać trochę cynamonu i goździków. krótko zagotować. Konfitura z owoców śliwy tarniny l kg oczyszczonych owoców. Konfitura z owoców dzikiej róży ma zastosowanie głównie do dekoracji ciast. zagotować. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. powstałym ciepłym syropem zalać owoce. Słoiki zamknąć. ugotować do miękkości i przecedzić. 2 szklanki wody. Lekko przemarznięte owoce oczyścić z ogonków i listków (na konfiturę przeznaczyć owoce największe).

cukier. cukier. osaczyć i oberwać płatki. Syrop miętowy Świeża mięta. Syrop przela ć do wyparzonych butelek i używać do napojów orzeźwiających. sok cytrynowy. Świeżo zerwane kwiaty fiołków umyć. następnego dnia przecedzić. Syrop podgrzewać powoli na małym ogniu. Wtedy wlewa się sok z mięty i trzyma na wolnym ogniu jeszcze 10 min od chwili zagotowania. Na 1/2 l soku potrzeba 1/2 kg cukru. Miętę przepuścić przez sokowirówkę i zmierzyć ilość soku. Syrop fiołkowy Kwiaty fiołków. żeby nie została przy nich żadna zielona cześć. Gorący sok przelać do wyparzonych butelek i szczelnie je zamknąć. uważając. .mując tworzącą się pianę. Zmierzyć ilość soku i na każde 1/2 l dodać 50 dag cukru i 3 łyżki soku cytrynowego. Przelać do wyparzonych buteleczek. Jest to dobry środek przeciw kaszlowi dla dzieci. przykryć i zostawić na noc. Zalać płatki fiołków w porcelanowej misce niewielką ilością wrzątku. Cukier gotowa ć ze szklanką wody tak długo. ale nie gotować. aż krople syropu będzie można między palcami wyciągnąć w nitkę.

............................................................................................................................................................................... 89 pomidorowa z bazylią lub rozmarynem ........................................................... 86 cebulowa ziołowa ................................................................................................................................... 88 szczawiowa z sałatą i pietruszką ...................................... 88 dyniowa z bazylią................................ 91 wątróbka po prowansalsku .................. 90 rybna ............................................................................................. 85 ziemniaczana z lubczykiem........................................... 82 jarzynowa z trybulą ..................................................................... 93 spaghetti z mielonym mięsem i ziołami......................... 94 145 ...... 93 cielęcina z rozmarynem ................... 93 kotlety mielone ziołowe......... 90 ziołowa .................. 86 z porów...... 84 jarzynowa z bukietem ziół .............................................................. 92 klopsiki szwedzkie .................................................................... 85 barszcz ukraiński ............................. 90 pokrzywowa..................................................... 91 Potrawy mięsne wątróbka w folii aluminiowej ..... 91 włoska rybna........................................................................ 84 ziemniaczana śmietankowa ..................................... 87 pikantna fasolowa .................. 87 z zielonego groszku z miętą ................................... 92 pieczeń cielęca lub wołowa z estragonem ............................................. 86 selerowa z rzeżuchą lub lubczykiem .......................... 89 rosół a la flaki z pulpetami..................................................................................................... 87 kalafiorowa ................. 84 jarzynowa minestra ......................... 88 grochówka zielona ............................Indeks rzeczowy potraw Zupy jarzynowa z bazylią ......................................................................................................

............ 104 śledzie ziołowe......................................... 100 gęś w sosie jabłkowym .............................................................. dorsz z sosem remouladowym..... 102 halibut........................... 106 risotto ziołowe....................... 104 śledzie w śmietanie ........................................................ 101 filet rybny z estragonem ...... 94 pieczeń barania z „miętową” skórką ............................ 98 kurczak w zielonym sosie............... pstrąg lub inna ryba z rozmarynem........................... 107 146 .......................................... 105 Zapiekanki........................... 97 kurczak nadziewany........................................................................................... 98 indyk nadziewany po peruwiańsku .................................... 104 sałatka z halibuta lub dorsza ........................................................................................................ 98 kurczak zimny w sosie ziołowym ................................................................ 100 kaczka pieczona z miodem i ziołami . 97 Potrawy z drobiu kurczak w sosie estragonowym po francusku.................................................................................... 99 kurczak pieczony z ziołami .......... potrawy z ryżu i potrawy mączne zapiekanka z ziemniaków z rozmarynem . 105 zapiekanka ziołowa................ 96 pasztet drobiowy z estragonem ...................................... 100 Dania rybne filet rybny duszony................... 102 makrela......................................................................................... 106 pierogi z serem i miętą ............................ 96 pasztet ziołowy.... 94 królik w sosie pietruszkowym............................................. 107 liście winorośli z nadzieniem ryżowo-ziołowym .............................klopsiki baranie miętowe.............................................. 105 pizza neapolitańska............................................. 101 filet rybny zapiekany.....................

............... 119 147 .......................... 114 cukinia w pomidorach......................... 110 jaja w sosie ziołowym............................................................................................. 114 selery zapiekane z tymiankiem............... 118 pomidory z bazylią ...................................................... 111 kwiatostany bzu czarnego w cieście................................................................ 108 omlet ziołowy II ........................................................................................................................ 115 Sałatki i surówki sałatka bretońska z fasoli ....................... 111 jaja faszerowane.................. 116 sałatka z fasolki szparagowej z bryndzą ............................................................... 118 surówka wiosenna .. 115 dynia z koperkiem..................................................................... 112 Potrawy z warzyw kapusta biała po hiszpańsku ....... 108 jajecznica z żółtym serem i ziołami ................................................................................................ 117 sałatka warzywna z sosem ziołowe......................................... 119 surówka z roszponki ................................................................................................. 112 groszek zielony z miętą ................................................................................Dania z jaj jajecznica ziołowa ............................................... 114 warzywa duszone .......................................................... 116 sałatka z ziemniaków II .............. 117 sałatka z żółtego sera . 110 jaja z orzechami i ziołami .................................... 110 jaja wiosenne ................................................................................................................................................................ 118 surówka z liści mniszka ... 111 naleśniki z jagodami i melisą ................................... 118 sałatka rybna z selerem i ziołami...................... 108 omlet ziołowy I ................................. 119 mnizeria z ziołami ................... 116 sałatka z ziemniaków I.............................................. 112 marchewka z miętą ...........................

........................................................................................................................................125 pomidorowy...................................... 136 deser jagodowy.............................................................................. 128 Octy ziołowe............. 120 śmietankowy z ziołami.................................................................................................................................................................................... 129 Wypieki chleb anyżowy................................................ 124 Chateaubriand.................................. 134 ciastka serowe......... 120 hiszpański czosnkowy Ailloli ....................................................................................................... 123 biały ziołowy (gorący) . 122 remouladowy z ziołami ............................................ 135 ciasto z gruszkami i tatarakiem .. 122 majonez ziołowy ....................................................................................Sosy twarogowy z ziołami .......... 125 jabłkowy z szałwią .......................... 132 pikantny chleb .................................. 134 chleb z czosnkiem lub ziołami..................... 126 Twarożki ziołowe ..................... 125 szczawiowy.......................................................................................... 124 ciemny ziołowy (gorący) ................................... 123 vinaigrette z ziołami .................... 132 bułeczki z przyprawami ....................................................................................................... 120 zielony frankfurcki.................. 135 Desery galaretka z kwiatami podbiału..................... 122 angielski miętowy ...................................................................................................................................................... 124 do pieczeni... 126 Masła ziołowe........................ 122 serowy z bazylią ................................ 136 148 .............................................................................

.... 141 Przetwory galaretka jabłkowa z miętą ................. 139 sok z marchwi i pomidorów ....................................... 137 budyń z owoców dzikiej róży ........................................................................... 143 syrop z berberysu .................................... 139 sok z ogórków ze szczypiorkiem i ogóreczkiem................... 136 kisiel z berberysu ............ 142 konfitura z owoców śliwy tarniny............ 142 marmolada z czarnego bzu..................................................... 140 herbata z lipy na zimowe wieczory................................................................................. 140 mleko o smaku ziołowym........................................................................................ 140 kompot z owoców dzikiej róży ........................... 139 kefir lub jogurt z ziołami............................... 142 konfitura z owoców dzikiej róży.......................................... 139 sok pomidorowy z bazylią lub miętą ................................ 137 Napoje sok jabłkowy z miętą ....................................................... 140 napój z mięty lub melisy na upalne dni ...................... 141 galaretka z berberysu ....................................................... 143 syrop fiołkowy..........................budyń z kwiatostanów bzu czarnego................. 141 kompot z borówki czarnej ..................... 143 sok z czarnego bzu..................................................................................................... 144 syrop miętowy.... 137 sok z marchwi i szczawiu..................................................................................................................... 144 ..........

O ile dawniej kosmetyka opierała się przede wszystkim na substancjach naturalnych. Zioła dla urody Podstawowym warunkiem dbałości o urodę jest zachowanie czystości. Ten ostatni zwyczaj przetrwa ł w pewnym sensie do naszych czasów. W starożytnym Egipcie. Na przykład w rejonie Morza Śródziemnego od dawna używano krwawnika. co służy do zachowania lub podniesienia urody ciała). rumianku. po długim okresie fascynacji syntetykami lub substancjami o wysokim stopniu przetworzenia. Grecji i Rzymie. choć wiadomo. W epoce baroku i rokoka noszono peruki b ędące siedliskami wszy. W pierwszych epokach poziom higieny osobistej był różny. W późniejszym okresie więcej uwagi poświęcano ubiorom i wyposażeniu mieszkań. doceniano znaczenie czystości ciała dla zdrowia i urody. (Słowo kosmetyk jest pochodzenia greckiego i oznacza to wszystko. 153 . o tyle obecnie wiele składników otrzymuje się syntetycznie. a zapach potu usiłowano usunąć.V. dziś używa się dezodorantów. której tajniki staramy się przybliżyć. że najlepszym dezodorantem jest woda i mydło. znano również wiele ziół. Ostatnio. olejku różanego. cz łowiek zaczai coraz częściej powracać do tradycyjnej kosmetyki zielarskiej. a mniej higienie osobistej. które od wielu tysiącleci towarzyszą człowiekowi. skrapiając się obficie perfumami. podbiału. związany między innymi z prostszym i bardziej praktycznym ubiorem. Grecy i Rzymianie byli prawdziwymi miłośnikami czystości i pięknych zapachów . Od czasów Rewolucji Francuskiej stopniowo wzrastał poziom higieny społeczeństw. tymianku i macierzanki. a jeszcze wcześniej w Azji i Ameryce.regularnie się myli i umiejętnie stosowali zioła oraz otrzymane z nich substancje zapachowe. ale upodobanie do przyjemnych zapachów pozosta ło do dziś. używanych w celach kosmetycznych.

kwiaty rumianku. która zawiera ogólnie dostępne składniki: 4 łyżki margaryny lub masła roślinnego podgrzać na bardzo słabym ogniu. słonecznikowy.Aby utrzymać higienę osobistą na wysokim poziomie. Ciepła woda otwiera pory skóry . a później zimną wodą. mogą to być: kwiaty bzu czarnego. liście pokrzywy. Najpierw namydla się dość ostrą gąbką lub szczotką ciało. kwiaty i liście fiołków. liście szałwii lub liście krwiściągu lekarskiego.zimna zamyka je. liście rozmarynu. kwiaty lipy. z kiełków pszenicy) w połączeniu z surowcami zielarskimi są znakomitymi środkami oczyszczającymi. kwiaty bzu czarnego. Oliwki Naturalne oleje roślinne (migdałowy. takie jak lanolina. a następnie spłukuje ciepłą. wymieszać i pozostawić je do ostygnięcia. następnie do roztopionego tłuszczu dodać 3 łyżeczki suszonych ziół. liście żywokostu. liście mięty. zwłaszcza przeznaczone dla cery suchej. kokosowy. należy codziennie rano i wieczorem myć ciało. Do małej szklaneczki oleju słonecznikowego dodać trochę rozdrobnionego jednego gatunku zioła. Spośród wymienionych najdostępniejszy jest olej słonecznikowy. masło kakaowe czy olej migdałowy. dodać kilka kropel wody lawendowej lub różanej i szczelnie zamknąć. Składniki dokładnie przecedzić przez sitko. np. Ziołowa pielęgnacja skóry Preparaty oczyszczające skórę Kremy Oryginalne kremy oczyszczające zawierają trudno dostępne składniki. Pozosta154 . Proponujemy natomiast recepturę zastępczą. kwiaty lipy. w związku z tym ich przygotowanie w warunkach domowych jest praktycznie niemożliwe. kwiaty i liście rozmarynu. Następnie przełożyć krem do słoiczka.

Podgrzewać mieszaninę na bardzo słabym ogniu do momentu. a szczególnie polecane dla cery tłustej. Lotiony należy zużyć w ciągu tygodnia od ich przygotowania i przechowywa ć w lodówce. oparte na mleku słodkim. Lotiony ziołowe są odpowiednie dla wszystkich rodzajów cery. zsiadłego mleka lub serwatki dodać garść świeżych kwiatów jednego z następujących ziół: rumianku. odstawić do ostygnięcia. by rozpuściły się substancje zawarte w ziołach. Stosujemy je po uprzednim umyciu twarzy wodą z mydłem za pomocą wacików.. Lotiony Są to płyny oczyszczające skórę. kwaśnym. rozpuszczając jednocześnie trochę miodu pszczelego. Pozostawić w naczyniu pod przykryciem przez 3 godz. otrębów pszennych lub kiełków pszenicy. W podobny sposób można przygotować lotiony z liści pokrzyw. Prosty lotion ziołowy Do 75 ml gorącego mleka. w którym poczujemy intensywny zapach fiołków.wić tę mieszaninę oleju i ziół na kilka tygodni. podgrzać. przechowywać szczelnie zamknięty w lodówce. liści podbiału lub kwiatów rumianku. jogurcie lub serwatce z dodatkiem surowców zielarskich. śmietanki. następnie przecedzić przez sitko. Do lotionu można dodać mąki owsianej. Lotion fiołkowy Do 300 ml świeżego mleka dodać 3 łyżki świeżo zebranych kwiatów fiołka. wiązówki błotnej lub bzu czarnego. śmietance. Lotion z liści kopru włoskiego i jogurtu Najpierw przygotować skoncentrowany wywar z liści kopru włoskiego: 2 łyżki liści kopru włoskiego wrzucić do 150 ml wody i 155 . Lotion przelać do butelki.

wybiela skórę. Lotion jest przeznaczony dla cery tłustej.usuwa zmarszczki skóry. Kwiat fiołka . Lotion z liści krwawnika Przygotować skoncentrowany napar z liści krwawnika: 4 łyżeczki krwawnika (również kwiatostanów) wrzucić do 150 ml wrzątku i pozostawić do ostygnięcia. Wody ziołowe to napary z różnych surowców zielarskich. melisy i lipy. usuwa zmarszczki skóry. po czym przecedzić przez sitko i pozostawić do ostygnięcia. Ziele krwiściągu . Poza działaniem czyszczącym wody ziołowe odświeżają i nadają skórze przyjemny zapach. następnie przecedzić przez sitko.zmniejsza pory skóry i natłuszczenie skóry szcze156 . a następnie kolistymi ruchami zmywać skórę. Ziołowe wody do twarzy Służą do zmywania ze skóry twarzy resztek mydła oraz resztek poprzednio opisanych preparatów oczyszczających skórę. Liść melisy . reguluje kr ążenie krwi w drobnych naczyniach podskórnych.gotować w naczyniu na bardzo słabym ogniu przez 15 min.usuwa zmarszczki skóry.używane przy zbyt dużych porach skóry. Kwiat bzu czarnego . przyczynia się do rozjaśnienia piegów. Skoncentrowany wywar z liści kopru włoskiego zmieszać dokładnie ze 150 g jogurtu butelkowego. Gotowany lotion należy przechowywać w lodówce. Ziele przywrotnika . Ziele i owoc kopru włoskiego . Liść szałwi . Tampony z waty zanurzyć w naczyniu z wodą do twarzy.zmniejsza pory skóry. odżywia i oczyszcza skórę twarzy.czyni skórę delikatną i białą.przyczynia się do rozjaśnienia plam na skórze: Kwiat nagietka . Kwiat lipy .czyni cerę delikatną i czystą. usuwa zmarszczki skóry. Dla innych rodzajów cery można przygotować w analogiczny sposób lotiony z kwiatów krwawnika pospolitego. Usuwa zmarszczki skóry i wypryski.

trzymając głowę pod ręcznikiem. nakładanej na skórę twarzy i szyi. nad miednicą z gorącą wodą lub naparem z ziół. co pewien czas uzupełniając wrzątkiem.poprawia wygląd skóry zbyt widocznie unaczynionej.gólnie przy cerze tłustej. do naciągnięcia. Ciepła woda otwiera pory skóry.silniej niż inne surowce zielarskie. działa silnie ściągające . o rozszerzonych naczyniach włosowatych. Ziołowe maseczki kosmetyczne Maseczki kosmetyczne to rodzaj mniej lub bardziej jednorodnej papki. Liść podbiału . Parówki wodne twarzy Parówki wodne twarzy stanowią doskonały sposób oczyszczania (głębokiego) i odświeżania skóry twarzy. Do zwykłej parówki wodnej można dodać naparów ziołowych kwiatu lipy. powoduje wydzielenie z nich niepotrzebnych substancji. Nie zaleca się parówek dla cery suchej i starczej. Następnie przecedzić przez sitko do innego naczynia. odżywienie i upiększenie skóry. wrażliwej. która ma na celu oczyszczenie. olejki eteryczne zawarte w surowcach zielarskich dezynfekują ponadto otwarte pory skóry. Stosować je można dla cery tłustej i normalnej. Przygotowanie wody ziołowej jest proste: l łyżeczkę wysuszonego i rozdrobnionego surowca wrzucić do filiżanki wrzątku i pozostawić na 1/2 godz. Woda ziołowa zachowuje swe właściwości przez około 12 godz. Parówkę stosuje się przez 10 min. W zależności od potrzeb dobiera się maseczkę o odpowiednim składzie i oddziaływaniu. kwiatu rumianku lub ziela bratka (zwłaszcza przy cerze trądzikowej). Omówienie poszczególnych maseczek ziołowych rozpoczynamy od gotowych produkowanych przez „Herbapol”. 157 . Parówki uzupełniają stosowanie maseczek odżywczych.

wzmaga funkcje wydzielnicze skóry. osłaniające. Działa ściągająco. Maseczki nakłada się na oczyszczoną twarz i szyje. przeciwzapalnie. antyseptycznie. Oczy chroni się tamponami waty zwilżonymi naparem z kopru włoskiego lub czystą wodą. ziela przywrotnika i korzenia żywokostu.Kwiat lipy Maseczka na bazie wyciągu z liści podbiału. Dzia ła udelikatniająco. Szczególnie dokładnie powinno się umyć partie twarzy wokół nosa i brodę. kory wierzby i szyszek chmielu. Kwiat bzu Maseczka na bazie wyciągu z liści szałwii. 158 . kwiatów nagietka. Nadaje się dla wszystkich rodzajów cery. Po zdjęciu maseczki na skórę twarzy i szyi nanosi się nawilżacz. Maskę najlepiej nakładać w pozycji leżącej lub po jej nałożeniu położyć się i odpocząć przez pewien czas. zmiękczająco. przeciwzapalnie. ściągająco. kwiatów nagietka. Przy nanoszeniu maseczki ziołowej na twarz należy pozostawić wolne partie wokół ust i oczu. przeciwwysiekowo. Przeznaczona dla cery tłustej i normalnej. wspomaga funkcje wydzielnicze skóry. kwiatów bzu czarnego. Nadaje się dla wszystkich rodzajów cery. Kwiat nagietka Maseczka na bazie wyciągu z nasion kozieradki. Maseczkę zmywa się na ogół gorącą wodą. Twarz należy spłukać letnią wodą i osuszyć miękkim ręcznikiem. powodując lepsze jej ukrwienie. a następnie spłukuje zimną. zapobiega kruchości i pękaniu włosowatych naczyń krwionośnych. używając do tego miękkiej szczoteczki i mydła. ściągające. olejki eteryczne drażnią skórę. przeciwwysiekowo. Polecana w takich schorzeniach skóry. Twarz i szyję należy umyć delikatnymi ruchami okrężnymi. jak łojotok i trądzik. kwiatów lipy i korzeni mydlnicy. Działa regenerująco.

l łyżeczkę suszonych drożdży piekarniczych rozpuścić w łyżce skoncentrowanego jeszcze ciepłego naparu. Po ostygnięciu nałożyć na twarz i szyję. Maseczka z przywrotnika pospolitego Dokładnie wymieszać 3 łyżki kiełków pszenicy z l łyżką miodu. Napar pozostawić do ostygnięcia. Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 15 min. następnie l łyżkę naparu dodać do pozostałych składników. 159 . pokrajać na drobne kawałki i rozdrobnić w mikserze na puree razem z 2 łyżkami miodu i 15 g drobno pokrojonych liści szałwii. Zamiast szałwii można użyć 2 łyżki wody różanej (sposób przygotowania opisany po przepisach na maseczki ziołowe). Maseczka z owoców kopru włoskiego Zaparzyć 3 łyżeczki owoców kopru włoskiego w 150 ml wrzątku. Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 20 min. Pozostawić 10-15 min. Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 10-15 min. pozostawić do ostygnięcia.pobudzająca Zaparzyć 2 łyżki drobno posiekanego ziela mięty w 150 ml wrzątku.Maseczki dla cery normalnej Maseczka szałwiowo-jabłkowa l jabłko obrać ze skóry. 3 łyżki skoncentrowanego naparu zmieszać z 50 g jogurtu. Maseczka miętowo-drożdżowa . Przygotować napar z l łyżki posiekanego ziela przywrotnika i 150 ml wrzątku. 3 łyżkami miodu i 2 łyżkami płatków owsianych.

Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. Przy braku miksera można użyć skoncentrowanego naparu z 3 łyżek pietruszki i l fili160 . aby uzyskać jak najwięcej soku. Składniki dokładnie wymieszać mikserem.Maseczki dla cery suchej Maseczka żywokostowa 4 łyżki wrzątku i garść świeżych drobno posiekanych liści żywokostu rozdrobnić w mikserze na jednolitą masę. rozgnieść owoc. wycisnąć przez gazę tak mocno. szałwii i pietruszki. Należą do nich kwiaty rumianku. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. Maseczka pietruszkowa Pęczek pietruszki drobno posieka ć i dodać tyle wrzątku. liście pokrzywy. Nałożyć na twarz i pozostawić na 10 min. Składniki dokładnie wymieszać mikserem. usunąć pestkę. dodać do ubitej piany z l białka i 1-2 łyżki skoncentrowanego naparu z kwiatów rumianku i kwiatów oraz liści krwawnika (3 łyżeczki tych surowców na l filiżankę wrzątku). a więc o działaniu ściągającym. Maseczki dla cery tłustej Maseczki tej grupy oparte są na surowcach zawierających wiele garbników. Maseczka rumiankowo-krwawnikowa z marchwią Średniej wielkości marchew zetrzeć na drobnej tarce. kwiaty i liście krwawnika. Maseczka brzoskwiniowo-nagietkowa l brzoskwinię obrać ze skórki. aby za pomocą miksera wymieszać na gęsty sok. dodać 2 łyżki jogurtu oraz l łyżkę skoncentrowanego naparu z kwiatów i liści nagietka (2 łyżki rozdrobnionych kwiatów i liści nagietka na l filiżankę wrzątku).

Podstawowa recepta na nawilżacz ziołowy Zmieszać 2 łyżki gliceryny. 2 łyżki wody różanej oraz 2 łyżki wody nagietkowej i przelać do butelki. Maseczka mietowo-ogórkowa 1/2 ogórka obranego ze skórki pokroić w średniej wielkości kostkę. Woda różana 18 dag płatków silnie pachnącego gatunku róży (na przykład dzikiej) zalać w garnku emaliowanym taką ilością wody. aby utrzymać gęstą papkę. dodać jedno jabłko. żeby pasta dała się łatwo rozsmarować na twarzy. Sok lub napar z ziela pietruszki wymiesza ć z taką samą objętością białka kurzego lub jogurtu. aby tworzył on cienką warstwę. do której należy dodać tyle świeżego soku z pokrzywy. l łyżeczkę soku cytrynowego i zmieszać w mikserze z niepełną garścią świeżo zerwanych liści mięty. Przed każdym użyciem wstrząsnąć. Jak już wspomnieliśmy. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. Maseczka z pokrzywy Wymieszać 2 łyżki płatków owsianych z taką objętością mleka.żanki wrzątku. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 15-20 min. aby je 161 . Maseczkę tą można zmywać wyłącznie zimną wodą. zmywać ciepłą wodą. Można ją zmywać wyłącznie zimną wodą. Zamiast soku można użyć skoncentrowanego naparu z liści i pędów pokrzywy (2 łyżki pokrzywy na l filiżankę wrzątku). Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 15 min. Sok z pokrzywy najlepiej zrobić w mikserze lub sokowirówce. Nakładać nawilżacz należy na twarzlak. po zdjęciu maseczki i zmyciu twarzy wodą należy dodatkowo zmywać twarz za pomocą nawilżacza.

likwiduje zaczerwienienie oczu i zapalenie powiek. Ziele skrzypu . Pod przykryciem gotować na bardzo słabym ogniu przez 30 min. ziele kopru włoskiego lub liście podbiału. Kompresy ziołowe to waciki kosmetyczne zamoczone w letnim naparze z określonego surowca zielarskiego. Ziele piołunu .łagodzi wszelkie stany zapalne. a następnie przelać do wygotowanej butelki. Przecedzić i dodać jeszcze 25 g płatków nagietków. Okład powinien docierać do wszystkich zafałdowań skóry.nadaje oczom właściwy blask (połysk).przykryła. Ziele kopru włoskiego . drobno pokrojonych. natomiast należy unikać bezpośredniego kontaktu z gałką oczną. owoce dzikiej róży. Napary przygotowuje się zazwyczaj z l łyżeczki świeżego surowca i 150 ml wody. można stosować ciepłe okłady za świeżych. Papkę z ziół umieszcza się pomiędzy dwoma kawałkami gazy. W przypadku gdy oczy są podkrążone.likwiduje opuchlinę powiek i zaczerwienienie oczu. a następnie dokładnie rozgniecionych ziół. 162 . Kwiat bzu czarnego .łagodzi łzawienie oczu. Kwiat rumianku . bolące.czyści oczy i łagodzi zmęczenie powiek. Ziołowa pielęgnacja oczu Do pielęgnacji oczu można używać kompresów lub okładów ziołowych. W efekcie otrzymuje się nieco ponad filiżankę wody nagietkowej. Do okładów używane są kwiaty rumianku.stosowany przy wielu dolegliwościach oczu. opuchnięte. Świetlik łąkowy . Woda nagietkowa 25 g płatków nagietków gotować w 2 filiżankach wody przez 30 min. zmęczone lub podrażnione. do których dodaje się nieco wrzątku. zwłaszcza o charakterze uczuleniowo-zapalnym. Można używać po 3 dniach od przygotowania. W zależności od użytego surowca okład trzyma się na oczach od 10 do 20 min. Ziele werbeny . Przecedzić.

pomaga zwalczać łupież.doskonale zmiękcza włosy.działają tonizująco i wzmacniająco. choć silny zapach odstrasza od ich stosowania. Liście bylicy bożego drzewka . nadaje włosom połysk. działają tonizująco oraz wzmacniająco. należy je myć średnio raz w tygodniu ciepłą wodą i szamponem. Przy niedomaganiach włosów dobrze jest stosować jedno lub kilka podanych ziół.z ziela krwawnika. Napar przygotować z garści świeżych lub łyżki suszonych ziół i 150 ml wrzątku. Liście kocimiętki . dla 163 .wzmacnia kolor włosów i nadaje im połysk.daje doskonały żółty barwnik do włosów. Młode pędy skrzypu .oczyszczają włosy. wzmacnia je i lekko przyciemnia włosy.pobudza wzrost włosów. Kwiaty nagietka . Liść nasturcji . Szampon ziołowy łagodny 2 łyżki szamponu dziecinnego zmieszać z 2 łyżkami mocnego naparu ziołowego. Korzeń łopianu . Liść pietruszki . Liście szałwii . Korzeń rzewienia .pobudzają wzrost włosów i zapobiegają łupieżowi.najlepszy uniwersalny surowiec o działaniu tonizującym wzmacniającym. przyciemniają włosy. dla tłustych . Dla włosów ciemnych przygotowuje się napar z liści szałwii. Ziele przytulii czepnej .wzmacniają włosy. Liście i kwitnące wierzchołki rozmarynu .stymulują wzrost włosów i pomagają zwalczać łupież.działa tonizująco.rozjaśniają włosy.zapobiegają łupieżowi. Czosnek i cebula .pomaga zwalczać łupież.pobudza wzrost włosów i łagodzi podrażnienia owłosionej skóry. Kwiat rumianku . Liście pokrzywy . Liście i korzenie mydlnicy . rozjaśniając je również.Zioła dla włosów Aby zachować czystość włosów. oczyszczające.

l część bylicy bożego drzewka. 4 cz ęści kwiatów nagietka. 3 części liści oczaru wirginijskiego. 2 części liści nasturcji. 164 . mydlnicy.jasnych . Po wbiciu żółtka jajka kurzego i l łyżki żelatyny w proszku. klaczą tataraku. które dodane do ciepłej wody tworzą płukankę. 3 części liści rozmarynu. W przypadku wszystkich trzech recept należy przygotować mocne napary lub odwary ziołowe.z mieszaniny ziela pokrzywy i korzenia łopianu. tymianku. Płukanki ziołowe i ziołowe płyny wzmacniające Prócz systematycznego mycia włosów ciepłą wodą i szamponem (bez lub z dodatkiem ziół) dużą rolę w pielęgnacji włosów spełnia stosowanie płukanek z ziół suszonych: z korzenia łopianu. Płukanka dla silnie osłabionych włosów Składniki: 3 części ziela tymianku. Korzenie i kory gotować krótko. ziela skrzypu lub z pokrzywy. 2 części liści melisy. liścia orzecha (który przyciemnia włosy). 3 cz ęści ziela pokrzywy. dla włosów z łupieżem . 2 części kwiatów bzu czarnego Pachnąca płukanka dla włosów ciemnych Składniki: 3 części liści szałwii. Pachnąca płukanka dla włosów jasnych Składniki: 4 części kwiatów rumianku. to znaczy w proporcji: 2 łyżki na l szklankę wody. rumianku. 2 części startego korzenia łopianu. kory dębu.z kwiatów nagietka. rozmieszaniu i podgrzaniu uzyskuje się doskonały preparat wzmacniający włosy. a ziele skrzypu dłużej niż 1/2 godz. Wymienione zioła należy przyrządzać w postaci skoncentrowanej. 3 części cienko ściętej skórki pomarańczowej (część zewnętrzna).

Każdorazowo bierze się jej tyle. Włosy rozczesać. Na bazie wyciągu z korzenia rzodkwi czarnej produkuje się rozmaite środki na porost włosów.Tonik do włosów z ziela bylicy bożego drzewka Bylica boże drzewko znajdowała od wielu stuleci zastosowanie jako ziele powodujące wzrost włosów. Można je przygotować na bazie oliwy z oliwek lub oleju słonecznikowego. Oliwki odżywcze do włosów Niekiedy używa się również oliwek do włosów. l części świeżych kwiatów i liści nasturcji i 2 części spirytusu przygotować nalewkę. choć znacznie bardziej skutecznie. Wszystkie zmiksowane składniki wlać do butelki lub słoika. powodując między innymi regenerację cebulek włosowych. Korzeń chrzanu przeciwdziała wypadaniu włosów poprzez poprawę krążenia krwi w skórze głowy. Wciera ć we włosy po uprzednim rozcieńczeniu ciepłą wodą (l łyżka toniku w l łyżce wody). 165 . Po 2 tygodniach nalewka jest gotowa do użycia. Można również przyrządzić nalewkę z ziela bylicy bożego drzewka na spirytusie lub wódce. a następnie można zastosować jedną z płukanek ziołowych. głowę zaś płucze dopóty. dopóki nie zniknie charakterystyczny zapach. korzeń rzodkwi działa podobnie. Nalewka z pokrzywy i nasturcji Z l części świeżego ziela pokrzywy. Okład zdejmuje się. 75 ml mocnego naparu z bylicy bożego drzewka zmieszać z 75 ml wódki i przechowywać w butelce. Nalewkę wciera się mniej więcej raz na tydzień w dzień poprzedzający mycie głowy. Okład z korzenia rzodkwi czarnej lub chrzanu Kilkuminutowy okład ze świeżo startego korzenia rzodkwi lub chrzanu jest znacznie bardziej radykalnym środkiem niż płukanka ziołowa. ile potrzeba do dokładnego wtarcia we włosy i skórę głowy. zamknąć szczelnie i postawić w ciemnym miejscu.

Przez ten czas należy codziennie ostrożnie wstrząsać zawartością butelki.por. Środki koloryzujące i farby do włosów Do ziołowych substancji koloryzujących można zaliczyć płukanki z surowców zielarskich o działaniu przyciemniającym lub rozjaśniającym. Zakorkowaną butelkę postawić w miejscu silnie nasłonecznionym. aby szybciej zachodziła ekstrakcja olejków eterycznych z surowca do oleju. Płukanka dla włosów jasnych 2 łyżki świeżych lub l łyżkę suszonych kwiatów rumianku oraz 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych kwiatów nagietka gotować na bardzo słabym ogniu pod przykryciem w 600 ml wody przez 30 min. Po 3 tygodniach usunąć zioła. aż olej nabierze intensywnego zapachu ziół. niestety. u nas trudno dostępnym. Następnie natrzeć włosy szamponem i odrobiną gorącej wody. Dla otrzymania bardziej intensywnego koloru włosów należy użyć skoncentrowanych odwarów (ta sama ilość ziół. przepisy na płukanki). lecz mniej wody. Oliwkami odżywczymi do włosów należy nacierać włosy i skórę głowy przed ich myciem i tak pozostawić na około 30 min pod przykryciem z wilgotnego ręcznika.25 l wrzucić 2 łyżki dokładnie zmiksowanych ziół (gatunku lub gatunków zawierających olejki eteryczne) i zalać to 100 ml oleju. Czynności te powtarzać tak długo.Do butelki o pojemności 0. a po kilku minutach spłukać ciepłą wodą. które miesza się z proszkiem kaolinowym. Trwa to co najmniej 3 tygodnie. Ponownie umyć włosy wodą oraz szamponem i znów spłukać ciepłą wodą. Płukanki te stosuje się po uprzednim umyciu włosów. bo tylko z 75 ml . Przed użyciem dodać 2 łyżki soku cytrynowego i płukać włosy. Płukanka dla włosów ciemnych 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych liści szałwii oraz 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych liści rozmarynu oraz 4 166 . a do przefiltrowanego oleju ponownie doda ć 2 łyżki zmiksowanych ziół.

Płukanka ziołowa . 25.Rys.

jak zmienia się kolor. brązowa. Proszek z torebki rozmieszać z taką ilością gorącej wody. Głowę należy przykryć na godzinę czepkiem kąpielowym z folii polietylenowej. Farby do włosów Są dość trudne do przygotowania w warunkach domowych. Jeżeli chcemy uzyskać bardzo mocny i trwały kolor. Jeżeli kolor jest odpowiedni. z których można uzyskać kolory włosów od rudego do brązowego.nie zmieniająca barwy włosów. a tylko mająca działanie wzmacniające. to nakładać sukcesywnie na całą powierzchnie włosów. po czym sprawdzić. Farba może pozostać 5-6 miesięcy. po czym natłuścić skórę odrobiną oliwki. Przed właściwym nałożeniem farby należy zrobić próbę na kilku pasemkach włosów. W sprzedaży znajdują się 3 rodzaje henny: czerwona. Henna. natomiast można je nabyć w postaci sproszkowanej. i czarna oraz „neutral” . . aby uzyskać pastę. można pozostawić farbę na całą noc. Po nałożeniu farby należy umyć włosy łagodnym szamponem. pozostawić na 30 min dla „dojrzenia”.łyżeczki herbaty gotować na bardzo słabym ogniu pod przykryciem w 600 ml wody przez 30 min.

lawenda (kwiat). biedrzeniec anyż (owoc). sosna (igliwie). kaszel. macierzanka (ziele). ogórecznik (ziele).zioła pobudzające: kolendra (owoc). tymianek (ziele). sosna (pączki). hyzop (ziele). lawenda (kwiat). kozłek (kłącze). rzodkiew (korzeń). melisa (liść). koper włoski (owoc). nagietek (kwiat). . fiołek (ziele i kwiat). żywokost (korzeń). gorączka . sza łwia (liść). lebiodka (ziele). . sosna (pączki i igliwie). koper włoski (owoc).zioła wzmacniające: lawenda (kwiat).zioła łagodzące nieżyt górnych dróg oddechowych: bez czarny (kwiaty i owoce). . dziurawiec (ziele). ogórecznik (ziele). lipa (kwiat). Zaziębienie. fiołek (ziele i kwiat). melisa (liść). róża (owoc). mięta (liść). malina (liście i owoce).zioła przeciwkaszlowe: babka (liść). czosnek (ząbki). 169 . tymianek (ziele). rumianek (kwiat).zioła uspokajające: arcydzięgiel (olejek).zioła wykrztuśne: babka (liść). . podbiał (liść). Domowa apteczka ziołowa Jakie zioła i na jakie dolegliwości? (wykaz surowców zielarskich stosowanych na najbardziej znane dolegliwości) Schorzenia układu nerwowego .VI.zioła przeciwgorączkowe i napotne: bez czarny (kwiaty i owoce). tatarak (kłącze). chmiel (szyszka). . tymianek (ziele).

mięta (liść). .zioła przeciwskurczowe: kolendra (owoc). kolendra (owoc). macierzanka (ziele).Schorzenia układu pokarmowego . hyzop (ziele). melisa (liść).zioła żółciopędne: bylica estragon (ziele). bazylia (ziele). gorczyca (nasiona).zioła przeczyszczające o łagodnym działaniu: bez czarny (kwiat). szałwia (liść). lawenda (kwiat). róża (owoc). rozmaryn (liść). biedrzeniec anyż (owoc).zioła przeciwrobacze: czosnek (ząbki). . 170 . rzodkiew (korzeń). rumianek (kwiat). chmiel (szyszka). czarnuszka (nasiona). tatarak (kłącze). .zioła przeciwbiegunkowe: bez czarny (owoc). . majeranek (ziele). rumianek (kwiat). kolendra (owoc). śliwa tarnina (kwiat). rumianek (kwiatostan). gorczyca (nasiona). szałwia (liść). . czarnuszka (nasiona). . sosna (igliwie).zioła osłaniające: babka (liść). jałowiec (owoc). . szałwia (liść). kminek (owoc). hyzop (ziele). hyzop (ziele). biedrzeniec anyż (owoc). krwawnik (ziele). nagietek (kwiat). szałwia (liść). śliwa tarnina (owoc). czarnuszka (nasiona). czosnek (ząbki). melisa (liść).zioła gorzkie i aromatyczne pobudzające apetyt i dzięki zwiększonemu wydzielaniu soków żołądkowych ułatwiające trawienie: arcydzięgiel (korzeń). krwawnik (ziele). lebiodka (ziele). koper włoski (owoc).zioła przeciwdziałające nadmiernej fermentacji jelitowej (wiatropędne): arcydzięgiel (korzeń). krwawnik (ziele). mięta (liść). rzodkiew (korzeń). babka (liść). bylica estragon (ziele). rozmaryn (liść). mięta (liść). kolendra (owoc). koper włoski (owoc). majeranek (ziele). macierzanka (ziele). . mięta (liść). majeranek (ziele). kminek (owoc). tymianek (ziele). ogórecznik (ziele). jałowiec (owoc). papryka (owoc). len (nasiona). dziurawiec (ziele). len (nasiona). kolendra (owoc). tatarak (kłącze). lipa (kwiat). czosnek (ząbki). borówka czernica (owoc). ogórecznik (ziele). dziurawiec (ziele). bazylia (ziele).zioła stosowane przeciwko nieżytowi przewodu pokarmowego: borówka czernica (owoc). szałwia (liść). gorczyca (nasiona). orzech włoski (liść). lebiodka (ziele). pokrzywa (liść). dziurawiec (ziele). cząber (ziele). cząber (ziele). lipa (kwiat). krwawnik (ziele).

krwawnik (ziele). szałwia (liść). lebiodka (ziele). dziurawiec (ziele). krwawnik (ziele).Zaburzenia przemiany materii .zioła pobudzające przemianę materii: bez czarny (owoc). Schorzenia układu moczowego . rumianek (kwiat). chmiel (szyszka). szałwia (liść). czarnuszka (nasiona). . Choroby krwi . macierzanka (ziele). krwawnik (ziele). orzech włoski (liść). kolendra (owoc). orzech włoski (liść). lawenda (kwiat). śliwa tarnina (kwiat).zioła o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym: babka (liść). cząber (ziele). czosnek (ząbki).zioła przeciwcukrzycowe: borówka czarna (liść).zioła przeciwpotne: hyzop (ziele). len (nasiona). nagietek (kwiat). chmiel (szyszka). cząber (ziele). bylica estragon (ziele). krwawnik (ziele). tymianek (ziele).zioła moczopędne: arcydzięgiel (korzeń). lubczyk (korzeń). . dziurawiec (ziele). jałowiec (igliwie). sosna (igliwie).zioła krwiotwórcze: pokrzywa (liść). podbiał (ziele i kwiat). berberys (owoc). żywokost (korzeń). orzech włoski (liść). śliwa tarnina (kwiat). dziurawiec (ziele). majeranek (ziele). hyzop (ziele). koper włoski (owoc). . macie171 .zioła przeciwkrwotoczne: berberys (kora). melisa (liść). rzeżucha (liść). szałwia (liść). Stany zapalne organizmu spowodowane infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi . fiołek (ziele i kwiat). lubczyk (korzeń). tatarak (kłącze). pokrzywa (liść). mięta (liść). pokrzywa (liść).

Choroby skóry . 172 .zioła stosowane w leczeniu chorób skóry: babka (liść). krwawnik (ziele). lubczyk (korzeń). pietruszka (owoc). . pietruszka (korzeń). Niedostateczna laktacja . cebula (pieczona lub gotowana). dziurawiec (ziele).zioła łagodzące nerwobóle: arcydzięgiel (olejek).zioła dezynfekujące drogi moczowe: babka (liść). pokrzywa (liść). nagietek (kwiat). nagietek (kwiat). papryka (owoc).rzanka (ziele). chmiel (szyszka). gorczyca (nasiona). czarnuszka (nasiona). sosna (igliwie). rumianek (kwiat). rzeżucha (ziele). ogórecznik (ziele).zioła pobudzające laktację (wydzielanie gruczołów mlecznych): biedrzeniec anyż (owoc). rozmaryn (liść). papryka (owoc). melisa (liść). Bóle gośćcowe i nerwobóle . rzodkiew (korzeń). kminek (owoc). żywokost (korzeń). .zioła stosowane przy bolesnym miesiączkowaniu. dziurawiec (ziele). rumianek (kwiat). pietruszka (korzeń).zioła łagodzące bóle gośćcowe: arcydzięgiel (olejek). Zaburzenia miesiączkowania . jałowiec (owoc). skrzyp (ziele). melisa (liść).zioła pobudzające miesiączkowanie: lubczyk (korzeń). krwawnik (ziele). .

Zioła „pierwszej pomocy" .zioła łagodzące zwichnięcia i stłuczenia: dziurawiec (ziele).zioła „dla ust": biedrzeniec anyż (owoc). lawenda (kwiat). rumianek (kwiat). . ogórecznik (liść). melisa (liść). rumianek (kwiat).zioła łagodzące ugryzienia i ukąszenia owadów w postaci okładów sporządzonych ze świeżych części roślin: bazylia (liść). sporządzonych ze świeżych części roślin: jałowiec (owoc).zioła na odmrożenia: nagietek (maść). majeranek (ziele). szałwia (liść).zioła na odciski: czosnek (okład z rozgniecionych ząbków). tymianek (ziele). szałwia (liść). świetlik (ziele). lawenda (kwiat). hyzop (ziele). pietruszka (liść). cebula (okład z gotowanej cebuli). żywokost (korzeń).zioła na brodawki: glistnik (sok ze świeżych liści). majeranek (ziele). nagietek (sok ze świeżych liści).zioła „dla oczu": koper włoski (owoc). nagietek (kwiat). mięta (liść). żywokost (korzeń). rozmaryn (liść). szałwia (liść). majeranek (ziele). . tymianek (ziele). . 173 .Stany zapalne oczu . lawenda (kwiat). żywokost (korzeń) oraz tymianek (olejek). . mięta (liść).zioła dezynfekujące i przyspieszające gojenie się skaleczeń i ran: bez czarny (liść świeży). nagietek (kwiat). dziurawiec (ziele). nagietek (kwiat). rozmaryn (liść). . nagietek (kwiat). cząber (ziele). .zioła na czyraki: len (nasiona) i rumianek (kwiat). czosnek (ząbki). tymianek (ziele).zioła przeciw bólom w postaci olejków do masażu i maści. rozmaryn (liść). Stany zapalne jamy ustnej . .

Nr 1: „Nervosan": kozłek lekarski (kłącza). jemioła (ziele). . krwawnik (ziele). Nr 2: „Sklerosan” głóg (kwiat z liściem oraz owoc). chorobie nadciśnieniowej. macierzanka (ziele). szałwia (liść). tatarak (kłącze). po 2/3 szklanki. po 1/2 szklanki. rumianek (kwiat). przeciwskurczowym i nasennym.Zaburzenia aktywności seksualnej . czosnek (ząbki). Mieszanki „Herbapolu” mają numeracje ułatwiającą ich identyfikację oraz nazwy firmowe. krwawnik (ziele). żywokost (korzeń. melisa (ziele). Mieszanka ta ma zastosowanie w schorzeniach wieku starczego. gotować 3-5 min. histerii oraz zaburzeniach okresu przekwitania i pokwitania. rdest ptasi (ziele). u osób starszych.zioła zwiększające potencję (afrodyzjaki): bazylia (ziele). Polski przemysł zielarski produkuje od lat kilkanaście mieszanek ziołowych. Składa się z ziół o działaniu uspokajającym.zioła obniżające potencję (anafrodyzjaki): chmiel (szyszki). nerwicach układu wegetatywnego. morszczyn (ziele). liść). Zalecana przy miażdżycy (sklerozie). wzajemnie się uzupełniających i wzmacniających swoje działanie lecznicze. 174 . zaburzeniach krążenia obwodowego. Stosowany jest w stanach nadmiernej pobudliwości nerwowej i nadmiernego podniecenia psychicznego. składające się z kilku zmieszanych w odpowiednich proporcjach surowców roślinnych. zagotować i pić rano (na czczo) i wieczorem. rzeżucha (nasiona). a także przy wadliwej przemianie materii. Sposób użycia: l łyżka ziół na 1/4 szklanki wody. kruszyna (kora). jarzębina (owoc). których charakterystykę podajemy niżej. mięta (ziele). pić 2-4 razy dziennie po jedzeniu. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę wody (250 ml). Gotowe mieszanki ziołowe Na całym świecie powszechnie stosowane są gotowe mieszanki ziołowe. bezsenności.

bólach przewodu pokarmowego. nadmiernej ilości śluzu w stolcu oraz wówczas. przed posiłkiem. Ten zestaw ziół działa rozwalniająco. mięta (liść). Pić 2-5 razy dziennie po 1-3 łyżki (dzieci) lub po 1/4-1/2 szklanki (dorośli). Stosuje się w przewlekłych biegunkach. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. gotować 3-5 min i pić 2-3 razy dziennie między posiłkami. wierzba (kora). mniszek (korzeń). przetłuszczona cera i włosy). po 2/3 szklanki. Nr 5: „Tannosan”: pięciornik (kłącze). Nr 4: „Reumosan”: brzoza (liść). gotować 2 min. artretyzmie i ischiaszu). lipa (kwiat). Mieszanka ma działanie rozgrzewające i moczopędne. Stosuje się przy ostrych i przewlekłych chorobach gośćcowych (reumatyzmie. Sposób użycia: l łyżkę ziół na l 1/4 szklanki gorącej wody. wierzba (kora). dzięki temu krążąca krew uruchamia złogi. przy zewnętrznych objawach skórnych (trądzik młodzieńczy. Składa się z ziół działających przeciwbiegunkowe. bez czarny (kwiat). kruszyna (kora). rumianek rzymski (kwiat).Nr 3: „Degrosan”: morszczyn (ziele). lipa (kwiat). Mieszanka stosowana w zaburzeniach przemiany materii charakteryzujących się niedoczynnością gruczołów wydzielania wewnętrznego. gotować 3-5 min i pić 2 razy dziennie po l szklance odwaru po posiłkach. na l godz. topola (pączki). brzoza (liść). borówka czernica (owoc). krwawnik (ziele). Sposób użycia: 1-11/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody. które stopniowo dostają się do układu moczowego. szałwia (liść). ostrych i przewlekłych nieżytach jelit. skrzyp (ziele). wzdęciach. perz (kłącze). skąd są wydalane na zewnątrz organizmu. rdest ptasi (ziele). gdy objawy wskazują na nerwicę żołądka. pokrzywa (liść). Nr 6: „Pyrosan”: rumianek (kwiat). poprawia trawienie i przemianę materii. bratek polny (ziele). wiązówka błotna (kwiat). malina (owoc). Jest to zestaw ziół rozgrzewających (przeciwgorączkowych). 175 .

gotować 2 min i pić możliwie gorący napar 2-3 razy dziennie po l szklance. kminek (owoc). Należy 1/2-2/3 szklanki naparu pić 1-3 razy dziennie. szałwia (liść). Gardło i jamę ustną należy płukać 2-4 razy dziennie. głóg (kwiat z liśćmi). tymianek (ziele). Stosowana w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. bratek polny (ziele). Mieszanka o działaniu przeciwzapalnym i dezynfekującym. kruszyna (kora). Taki sam odwar można stosować do obmywania odbytu i do okładów. róża dzika (owoc). Mieszankę stosuje się przy osłabieniu mięśnia sercowego. rozgrzewające i kojąco. przy grypie. zapaleniu dziąseł. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. gotować 2 min i pić 1/2-2/3 szklanki 2-3 razy dziennie po jedzeniu. towarzyszących wszystkim przeziębieniom. Sposób użycia: 1-1 1/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody. niewydolności układu krążenia. kasztanowiec (kwiat). Nr 7: „Rektosan”: krwawnik (kwiat). Sposób użycia: l łyżka ziół do 1/2 lub l szklanki gorącej wody. mająca zastosowanie w zwalczaniu hemoroidów i żylaków odbytu lub guzów krwawnicowych. Nr 8: „Septosan”: mięta (liść). Dobrze jest wypić wieczorem w łóżku do 2 szklanek naparu z dodatkiem 2-3 łyżek syropu malinowego. kozłek (kłącze). migdałów oraz anginie. Nr 9: „Cardiosan": konwalia (ziele). pozostawić przykryte nad parą 15-20 min. Stosowany we wszystkich stanach przeziębieniowych. Jest to specyficzna mieszanka ziołowa. nieżycie górnych dróg oddechowych i reumatycznych bólach mięśniowych. Zioła wzmacniające mięsień sercowy działają uspokajająco i obniżają ciśnienie krwi. żywokost (korzeń). zaburzeniach krążenia na tle miażdżycy oraz przy migotaniu i trzepotaniu przedsionków. serdecznik (ziele). kozieradka (nasiona). pozostawić nad parą na 15-20 min. 176 . a przy tym lekko moczopędnie. jemioła (ziele). lubczyk (korzeń). żarnowiec (ziele). skrzyp (ziele).działa napotnie. jarzębina (owoc). Sposób użycia: odwar z 3/4 łyżki ziół na 1-1 1/4 szklanki gorącej wody.

mięta (liść) Mieszanki działają żółciopędnie. Zioła pobudzają niektóre czynności wydalnicze żołądka. wzdęciach. Zioła działają moczopędnie i dezynfekujące na przewód moczowy. dróg żółciowych. kamicy moczowej. mięta (liść). wątroby i nerek. 177 .przy stolcu normajnym. rdest ptasi (ziele). Sposób użycia: 1-1 1/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody.Nr 10: „Cholagoga I”: jałowiec (owoc). kruszyna (kora). dziurawiec (ziele). Jest stosowana przy braku apetytu. niestrawności. jelita cienkiego. Cholagoga I stosowana jest przy stolcu miękkim (rozwolnienie). mięta (liść). Stosuje się je w schorzeniach wątroby. nieżytach przewodu pokarmowego. Nr 11: „Urosan”: skrzyp polny (ziele). III . podróżnik (korzeń). likwidując jego stany zapalne. rozwalniająco. kminek (owoc). Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. likwidują nadmierną fermentację w przewodzie pokarmowym i wzdęcia.przy stolcu twardym (zatwardzenie). bobrek trójlistkowy (liść). krwawnik (ziele). żołądka i jelit. Mieszanka zawiera wiele gorzkich ziół o działaniu żołądkowym. kruszyna (kora). Nr 12: „Digestosan”: drapacz (ziele). brzoza (liść). żywokost (korzeń). „Cholagoga II”: kocanki piaskowe (kwiat) mniszek (korzeń). „Cholagoga III”: jałowiec (owoc). uśmierzają ból pochodzenia trawiennego. zaburzeniach w wydzielaniu soków trawiennych. gotować 2-3 min i pić 1/2-2/3 szklanki odwaru 2-4 razy dziennie w ciągu dnia między posiłkami. rdest ptasi (ziele). dziurawiec (ziele). II . kminek (owoc). nudnościach. poprawiają trawienie. borówka brusznica (liść). krwawnik (ziele). atonii żołądka. glistnik (ziele). Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. trzustki. gotować 2-3 min pod przykryciem i pić 1/2-2/3 szklanki odwaru 3 razy dziennie na 30 min przed posiłkami. gotować 3-5 min i pić 3-4 razy dziennie po 2/3 szklanki odwaru między posiłkami. Stosuje się je przy zapaleniu nerek i pęcherza moczowego: przy skąpomoczu i obrzękach.

Sposób użycia: l łyżka ziela na l szklankę wrzątku. Nr 15: „Diabetosan”: rutwica (ziele). nagietek (kwiat). mięta (liść). gotować 2 min i pić po 2/3 szklanki odwaru 2-3 razy dziennie między posiłkami. pozostawić nad parą pod przykryciem na 15-20 min i pić 3 razy dziennie po 1/4-1/3 szklanki (w lekkich stanach nieżytowych jelit) lub raz dziennie wieczorem jako środek rozwalniający. mniszek (korzeń). wzmagają ruchy perystaltyczne jelit. Mieszankę stosuje się przy zaparciach. dąb (kora). kminek (owoc). Zioła te obniżają poziom cukru we krwi i są stosowane pomocniczo w lżejszych przypadkach cukrzycy. fasola (naowocnia). senes (liść). przeciwbakteryjne. młodzieży i osób starszych. mniszek (korzeń). wzdęciach. wadliwej przemianie materii i w nieżytach przewodu pokarmowego. przeciwprzesiękowe i przeciwskurczowe. podbiał (liść). koper włoski (owoc). przeciwkrwotoczne. Zioła zawarte w tej mieszance mają działanie powlekające. prawoślaz (liść). Pektosan stosuje się w stanach nieżytowych jamy ustnej. przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Nr 16: „Yagosan”: rdest ptasi (ziele). pokrzywa (liść). borówka czernica (liść). perz (kłącze). bez czarny (owoc). przyspieszają przyswajanie pokarmów. mają także działanie przeciwbakteryjne (mięta. przeciwrzęsistkowe. gardła i oskrzeli. Zioła działają przeczyszczające. szałwia (liść). szałwia (liść). przy niezbyt zaawansowanej infekcji i zapaleniu błon śluzowych.Nr 13. Sposób użycia: l łyżka mieszanki na l szklankę wrzątku. Sposób użycia: 1-1 1/2 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki wrzątku. gotować 2 min i pić po 2/3 szklanki 2-3 razy dziennie między posiłkami. Nr 14: „Normosan”: kruszyna (kora). Mieszanka stosowana jest do 178 . kminek). Zioła zawarte w tej mieszance mają działanie przeciwzapalne. przy kaszlu i utrudnionym odkrztuszaniu. szałwia (liść). pokrzywa (liść). niestrawności. rumianek (kwiat). przeciwskurczowo. zaburzeniach przemiany materii. „Pektosan”: oman (korzeń). otyłości. Szczególnie polecany dla dzieci.

Nr 19: „Neonormosan": rzewień (kłącze). koper włoski (owoc). wykrztuśne i zmiękczające. Sposób użycia: 2 łyżki ziół na l 1/2 szklanki gorącej wody i poddać maceracji pod przykryciem (przez noc). Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. rozedmie płuc. Nr 17: „Pulmosan”: rdest ptasi (ziele). a po ostudzeniu stosować do irygacji. prawoślaz (korzeń). otyłości. żywokost (korzeń). gotować 3 min.irygacji i przemywań przy upławach oraz stanach zapalnych pochwy o charakterze bakteryjnym. skrzyp (ziele). krwawnik (kwiat). zaburzeniach przemiany materii. tymianek (ziele). mają ponadto działanie przeciwskurczowe. kminek (owoc). bez czarny (owoc). np. 179 . Stosowana jest przy schorzeniach płuc. niestrawności. w gruźlicy. prawoślaz (liść). mniszek (korzeń). mniszek (korzeń). „Neonormosan” polecany jest przede wszystkim dla tych osób. perz (kłącze). przeciwalergiczne i przeciwgorączkowe. pylicy. Zioła te mają właściwości powlekające. wzdęciach. zatruciu lotnymi substancjami toksycznymi. w których nastąpiło uszkodzenie tkanki płucnej. dychawicy oskrzelowej i stanach astmatycznych. Zioła zawarte w powyższej mieszance przyczyniają się do szybszej regeneracji uszkodzonych tkanek w płucach. słonecznik (kwiat). Nr 18: „Neopektosan”: szałwia (liść). mięta (liść). podbiał (liść). Mieszankę stosuje się przy zaparciach. Sposób użycia: 3 łyżki ziół na 5-6 szklanek wrzątku. Mieszankę stosuje się w nieżytach górnych dróg oddechowych i oskrzeli. Działanie ziół jest analogiczne jak w przypadku mieszanki „Normosan”. następnie gotować 57 min i pić po szklance rano przed śniadaniem i wieczorem po kolacji. których organizmy nie tolerują kory kruszyny. przemywań. tamponów i okładów. a przede wszystkim przy zatruciach przewodu pokarmowego. gotować 3 min i pić 2-4 razy dziennie po 1/2-2/3 szklanki odwaru między posiłkami.

Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę wrzątku, pozostawić nad parą na 15-20 min. Napar pić wieczorem jako środek przeczyszczający w ilości 2/3 do l szklanki. W czasie przygotowywania naparu lub odwaru tracimy w znacznym stopniu wiele cennych substancji leczniczych (głównie olejków), przez co oddziaływanie mieszanki ziołowej jest znacznie słabsze. Dlatego polecamy proszkowanie większości mieszanek w elektrycznym młynku do kawy i stosowanie tego zamiast picia odwaru lub naparu. (Sposób użycia: 1/4 płaskiej łyżeczki do herbaty proszku popić chłodną wodą lub innym płynem, na przykład rozcieńczonym sokiem owocowym lub warzywnym). Później popijamy gorącym płynem: herbatą, mlekiem lub kawą. Proszkować nie należy „Pyrosanu” (nr 6), „Septosanu” (nr 8), „Pektosanu” (nr 13), „Yagosanu” (nr 16), „Pulmosanu” (nr 17), „Neopektosanu” (nr 18), czyli mieszanek, dla których najlepsz ą formą stosowania jest odwar i pijanie tego odwaru na gorąco lub stosowanie zewnętrzne („Septosan” i „Yagosan”).

Różne postaci leku roślinnego, czyli jak przyrządzać zioła
Jednorazowe surowce zielarskie lub mieszanki różnych ziół należy przygotować do użycia w takiej postaci, która zapewni jak najlepsze wchłoniecie składników leczniczych przez organizm. Leki roślinne, stosowane w lecznictwie domowym, mogą być używane w kilku postaciach:

Napar
Odpowiednią ilość surowca lub mieszanki ziołowej zalać przepisaną ilością wrzącej wody w naczyniu, które umieszcza się na parze i po przykryciu ogrzewa co najmniej 15 min. Następnie pozostawia się pod przykryciem jeszcze na 15 min, co kilka minut mieszając. Otrzymany napar należy przecedzić przez sitko, a pozostały na sitku surowiec przemyć wrzącą wodą, uzupełniając otrzymany napar do przepisanej objętości.
180

Herbatki ziołowe
Napary są przygotowywane z jednorodnych surowców zielarskich lub mieszanek. W przypadku wielu surowców olejkowych (ziela i liści) przygotowuje się je w sposób uproszczony, zalewając dany surowiec w szklance lub filiżance wrzątkiem i pozostawiając do zaparzenia na 5 do 15 min pod przykryciem.

Odwar
Odpowiednią ilość surowca lub mieszanki ziołowej zalewa się przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej, starannie miesza, przykrywa i umieszcza na parze (stawiamy garnek w garnku napełnionym wodą około 2 cm poniżej garnka wewnętrznego). Temperatura powinna wynosić około 90°C przez okres około 30 min, co osiąga się pozostawiając garnek zewnętrzny na małym ogniu przez 45 min. Otrzymany odwar należy przecedzić, a surowiec pozostały na sitku przelać wrzątkiem, uzupełniając odwar do przepisanej objętości. Odwary przygotowywane są z surowców, z których trudno jest wyodrębnić składniki czynne, na przykład-korzeni, kory, nasion, przy czym należy podkreślić, że jest to postać leku roślinnego, w czasie przygotowywania którego traci się najwięcej składników leczniczych, głównie olejków eterycznych.

Maceracja
Maceracja jest najrzadziej stosowaną postacią leku roślinnego, przy jej przygotowaniu jako rozpuszczalnika używa się wody. Jednorodny surowiec lub mieszankę ziołową zalewa się przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej i pozostawia na odpowiednią ilość czasu (od 1/2 godz. do kilku godzin), po czym mace-rat cedzi się przez sitko, a pozostały na sitku surowiec przelewa wodą, uzupełniając macerat do przepisanej objętości. Maceracje przyrządza się na przykład w przypadku korzenia prawoślazu i nasienia lnu. 181

Nalewka
Niekiedy przy sporządzaniu wyciągów ziołowych lepszym niż woda rozpuszczalnikiem jest alkohol etylowy. Na skalę przemysłową do sporządzania wyciągów alkoholowych używa się spirytusu etylowego, natomiast w warunkach domowych najlepszy wydaje się być winiak lub brandy. Do 2 filiżanek winiaku dodaje się 30 g suszonych ziół w całości lub sproszkowanych, przelewa je do butelki i szczelnie zamyka. Butelkę należy postawić w ciepłym miejscu i co kilka dni wstrząsnąć dla lepszej ekstrakcji składników. Po dwóch tygodniach zawartość butelki filtruje się przez bibułkę, dodaje znów surowca i regularnie wstrząsa co kilka dni. Po 4-5 tygodniach nalewka jest gotowa do użycia.

Syrop ziołowy
Rzadko stosowaną formą leku roślinnego jest syrop ziołowy (60 g suszonych ziół zalać l filiżanką wrzątku i odstawić do ostygnięcia, po czym otrzymany napar odcedzić, filtrując przez bibułę). Przefiltrowany napar podgrzać i rozpuścić w nim l filiżankę cukru, następnie doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu aż do momentu, w którym syrop osiągnie konsystencję płynnego miodu. Tak przygotowany syrop studzi się i przelewa do słoiczka typu twist.

Maść
Substancją podstawową do przygotowania maści ziołowej domowym sposobem jest na ogół smalec wieprzowy (250 g smalcu wieprzowego rozpuścić na wolnym ogniu, po czym dodać do płynnego tłuszczu 30 g suszonych ziół i dalej podgrzewać aż do zagotowania, następnie pozostawić na wolnym ogniu na około 1/2 godz., później przecedzić przez sitko do słoiczka, ostudzić i wstawić do lodówki).

182

Rys. 26. Przygotowanie gorącego okładu chmielowo-tymiankowego

Proszki (zioła sproszkowane)
Ta postać leku roślinnego była niegdyś powszechnie stosowana, jednak we współczesnej medycynie jest mniej popularna. Wysuszone surowce zielarskie miele się w młynku na proszek i w tej postaci zażywa, popijając odpowiednią ilością wody przegotowanej, sokiem owocowym lub warzywnym - rozcieńczonym wodą. Należy pamiętać, że proszki to bardzo skoncentrowana postać leku roślinnego. Jednej szklance odwaru lub naparu odpowiada ilość proszku mieszcząca się na końcu noża. Nigdy nie należy zażywać sproszkowanego dziurawca, świetlika i arcydzięgla ze względu na niebezpieczeństwo wystąpienia uczulenia po spożyciu ich w tej postaci. Zażywając proszek, dostarczamy organizmowi wszystkie substancje zawarte w zielu. Na bazie sproszkowanych surowców zielarskich przemysłowo produkuje się mieszanki ziołowe w postaci granulatów.

Kataplazmy
Są to gorące okłady z rozdrobnionych ziół. Oryginalna postać leku roślinnego, szczególnie polecana przez medycynę ludową. Rozdrobnione świeże zioła zawijane są w gazę, a następnie umieszcza się je w naczyniu ceramicznym i zalewa na kilka minut wrzącą wodą. Okład wyjmuje się z wrzątku, studzi do pożądanej temperatury i przykłada na chore miejsca.

Zimne kompresy
Również ta postać leku roślinnego jest dobrze znana medycynie ludowej. Polega na przykładaniu do chorych miejsc okładów ze świeżych, rozdrobnionych ziół, a klasycznym przykładem jest okład z liści babki na stłuczone i obtarte miejsca kończyn.
Kąpiele ziołowe

Ta postać leku roślinnego stoi na pograniczu działania leczniczego i kosmetycznego. Kąpiele ziołowe przyrządza się z jednego
184

lub z kilku surowców zielarskich, biorąc 1/2 kg świeżych lub 10 dag suszonych ziół na kilka litrów wrzątku, sporządza napar lub odwar (w zależności od surowca) i dodaje do wody kąpielowej Ze względu na bardzo korzystne oddziaływanie leczniczych kąpieli ziołowych na nasz organizm podajemy wykaz roślin zielarskich, mogących mieć zastosowanie przy sporządzaniu takich kąpieli. W nawiasach podano schorzenia, przy których można stosować dany surowiec bądź właściwości lecznicze kąpieli: Arcydzięgiel - korzenie, nasiona (bóle gośćcowe, nerwobóle); Arnika górska - kwiat (bóle reumatyczne; pobudza funkcje skóry); Dąb szypułkowy - kora (schorzenia skóry; stymuluje gojenie się chorej skóry); Fiołek trójbarwny - ziele (schorzenia skóry; egzemy, trądzik, wypryski alergiczne, stany zapalne); Kasztanowiec - kora, kwiaty, niedojrzałe owoce (kąpiele saponinowe stosowane przy otyłości, zastojach żylnych i innych niedomaganiach naczyniowych); Kozłek - kłącze (nadmierna pobudliwość nerwowa); Krwawnik - ziele (pobudza krążenie krwi, uspokaja podskórną część systemu nerwowego, działa kojąco na suchą i popękaną skórę); Lawenda - ziele (wyczerpania nerwowe, nerwobóle, bóle gośćcowe, świąd skóry, egzemy); Mięta - liście (drażni skórę, poprawiając jej ukrwienie, olejek parując podczas kąpieli, łagodzi stany zapalne błony śluzowej nosa); Melisa - liście (wyczerpanie nerwowe, działa kojąco na wrażliwą skórę); Nagietek - kwiat (stany zapalne skóry, trudno gojące się rany i oparzenia); Orzech włoski - liście i owocnia (schorzenia skóry); Perz - kłącze (obrzęki i stany zapalne chorej skóry); Rozmaryn - ziele (zaburzenia krążenia, zmęczenie psychiczne, bóle reumatyczne, stany zapalne skóry); Rumianek - kwiat (działa kojąco na skórę, łagodzi stany kataralne);
185

Skrzyp - ziele (źle gojące się rany); Sosna - igliwie (złe samopoczucie, schorzenia płuc); Szałwia - ziele (stany zapalne skóry, zapalenie błony śluzowej nosa); Tatarak - kłącze (stany osłabienia mięśni).

4 części pokruszonego ziela ruty. bylica boże drzewko.VII. ruta. hyzop. lebiodka i mięta mogą być umieszczane w bieliźniarce i w spiżarni ze względu na swój przyjemny i dość delikatny zapach. do czasu wynalezienia innych syntetycznych środków. nazywana niekiedy w jeżyku francuskim „gardę robe” (co znaczy: chroniąca ubranie). powszechnie stosowane przeciwko molom. wrotycz. mięta. poprawiać zapach naszych pomieszczeń. wreszcie mogą być źródłem bardzo trwałych barwników roślinnych. cząber ogrodowy. w kosmetyce oraz w leczeniu nie wyczerpuje ich możliwości wykorzystania w gospodarstwie domowym. 2 cz ęści pok187 . a lawenda w bieliźniarce. Niektóre zioła lub ich mieszanki mogą służyć do odstraszania owadów. Zioła przeciw owadom Symbolem zioła odstraszającego owady jest bagno zwyczajne. Podajemy kilka przepisów na mieszanki ziół odstraszające owady: Silnie pachnące woreczki odstraszające owady Do woreczka z gęstego płótna lnianego wsypać 4 części pokruszonych liści mięty. piołun. lebiodka. rozmaryn. Bazylia. Jako środki przeciwko owadom mogą być stosowane następujące zioła: bazylia. Inne zastosowanie ziół i przypraw ziołowych w gospodarstwie domowym Stosowanie surowców zielarskich w kuchni. można z nich wyrabiać kadzidła lub świece o zapachu ziół. lawenda. tatarak.

Do mieszanek takich można używać: przypraw egzotycznych (kardamon. l cześć pokruszonej skórki cytrynowej i l cześć startej gałki muszkatołowej.ruszonego ziela bylicy bożego drzewka. Mieszanka odstraszająca owady W woreczku lnianym lub w otwartym naczyniu umieścić pokruszone ziele wrotycza i piołunu w równych ilościach. bez lilak. estragon. ziół o pachnących liściach (arcydzięgiel. żeby w jednej mieszance 188 . goździk. 2 cz ęści pokruszonego ziela tymianku. hyzop. Mieszanki zapachowe ziół i przypraw zwane „pot-pourri” Nasze mieszkania będą inaczej pachniały. hyzop. Następnie woreczek zaszyć i powiesić w szafie ubraniowej. pieprz. olejki eteryczne (w wielu krajach można kupić je w drogeriach) otrzymuje się je poprzez destylację z parą wodną surowców olejkowych. Aromatyczny proszek Pomieszać 4 części pokruszonego ziela majeranku. nostrzyk. tymianek cytrynowy. tymianek. jagody jałowca. 2 cz ęści pokruszonego ziela bazylii. ziół o innych częściach pachnących (korzeń arcydzięgla. majeranek. gałka muszkatołowa. fiołek). skórka pomarańczowa lub cytrynowa). rozmaryn. a otrzymanym proszkiem napełnić woreczki zapachowe. jeżeli w kilku miejscach umieścimy naczynia napełnione pachnącymi ziołami i przyprawami. goździk. „Pot-pourri” można zestawić według własnych upodobań. pamiętając. rozmaryn. 2 części pokruszonych liści rozmarynu i l część pokruszonych goździków. majeranek. Tak przygotowaną mieszankę zemleć w młynku elektrycznym. wanilia). ziół o pachnących kwiatach (rumianek. szałwia. róża. lawenda. imbir. mięta. melisa. cynamon. lubczyk. l cześć owoców kminku. bazylia. fiołek).

pędy i kwiaty): w chlorku cynowym daje kolor żółty. Mieszanki zapachowe ziół bywają wkładane do wnętrza poduszek. 189 . Żywokost (świeże liście. Wcześniej należy przygotować formę szklaną. Najprostszym sposobem będzie stopienie zwykłych świec (odzyskujemy wówczas knoty). w niej będziemy odlewali świece o pożądanym kształcie. Barwniki roślinne Wiele roślin zielarskich jest źródłem cennych barwników roślinnych. mogą one w ten sposób oddziaływać leczniczo. jakie możemy z nich uzyskać za pomocą różnych zapraw utrwalających. a dla lepszego efektu plastycznego do formy można włożyć świeże lub suszone większe fragmenty roślin: liście. Poduszka wzmacniająca nerwy i sprawność umysłową: 2 części liści mięty.nie znalazły się dwa surowce o silnym zapachu. dlatego wymieniamy tylko gatunki roślin będące źródłem barwników. znanych ze swej trwa łości.zielonkawo-poma-ra ńczowy. Sam proces barwienia jest dość trudny. Poza tym barwienie za pomocą surowców zielarskich nadaje tkaninom zapach ziół. 2 części kwiatów rumianku i l część ziela marzanki wonnej zmieszać ze sobą i umieścić pod podszewką poduszki. natomiast świece ziołowe może zrobić każdy. w dwuchromianie potasu . gdyż wymaga wielu niedostępnych w naszym kraju składników. które zalejemy parafiną zmieszaną z ziołami. Przygotowanie kadzideł jest trudne. ich części użytkowe oraz barwy. Kadzidła i świece ziołowe Zawartość substancji zapachowych w surowcach zielarskich. Do płynnej parafiny dodaje się drobno pocięte zioła. kwiaty itp.! cześć kwitnącego ziela majeranku zmieszać z niewielką ilością pogniecionych goździków i umieścić w poszewce poduszki. głównie olejków eterycznych. i knoty. może być wykorzystana do sporządzania kadzideł lub świec ziołowych. Poduszka przeciw bólom głowy: 2 części kwiatów lawendy.

brązowy „ciepły". korzeń. dwuchromian potasu . liście. Marzanna barwierska (suszony sproszkowany korzeń): ałun z kwasem winnym . Nagietek (suche płatki lub świeże koszyczki kwiatowe): a łun z kwasem winnym .bladokremowy. chlorek cynowy .Mniszek (cała roślina.blady kremowożółty. .matowo żółtopłowy.blady khaki.ostry cytrynowo-żółty. Dziurawiec (świeże kwiatostany): dwuchromian potasu -mocno żółtobrązowy. Pokrzywa (świeże wierzchołki pędów): ałun z kwasem winnym . dwuchromian potasu . Pietruszka (świeże pędy i liście): dwuchromian pota zielonkawożółty. liść): w ałunie z kwasem winnym . chlorek cynowy . dwuchromian potasu żółtopłowy.płowy. kwiaty): dwuchromian potasu żółtawopłowy. Wrotycz (świeże liście): chlorek cynowy .blady brązowy. dwuchromian potasu . ałun z kwasem winnym .ciemnobrązowy. Skrzyp (świeże wyłącznie płonę rośliny): dwuchromian potasu . Jałowiec (suszone rozdrobnione jagody): ałun z kwasem winnym .ochra ciemnożółta.bladożółty.szary. Cebula (zewnętrzne suche łuski): ałun z kwasem winnym intensywnie żółty.matowo musztardowożółty. chlorek cynowy . ałun z kwasem winnym . siarczan żelazowy z kwasem winnym . dwuchromian potasu . siarczan żelazowy z kwasem winnym „zadymiony" szary.różowo-pomarańczowy. Szczaw (świeże pędy.mocno pomarańczowobrązowy. chlorek cynowy .marchewkowo-czerwony. dwuchromian potasu . chlorek cynowy intensywny pomarańczowy.blady kremowożółty.czerwono-brązowy. ałun z kwasem winnym .żółtawo-płowy.blady żółtawozielony.ochra jasnożółta. w siarczanie żelazowym z kwasem winnym .

W roku 1990 nakładem Instytutu Wydawniczego Związków Zawodowych ukażą się następujące książki o podobnej tematyce: Aleksander Ożarowski Wacław Jaroniewski Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie wyd. IV Wacław Jaroniewski Danuta Jaroniewska Z dziejów przypraw. I . I Krystyna Obidzińska Zioła w gospodarstwie domowym wyd. II Anna Mazerant-Leszkowska Mała księga ziół wyd. II Franciszek Sroka Poradnik ziołowy wyd. ziół i używek wyd.

wyd. Ark. III. Nakład 29780+220 egz. 159/89. Druk zakończono w kwietniu 1990 r. Podpisano do druku w marcu 1990 r. Ww/1246/KO/87. druk. Nr prod. 10. Papier offsetowy kl. Zam.INSTYTUT WYDAWNICZY ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WARSZAWA 1990 Wydanie I.2. Al Oddano do składania 17. 70 g. Ark.1989 r. A-89 DRUKARNIA INSTYTUTU WYDAWNICZEGO ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH . 12.03.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful