Aby rozpocząć lekturę, kliknij na taki przycisk , który da ci pełny dostęp do spisu treści książki.

Jeśli chcesz połączyć się z Portem Wydawniczym LITERATURA.NET.PL kliknij na logo poniżej.

Marta Leśnicka

Zielska zioła i ziółka

Mojej Matce Helenie Leśnickiej z Krasińskich 4.3.1918-1.10.1997

2

Tower Press 2000 Copyright by Tower Press, Gdańsk 2000

3

Poradnik domowy

4

WSTĘP
Człowiek – Ziemia – Kosmos, ciągle jesteśmy razem, nierozłącznie od prawieków, czasami chcielibyśmy uciec od siebie, a jednak tak będzie zawsze. Będziemy zadawać Panu Bogu pytania, sprawdzać, poszukiwać, cieszyć się i umierać, a mimo wszystko i mimo ogromnej wiedzy medycznej i technicznej będziemy szukać uleczenia ciała i duszy w świecie natury, ziołach i darach Ziemi. Wszyscy interesujący się życiem przyrody są zgodni co do tego, że pola i lasy są naturalnymi zielonymi współtowarzyszami codzienności człowieka. Gdyby czł owiek zechciał zrozumieć język zielonej wyroczni, mógłby żyć w zdrowiu i radości. Zioła przemawiają do nas niemym głosem z pomocą Słońca. Takim wdzięcznym mówcą jest ziarnopłon rosnący nad potokami. Jego żółte kwiatostany są zawsze otwarte do słońca. Zamykają płatki natychmiast, gdy Słońce schowa się na chwilę krótką za chmurami. Również zawilec gajowy otwiera płatki tylko w godz. 1100-1800. Leśnicy nazywają ten mały kwiatuszek leśnym zegarem przyrody. Popularne jaskółcze ziele zamyka płatki zazwyczaj na godzinę przed deszczem, aby po deszczu wprost wystrzelić nimi do Słońca. Zielarze dobrze wiedzą jaka pora dnia jest najlepsza dla zbioru ziół. Już dawno my mieszczuchy nie rozumiemy mowy lasów i pól, a zielarzy często nazywamy znachorami. Są pionierami ziołolecznictwa, z ich dziedzictwa korzysta współcześnie medycyna jutra. Będziemy zawsze wracać do ziół, bo powroty do darów Matki Ziemi człowieka trwają miliony lat. Jesteśmy cząstką natury, a człowiek w swojej głupocie niszczy środowisko, które obdaruje każde pokolenie życiem. Pamiętam lata sześćdziesiąte – kiedy zaczynałam mówić o ziołach, napotykałam często niezrozumienie i powiastki o znachorstwie. Wówczas na własny użytek zaczęłam studiować prace wybitnych zielarzy, aby zrozumieć, dlaczego od 1945 roku zioła są upychane w kąt. Byłam pierwszą, która odważyła się w wielu miastach Polski prowadzić wykłady o ziołach, a po latach spełniły się moje marzenia. W Radio Nocą w pr. I. P.R. mogłam rozmawiać o ziołach z całym światem przez kilka lat. Pomogliście swoją życzliwością w napisaniu moich książek o ziołach. Wiem dobrze, że służą wielu chorym z dobrym skutkiem. Zachęciłam do stosowania ziół w codziennym życiu – chyba dzięki „Znakom Zodiaku”. Muszę jednak powiedzieć, że przedstawiłam Wam mitologiczny obraz człowieka w przyrodzie i myślę sobie, że Pan Bóg wybaczy mi przewinienia ziemskie. Przecież każdy człowiek jest w ziemskiej wędrówce jak pielgrzym utrudzony w poszukiwaniu drogi powrotu do Stwórcy. Chciałabym zostawić Wam na życie prawdę o ziołach – przyrzekłam to kiedyś mojemu nauczycielowi Ks. Ojcu Klimuszce. Ubolewał nad tępą duszą człowieka, nie mógł pogodzić się z tym, że niszczy przyrodę i nie chce zrozumieć, że to prowadzi do choroby duszy i ciała. Ośmielił się powiedzieć, że urodziny człowieka w określonym miesiącu dają predyspozycje do zdrowia i siły życia. Wszechświat został stworzony w idealnym ładzie, to my wprowadzamy dysharmonię i chorujemy. Lecznicze działanie ziół było poznawane przez człowieka od milionów lat. Dlaczego mamy zapomnieć o ich cudownym, uzdrawiającym działaniu w erze komputerów i chorób medycznie nieuleczalnych? Kto powie człowiekowi od komputerów, że powinien codziennie od 25 roku życia przez wiele lat wieczorem wypijać szklankę naparu z nagietka lub świetlika? Coraz więcej rodzi się dzieci alergicznych, natura to my – broni się przed chemią. Co będzie za kilka lat? Mam nadzieję, że powstaną uczelnie, gdzie jak niegdyś zioła będą szanowane, będą celem badań i nie będzie walki między ludowymi zielarzami a medycyną. Poznałam wspaniałych ludzi, którzy pomagają ziołami chorym 5

bez dyplomu medycznego i chylę przed nimi czoła – nauczyli mnie szacunku dla świata ziół. Dziękuję wszystkim z przeszłości i w przyszłości. Miałam bardzo wiele spotkań, z różnych stron świata przychodzili do mnie chorzy. Dotychczas udzieliłam około 20 000 porad. Właściwie moje książki napisali chorzy, od nich uczyłam się pokory i zrozumienia wobec rzeczy nieznanych. Ponad wszelką wątpliwość wiem, że choroba trapi człowieka gniewnego, nieżyczliwego, zazdrosnego i bez wiary. Jesteśmy zauroczeni zdobyczami cywilizacji, a niewiele dajemy sobie codziennej miłości i przyjaźni. Ktoś powiedział mi w chwilach trudnych: szczęśliwy nie choruje, a w dzisiejszych czasach tak o to trudno. Równowaga nasza zależy od równowagi świata, w którym żyjemy. Bardzo chciałabym, aby zioła służyły zapobieganiu chorobom, a nie leczeniu. Dlatego opracowałam książkę o ziołach. Mam nadzieję, że nadejdą czasy radości. Prorok Mahomet powiedział: „Świat jest zielony i piękny i Bóg wyznaczył was, abyście byli jego opiekunami”. Obawiam się, że jesteśmy niedobrymi opiekunami naszych pól i łąk. Dlatego proszę w pamiętajcie, że nigdy nie rozstaniemy się z przyrodą. Zawsze będziemy wracać do ziół – naturalnych lekarzy naszego ciała. Pragnę przekazać Wam moją wiedzę, którą zdobyłam z wielkim trudem, ale dziękuję losowi za tę szkołę życia. Zawdzięczam tę drogę mojej córeczce Katarzynie. Gdy zachorowała, medycyna oficjalna powiedziała – śmierć, ale żadna matka nie przyjmie takiego wyroku. Dzisiaj wiem, że droga, którą poszłam doprowadziła mnie do zwycięstwa – moja ukochana córka jest ze mną. Musiałam zaliczyć wszystkie szkoły zielarstwa i dziękuję Panu za tę szkołę, dlatego proszę nie rezygnować nigdy z siebie. Ktoś powiedział: Życie jest najdłuższą drogą na Ziemi, a nadzieja umiera ostatnia w każdym z nas (człowieku). Degradacja środowiska zagraża również ziołom. Wielu z nich już nie spotkacie na łąkach i brzegach rzek. Kto pamięta rosiczkę, niezapominajki błotne cudowny lek leczący obolałe serca, dziesięćsił piaskowy niezbędny w każdym zestawie ziół. To nieprawda, że zmienimy się i przystajemy się do zmian w przyrodzie. Mam nadzieję, że zostanie nam nieśmiertelna kozieradka, która zawiera bogactwo natury i jeśli nie będziemy mogli skomponować mieszanki ziołowej w przyszłości, proszę zawsze stosować kozieradkę z miodem. 400 g zmielonej kozieradki wsypać proszę do l kg miodu, ukręcić masę i zażywać 2 x dziennie łyżkę, rano przed śniadaniem, wieczorem przed snem. Kozieradka leczy wszystkie schorzenia skóry i choroby wewnętrzne, poza tym odmładza chory organizm, lecz nie można jej przedawkować. Jeśli organizm nasyci się, nasz pot będzie miał zapach zioła. Można dawać zioło również dzieciom. Nie zapominajcie o cudownych właściwościach kozieradki szczególnie tam, gdzie organizm jest zmęczony chemioterapią i antybiotykami. Kobiety w ciąży mogą zażywać taka, miksturę z korzyścią dla zdrowia. Opowiadam o moim ulubionym ziółku dlatego, żeby nie zostało zapomniane, a nie opisałam kozieradki w niniejszej książę. Jest kilkanaście recept stosowania kozieradki i to zioło będzie opisane w przyszłości. Mam nadzieję, że świat będzie lepszy, a my będziemy trwać z pokolenia na pokolenie w harmonii z przyrodą i ziołami. – Proszę przyjąć i zapamiętać piękną modlitwę Indian z plemienia Onondaga ze stanu Nowy Jork o Matce Ziemi. „O Wielki Duchu, którego oddech daje światu życie i którego głos słychać w cichym wietrze, uczyń nas tak mądrymi, abyśmy mogli zrozumieć to, czego nas nauczyłeś, pomóż nam zdobyć nauki, które ukryłeś w każdym liściu i kamieniu, przygotuje nas do przyjścia do Ciebie z czystymi dłońmi i czystymi oczyma, tak aby, kiedy życie będzie odchodzić jak zachód słońca, nasze dusze będą mogły przyjść do Ciebie bez wstydu”. Marta Leśnicka 19-3-1998 r.

6

Znaki zodiaku a zdrowie

7

która symbolizuje impulsywność. stale są w ruchu. że Baran ma dobre intencje. Niezależny i zmysłowy Baran jest wymagającym. Baran jako wielki indywidualista nie jest z natury skłonny do podporządkowywania się nakazom i rozkazom. Lubi porządek i nie znosi wokół siebie żadnej prowizorki. bo jak wcześniej powiedzieliśmy. a więc między l a 10 kwietnia. Ich życie pełne jest urozmaiceń i życiowych niespodzianek. gotów jest z całym poświęceniem walczyć o innych. ale jest przy tym bezkompromisowy i nie toleruje żadnych nieprawości. wiele z nich ma skłonności do służb mundurowych. są bardzo otwarci i serdeczni. W ogóle synowie i córki Ognia. I właściwie życzenia „szczęśliwego nowego roku” powinniśmy składać sobie właśnie w tym dniu. Baran często na pierwszy rzut oka robi wrażenie egoisty. otacza troskliwą opieką ludzi odważnych i zdecydowanych. są pełni życia. czasami zresztą pozytywnie oddziaływujących na życie osoby urodzonej pod tym znakiem. w zasadzie nie jest chorowity. posiadają ogromną energię witalną i wielką indywidualność. Baran zaczyna panować pierwszego dnia wiosny – jednocześnie pierwszego dnia roku astronomicznego. w starożytności utożsamiana z bogiem wojny. chemie pomagają innym. że jest bardzo obowiązkowy. tajemnicza planeta. zajmują się filantropią. Jeśli chodzi o zdrowie Baran. ale też mają skłonności do różnego rodzaju obsesji. Jako człowiek o temperamencie żółciowo-nerwowym miewa największe kłopoty z głową i systemem nerwowym. Dla urodzonych w tych dniach całe życie. Takie właśnie są Barany. działanie. posiadają ogromną wrażliwość na piękno i ogromną intuicję. Baran należy do trygonu Ognia. w każdej dziedzinie jest polem walki. Wierzy w dobroć człowieka. Osoby z trzeciej dekady Barana potrafią bezbłędnie przewidywać różne sytuacje. Bardziej filozoficznie nastawieni są ci. władcze. którzy urodzili się pomiędzy 11 a 19 kwietnia pod opieką szczodrej Wenus. Osoby z tej dekady chętnie zajmują się polityką. Do szczęścia potrzebne są mu kontakty z innymi ludźmi. którzy urodzili się w słońcu Barana. Natomiast rzeczywiście bardzo kocha dom i rodzinę i troszczy się o nią. a wszystkich ludzi urodzonych pod tym znakiem obdarza wielką energią. W pierwszej dekadzie Barana. aktywne i pełne energii. Dodatkowo te cechy wzmacnia wpływ Marsa – planety rządzącej Baranem. przy bliższym poznaniu okazuje się. choć „ludzkim” szefem. widzącego tylko siebie i swoich najbliższych. zaś żywiołem przypisanym mu jest ogień. Dlatego też Barany są dynamiczne. przez które przechodzą z podniesionym czołem. Dlatego najlepiej czuje się i sprawdza na samodzielnych kierowniczych stanowiskach zwłaszcza. boi się jednak domowej nudy i nie mógłby nie pracować. Lubią przy tym zabawy. pomiędzy 21 a 31 marca.Baran 21 marca – 19 kwietnia Nauka zalicza Barana do znaków kardynalnych. brawurę. Do ich wad należy przewrażliwienie na swoim punkcie. Wielu z nich ma poważne zainteresowania religijne. Ale to nieprawda. która będzie im towarzyszyła przez całe życie. Ci. 8 . Potrafi łączyć pracę zawodową z życiem rodzinnym. a nawet mają skłonności do hulanek. Słońce wchodząc w znak Barana budzi przyrodę po długim zimowym śnie. niepodzielnie panuje Mars. Mars – czerwona.

kapusty. oskrzeli i wątroby. wilżyna ciernista. a wieczorem o 18. Baranom z drugiej dekady najczęściej dolegają choroby gardła. Baranom zalecam przede wszystkim chronić głowę i to przez całe życie. Zawierają one bowiem dużo żelaza i potasu. chmiel i poziewnik. zapalenie żył. Potem robimy 9 dni przerwy i jeśli pierwsza kuracja nie przyniosła efektu. podaję przepis na mieszanki ziołowe przynoszące ulgę w tych cierpieniach. a właśnie tych mikroelementów najczęściej brakuje ludziom urodzonym pomiędzy 21 marca a 19 kwietnia.Urodzeni w pierwszej dekadzie Barana mają skłonności do chorób wieńcowych. wspomaga go w chorobach i użycza swych sił leczniczych ziołom takim jak: pokrzywa. szanta. Oczywiście są to tylko predyspozycje do chorób. suchych owoców i sałaty. 9 . zwłaszcza jeżeli będziemy dbali o swoje zdrowie. radziłabym prowadzić higieniczny tryb życia i jeść sporo selerów. Napar pijemy 2 razy dziennie po l szklance – rano o 9. powtarzamy ją. majeranek. które chcą się ustrzec chorób. porów. aby napar naciągnął). natomiast urodzonym między 11 a 19 kwietnia – choroby kobiece. narażeni są też na urazy głowy. papryki. często niedomagają na nerki. żołądek. czosnek. przez 14 dni. Ponieważ osoby spod znaku Barana najczęściej trapią dolegliwości nerwicowe i bóle głowy. buraków. planeta opiekuńcza Barana. woreczek żółciowy i głowę. szpinaku. – Mieszanka uspokajająca: Pokrzywa 50 g Rdest ptasi 20 g Wrzos 15 g Lebiodka 20 g Melisa 20 g Wilżyna ciernista 10 g Poziewnik 20 g Pączek brzozy 10 g Kocanka piaskowa 5g – Mieszanka przeciwmigrenowa: Melisa 50 g Wrzos 20 g Owoc kolendry 20 g Bukszpan 10 g Szyszki chmielu 15 g Obie mieszanki przyrządzamy tak samo: l łyżka ziół zalana szklanką wrzątku (odstawić pod przykryciem na 20 minut. wcale nie musimy na nie zachorować. Baranom. Mars.

babka lancetowata.Byk 20 kwietnia – 20 maja Nauka przypisała Bykowi stałą jakość. mocno stoją na ziemi. obce jest im fantazjowanie i bezpłodna tęsknota za rzeczami lub doświadczeniami. dające mu uczucie spokoju. może być zdrowa przez całe swoje życie. Są to tylko predyspozycje i jeśli osoba urodzona pod znakiem Byka będzie prowadzić racjonalny tryb życia. Byki są solidne. Chętnie otaczają się starymi pięknymi przedmiotami. któremu jednak coś dolega? Przede wszystkim sięgnąć po lecznicze zioła. że zapominają o radości życia. mają zmysł praktyczny. ale też i trochę próżności. mech leśny. co wiąże się z przynależnością Byka do znaków Ziemi. a u Byka szczególnie. Są to: werbena. Byk bowiem lubi dużo jadać. poziomka. że Byki muszą zapaść na którąś z wymienionych chorób. ale jednocześnie uparci i wytrwali. Co ma robić Byk. Osoby urodzone pod wpływem Wenus umieją kochać i są kochane oraz akceptowane przez innych ludzi. Większość tych chorób ma przewlekły charakter. niekiedy tak bardzo. Ludzie spod tego znaku od wczesnego dzieciństwa do późnej starości są nękani przez różne dolegliwości. Byka mocno przywiązują się do dóbr doczesnych. Określa to podstawowe cechy tego znaku takie jak: konkretność i zdecydowanie. ale tylko pozornie są spokojni i ulegli. układu trawiennego oraz do reumatyzmu. fiołek. że zdarzają się wśród nich prawdziwe snoby. rzepik. Ogólnie mówiąc. ale nie tylko dlatego. Rozjuszony potrafi być naprawdę niebezpieczny i nieobliczalny. uprawiać sport. jeżyna. Są natomiast dobrymi rodzicami. przywracające człowiekowi harmonię. Osoby urodzone nocą mają skłonności do apopleksji. którzy urodzili się o wschodzie Słońca. Najpiękniejsza z gwiazd – Wenus. wcale nie mają „byczego zdrowia”. Smakosz Byk w późniejszym wieku ma skłonności do nadmiernej tuszy. mają temperament flegmatyczny. Byki raczej rzadko zostają wielkimi twórcami. patronka miłości. Ponadto panowie mogą chorować na prostatę. To ludzie pełni uroku. Flegmatyczny temperament w połączeniu z umiłowaniem dobrej kuchni jest przyczyną wielu chorób układu trawionego zarówno u kobiet. którymi wspomaga go w takich przypadkach opiekuńcza Wenus. bez której nie mogą egzystować. ludzie urodzeni pod znakiem Byka mają skłonności do chorób gardła. co posiadają. sumienne. a przede wszystkim nie będzie się objadać. choć nieco apodyktycznymi i lubiącymi narzucać swojemu potomstwu własną wolę. bratki polne. że nie oznacza to wcale. uszu. Zioła te 10 . Byki. jak i u mężczyzn. stąd kłopoty z przemianą materii i często złą pracą tarczycy. głóg. Lubią być bogate. a panie na polipy narządów rodnych oraz żylaki. mimo niewątpliwych uzdolnień artystycznych. choć na ogół na to nie wyglądają. Może dlatego. W ogóle Byk ceni życie rodzinne. co też nie służy zachowaniu dobrego zdrowia. Ci. Byki to urodzeni realiści. które nigdy nie będą ich udziałem. centuria. żywokost. kto chce naruszyć jego spokój. która otacza swą opieką ten znak przydaje Bykom wdzięku i urody. odżywia się nieracjonalnie. podbiał. dziewanna. ale nie lubią dzielić się tym. Zioła rosnące pod wpływem Wenus mają przede wszystkim działanie tonizujące. Biada temu. bukwica. zaś z żywiołów – Ziemię. Przypominam jeszcze raz. macierzanka. U wszystkich znaków Ziemi procesy ozdrowieńcze następują bardzo powoli. kocha dom i swoich najbliższych.

Podaję kilka zestawów leczniczych mieszanek dla Byków: – Ogólnie uspokajające: Werbena 15 g Płatki róży 20 g Kwiat głogu 50 g Bukwica 15 g Macierzanka 50 g Zioła wymieszać. – Przy kłopotach z układem trawiennym: Tatarak 20 g Korzeń żywokostu 10 g Macierzanka 70 g Zioła wymieszać i zemleć na proszek. napar pić 2 razy dziennie l szklankę – rano pomiędzy 6 a 7 oraz wieczorem pomiędzy 16 a 18. pozostawić pod przykryciem 20 min. Chcę zwrócić uwagę. 11 . odpowiednio dobrane i połączone mają ogromną siłę uzdrawiającą.zbieramy w maju. ograniczyć słodycze pod każdą postacią. przykryć szklankę. że zioła podlegające Wenus można łączyć w mieszankach leczniczych z ziołami przynależnymi Słońcu i Księżycowi. Aby układ trawienny wrócił do równowagi. W czasie kuracji wykluczyć z jadłospisu wieprzowinę i wywary z kości. wszystko bowiem zależy od indywidualnych potrzeb. czy po posiłkach. 2 łyżeczki mieszanki zalać 2 szklankami wrzątku. czy dla naszego organizmu będzie lepiej stosować zioła przed. l łyżeczkę mieszanki zalać szklanką wrzątku. po 15 minutach napar przecedzić. w pełnym rozkwicie wiosny. należy stosować te kurację przez 21 dni przyjmując zioła pomiędzy 7 a 9 rano oraz wieczorem około 19. W przypadku tych mieszanek sami musimy wypróbować. Zażywać 2 razy dziennie płaską łyżeczkę popijając przegotowaną wodą. Przecedzić. Kuracja powinna trwać 21 dni. Pić ciepły 2 razy dziennie o 11 i 17 przez 21 dni. – Przy kłopotach z przemianą materii: Macierzanka 20 g Poziomka (cała) 10 g Liść jeżyny 15 g Rzepik 10 g Tatarak 20 g Świetlik łąkowy 15 g Bukwica 10 g Zioła wymieszać.

Lekarze okultyści powiadają. Jego domem dziennym zarządza ruchliwy Merkury. pisarzy. Trwać ono będzie do 21 czerwca. że życie rodzinne nie wabi Bliźniąt. szczególnie urodzony o wschodzie Słońca. perz. Moglibyśmy już powiedzieć. być może dlatego jest przez wszystkich lubiany. dlatego Matka Natura dała nam tak wiele ziół na zwalczanie ich. W naszej historii chrześcijańskiej apostołowi Tomaszowi nadano przydomek Dydymus – Bliźniak – Zmienny. wyka. Jaki jest nasz Bliźniak? Otóż jest to stuprocentowy człowiek trygonu Powietrza. tymianek. adwokatów. bywa dobrym wychowawcą młodzieży mimo wielkiej zmienności natury. a potem już nastanie pełnia lata i rozkwit ziół. Pierwszy – to typ ruchliwy i łatwowierny. Udowodnił. orliki białe. Jeżeli założą własną rodzinę. hyzop lekarski. Tak powstał znak Bliźniąt. gdzie panuje ruch. ponieważ ich jest dwóch odwróconych do siebie plecami. W odległej historii obrazowano Bliźnięta jako mężczyznę i kobietę. stanowi dla nich ważną sferę życia. A jakiego człowieka reprezentują Bliźnięta dzisiaj w astrologii? Jest to człowiek bardzo ruchliwy i bardzo zmienny. Posiadają zdolności pedagogiczne. Może dlatego Bliźnięta uciekają. będą przykładnie wychowywać własne dzieci. męski. są wszędzie tam. do których należy niezdecydowanie i kapryśność. Bliźnięta są najbardziej cenionymi intelektualistami. rdest ptasi i inne. jak i panów mających Słońce w znaku Bliźniąt. aby nie przyznać się do popełnionych błędów. W życiu codziennym czują się najlepiej w ciągłym ruchu. w Grecji jednak przedstawiano ich jako synów Ledy i Zeusa. Odnosi się to zarówno do pań. Możemy wybrać zioło odpowiednie dla każdego znaku zodiaku. która ma nerwy i serce. że zachodzą w niej zjawiska i prawa fizjologiczne takie jak u zwierząt. który jest używany obecnie. Doktor Bose z Kalkuty udowodnił. W życiu codziennym ma dar naśladowania innych. dzika róża. spotykamy wśród nich bardzo wielu kupców. rodzeństwo. tobołki pospolite. a jednak dom. estragon. aby z nimi dyskutować trzeba posiadać ogromną wiedzę. w postaci dwóch belek przeciętych prostopadle dwiema przecznicami. że cyrkulacja krwi i soków trawiennych jest zjawiskiem fizjologicznym. W astrologu rozróżniamy dwa typy Bliźniąt. posiada talenty pisarskie. że roślina jest istotą żywą. podróżnik. do których się nie przyznaje i wędruje dalej nie bacząc na konsekwencje. Użycza on swoich sił witalnych takim ziołom jak: ogórecznik. oset ogrodowy. a wygląda jak rzymska II. Oczywiście są to cechy ogólne. Dla Bliźniąt będzie nią Merkury. często popełnia przez to błędy. Drugi typ jest na wyższym poziomie duchowym. bazylia. że wszystko we wszechświecie posiada duszę i jest połączone niewidzialną nicią wzajemnego oddziaływania. zgodnie z przynależną mu planetą opiekuńczą. która bardzo mu przeszkadza w życiu. że Matka Ziemia również posiada duszę i 12 . aby zapewnić dobrobyt drugiej połowie oraz dzieciom. cecha ta jest bardzo widoczna u pań. pokażą najlepszą stronę życia.Bliźnięta 21 maja – 21 czerwca Dnia 20 maja pożegnamy naszego czcigodnego i pełnego ziemskiej powagi zodiakalnego Byka z promienną Wenus. ulega wpływom innych. obdarowując Bliźnięta wielką ruchliwością. Wielki uczony Kepler powiadał. aby powitać w prawdziwie wiosennym nastroju panowanie Bliźniąt. Nasz uroczy Bliźniak posiada jednak skłonności do określonych chorób. znak zmienny. rodzina. będą niczym bobry robić wszystko. dziennikarzy.

13 . że kwiaty są gwiazdami Ziemi. wieczorem pomiędzy 17 a 18. pić 2 razy dziennie po l szklance naparu przez 21 dni – rano pomiędzy 6 a 11. a więc – powiadają dalej okultyści – zioło też posiada duszę. W Egipcie podawano go w potrawach wszystkim tym. chorób układu nerwowego i chorób układu krążenia. Znając zioła rosnące pod wpływem Merkurego możemy pomóc naszym Bliźniętom. Podaję zestawy ziół zapobiegających chorobom układu krążenia: – Zestaw I Owoc dzikiej róży 50 g Orliki białe 15 g Korzeń podróżnika 15 g Melisa 10 g Lebiodka 20 g Liść bazylii 30 g Liście i kwiat ogórecznika 10 g – Zestaw II Liść ogórecznika 25 g Owoc dzikiej róży 10 g Estragon 15 g Hyzop lekarski 10 g Macierzanka 20 g Fiołek leśny 10 g Kwiat kaliny 10 g Zioła wymieszać. Następnie l łyżeczkę ziół zalać szklanką wrzącej wody i pozostawić pod przykryciem przez 20 minut. chorób płuc. a gwiazdy kwiatami nieba.jest istotą żyjącą użyczającą swoich sil ziołom. którzy byli przygotowywani do roli uczonego i do stanu kapłańskiego. Na poprawienie pamięci Bliźnięta powinny zażywać bardzo często owoc kminku pachnącego. Nieśmiertelny uczony i lekarz – Paracelsus powiedział. które mają skłonności do chorób na tle alergicznym. ramion i rąk. Każde zioło ma właściwości odpowiadające określonej planecie.

że zioła Księżyca można łączyć z innymi. Na ogół pokojowo nastawiony do świata i ludzi. fiołek leśny i jeszcze wiele innych. zupełnie jak prawdziwy rak – chitynowy pancerzyk osłania jego miękkie wnętrze. a także powodująca kierowanie się emocjami. przywiązuje dużą wagę do szczęśliwego życia rodzinnego. Dlatego też otaczają się skorupą pozornej twardości. Poza tym wszystkie Raki powinny chronić przed skaleczeniami okolice brzucha oraz klatki piersiowej. który w ich mitologii symbolizował duszę. jest jednocześnie bardzo ostrożny i . jaśmin. bowiem Raka astrologia zalicza do znaków kardynalnych. symbolizujący wrażliwość. Uczuciowy.kiedy tylko widzi. że jego obiekt westchnień jest mu niezbyt przychylny. choroby jelit i nieprzyjemne skutki złej przemiany materii. uczuciowe. szałwia. więc jeśli już choruje. a nawet nadwrażliwość Raka ma pośredni wpływ na jego zdrowie. Księżyc ma szczególny wpływ na charakter osób urodzonych w okresie panowania Raka. a dni najdłuższe. że osoby urodzone pod tym znakiem to histeryczni nadwrażliwcy. Grożą im dolegliwości żołądkowe. ustabilizowaną sytuację rodzinną. charakteryzuje go więc także dynamizm. dlatego Rak ma cały wachlarz leczniczych ziółek do wyboru. Nie oznacza to. 14 . Są one bardzo wrażliwe. w sprawach finansowych zaś nadspodziewanie twardy. Ta zmienność nastrojów wynika właśnie z wpływu Księżyca. Cechy te są dodatkowo wzmacniane przez to. olcha czarna. tatarak. lipa. kocha swoje dzieci. Ale też podczas pełni Księżyca najwyraźniej ujawniają się medialne talenty Raka – miewa wówczas prorocze sny i potrafi przewidywać przyszłe zdarzenia. Jeśli osoba urodzona pod tym znakiem ma spokojne życie. Wrażliwość. uczucia. a więc i kochliwy. Przypominam. które prowadzą nerwowy tryb życia. miodunka leśna. tak człowiek urodzony pod tym znakiem jest pełen energii i siły. właściwie nie choruje. w przededniu wielkiego święta naszych słowiańskich przodków – Sobótki. pozostający pod opieką tajemniczego Księżyca. aktywność i energia. potrafi być jednak też bardzo nieprzyjemny. wycofuje się „rakiem”. wiązano z tajemnymi misteriami i światem ponadzmysłowym. W zwalczaniu choroby pomagają mu: zawilec. W pracy Rak jest obowiązkowy i uczciwy wobec innych. delikatne i marzycielskie. Tak jak Słońce w Raku jest najgorętsze. czasem niezbyt surowy. U starożytnych Egipcjan Rak był przedstawiony pod postacią świętego żuka – Skarabeusza. Księżyc obdarował jednak Raka wspaniałymi leczniczymi ziołami. Jako szef jest wymagający. że Rakiem rządzi Księżyc. zwłaszcza podczas jego pełni Rak potrafi być nieobliczalny. Gorzej z Rakami. bogate życie wewnętrzne. to ma się czym kurować.Rak 22 czerwca – 22 lipca Żywioł przypisany Rakowi to woda. Słońce wchodzi w znak Raka z początkiem lata. Troszczy się o innych. obdarzająca go współczuciem dla innych i intuicją. Lubi być chwalony i daje z siebie wówczas bardzo wiele. agar. Od najdawniejszych bowiem czasów znak ten. władczość. zwłaszcza jeśli ktoś spróbuje rozbić jego „skorupę” i zranić delikatne wnętrze.

7 (przed śniadaniem) i po południu. wcierać delikatnie w dało po kąpieli na noc. pomiędzy 15 a 17. Zioła należy zemleć na proszek i zażywać l łyżeczkę 2 razy dziennie – rano o godz. Niedomagania żołądka – tatarak 20 g. Kuracja powinna trwać 21 dni i w tym czasie należy zachować dietę. macierzanka 50 g. Egzema skóry – 10 g puchu ostu ogrodowego (możemy zebrać go sami) gotować w szklance mleka przez 6 minut. Taki okład stosujemy co drugi dzień przez 2 tygodnie. 15 . kozieradka 30 g.Przy swędzeniu skóry niewiadomego pochodzenia proponuję znakomity i prosty do sporządzenia balsam: 20 g sproszkowanego ziela lebiodki utrzeć z olejem lnianym lub arachidowym (100 g). Zmoczone tym wywarem płótno lniane przykładamy na chore miejsca na noc.

ale proszę uważać – nasz Lew ma doskonałą pamięć. Natomiast w kontaktach z płcią przeciwną jest bardzo kapryśny i kochliwy. Szczególnie na przykrości narażony jest Lew urodzony pod złymi wpływami Saturna. sam potrafi trafnie ocenić przeciwnika i jego zamiary. stara się robić dokładnie i osiąga zamierzony cel. bowiem jest to ich wielką wadą i przynosi im rozczarowania życiowe. musi wówczas bardzo dużo nad sobą pracować. bardzo łatwo jest nawiązać kontakt z Lwem lub Lwicą. Czysty typ Lwa jest bardzo energiczny. natomiast Hellenowie nazywali ją Królikiem. ponieważ nie posiada cierpliwości w sprawach uczuciowych. Nie lubi. a w trzeciej ponury Pluton może zmącić promienie Słońca. Oczywiście. Opiekuńcze Słońce obdarza go jednak wspaniałą spontanicznością w działaniu i kontaktach z ludźmi. czemu zawdzięczamy królewskość gwiazdy. ruchliwy i gwałtowny. ciepłym. Jego optymistyczny pogląd na świat pozwala mu szybko zapomnieć o niepowodzeniach życiowych. Zapytacie. Jest ono najbardziej narażone na choroby. aby pracowały nad swoją pychą i zarozumiałością.Lew 23 lipca – 22 sierpnia Słońce w swej letniej wędrówce dnia 23 lipca wita królewskiego Lwa. jeśli wygra – może rozdać wygraną całemu światu. przy którym każdy chętnie się zatrzyma. stara się wybrać jego najlepszą stronę. nastawionym pozytywnie do ludzi. aby mu rozkazywano. Lew zawsze reaguje spontanicznie i w miarę dorastania staje się coraz bardziej zrównoważony w swoich dążeniach i postępowaniu. jeśli go na to stać lub ma hojnych rodziców. potocznie mówiąc Bazyliszkiem. być może dlatego chce prawo nagiąć do swoich poczynań. Po wielu latach przypomni. Od dzieciństwa silne dążenie do zdobycia władzy i sławy nabiera realnych cech w jego postępowaniu niezależnie od miejsca urodzenia i środowiska. Nasz Lew posiada talent organizatorski. Najważniejszym organem lwiego ciała jest serce. nie gorszą od Skorpiona. Urodzony w pełni lata nasz Lew bardzo często ma piękne lico i mocną konstytucję ciała. Oprócz Słońca duży wpływ wywiera w pierwszej dekadzie na Lwa smutny Saturn. Jednak wszystko. Mimo tych wad Lew jest najczęściej człowiekiem opiekuńczym. potrafi być wspaniałomyślny i nie będzie gonił dłużnika. że urażono jego królewską wysokość. często ulega wszelkim namiętnościom. Gwiazdozbiór Lwa świeci jasno tworząc czworokąt o różnych wymiarach. aby obdarzyć go wielkimi przymiotami w każdej dziedzinie życia. Nasz królewski Lew należy do trygonu Ognia w znaku stałym o wybitnie męskich cechach charakteru. a najważniejszą gwiazdą w tym układzie jest Alfa. 16 . Sławny astrolog Kepler upominał Lwy. aby żyć w zgodzie z otoczeniem. nic dziwnego – jest to człowiek Słońca. lubi hazard. Otóż w czasach starożytnych był to punkt przesilenia letniego. Lew potrafi swoją radością życia rozbawić innych. w pracy najchętniej bywa szefem i niechętnie dzieli się władzą. jednak trudniej jest o dialog. co robi. Babilończycy nadali jej imię Szarru – Król. Na niebie gwiazdozbiór Lwa ukazuje nam jedną z prac Heraklesa – zabicie Lwa z Nemei. Panuje nad znakiem Lwa najpiękniejsze i największe serce naszej galaktyki – Słońce. Lew kocha życie. nazywana przez astrologów sercem Lwa lub wielkim szczęściem. w drugiej dekadzie dobrotliwy Jowisz.

po rozpatrzeniu horoskopu astromedycznego. wszechobecne jaśniejące Słońce dało naszemu królewskiemu Lwu jedne z najpiękniejszych ziół: rumianek. dzika róża. słonecznik. złocień. 17 . Przy dolegliwościach układ oddechowego – 100 g owocu kaliny utrzeć z miodem – 200 g. kozieradka. zniknie ona po kilku dniach.gdyż ma na to wpływ emocjonalność Lwa. Płatki świeże lub wysuszone możemy zalać wrzątkiem na kilkanaście minut i podawać przy wysokiej gorączce i kaszlu. wieczorem o 17 po 50 g aż do wyczerpania nalewki. krzew winny. Jeśli Lew ma chrypkę. Zioła rosnące pod ciepłymi. w późniejszym wieku Lwa może trapić reumatyzm. szafran i inne – jest ich w sumie 47. który należy podawać do herbaty -l łyżeczkę kilka razy dziennie. jabłoń. Oczywiście należy uważać w ciągu całego życia na kręgosłup. Podaję Państwu zestaw ziół ogólnie przyjęty dla Lwa wzmacniający serce: Kwiat głogu 50 g Lebiodka 30 g Melisa 20 g Zioła zalać wytrawnym czerwonym winem w zielonym szkle w ilości 11. Okłady leczące zawsze robimy na noc. papkę rozprowadzić na szarym lnianym płótnie i robić okłady na chore dało przez kilkanaście dni. możemy je łączyć w innych zestawach ziołowych. dziurawiec. 100 g płatków słonecznika zasypać cukrem – 200 g. Przy bólach reumatycznych – 20 g zmielonej kozieradki zalać wrzątkiem – 1/2 szklanki. Dodatkowo należy pić sok z czereśni i wiśni. odstawić na 7 dni w ciemnym miejscu. 11. bławatek. opiekuńczymi promieniami Słońca służą nie tylko Lwu. może być narażony na choroby wzroku – lewe oko u kobiet i prawe u mężczyzn. Aby zapobiec wszelkim niedomaganiem. szczególnie polecany jest dzieciom. kalina. mak polny. Kobieta Lew powinna zwrócić uwagę na głowę i piersi. nagietek. rano i wieczorem zjadać bardzo powoli l łyżkę mikstury. po kilku dniach otrzymamy syrop. Z tych ziół można też robić napar ziołowy i pić 2 razy dziennie w postaci herbatki. pić wino – rano o godz.

a do nich należą: Waleriana. która wówczas symbolizowała Pannę. nasza również podąża do wspólnej zbiorowości. nasza Panna ma bardzo bogatą historię swojej postaci. Dziś już wiemy. Do dobrych cech Panny należy odpowiedzialność za dom i rodzinę. Nasza Panna niestety też może zachorować – w związku z wrodzoną jej ruchliwością jest narażona na choroby spowodowane brakiem pierwiastków związanym z niewłaściwym odżywianiem. estragon. Poza tym posiada duże zdolności literackie i bardzo często zostaje pisarzem lub poetą. szczodra Ziemia pozwala nam zebrać pierwsze plony. Starożytni Grecy pod postacią Panny wyobrażali sobie boginię sprawiedliwości Astreę. że z tej nazwy wywodzi się późniejsza Sybilla. szczególnie gdy pracują w domu dziecka. rozpoczynano żniwa. że w gwiazdozbiorze Panny istnieje wielkie skupisko galaktyk. które służą Pannie w odzyskaniu zdrowia. W odległej starożytności Babilończycy określali gwiazdozbiór Panny „kłosem pszenicy”. Merkury swoimi wpływami obdarował bardzo wiele ziół. Dla naszej Panny jest jednak bardzo łaskawy. Niektórzy uczeni ośmielają się twierdzić. daje mądrość. Pisząc o predyspozycjach do chorób zawsze proszę. dzika róża. leszczyna. czarny bez. Zodiakalna Panna należy do trygonu Ziemi. hyzop lekarski. ponieważ wiele osób spod znaku Panny żyje w samotności. a druga zwana Zwiastun Wina – Vindemiatrx. Bardzo ładnie przedstawia Pannę w świecie chrześcijańskim nasza historia – jako Marię z dzieciątkiem Jezus. perz. zaburzeń ośrodka mowy. Kochają bardzo dzieci i w pracy z nimi osiągają sukcesy.Panna 23 sierpnia – 22 września Dni są krótsze. w niektórych regionach kraju z kłosem w ręku. która może uczynić wiele dobra. W starych przekazach możemy spotkać w Polsce postać Rzepichy. Jak widać. Panna jest związana z VI domem horoskopu i wskazane jest leczenie metodami naturalnymi. czyli Pannę z dzieciątkiem – Bogiem Światła. a po ukazaniu się drugiej gwiazdy następowało winobranie. którym patronuje Panna – szósty znak Zodiaku. 18 . tobołki pospolite. jelita grubego. inaczej mówiąc za taką. dzień kwiatu zgodnie z układem gwiazd mamy światło i kwiat. Od niepamiętnych czasów aż do dziś gwiazdozbiór Panny interesuje astrologów. Gdy ukazywała się pierwsza gwiazda. natomiast w Egipcie przedstawiano Pannę jako Izydę z Horusem w ręku. jednak lato mamy w pełni. który był zawsze uznawany za planetę zmienną. a więc dzień zbioru ziół. Mamy tu dwie duże gwiazdy. żony starego Piasta. Opiekunem Panny jest Merkury w domu dziennym. Posiada skłonności do chorób systemu nerwowego. jeśli ją założy. zdolność rzeczywistej oceny sytuacji w pracy pedagogicznej. Urodzeni w Pannie zarówno mężczyzna. aby nie szukać tych chorób u siebie – są to tylko skłonności. ale też i zła. jej patronem jest ruchliwy Merkury. czyli ośrodek mowy. Kłos inaczej Gwiazda Chleba. jest dobrym przewodnikiem w duchowym rozwoju. to daje Pannie piękny dar wymowy w pracy pedagogicznej. Dla Panny pierwsza gwiazda w horoskopie zapowiadała mądrość i radość życia. które wynikają z daty naszych urodzin. że pod wpływem Merkurego znajdują się zwoje mózgu i systemu nerwowego. zaburzeń pracy żołądka. Dzieje się tak dlatego. jej organizm bowiem źle reaguje na leki syntetyczne. jak i kobieta posiadają dar nauczania innych. natomiast Hebrajczycy nadawali nazwę Szybelet. roztropność. natomiast druga – ciężkie przejścia i smutek. które świecą silnym blaskiem – Spica. oset. zapalenia otrzewnej i wątroby.

wanilia. estragon 20 g. perz 10 g. że zioła powtarzają się w mieszankach. pokrzywa 20 g. Podaję zestawy ziół wzmacniających żołądek: – Zestaw I – ogórecznik 20 g. bazylia 10 g. Nastąpi oczyszczenie i odnowienie jelita grubego już po 3-4 wlewkach. Kurację uzupełnić sokiem ze świeżych winogron. 19 . lawenda i wiele innych. wiosną należy żuć surowe ziarno żyta i jęczmienia. Zrobić mieszankę z ziół. – Zestaw II – 100 g korzenia podróżnika zalać czerwonym wytrawnym winem (1/2 l) i odstawić na 9 dni. tymianek 50 g. dlatego zauważcie. pić 2 razy dziennie rano i wieczorem po 50 g – pobudza pracę jelit. że niektóre zioła posiadają 2 lub 3 planety opiekuńcze. Jelito grube – bardzo lekki napar z majeranku wprowadzać lewatywką do jelita grubego (1/2 l). następnie– zrobić napar z l łyżeczki na l szklankę wody i pić na noc przez 21 dni. co 3 dzień. Chciałabym wyjaśnić.

ale już nie lato. że Bóg tworząc świat ważył na Wadze wszystkie gwiazdy umieszczone na niebie z najjaśniejszą Wenus. Z nich to ludzie wag i szal wzór wzięli do siebie.” Proszę zauważyć. W tym czasie u Żydów przypada Nowy Rok żydowski. W przyrodzie wszystko mieni się w kolorach tęczy. Sąd-Piotr-Waga inaczej sprawiedliwość nad wszystkim. Nasza Wenus pomaga również urodzonym w znaku Byka. że w Wadze Bóg osądza uczynki człowieka w życiu ziemskim. W pradawnych czasach nad jeziorem Titicaca na wyspie Słońca. potem zaś powracała do matki. Otóż powiadali Grecy. że gwiazdozbiór Wagi przedstawia obraz Hadesu i rzekę Styks – przez tę rzekę łodzią przepływali zmarli do Krainy Cieni. Umieszczona została w krzyżu kardynalnym – to daje silną wolę z ogromnym poczuciem sprawiedliwości i harmonii. ile słów o Wadze. Z najstarszych przekazów Indian możemy dowiedzieć się. Od tej chwili babie lato przypominać nam będzie o urokach minionego lata. Nim w przepaściach powietrza posadził ich brzemię. że na Ziemi życie rozpoczęło się dzięki długouchej Wenusjance. Potem Wagi złociste zawiesił po niebie. miała ona obowiązek spędzać określony czas w podziemiach Hadesu. córkę Demeter. Nie tylko Żydzi świętowali w Wadze – w starożytnym Egipcie na sądzie Ozyrysa kładziono na wagę serce zmarłego. symbolu równowagi od najdawniejszych czasów. wierzymy. opiekunką naszej Wagi przebywającą w jej domu dziennym. Została ona przysła20 . Wielki poeta Adam Mickiewicz w „Panu Tadeuszu” tak opisał Wagę: „Dalej Niebieskiej Wagi dwie szale błyskają. wspomaga w pierwszej dekadzie Raka i Wodnika.Waga 23 września – 22 października W dniu 23 września Słońce rozpoczyna swoją wędrówkę w znaku Wagi. która znajdowała się po środku jeziora. Gdy Słońce wstępowało w znak Wagi bóg Hadesu. rzeka na zawsze dzieliła świat żywych od świata umarłych. Historia pięknie przedstawia wierzenia pielęgnowane w starożytnej Grecji. Ważył z kolei wszystkie planety i ziemie. a kilka dni wcześniej – 21 września przeżywaliśmy jesienne zrównanie dnia z nocą. a gdy minie 10 dni Żydzi będą obchodzić Dzień Sądny – uważają oni. aby zważyć dobre i złe uczynki popełnione za życia. W symbolice chrześcijańskiej przedstawiono w znaku Wagi Piotra apostoła sprawiedliwych. ponieważ była dla człowieka wzorem sprawiedliwości. trzymającego w ręku klucze do królestwa niebieskiego. aby ją poślubić. Nasza Waga należy do trygonu Powietrza. wylądował kosmiczny statek. a równocześnie. a z niego wysiadła piękna kobieta o imieniu Orejana. jest znakiem męskim. ile piękna i powagi w słowach poety. król podziemi porywał Korę. drugą Panny i trzecią Barana i Skorpiona. cechuje ją aktywny stosunek do życia. jeszcze nie jesień pełna. gdzie przebywa w domu nocnym. Na nich Bóg w dniu stworzenia (starzy powiadają).

a będący obok ponury Saturn jest wywyższony i potrafi naszej Wadze zamienić radość w smutek. werbena. jeśli są szanse na pokojowe rozstrzygnięcie wszelkich sporów. Legenda przetrwała do naszych czasów. mogą pracować wszędzie tam. w późniejszym wieku na cukrzycę. a planetą Wenus. że są to tylko predyspozycje do chorób. z którymi przebywa. malwa. bukwica. olcha. szczególnie urodzeni w sobotę muszą o tym pamiętać i pracować nad sobą. Do ziół Wenus należą: melisa. że to nie sprzyja zdrowiu i powoduje otyłość. Zawsze zastrzegam. lipa. Bardzo lubi piwo i wino. Myślę. przechowywać w szklanym naczyniu. lubi komfort życia. kwiat śliwy. może dlatego astrologowie zalecają. – Zioła ogólnie wzmacniające: Werbena 20 g Bukwica 15 g Rzepik 50 g Melisa 50 g Lebiodka 20 g Fiołek leśny 25 g Macierzanka 100 g Zioła wymieszać. – Ból głowy (migrena): 21 . przylaszczka. Czysty typ Wagi posiada zdolności artystyczne. Nie należy jednak ulegać Saturnowi. fiołek. 20-21. zawsze jednak stara się unikać walki. chociaż jest delikatna i subtelna. groszek. aby Waga otaczała się pachnącymi kwiatami orchidei. Dzieje się tak dlatego. macierzanka. Jedną szklankę naparu wypijamy wieczorem wyjątkowo o godz. Wówczas Słońce nie ma tak dużej siły działania.na. ślaz lekarski. tarnina. są bardzo cenionymi pracownikami. może mieć problemy z limfą i gruczołami piersiowymi. że wystarczająco dużo opowiedziałam o Wadze z przeszłości. powinna jednak pamiętać. że Słońce pod znakiem Wagi krzyżuje równik i przechodzi z północy na południe. Bardzo często bywa. że Waga pełna radości i życia nagle popada w głęboki smutek. Osoby urodzone w tym znaku są symbolem harmonii i ładu. Ogółem nasza Wenus opiekuje się ponad 50 ziołami. Opiekuńcza Wenus obdarowała Wagę ogromnym bukietem ziół o delikatnym działaniu. unika konfliktów. krwawnik. werbeny i róży. malina. która niestety ma predyspozycje do chorób przede wszystkim nerek i pęcherza. teraz chciałabym przestawić naszą Wagę w codzienności naszych czasów. Przyparta do muru Waga potrafi bronić swoich racji i racji innych. może chorować na żołądek. Zdarza się jednak. drugą szklankę naparu rano między godz. Bardzo często miewa bóle głowy. winna latorośl. bez. mają duże poczucie sprawiedliwości i odpowiedzialności. przyjmuje ją i wygrywa. dlatego Waga powinna dbać o komfort psychiczny na co dzień. Gdy zostanie zmuszona do walki. Stosować przez 21 dni. gdzie jest poszukiwana równowaga i pracowitość. jest umuzykalniony. Była to Wenus i tak na ziemi powstało życie ludzkie. niezrozumiały dla otoczenia i trudny do wytłumaczenia. Dyplomaci mają najczęściej Słońce w znaku Wagi. aby urodzić z tapirem dzieci i po spełnieniu misji wróciła na swoją planetę. opiekunką zakochanych i poetów. lilia. Proszę zobaczyć bogactwo ziół naszej Wagi. 2 łyżeczki ziół zalać wrzątkiem (2 szklanki wody) i zostawić na 15 minut pod przykryciem. rzepik. zioła należy zaparzyć wieczorem. Waga jest pracowita. że całe życie spędza na zgłębianiu wiedzy i potrafi przekazać ją innym. posiada równowagę psychiczną i jest wyrozumiała dla tych. 6 a 9. Zioła niżej podane są bardzo delikatne i przywrócą naszej Wadze równowagę duszy i ciała. zachwycamy się również my.

po południu między 16 a 18. między godz.l łyżeczkę werbeny zalać wrzątkiem (l szklanka) i zostawić pod przykryciem na 15 minut. 11 i po południu o godz. 11 a 13. 22 . drugą między 17 a 18. Stosować przez 21 dni. 17. rano między godz. – Zmęczone nerki: Uzyskany sok z zielonej fasolki szparagowej pić 2 razy dziennie 1/2 szklanki przez 15 dni. Podany zestaw ziół możemy zemleć na proszek i pić 2 razy dziennie l łyżeczkę ziół popijając przegotowaną ciepłą wodą w wyżej podanych godzinach – działanie będzie bardziej skuteczne. 5 a 6. pić ciepły napar z odrobiną miodu akacjowego. lub 2 razy dziennie rano o godz. Jesienią i zimą możemy zastosować strączyny z fasoli „Jaś” z dodatkiem ziół: Strączyny fasoli 50 g Pączki brzozy 10 g Bukwica 40 g Zioła wymieszać i pić napar 2 razy dziennie l szklankę ziół rano między 5 a 6. Należy zachować dietę zalecaną przez lekarza prowadzącego. Kuracja sokiem działa wspomagające.

śliczną Artemidę przed zalotami Oriona. Nie jest to szczodry opiekun Skorpiona. Dzieje się tak dlatego. Wędrując w świat wierzy w swoje zdolności i siłę. aby uchronić siostrę Apolla. że istnieją dwa typy Skorpiona. Nasz Skorpion zawsze jakoś sobie radzi. jest ogromnie ciekawski. na rozkaz Matki Ziemi. aby rozliczyć przeciwnika. będzie służył ludzkości. zdrowy i mocny psychicznie. często przysparza mu kłopotów. inteligentny i uparty. zdarza mu się to bardzo rzadko. nie lubi jednak. a zatem nasz Skorpion ma skłonności do chorób infekcyjnych. ponieważ jest przebiegły. najniższy i najwyższy. która wchłonęła krew zabitego Abla. płynność i niestałość będzie go cechować w życiu. w wielu mitach przekazano. aby zwyciężać. gdy ktoś usiłuje go okłamać lub zlekceważyć. Według mitologu greckiej Skorpion śmiertelnie użądlił pięknego Oriona. już od dziecka marzy o wielkim świecie i niezależności. że są to tylko skłonności do zachorowań. jak niegdyś Leonardo da Vinci. Na nieboskłonie możemy zobaczyć Skorpiona wiecznie ścigającego śmiertelnie zranionego młodzieńca. aby rozpocząć dorosłe życie. że pamięta krzywdy przez całe życie i potrafi o nich przypomnieć po 30 latach. Pluton jest odpowiedzialny za przekaz cech genetycznych nowo narodzonym dzieciom przez dalekich przodków. Ponieważ nasz Skorpion należy do trygonu Wody wraz z Rakiem i Rybą. Bardzo smutne są mity o naszym Skorpionie. Widzimy więc. pęcherza moczowego. wynikało to zapewne z pory roku – nadchodzącej jesieni. ponieważ lubi walkę ciągle szuka pola do swoich działań. jeśli jednak zachoruje. bardzo wcześnie wyfruwa z domu. Największą gwiazdą tej konstelacji jest legendarny Antares. że jest sercem Skorpiona. o którym mówią uczeni. jak i kobiet). że jest w nim Paszcza Ziemi. przechodzących w sposób nagły. że Skorpion jest bardzo czuły na krzywdę ludzką. W wielu mitach Skorpion był przedstawiany jako znak niszczycielski. że wpływy groźnego Marsa nie zawsze są złowrogie. może dlatego wśród znaków zodiaku właśnie Skorpion cieszy się niezbyt łaskawą opinią. nie ma pośrednich. będzie to choroba nagła z wysoką temperaturą (dotyczy to zarówno mężczyzn. jelit. Należy stwierdzić. zawsze stara się pomagać potrzebującym. stanie się wielkim człowiekiem. odpowiada za rozmnażanie i obumieranie. Jest odpowiedzialny za podział komórek. który jest w domu dziennym Skorpiona.Skorpion 23 października – 21 listopada Lato minęło z pełną radości Wenus w znaku Wagi i mamy przed sobą jesień. Co grozi naszemu Skorpionowi w jego zdrowiu? Otóż ponury Mars i tajemniczy Pluton dają predyspozycje do chorób jelita grubego. Niższy typ Skorpiona będzie bardzo trudnym dla otoczenia. Gdy nasz Skorpion pokona swoje wady. Panowanie Niedźwiadka będzie trwało do 21 listopada i rozpocznie się głęboka jesień. gdyż w zasadzie nasz Skorpion jest silny. Nasz Skorpion nie lubi chorować. a wraz nią Słońce wstąpiło w swej wędrówce 23 października w znak Skorpiona. Jest to czas obumierania i czas odradzania się szczodrej przyrody do ciągłego życia i owocowania. Takie twierdzenie jest krzywdzące – to nieprawda. aby osiągnąć sukces zrobi wszystko i usunie wszystkie przeszkody. Astrologowie mówią. Mars. zwanego inaczej Niedźwiadkiem. daje mu odwagę i porywczość w działaniu. 23 . syna Neptuna. prostaty i bezsenności.

modrzew. 9 a 11. które są pod opieką Marsa mają wyjątkowo silne działanie. wywar przecedzić i robić lewatywkę na noc przez dłuższy czas. Kurację możemy powtórzyć po 9 dniach przerwy. – Problemy z wątrobą: Dziurawiec 30 g Rumianek 20 g Kocanka piaskowa 15 g Rzepik 25 g Majeranek 15 g Zioła wymieszać i robić napar: l łyżka stołowa na I szklankę wody. – Jelito grube (nieżyt): Korzeń dziewanny 50 g Kozieradka 10 g Macierzanka 15 g Jedną łyżkę ziół gotować w 1/21 wody przez 20 min. sosna. pozostawić na 20 minut pod przykryciem. gdyż zioła. 24 . Oczywiście dobrym dniem dla Skorpiona jest wtorek i kurację ziołową należy rozpocząć w tym dniu z ubywającym Księżycem. aby zaczęła pracować prawidłowo. Następnie przez 9 dni pić napar z dziurawca 2 razy dziennie l szklankę naparu. które nie powodują skutków ubocznych.. jałowiec. przesypać do szklanego naczynia i robić napar ziołowy 2 razy dziennie z l łyżeczki ziół na l szklankę wody. Rano pić napar między godz. Zioła pijemy przez 21 dni. – Zioła ogólnie uspokajające: Szyszki chmielu 25 g Kwiat dziewanny 10 g Rdest ptasi 15 g Melisa 25 g Kwiat wrzosu 25 g Składniki dokładnie wymieszać. rano między 6 a 7. pokrzywa. po południu między 15 a 16 przez 21 dni. oset. – Bezsenność: Wrzos 100 g Kwiat akacji 100 g Kwiat i owoc głogu 100 g Każde z tych ziół rozpoczynając od wrzosu pijemy kolejno przez 9 dni 2 razy dziennie po l filiżance rano o 9 i wieczorem o 20. lubczyk. zioła zalać wrzątkiem. dąb. a zatem można wybrać zgodnie z datą urodzenia najbardziej skuteczne zioła dla naszego Skorpiona. cebula. cyprys. chmiel. Po 27 dniach robimy mieszankę z trzech ziół i pijemy jak wyżej przez 21 dni. są to naturalne antybiotyki. Ogółem pod wpływem Marsa rośnie ponad 70 ziół. po 9 dniach jeszcze raz powtórzyć kurację ziołową. gdyż niedomagania wątroby są często wieloletnie i trzeba czasu.Gdyby jednak nasz Skorpion zachorował. Pić 2 razy dziennie l szklankę. ponury Mars będzie dla niego łaskawy. szanta. wieczorem o 1R. bazylia. Należą do nich: czosnek.

że ze Słońcem w znaku Strzelca urodził się wielki uczony. Dodatkowo możemy owinąć. gdzie zostali porażeni strzałą Jupitera. astronom i zielarz – Paracelsus. posiada skłonność do skaleczeń (należy uważać na dolne części kończyn i biodra). rzepiku. zawsze gdy zachoruje. Będzie to człowiek. wanilia. Ponieważ Strzelec należy do IX domu horoskopu. gdy będzie przestrzegał wszystkich zasad kuracji. Z podanych ziół możemy 25 . a władca znaku Jowisz wyrazi w jego postępowaniu religijność. uczciwy wobec ludzi. Legenda głosi. bukwicy. Nasz ognisty Strzelec ma temperament cholerycznosangwistyczny o wybitnie męskiej naturze. szałwia. a u Hebrajczyków nasz Strzelec przedstawiony był jako zły książę Gog. jeśli jest to stopa.Strzelec 22 listopada – 21 grudnia Nasz zodiakalny Strzelec należy do gwiazdozbioru nieba południowego. który swoją pracę i życie poświęci dla dobra ludzkości. że należało grzebać ludzi rażonych piorunem w miejscu. flanelką. Astrologia przedstawia nam Strzelca jako człowieka o dwóch typach osobowości: niższy (mściwy) i wyższy (inteligentny). wierzba biała. Jedną łyżkę czubatą zmielonych ziół zalewamy wrzącą wodą 1/2 szklanki i po kilku minutach ciepłą papkę nakładamy na płótno i okładamy chore miejsce. kozieradka. groszek. W życiu kieruje się instynktem. Mam na uwadze takie stłuczenia. rzepik. okłady robić do skutku. najjaśniejsza z Dróg Mlecznych przebiega właśnie przez konstelację Strzelca. na które najbardziej jest narażony Strzelec. to będzie najsprawiedliwszy wśród sędziów i może dlatego można spotkać Strzelca na wysokim i odpowiedzialnym stanowisku. mniszek lekarski. że nie ma czasu na gniew i walkę. Jowisz obdarował go wspaniałymi ziołami. Okłady możemy robić pojedynczo z każdego zioła zawsze na noc. mistyki i okultyzmu. Podaję kilka zestawów ziół na stłuczenia. pędzi przez życie wierząc w swoją szczęśliwą gwiazdę. Wszystkie metody wiedzy tajemnej są bardzo skuteczne w leczeniu chorego Strzelca. Wszystkie okłady i przymoczki należy robić na szarym lnianym płótnie. cykoria. Okłady robimy z ziół lnu. ponieważ jest tyle do zrobienia. Człowiek Strzelec żyje bardzo długo i mało choruje. genialny jasnowidz Nostradamus oraz wielki lekarz. lawenda. W naszej kulturze Strzelec był patronem apostoła Mateusza pod postacią Centaura – człekokonia. Chciałabym powiedzieć. znaczenie ma modlitwa uzdrawiająca. pięciornik gęsi. w starożytnym Egipcie dodano mu skrzydła. jałowiec. lebiodka. niepoprawny optymista. opiekunem jest wielki Jowisz zwany planetą wielkiego szczęścia. altruizm i idealizm. a my możemy go oglądać tylko latem. które nie wymagają interwencji chirurga. kobiety bardzo często są bezpłodne. lebiodki. bukwica. żywokost. jest spontaniczny. Potrafi pracować w dwóch zawodach jednocześnie. Gdy urodzi się o wschodzie słońca. malina. które pomogą mu. będzie człowiekiem o wielkim i szlachetnym sercu. piżmo. Jeśli zostanie sędzią. który jest domem religii. Jeśli ktoś skrzywdzi Strzelca. U wielu narodów Strzelec był wyobrażany z koroną na głowie. jest bowiem bardzo inteligentny i pracowity. moralność. Człowiek Strzelec należy do trygonu Ognia. zaś nazwa planety pochodzi od imienia bóstwa rzymskiego panteonu – Pana nieba i piorunów. paproć. uważa. nie żywi urazy. Do Jowisza należą: len. a według starych ksiąg Jowisz był siłą wspomagającą białą magię. żywokostu i kozieradki. kocha ruch.

. posiekane liście dodane do innych surówek podnoszą ich walory smakowe i odżywcze. Pić 2 razy dziennie szklankę ciepłego wywaru rano przed śniadaniem i wieczorem ok. dodać przegotowaną wodę ok. godz.robić wywar do kąpieli stóp. przecedzić. Pijemy przez 3 dni l łyżkę stołową co 2 godziny. zwana podróżnikiem. działa kojąco przy nieżytach żołądka. Do pomocnych Strzelcowi ziół należy także cykoria. l łyżeczkę zalać szklanką wody i krótko gotować. żywicę. Bóle wątroby powinny ustąpić. Dolegliwości wątroby – garstkę młodych liści podróżnika zalać szklanką zimnej źródlanej wody. Dziś jest to lek trochę zapomniany. Stosować przez 2 tygodnie. odstawić na l godz. kwas krzemowy i sól amonową. Szerokie zastosowanie ma wywar ze świeżego lub suszonego korzenia: 100 g korzenia zalać 1/2 l wody i krótko gotować – oczyszcza drogi oddechowe z flegmy. a szkoda. Schorzenia żołądka –1 00 g korzenia lub kwiatu cykorii zalać 1/2 l wódki lub czerwonego wytrawnego wina i odstawić w ciemne miejsce na 9 dni. 20 g korzenia i liści rdestu ptasiego. Natomiast palony korzeń można parzyć i pić zamiast czarnej kawy (dobrze imituje jej smak). Korzenie zawierają m. gorzknik wyciągowy. także poważne: potłuczony świeży korzeń podróżnika rozkładamy na lnianym płótnie i przykładamy na chore miejsce na 12 godzin. kwiaty. jak i korzeń tej rośliny. Taki napój oczyszcza też znakomicie krew. potem powoli wypić otrzymany napój. 1 l i moczyć stopy przez 30 minut. przez 6 tygodni. Zabiegi można robić 2 razy w tygodniu. obrzmieniach wątroby i śledziony oraz chorobach nerek.in. Stłuczenia. Własności uzdrawiające mają zarówno liście. przecedzić. 50 g macierzanki. niestrawności. Wczesną wiosną z młodych liści cykorii możemy zrobić smaczną i zdrową sałatkę. 26 . 18 przez 21 dni. bo ma duże właściwości lecznicze i od wieków stosowana była z powodzeniem w wielu schorzeniach. Na 1 l wody należy dodać l szklankę ziół i gotować 15 minut. Zioła wymieszać. Nalewkę pijemy rano przed śniadaniem (50 g) przez dłuższy czas. smaczna i zdrowa jest także jarzyna z gotowanego korzenia. Polecam też ziołową mieszankę: 100 g korzenia podróżnika.

mak i konopie. zwłaszcza zapalenia stawów kolanowych. dróg moczowych i reumatyzm. Polecam również mieszankę ziołową: kwiat pigwy 10 g. W późniejszym wieku Koziorożca trapią najczęściej choroby układu trawiennego. mogą pić herbatkę tymiankową (l łyżka ziół zalana 2 szklankami wrzątku – napar trzymać pod przykryciem 15 min. Każdy ze znaków przypisywany jest do jednego z żywiołów. że Koziorożce osiągają wysoką pozycję nie dzięki podstępom. orlik. Jeśli ktoś urodzi się w Słońcu Koziorożca. Ale trzeba pamiętać. władcze. skromny. cebulę. z wiekiem wyrasta z tego i raczej rzadko choruje. bluszcz. tymianek 25 g. aktywne i energiczne. pełnymi siły woli i przetrwania. szczodrze obdarzyła go ziołami. kolendra 50 g. Astrologia ogólnie mówiąc uznaje wpływ Saturna za złowrogi. ryż. tasznik. Niezmiernie pracowity Koziorożec bardzo troszczy się o byt materialny. kapusta. hyzop lekarski 10 g. szałwia. arnika. że jest to znak zimowy – okres snu przed wiosennym przebudzeniem sil witalnych. dąb. Jednak Saturn – planeta chłodu i melancholii. Lepiej jednak mu się nie narażać. niegdyś uważano tę planetę za szkodliwą i powolną. topola. powinien pamiętać także o mikroelementach. Aby uzupełnić niedobór mikroelementów. są zdolne. zwłaszcza do nauk ścisłych i bardzo lubią się uczyć. piwonia. że czasami w jakąś sobotę – w dobrym dla niego dniu. ślaz leśny. Koziorożec – Ziemi. tymianek. czarna jagoda. bratek polny.. A to dlatego. cykoria. Potrafi jednak głęboko kochać. cykorię. a zwłaszcza magnezie i wapniu. być wiernym i lojalnym przyjacielem. że osoby urodzone w tym czasie są dynamiczne. bo właśnie ich najczęściej brakuje wówczas jego organizmowi. W ogóle Koziorożec to najbardziej tajemniczy znak Zodiaku i jeśli sam się nie odsłoni. Znaki Ziemi charakteryzuje działanie. układu krwionośnego. pić szklankę 2 razy dziennie przez 7 dni). ale dlatego. długo dochodzi do zdrowia. konopie. kapustę. Sporządzamy napar zalewając 1 łyżkę stołową ziół szklanką 27 . W dzieciństwie jest podatny na przeziębienia. mocno związane z Ziemią – są jednocześnie realistami niestrudzonymi w dążeniu do celu. pigwa. żywokost 10 g. Jeśli Koziorożcowi zdarzy się zachorować. taktowny i oszczędny. Koziorożce. pory. nikomu nie pozwoli wedrzeć się do swego wnętrza. marchew. mają ogromny talent organizatorski.Koziorożec 22 grudnia – 19 stycznia Nauka zalicza ten znak Zodiaku do znaków kardynalnych. Jeśli jednak przyplącze mu się jakaś choroba. Jakie to zioła? – bez czarny. paprykę. zapomina niekiedy o domu i rodzinie realizując swoją karierę. słabujące Koziorożce powinny jeść: drób. no chyba. ryby. będzie praktyczny. Negatywny wpływ Saturna łagodzą inne planety. chociaż nie umie okazywać swoich uczuć. ambitny i kochający sławę. kolendra. żywokost lekarski. że w astrologii nie ma złych znaków samych z siebie. że są pracowite. zmysł praktyczny i solidność. Koziorożec jako znak przypisany Ziemi w zasadzie jest silny. nadającą Koziorożcowi chłód i apatię. Koziorożcem rządzi planeta Saturn. którym dokucza układ trawienny. Choć w zasadzie osoby urodzone pod tym znakiem są pesymistami i samotnikami. a to oznacza. Trzeba wiedzieć. Koziorożce jako wrogowie są bardziej niebezpieczni niż powszechnie uważane za najbardziej podstępne Skorpiony. które wspomagają go w chorobach.

. Urugi moczowe Koziorożce mogą leczyć np. zemleć na proszek i używać (codziennie) jako przyprawę do potraw. Przy bólach reumatycznych polecam. Koziorożec. kapustę. dodatkowo okręcając okład ciepłą flanelką. aby zmiękły. Napar sporządzać świeży rano i wieczorem. odstawiamy pod przykryciem na 15 min. przestanie cierpieć. Dodatkowo można pić codziennie 1/2 szklaneczki mleczka z ziarna konopii. następnie skraplamy oliwą z oliwek i owijamy bolące miejsca. Napar pijemy ciepły rano i wieczorem przed posiłkiem przez 2 tygodnie. pić małymi łykami 2 razy dziennie szklankę przez 9 dni). 28 .. Liście białej kapusty prasujemy lekko żelazkiem przez lniane płótno. herbatką z ziela tasznika (łyżeczkę ziół zalać szklanką wrzątku. Trzeba dodawać go po łyżeczce do herbaty (czarnej chińskiej) i pić kilka razy dziennie. Dla przeziębionych dzieci Koziorożców bardzo dobra jest herbata z sokiem malinowym. który będzie stosował takie okłady przez 2 tygodnie. odstawić pod przykryciem na 20 min.wrzątku. Ponadto można kolendrę (100 g). lubczyk (50 g) i tymianek (100 g) zmieszać razem. Na przeziębienia pomaga owoc pigwy utarty z miodem..

Dzięki wpływowi Saturna Wodniki są powściągliwe i potrafią pohamować złe instynkty tam. gdzie inni dążą na ślepo do zguby. których najczęściej brakuje Wodnikowi. majeranek. Wodnik przypisany jest żywiołowi powietrza. a przy tym doskonałym organizatorem. niedomaganiami wątroby. Natomiast nie znosi wszelkiej rutyny. a znaki powietrza charakteryzuje wrażliwość. Osoby spod tego znaku cechuje także wpadanie z hura optymizmu w skrajny pesymizm. są uduchowione i romantyczne. Wodnik jest nie tylko teoretykiem. ale i praktykiem. 29 . a nerwica potrafi objawiać się u nich np. że są także ograniczone. Dla Wodnika szczęśliwym dniem jest sobota – właśnie w ten dzień wszystko najlepiej mu się udaje i wtedy najlepiej zwrócić się do niego o pomoc. przesadnej pedanterii. lipę. cechuje je duża intuicja. Ujemne wpływy innych planet w horoskopie Wodnika przejawiają się jego skłonnością do kaprysów. jęczmień. Wodniki mają oryginalny. Saturn nie cieszy się wśród astrologów dobrą opinią. osoby urodzone w Wodniku są konkretne. Z innych chorób zagrażają im choroby przewodu pokarmowego i układu krwionośnego. zdarza się jednak. jak i w dziedzinie metafizyki. wawrzyn. abstrakcyjne idee. ale akurat dla dzieci Wodnika planeta ta jest szczególnie łaskawa. Jest błyskotliwym wynalazcą. Dlatego też Wodniki mają skłonności do chorób na tle nerwowym – męczą je niekiedy stany lękowe. aby oddawać się rozmyślaniom i kontemplacji. szałwię. Wodniki powinny uważać też na oczy i chronić swoje ciało. prawoślaz i kwiat kasztanowca – doskonałe na wzmocnienie całego organizmu. umiejący i lubiący posługiwać się rozlicznymi talentami zarówno w naukach ścisłych. Wodnikiem rządzą dwie planety – Saturn i Uran. choć jako osoba niezwykle uczynna i nastawiona filantropijnie. to sód i fosfor. zdawałoby się. nasturcję. Są to ludzie wszechstronni. Gwiazdy i planety dla ratowania zdrowia przydały Wodnikowi wspaniałe zioła – miodunkę leśną. o dziwo. skłonnością do filantropu. W przeciwieństwie do materialistycznego Koziorożca jest na wskroś idealistyczny. intelekt i ambicja. niezdecydowania czy przymusu. tępego uporu. Osoby wybrane przez Wodnika na przyjaciół mogą być pewne jego niezawodnej lojalności. nieco dziwny charakter. kozika lekarskiego. mają także skłonności do żylaków.Wodnik 20 stycznia – 18 luty Nauka zalicza ten znak do znaków stałych. z pewnością nie odmówi jej Wam i w pozostałe dni tygodnia. ten intelektualista nigdy nie czuje się samotny. Wodnik nie jest specjalnie chorowity. niezrozumiałych dla innych. Także Uran – niezbyt przyjazna planeta. Mikroelementy. Te cechy i korzystny układ gwiazd zapewniają Wodnikowi ludzką przyjaźń oraz uznanie. serdecznika. Dlatego polecam wszystkim osobom urodzonym pod tym znakiem uzupełnienie diety o zboża – żyto. dziwnych niekiedy zachowań. Potrafi wprowadzić w czyn swoje. ponieważ mają predyspozycje do poważnych zranień. wiernością w przyjaźni i dużą inwencją. ale chętnie przebywają w samotności. obdarza je łatwością w kontaktach z ludźmi. Jednak jego wybujała psychika jest bardzo delikatna. akurat Wodnika wyraźnie wyróżnia przydając ludziom urodzonym pod tym znakiem niezależną osobowość oraz ogromne talenty umysłowe. Wodniki łatwo osiągają zaszczyty i sławę. zdecydowane i sumienne. Ale.

W przypadku stanów lękowych polecam picie na noc naparu z mieszanki ziołowej (l łyżka ziół zalana szklanką wrzątku): Kwiat lipy 100 g Kozłek lekarski 30 g Werbena (lub kwiat kasztanowca) 30 g Lebiodka 100 g Fiołek leśny 50 g Prawoślaz 100 g Kwiat maku 100 g Herbatkę z tej mieszanki trzeba pić przez 7-21 dni. pić 2 razy dziennie – rano i wieczorem ciepły napar.ryż. Co drugi dzień w chore miejsca trzeba lekko wcierać maść z ziela prawoślazu (do kupienia w aptekach).5 kg kozieradki gotujemy przez 15 min. dolegliwości układu pokarmowego. w 2 l wody. Okład (ciepły) należy przykryć ceratką i przytrzymać bandażem (oczywiście okłady stosujemy na noc). proso oraz rodzynki i owoce morwy. Dodatkowo raz w tygodniu można brać kąpiele w kozieradce: 0. którym dokucza jakaś choroba. Jeśli męczą Cię. Pozostałe pół szklanki naparu należy wypić. pozostawić pod przykryciem na 15-20 min. Przy żylakach ulgę przynoszą okłady z kwiatu kasztanowca (l łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku i odstawiamy na 15-20 min. drogi Wodniku. 30 . Zwłaszcza Wodniki. powinny pamiętać o mikroelementach. a w tej „kozieradkowej” kąpieli możemy wypoczywać do pół godziny. możesz ratować się herbatką majerankową (łyżkę ziół zalać szklanką wrzątku. wlewamy do wanny i uzupełniamy wodą z kranu. aby naciągnęły).. Pół szklanki otrzymanego naparu wylewamy na lniane płótno i nakładamy je na chore miejsce.).

tatarak. Osoby urodzone pod tym znakiem powinny pamiętać. Wybijającą się cechą osób urodzonych w tym znaku jest ich ogromna wrażliwość. mają także niezwykle rozwiniętą intuicję. Ryby mają także wrodzony talent do języków obcych. Zmienność i niestałość. natchnienie i współczucie. często zapadają na nerwice. koper włoski. Czułe serca Ryb łatwo wpadają w miłosne pułapki zwłaszcza. która temu znakowi Zodiaku daje przynależność do trygonu Wody. zapewne dlatego są raczej niepraktyczne. trapią je też stany lękowe. Łatwo się przystosowują. Największa ich wada to skłonność do hazardu i nałogów. Bardzo przejmują się losem swoich bliźnich. rezeda. Jeśli dodamy do tego wielką intuicję przyrodzoną Rybom. że zakochana Ryba ślepnie i głuchnie. warto pamiętać. Ludzie spod znaku Wody są pełni współczucia dla innych. Zioła lecznicze. olcha czarna. migdałów i owoców – zwłaszcza gruszek i czereśni. osoby z pod znaku Ryb przeżywają kilka niepowodzeń miłosnych. podbiał. zwłaszcza narkotyków. są eklektyczne. mają za to bardzo dobre i czułe serce. Lubią też wszelkie wygody i są nieco leniwe. to choćby życzliwą radą. że pierwsi chrześcijanie rozpoznawali się kreśląc symbol ryb.Ryby 19 luty – 20 marzec Nauka zalicza Ryby do znaków wodnych niestałych. chrzanu. Jako osoby delikatne mają skłonności do przeziębień. Za to kochają dzieci i są bardzo dobrymi rodzicami dla swego potomstwa. traci swą przyrodzoną intuicję i często przez to cierpi. ponadto predyspozycje do chorób nerek i żołądka. Lubią też towarzystwo innych osób i są naprawdę cennymi przyjaciółmi. łatwo poddają się emocjom. anyż. kiedy na niebie panują Ryby. jeśli już nie materialnie. Niedobór ten łatwo uzupełnić wzbogacając jadłospis o większą ilość sałaty. fasoli. geranium. dlatego przed tymi niebezpieczeństwami należy chronić Ryby już od dziecka. Ryby często są łączone z wielką tajemnicą i mistycyzmem. dlaczego wśród osób urodzonych między 19 lutego a 20 marca jest tak wielu spirytystów i ludzi głęboko religijnych mających skłonności do filozoficzno-religijnych rozważań. dyni. za to często obdarzone artystyczną duszą. Zwłaszcza nie brakuje wśród Ryb osób uzdolnionych muzycznie. objawia się między innymi skłonnością do błyskawicznej zmiany nastrojów – Ryby bardzo łatwo przechodzą od płaczu do śmiechu i na odwrót. szpinaku. Znerwicowanym Rybom zalecam uspokajającą mieszankę ziołową. Wrażliwe Ryby są nieodporne na przeciwieństwa losu i stresy. Oczywiście żywioł przypisany Rybom to woda. Rybami rządzą dwie planety – Neptun i Jowisz – symbolizujące zagadkę. że ich organizmowi często brakuje mikroelementów takich jak jod i siarka. bukwica. cynamon. Osoby urodzone w okresie. które gwiazdy i planety przydały Rybom to: mięta. która na pewno je wyciszy i pomoże odzyskać utraconą równowagę duchową: Melisa 100 g Heliotrop 30 g Bukwica 100 g Rezeda 20 g Lawenda 20 g 31 . poszukują harmonii. starają się im pomagać. Na ogół zanim wreszcie założą szczęśliwą rodzinę. można też pojadać suszone owoce. chorób płuc i odmrożeń stóp. łatwo zrozumieć.

Jeśli mimo to przyplącze się jakieś przeziębienie. ale oczywiście. Dlatego Ryby muszą w tym okresie bardzo na siebie uważać. napar pijemy przez 2 tygodnie rano i wieczorem. nie tylko w przypadku przeziębienia. Rybom z dolegliwościami żołądkowymi (nieżyt) zalecam napar ze 100 g mięty i 5 g białego pieprzu lub 5 g liści wawrzynu. l szklankę pomiędzy 6 a 9 rano i o 20 wieczorem. którą smarujemy codziennie stopy na noc. nawet profilaktycznie. w 2 litrach wody). Po przecedzeniu otrzymujemy maść. pijemy 2 razy dziennie. Łyżeczkę mięty wymieszanej z pieprzem lub pokruszonymi liśćmi wawrzynu zalewamy 2 szklankami wrzątku. nie musimy odkładać rozpoczęcia kuracji aż do czwartku. przy skłonnościach do chorób płuc nawet zwykły katar i kaszel mogą mieć przykre następstwa. Aby była skuteczniejsza. dobrze zaczynać leczenie właśnie w tym dniu.Zioła mieszamy dokładnie. przetapiamy na parze. Trzeba pić takie napary 2 razy dziennie – rano i wieczorem. Jesienią i wiosną. Po tej kąpieli także smarujemy stopy maścią z gęsiego tłuszczu. 32 . osłodzona łyżeczką miodu). gdy nam coś dolega. zwłaszcza w marcu Ryby łatwo się przeziębiają. dobrze jest 2 razy w tygodniu moczyć stopy w wywarze z obierek ziemniaczanych (obierki z l kg ziemniaków gotujemy przez 15-20 min. Polecam zwłaszcza napój cynamonowy. Uwaga! Ponieważ szczęśliwym dniem dla Ryb jest czwartek. dodatkowo można zjadać w południe l gorzki migdał (przez 21 dni). zalecam Rybom napar lipowy (łyżeczka kwiatu lipy zalana szklanką wrzątku) lub napój cynamonowy (łyżeczka czarnej herbaty 1 spora szczypta cynamonu zalana szklanką wrzątku. zwłaszcza wystrzegać się przemoczenia stóp. następnie łyżkę mieszanki zalewamy szklanką wrzątku. A oto sposób kurowania odmrożonych stóp: 100 g gęsiego tłuszczu mieszamy z 20 g ziela bukwicy i przez 15-20 min. Kuracja może trwać nawet 6 tygodni. gdyż daje on wewnętrzne ciepło.

Lato jest najlepszym okresem na leczenie schorzeń serca oraz na zregenerowanie sił przed przyjściem jesieni. wysokokaloryczne śniadanie. Dlatego też właśnie w tym czasie powinniśmy zjadać obfite. człowiek chory na serce jest najbardziej zagrożony między godziną 11 a 13 oraz w nocy między godz. Aby obraz był bardziej czytelny. która jest nośnikiem zdrowia i spokoju. wyjeżdżając na urlop. 24 w nocy i trwa aż do 12 w południe. W cyklu dobowym przepływ energii odbywa się zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Wynika z niego. zawiaduje sercem i jelitem cienkim Letni ogień wzmacnia i rozgrzewa nasz organizm w całości. Wszystko wokół nas tonie w soczystej zieleni. z jednego organu do drugiego. jesień i zima. ażeby zastosować go w naszym codziennym życiu. według chińskiego zegara. zawiaduje żołądkiem i śledzioną W tym okresie staramy się zapewnić naszemu organizmowi odpoczynek. Kobiety uskarżające się na bóle miesiączkowe mają zakłócenia energii wątroby. Każdy organizm posiada własną aktywność. że zgodnie z chińską medycyną nie trzeba jadać wieprzowiny przynajmniej 7 dni przed miesiączką. zegar podzielono na sfery: dzienną i nocną. aby wątroba mogła być wyciszona i zdrowa. opada zaś od 12 aż do 24. zaś poszczególne organy mają dwugodzinne okresy aktywności i uspokojenia. Z kolei. WIOSNA – element drzewa (zieleń). Chciałabym teraz w skrócie przedstawić obraz chińskiego zegara energetycznego w rytmie pór roku: wiosna. Chińczycy polecają wówczas odpowiednią 33 . późne lato. My. LATO – element ognia (czerwień). ludzie Zachodu. Podświadomie. Aby określić przepływ energii krążącej w organizmie człowieka. który posiadł rozwiniętą wiedzę medyczną już pięć tysięcy lat temu – uważają. Niedomagania serca przypadają bowiem na czas przejścia energii aktywnej w pasywną – i na odwrót. PÓŹNE LATO – element ziemi (żółty). lato. ale nie bardzo wiedząc czemu. że człowiek jako immanentna część kosmosu podlega jego wpływom. bo serce to ważny organ poruszający czerwoną krew – Życie. Chińczycy opracowali tzw.Zegar energetyczny zdrowia Chińczycy – naród. powinniśmy poznać rytm zegara energetycznego. 23 a l. uwzględniający rytm życia na Ziemi w cyklu dobowym i rocznym. Energia życia zaczyna podnosić się od godz. zawiaduje wątrobą i pęcherzem żółciowym Jest to okres przebudzenia po długiej zimie. pragniemy kontaktu z przyrodą. że np. Nasz wykres przedstawia koło podzielone na dwanaście części odpowiadających dziesięciu organom i dwóm funkcjom. Poza porami roku rozróżniamy jeszcze roczne i dobowe rytmy krążenia energii. żołądek ma największy zasób energii pomiędzy godziną 7 a 9 rano. zegar energetyczny. ale nie wiedzą o tym. Statystyki potwierdzają tę zależność zwiększoną liczbą zawałów i zgonów. aby pozwolić na spokojny przepływ energii ziemi.

Chińczycy uważają. a u mężczyzn – ośmioletnie. 7 a 9 rano. że serce ma ogromną energię w ciągu 72 dni lata. Na żołądek podajemy zioła między godz. Jeśli nie mieliśmy czasu dla naszego organizmu. Jeśli w tym okresie wychłodzimy nerki. aby nasz organizm mógł je wykorzystać z dobrym skutkiem. zimą najsilniejszym naszym organem są nerki. Znając zegar energetyczny. Chińczycy wyróżniają jeszcze cykle w życiu człowieka: u kobiet – siedmioletnie. Wzmianki o zegarze energetycznym można spotkać we wszystkich starożytnych cywilizacjach. 34 .dietę i zioła przepisane zgodnie z pięcioma elementami. Chorzy na nerki powinni zażywać przepisane zioła w godz. z bardzo dobrym skutkiem. że prawo to jest oparte na niezmiennych prawach kosmosu. JESIEŃ – element metalu (biel). zawiaduje płucami i okrężnicą Jeśli dbamy o swoje zdrowie wiosną i latem. to jesienią nie będziemy chorować na zapalenie oskrzeli i anginy. Wypoczynek pozwala na wyciszenie naszej psychiki. Obecnie w zachodnich klinikach są stosowane metody pięciu elementów w leczeniu wielu schorzeń. to czeka nas trudne wejście w ostatni etap zegara energetycznego – w zimę. czekają nas kłopoty wczesną wiosną. Zachodzą wówczas w człowieku ogromne zmiany energetyczne i trzeba zawsze zwracać na nie uwagę. który reguluje czynność nerek i nadnerczy. 17-19. ZIMA – element wody (błękit). Nie jest to nic nowego. co służy właściwej pracy układu trawiennego. możemy przepisane zioła stosować zgodnie z rytmem „pięciu przemian” tak. zawiaduje nerkami i pęcherzem moczowym Okres wydalania i oczyszczania. Tradycyjna medycyna chińska stara się zapobiec chorobie – znając prawo pięciu elementów. Chińczycy twierdzą. należące do elementu wody. odtruwa organizm i dodaje energii. iż potrafią dzięki temu nie dopuścić do rozwoju choroby zagrażającej zdrowiu człowieka. Można by rzec. Tak zamyka się roczny cykl pięciu elementów. zasób energii pozwoli nam przetrwać jesień i zimę w zdrowiu.

(S): Mn. łącznej i kostnej. brak płodności. B. udarze mózgu. chorobie nadciśnieniowej. (N): bóle głowy. zaparcia. (N) – niedobór powoduje. Mn. zapaleniu trzustki. wątroba. (K) – koncentruje się w organach. Mn. wątroba. (A): Mo. (W) – występuje w. (N): stwierdza się w chorobie Wilsona (zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe). rozdwajanie paznokci. wzdęcia. mleko. zaburzenia wzroku. (R) – rola w organizmie. sałata.Zioła i mikroelementy Rola mikroelementów w organizmie człowieka O ile o znaczeniu witamin dla naszego zdrowia mówi się już od dawna. owies. zarobaczeniu. zawałach mięśnia sercowego. Ca (ułatwia wchłanianie wit. zaparcia. (K): czerwone ciałka krwi. Mn. Cynk – (Z): 10-60. (N): niedokrwistość. Sr. chorobie nerek (zespół nerczycowy). niedoczynności tarczycy. (A) – antagonizm. orzechy. Wysoki stosunek ZnICu w diecie powoduje wzrost poziomu cholesterolu we krwi. reakcjach alergicznych. Mg. irytacja. ziarnicy. kakao. Skróty użyte w opracowaniu: (Z) – zapotrzebowanie dzienne w mg/dobę. C. Fe. zespole złego wchłaniania. Żelazo – (Z): 10-15. (A): Cr. orzechy włoskie. w procesie tworzenia krwinek czerwonych. Cu. (R): aktywuje wit. owrzodzeniu żołądka. kukurydza. Co. herbata. ( ) – nadmiar powoduje. niedokrwistość. chorobach psychicznych (schizofrenia. zapaleniu dróg żółciowych. Kobalt – (Z): 2-5. (S): Co. margaryna. histeria). wit. jarmuż. Co. Miedź – (Z): 2. (W): mleko. o tyle o mikroelementach i fatalnym dla naszego samopoczucia ich braku w naszym organizmie wiemy na ogół mniej. neurastenia. nowotworach. Ni. (R): aktywuje wit. (A): Cu. B. C). niewydolności krążenia. mięso. (S): Fe. (A): Zn. gryka. (S): Li. nadczynności tarczycy. Obrazuje to poniższe zestawienie. astmie oskrzelowej. mała aktywność fizyczna. (W): wątroba. Zn. otręby. jaja. insuli35 . Cr. pokrzywa. zapaleniu płuc. natka pietruszki. ale niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania) wywołuje bardzo poważne schorzenia. szpinak. zaburzenia czynności mózgu (słabe uczenie się dzieci). cukrzycy regulacyjnej. ( ): zwiększony poziom Cu występuje przy ostrych i przewlekłych zakażeniach. łącznie z przemianą żelaza. pieczenie języka. miód. mięso. szpik kostny. anemii. mdłości. pszenica. zajady. gryka. Li. zmęczenie. żółtaczce. wit. osłabienie. Cr. szpinak. marskości wątroby. zapaleniu nerek. śledziona. ziele krwawnika. B12. B. nowotworach z przerzutami do wątroby. łysienie. Ni. wątroba. J. nerki wołowe. Se. A. zaburzenia psychiczne. Tymczasem niedobór mikroelementów (czyli pierwiastków chemicznych występujących w organizmie ludzkim w ilościach śladowych. Fe. (S) – synergizm. chorobie reumatycznej. zimnicy. długotrwałe krwawienie wewnętrzne. (W): krew wołowa. (R): metabolizm tkanki nerwowej. zaburzenia gastryczne.

(W): woda mineralna „Zuber”. orzechy. B. nasiona dyni i słonecznika. Pb. utrudnia przyswajanie węglowodanów. niedokrwistości. (S): Ca. (A): S. (W): drożdże. wątroba. szpinak. B6. (A): Mn. owoc dzikiej róży. (K): kości. (A): Cu-Mo-S. Magnez – (Z): 301-600. Ni. łamanie paznokci. łuszczycy. Co. cukrzyca. bieluń kędzierzawy. trądziku. kłącze pięciornika. (R): aktywizuje wiele enzymów (dwupeptydazę. (K): mózg. miażdżyca. ( ): utrudnia zatrzymywanie fosforu i obniża poziom żelaza.06. wątroba cielęca. nerwowość. Rb. czosnek. Na. skórcze. mięso. nerki. przysadka mózgowa. (N): anomalie rozwoju mózgu. (S): wit. groch. zaburzenia czynności gruczołów płciowych. spadek płodności. (R): aktywuje insulinę. skleroza. soja. Zn. (W): mak. reakcje alergiczne. fasola. owrzodzeniu żołądka. trzustka. biegunki. włosy. (W): ryby morskie. P. czosnek. Cukier wypłukuje selen z organizmu. obniża ciśnienie tętnicze krwi. reumatyzmie. orzeszki bukowe. (N): zaburzenia funkcji mózgu. czarny pieprz. fasola. próchnica zębów. zatrzymanie wzrostu. C. (N): biegunki. naparstnica czerwona. Bl. (R): niektóre systemy enzymatyczne. przeroście prostaty. winogrona. niewydolność nerek.05 – 0. krwawnik. ryby. paznokcie. ( ): zwiększony poziom występuje przy zaburzeniach układu krążenia. Mo. płatki owsiane. żółtka jaj. B6 chroni przed arteriosklerozą. Li. Cu. razem z wit. białaczce. oksydazę). raku oskrzeli. owrzodzeniu skóry. mąka razowa. zawroty głowy. miażdżyca. ziarnicy. gruczoły mleczne. razem z cynkiem przed zaćmą. zaburzenia w przemianie glukozy. wątroba. Potas – (Z): 2800. wit. zrzeszotowienie kości. ( ): nadmiar wypiera miedź. (N): zaćma. Co. biegunce. drożdże. epilepsji. (K): wszystkie organy. Mangan – (Z): 5. większość owoców. białaczka.5. (S): Mn. wrażliwość na zmiany pogody. sól kamienna. kakao. wypadanie włosów. braku płodności. (K): mięśnie. As. E. dna (podagra-zapalenie stawu). kukurydza. skaza moczanowa. choroby serca. czarna porzeczka. (R): wpływ ochronny przed promieniami jonizującymi (nowotwory). drganie powiek (lewa). wady zębów. J. anemii. pomidory. (N): nieznany. kamica nerkowa. dziurawiec. nadciśnienie. nadciśnienie. grzyby. (A): Na. (N): stwierdza się przy kurzej ślepocie. kukurydza. Ca. stymuluje syntezę kwasów tłuszczowych. choroby nowotworowe. F. orzechy. Fe. cebula. miażdżyca. marskości wątroby. (S): Cu. zapaleniu skóry. (W): wody mineralne ze Swoszowic i Buska. kasza gryczana. (A): K. (W): żurawina. potrzebny do pracy gruczołu krokowego. Mg. Mn. próchnica zębów. wit. sprzyja arteriosklerozie. skłonność do zakrzepów. stany maniakalno-depresyjne. grzyby. naparstnica wełnista. Zn. nasiona lnu. nagietek.1 – 0. wątroba. świetlik łąkowy. Selen – (Z): 0. (A): Cu. (N): paraliż. miażdżycy naczyń obwodowych. gojenia ran i oparzeń. nowotworach. Fe. herbata. niewydolność mięśni. pobudliwość nerwowo-ruchowa. Molibden – (Z): 0. udział w wytwarzaniu ATP. nerki. Lit – (Z): 2. katarakcie. co powoduje niedokrwistość.nę i 25 enzymów. ryby. piołun. transmisja nerwowa. Hg. Zn. (N): zwyrodnienie mięśni (w tym mięśnia sercowego). pocenie nocne. wzrost poziomu cukru we krwi. kakao. kiełki pszenicy. groch. nekroza tkanki wątroby i trzustki. Chrom – (Z): 0. orzech włoski.1. otręby i kiełki pszenne. (W): ostrygi. ranne zmęczenie. zmniejsza rakotwórcze działanie aflotoksyny. P. arytmia serca. (S): Mn. nostrzyk żółty. wit. brak zainteresowań seksualnych. dolegliwościach serca. niedorozwoju cielesnym i kostnym. liście brzozy. schizofrenii. C. żółtka. marchew. zaburzenia psychiczne. Ni. (W): mleko. choroby tarczycy. fasola. przeciwdziała uszkodzeniom chromosomów. E. Zn. borówka czernica. chleb razowy. groch. migotanie przed oczami. chroni przed zatruciem rtęcią. krew. 36 . F (w pewnych stężeniach synergizm). (R): równowaga kwasowo-zasadowa. a zwiększa ilość wapnia we krwi.

płucznik. zboża. Ca. trądzik. marchew. (R): zwiększa przyswajalność wapnia. dymnica lekarska. Potrzebne dla tarczycy i grasicy: J. mech islandzki. jemioła. kolanchola. rzeżucha. Mg. Cu. cały organizm. (W). piołun. Ag. woda pitna. karolek. (N): wypadanie włosów. stulisz lekarski. Pb. jodowana sól kamienna. poziewnik. wilżyna ciernista. Fluor – (Z): 2. podbiał. skłonność do krwotoków. rdest. Ni. mniszek. paznokcie. melisa. 37 . (W): skrzyp polny. Wapń – lukrecja. podbiał. bez czarny. storczyk. podbiał. mniszek. Cr. atonia systemu limfatycznego. ser. (R): przez gruczoł tarczycy wpływa na przemianę materii. czosnek. marchew. niedoczynność tarczycy. Mikroelementy w ziołach Wielokrotnie pisano. kopytnik. otyłości. chmiel. łamliwość paznokci. przytulia. (R): budulec kości i zębów. Zn. Potrzebne w SM: Ca. dziewanna. rumianek. (N): spowolnienie reakcji psychicznych. Żelazo – aloes. nagietek. łupież. dziewanna. czarna jagoda. Siarka – cebula. W chorobie SM występuje podwyższenie w osoczu krwi: Cu. odleżyny. poziewnik. w formowaniu i przy regeneracji tkanki kostnej.. Mg. (W): ryby morskie. złe zrastanie złamań kości. babka lancetowata. storczyk. herbata. tobołki pospolite. koper włoski. kości. Ce. tobołki pospolite. mleko. karolek polny. jeżyna. pokrzywa. dziewanna. Jod – (Z): 0. ślaz dziki. grzybice. koper włoski. procesy mineralizacji. mniszek. Au. dynia. Występowanie mikroelementów w ziołach pokazują poniższe dane. ziarno. zęby. zapobiega próchnicy zębów. owrzodzenia dziąseł. Sm. RWA i DNA. rdest ptasi. przytulia. kruchość paznokci. pokrzywa zwyczajna.Krzem – (Z): 0. bylica pospolita. Li. tobołki pospolite. hamuje syntezę cholesterolu działając przeciwmiażdżycowo. storczyk.5. AI oraz obniżenie: Fe i Mn. schorzenia skóry. mech islandzki. borówka brusznica. otręby. tarnina błotna. centuria. żywokost. cykoria. Cd. rumianek. utrata potasu z organizmu. srebrnik. nagietek. (W): ryby morskie. bez czarny. krwawnik. BAR I CEZ – (R): przeciw miażdżycy. mleko. lnica pospolita. wilżyna ciernista. wierzba. Srebro – (N): osłabienie pamięci. centuria. szanta. kolanchola. (K): grasica. pokrzywa. włosy. (N): osłabiona praca gruczołów wydzielania wewnętrznego. Złoto i Platyna – (R): wspomagają system obronny organizmu. porzeczka cz. że zioła są dla człowieka naturalnymi lekami. płatki owsiane. rzeżucha. wpływ na serce. ogórecznik. rdest. mięso. (R): wpływ na wzrost. Ti. przyzębica. mięso. Br. Fosfor – (Z): 900. wierzba biała. Rb. mak.15. babka lancetowata. ślaz lekarski. wyczerpanie nerwowe. turzyca pospolita. poziewnik. mącznica. owies. AI. skrzyp. (N): demineralizacja kości. podbiał. pokrzywa. ogólne osłabienie. poziewnik. Wanad – (R): stymuluje utlenianie fosfolipidów. otyłość. nie powodują skutków ubocznych i możemy je stosować niezależnie od wieku chorego. lnica pospolita. że zioła są także bardzo dobrym źródłem witamin i mikroelementów. szpinak. ogórecznik. dymnica lekarska. Nie wszyscy jednak wiedzą. pokrzywa. mniszek. kozłek. mniszek. różne stany zapalne. wilżyna ciernista. lVln. Co. Sr. tarnina błotna. kolanchola. gryka. Se. wilżyna ciernista. Magnez – aloes. świetlik łąkowy. Cynk – aloes. Potas – lukrecja. dziewanna.

anemię. wrzos. tak i w przypadku uzupełniania brakujących nam mikroelementów. poziewnik 10 g. Lit – tymianek. możemy określić poprzez specjalne badanie krwi. zaburzenia czynności mózgu. jarmuż. nasiona marchwi 20 g. Duże ilości miedzi zawierają: mleko. krwawienia wewnętrzne. które wykaże. natka pietruszki. Poziewnik 50 g. wątroba. złą pamięć (zwłaszcza u uczących się dzieci). czerwona porzeczka. poziomka. nerwowość. mięso wołowe. mniszek lekarski 20 g. marchew. – III. perz. owrzodzenie żołądka. kwiat gryki 50 g. pokrzywa 50 g. choroby nerek (zespół nerczycowy). aloes. Sód – mącznica. poziewnik. gryka. Świetlik łąkowy 50 g. krwawnik. jaja. Podam Państwu przepisy na mieszanki z ziół zawierających pierwiastki. dziewanna 20 g. Zwłaszcza jeśli przez całe lata nie dbaliśmy o nasz organizm.: zaburzenia funkcji mózgu. kwiat tarniny 20 g. a schorzenia wywołane jego brakiem liczne i ciężkie. szpinak. Krzem – aloes. wierzba biała. że zioła działają skutecznie. Jak w każdej kuracji ziołowej. Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru miedzi: – I. pięciornik. liść czerwonej porzeczki 20 g. kwiatu głogu 20 g. tarnina. Mangan – borówka czernica. pokrzywa. nowotwory. możemy spróbować kuracji ziołowej. żywokost. turzyca p. wzdęcia. Jod – mech islandzki. Niedobór miedzi może powodować chorobę Wilsona (zwyrodnienie wątrobowo-soczewkowe). pomornik. owies. Fosfor – mech islandzki. poziewnik. orzechy. nie możemy oczekiwać natychmiastowego cudu. obojętność 38 . Niedobór magnezu jest szczególnie dotkliwy dla naszego organizmu. rzepik. orzechy włoskie. tobołki pospolite. owoc róży. miodunka. Duże ilości żelaza zawierają: krew wołowa. Niedobór żelaza może powodować m. których najczęściej nam brakuje. koper włoski. – II. Jakich mikroelementów jest za mało w naszym organizmie. kwiat nagietka 40 g. jakiegoż to pierwiastka może nam brakować. a potem przyjmować zioła na chybił trafił.. zaparcia. która pozwoli owe braki uzupełnić. miód. – II. wilżyna ciernista 50 g. kolanchola. mdłości. fasola. agar-agar. Pokrzywa 100 g. ale powoli. musimy wykazać cierpliwość i systematyczność. ogórecznik. Krwawnik 50 g. tarnina błotna. rozdwajanie się paznokci. Bor – porzeczka cz.in.in. łysienie. liść czarnej porzeczki 20 g. rdest. otręby i szpinak. nagietek. bóle głowy. zajady. bieluń. żywokost. czego rzeczywiście nam brakuje. poziomka. arytmia serca. owies. naparstnica. możemy także uzupełnić dietę o potrawy bogate w te mikroelementy. często boli nas głowa. wątroba i wołowina. czarna porzeczka. Zestawy ziołowe na uzupełnienie braku żelaza: – I. Dopiero po takim badaniu. Niedobór mikroelementów w organizmie i co dalej Oczywiście nie należy leczyć się samemu i zgadywać. rdest. krwawnik. m. niewydolność nerek. niedoczynność tarczycy. jemioła. Rumianek 20 g. sałata. ziele krwawnika. miażdżyca. bławatek. margaryna. próchnica zębów.Miedź – aloes. skoro np. Oprócz zażywania ich. białaczka. Przypominam. zawroty głowy.. korzeń storczyka 30 g. morszczyn p. pokrzywa 50 g. świetlik łąkowy. mniszek. skrzyp.

Jeśli naszemu organizmowi brakuje więcej niż jednego mikroelementu. pięciornik gęsi 10 g. chorób tarczycy. soja. fasola. świetlik łąkowy 30 g. – II Kwiat centurii 20 g. kwiat jarzębiny 40 g. chorób serca. pokrzywa 50 g. Duże ilości magnezu zawierają: mak. po południu pomiędzy 16 a 18. możemy zrobić kilka zestawów ziołowych i w ciągu dnia pić naprzemiennie. orzechy bukowe. a także dny (reumatycznego zapalenia stawów).seksualna. potem zrobić 9 dni przerwy i znów pić przez 3 tygodnie (cykl możemy powtórzyć 3-krotnie). – II Tymianek 50 g. Każdy z tych zestawów należy pić przez 21 dni. kukurydza. kasza gryczana. mniszek lekarski 30 g.in. ranne zmęczenie. Tymianek 100 g. liść porzeczki czarnej 30 g. krwawnik 10 g. Lit występuje m. nasiona lnu. owoc róży 21 g. chlebie razowym i owocach dzikiej róży. korzeń centurii 50 g. pocenie nocne. w wodzie mineralnej Zubera. płatki owsiane. owoc tarniny 30 g. zatrzymanie wzrostu. Niedobór litu u dzieci może doprowadzić do anomalii w rozwoju mózgu. kwiat gryki 20 g. nadwrażliwość na zmiany pogody itp. groch. u dorosłych – do poważnych zaburzeń psychicznych (stany maniakalno-depresyjne) oraz sprzyja powstawaniu nadciśnienia. orzechy. Wszystkie mieszanki podane wyżej pijemy pod postacią naparu (łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku) i pijemy 2 razy dziennie po jednej szklance – rano pomiędzy 6 a 9. sklerozy. kakao. liść borówki 20 g. Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru magnezu: – I Mniszek lekarski 50 g. 39 . Zestawy ziołowe na uzupełnienie niedoboru litu: – I.

Wystarczy zajrzeć do. ale także środek uodporniający na przeziębienia. ale czy współczesnego Polaka stać na luksus wyspania się. Jeśli codziennie wypijemy szklankę herbatki majerankowej lub kolendrowej. jesień i zima powinny minąć nam bez gryp i katarów. Podaję kilka różnych zestawów ziół. Jeśli ktoś nie lubi zapachu kolendry może dodać odrobinę tymianku lub kminku. Któraż gospodyni nie używa np. abyście Państwo mogli wybrać napar najbardziej Wam smakujący. Herbatkę z majeranku powinni pić wszyscy łatwo przeziębiający się w okresie od listopada do kwietnia codziennie. Przyrządzamy ją tak samo. Podobnie działanie ma herbatka z innej popularnej przyprawy – kolendry. a dodatkowo zjemy 2-3 korzenie pietruszki.. długich spacerów na świeżym powietrzu. gdy gotująca się woda uniesie majeranek do góry odstawiamy naczynie z ognia i przykrywamy. 20 g 40 . Znajdziemy tam wspaniałe. Po około 15 minutach napar jest gotowy. daje przyjemne uczucie ciepła. słoty i mrozy nie zmogą. Rozgrzewający napar z majeranku sporządzamy wsypując stołową łyżkę ziela na 2 szklanki wrzątku. Nie polecam natomiast w okresie jesienno-zimowym herbatki z mięty oraz z rumianku. kaszlących i chrypiących polecam mieszanki ziołowe. Napar z tego zioła rozgrzewa krew. właściwego. Zestaw I Kwiat lipy 20 g Kwiat bzu 15 g Kwiat róży 10 g Zestaw II Kwiat lipy 20 g Owoc róży 10 g Rozmaryn 15 g Kwiat bzu 10 g Kwiat stokrotki 15 g Zestaw III Majeranek 25 g Skrzyp 25 g Liść orzecha włos.. a także przynosi ulgę w bólach reumatycznych. majeranku? A tymczasem jest to nie tylko smakowita przyprawa. Wszystkie mają działanie napotne i przeciwkaszlowe. które pomogą im wyzdrowieć. jak napar z majeranku. ponieważ działa wychładzająco. Oczywiście człowieka silnego. bo naturalne lekarstwa. kuchni. dbającego o swoje zdrowie. Dla osób już zakatarzonych. regularnego odżywiania się czy unikania stresów? Jednak nawet w naszych zwariowanych warunkach i przy chronicznym braku czasu możemy wzmocnić swój organizm.Zioła i przeziębienia Proponuję Państwu kilka prostych przepisów na mieszanki ziołowe zalecane w okresie jesiennych słot i zimowych mrozów. Regularnie pite pozwalają pozbyć się nawet najbardziej uporczywego przeziębienia.

Na zakończenie oryginalny przepis z roku 1864 na chrypkę i ból gardła – szczególnie polecam nałogowym palaczom: Liść ślazu 20 g Kwiat malwy 20 g Rumianek 21 g Kwiat bzu 10 g Kwiat dziewanny 10 g Kwiat płucnicy 10 g Skórka pomarańczowa 10 g 2 łyżki stołowe tej mieszanki należy zalać wrzątkiem (1/2 l) i odstawić pod przykryciem na 15 – 20 min.Kwiat storczyka 10 g Kwiat lipy 20 g Zestaw IV Kwiat lipy 20 g Kwiat bzu 25 g Dziewanna 15 g Zestaw V Podbiał 10 g Ziele ślazu 15 g Koper 15 g Dziurawiec 10 g Szałwia 20 g Zestaw VI Podbiał 10 g Skrzyp 15 g Rumianek 30 g Kwiat lipy 20 g Rzepik 20 g Napar sporządza się bardzo prosto (tak samo dla wszystkich zestawów) – l łyżkę stołową ziół zalewamy l szklanką wrzątku i pozostawiamy pod przykryciem na 1520 min. 41 . osłodzony do smaku miodem. jeśli tym naparem będziemy też przynajmniej raz dziennie płukać gardło. między 7 a 9 oraz wieczorem. Pijemy filiżankę ciepłego naparu. Pijemy ciepły. 2 razy dziennie – rano. między 17 a 19. Zwłaszcza. Regularne picie przez 3 – 7 dni gwarantuje wyleczenie.

Na okres zimowy można przygoto- 42 . odstawiamy pod przykryciem na 15 min. włosy będą lśniące i puszyste. a nasze oczy nabiorą blasku. rabarbar. a potem przemywać twarz wieczorem – będzie aksamitna i długo młoda. odlewamy płyn. Należy jednak pomyśleć także o zimie i pielęgnacji urody w tym okresie. połączone w równych ilościach z lawendą i maliną będzie dobrym kosmetykiem dla każdej cery. krwawnik. Otóż w równych proporcjach po 10 g wysuszony świetlik łąkowy. dodatkowo można pić na noc napar herbaciany ze świetlika. rzepik i marzankę wonną zemleć na proszek i zażywać przez 6 tygodni. Łopian i babka lancetowata – utarty korzeń świeżego łopianu i sok z liści babki łączymy razem. Natomiast wysuszony w równych porcjach mieszamy z rumiankiem lub macierzanką. raz w tygodniu – regeneruje cerę i oczyszcza z zaskórniaków. kwiat nasturcji posiekany – l łyżka. dodajemy odrobinę oliwki z oliwek i nakładamy na umytą twarz traktując zioła jako maseczkę. Wiosną zbieramy pokrzywę. Jeśli mamy możliwość zrobienia naparu ze świeżego zioła. Macierzanka – pięknie pachnące zioło. aby nasza cera nabrała przyciemnienia. które zastąpią nam później drogie i mało skuteczne kosmetyki. rozcieńczamy go – l łyżeczkę na 1/2 szklankę wody i myjemy twarz. Świetlik łąkowy – ziółko nie tylko na oczy. pączki wierzby białej. a cera będzie bez krost i wysypki. i pijemy 2 razy dziennie. zalać 1/2 l żytniówki i odstawić na słoneczne miejsce. powinniśmy przemywać nim twarz bardzo często przez cały okres zbioru ziół. 10 g rumianku. ale też na ładną cerę. macierzankę. przynajmniej przez 6 tygodni. nalewkę stosujemy przed następnym myciem przez 14 dni. przywraca cerze matowość. marzankę wonną. a po 12 dniach możemy używać. Możemy zrobić nalewkę – 50% alkoholem zalewamy w 1/2 l szkle zioła: 5 g krwawnika. jeśli chcemy. aby była aksamitna. 2 razy dziennie jedną łyżeczkę z miodem akacjowym. aż do wykorzystania.Zioła w kosmetyce Zwykle wiosną i latem większość pań znajduje trochę czasu dla siebie. 5 g macierzanki. Krwawnik – świeże zioła tej cudownej roślinki posiekać drobno i zalać czystą wodą na kilka godzin. dziewannę. Pokrzywa – przede wszystkim przeciw wypadaniu włosów: 100 g posiekanych świeżych liści zalewamy 1/2 l gorącej wody. łopian wielki. i dodajemy do kąpieli (nie należy w tym dniu opalać się – grozi uczulenie). robimy napar ziołowy z l łyżeczki na l szklankę wody i przez okres zimowy myjemy wieczorem twarz – bardzo długo zachowamy młodość. świetlik łąkowy. babkę lancetowatą. W sezonie letnim należy przygotować preparaty ziołowe. które powinny być świeże i odstawiamy w ciemne miejsce na 21 dni. korzeń tataraku świeżego – l łyżka. Możemy też robić kąpiel l raz w tygodniu: gotujemy 300 g zioła w 5 l wody przez około 20 min. Otóż chcę paniom zaproponować pachnące zioła do zmywania twarzy i ciała. każdego wieczoru wcierając w skórę. Na okres zimowy przygotowujemy nalewkę: świeże usiekane liście pokrzywy – l łyżka. Marzanka wonna – 10 g zioła wsypujemy do 100 ml gotującej wody. Napar z marzanki pijemy w okresie jesienno-zimowym. a nasza cera zimą będzie delikatna i bez zanieczyszczeń. po ostygnięciu dodajemy 4 łyżki octu i płuczemy włosy po umyciu.

Rabarbar (rzewień) – paniom do farbowania włosów na blond kolor: należy 300 g świeżego kłącza gotować w 3/4 l wina białego wytrawnego. Wysuszoną sproszkowaną korą możemy przesypywać krwawiące rany – proszek działa bakteriobójczo i oczyszczające. gdy Księżyca ubywało. 43 . że choroba ustąpi po 8 dniach. Gotujemy tak długo. Do czego służy? – otóż przede wszystkim do zmywania twarzy i całego ciała przy wykwitach skórnych. następnie zagotować w mleku i przemywać skórę z bardzo trudnymi opryszczkami – oczywiście łączymy zioła w równych ilościach i gotujemy krótko w l szklance mleka. przy otwartych porach i wypryskach. może być stosowany zewnętrznie przy pielęgnowaniu bardzo tłustej cery. suszymy w cienistym dobrze ogrzanym miejscu. Możemy do niej dodać kwiat i puch z ostu wysokiego lub dziewanny. robimy ciepły 30-minutowy okład na włosy. przy bardzo uporczywym łupieżu nawet przez kilka tygodni. Osiem kulek spłonęło bardzo jasnym płomieniem i zielarka powiedziała. następnie zapaliła święconą świecę. aż wyparuje połowa płynu. wilgotne włosy i pozostawiamy do wyschnięcia. Topola – pączki topoli 100 g zalewamy oliwą z oliwek 1/2 1 i wystawiamy na słońce na 2 tygodnie. następnie myjemy je dwukrotnie delikatnym szamponem. Zielarka z lubelskiego kazała przyjść chorej w dniu. zrobiła 12 kulek z włókna konopi i odmawiając półszeptem modlitwę spalała nad chorą kolejno każdą z nich. 20 minut w 1 l wody i dodawać do kąpieli. ponieważ ma tendencję do ciemnienia i traci na wartości. potem dokładnie włosy zmywamy. Wierzba biała – wywar z kory zawiera garbniki. Byłam kiedyś świadkiem spalenia róży. szczególnie u młodzieży: 100 g kory świeżej lub wysuszonej gotować ok.wać nalewkę alkoholową do przemywania twarzy: świeże zioła w równych ilościach zalewamy 30% alkoholem – szczególnie polecana młodym z trądzikiem. w którym płuczemy głowę po umyciu: 100 g kory i 100 g korzenia łopianu gotujemy w 1 l wody i ciepłym wywarem spłukujemy włosy. Dziewanna – zrywamy ją tylko w słoneczne dni. następnie pozostałą ilość ciepłej masy nakładamy na umyte. Przy wypadaniu włosów robimy wywar. Na chore miejsce położyła czerwone płótno. że istotnie ósmego dnia pani wyzdrowiała. przez 3 miesiące. Okazało się. Przed umyciem głowy. Tym sposobem możemy też wyleczyć różę na skórze. Okłady stosujemy przy łysieniu u kobiet – co tydzień.

Odchudzanie ziołami Odchudzanie to jednak bardzo poważna sprawa. nam może zaszkodzić! Odchudzać można się ziołami. które w ciągu 12 tygodni pozwolą uzyskać dobrą sylwetkę. towarzyszących otyłości. co się zjadło. słodycze. która komuś pomogła. A oto przepisy na zestawy ziół. Zanim zaczniemy się odchudzać. warto zrobić uczciwy test. nie można tego robić kierując się dietącud i tym. Cudowna mikstura. Z tego zestawu mogą skorzystać wszystkie panie. Zobaczycie Państwo. 10 kilogramów. Te produkty zatruwają organizm i tworzą złogi. Na otyłość pracujemy całe lata. Zestaw I liść poziomki 20 g bratki polne 15 g krwawnik 10 g kwiat tarniny 15 g tasznik 25 g lukrecja 15 g korzeń kopru włos. są skuteczniejsze niż leki chemiczne. Marzec jest najlepszym miesiącem na odchudzanie. ale dobry jest też kwiecień. a poza tym lepsze i tańsze niż preparaty sprowadzane z Zachodu. zawiesiste sosy. kawę. że stosowała ją koleżanka. ile to jest i stanie się jasne. więc nie możemy schudnąć w ciągu miesiąca np. Przez 12 – 14 dni trzeba notować wszystko. dlaczego tyjecie. Polecam wykluczyć z jadłospisu wieprzowinę. i przy okazji usuną wiele schorzeń. 20 g mniszek 15 g jałowiec 15 g Zestaw II kora kruszyny liść jeżyny korzeń lubczyku dziewanna kwiat głogu rumianek liść borówki jałowiec szałwia Zestaw III Rzepik Mniszek kwiat bzu skrzyp kwiat podróżnika 20 g 15 g 10 g 15 g 25 g 15 g 20 g 15 g 15 g 20 g 10 g 15 g 15 g 40 g 44 .

18. że po tym okresie będziemy szczupłe i zdrowe. 7. też przez 21 dni. rano na czczo o godz. po 10 – 15 minutach przecedzić napar i pić dwa razy dziennie po jednej szklance.liść poziomki 10 g krwawnik 10 g Zestaw IV liść jeżyny 20 g kwiat lipy 10 g liść pokrzywy 15 g rumianek 15 g kolendra 40 g ogórecznik 10 g macierzanka 10 g Trzeba sporządzić cztery zestawy ziół. Jedną łyżkę stołową zalać szklanką wrzącej wody. 45 . Zapewniam. największy spadek wagi nastąpi dopiero po 20 dniach. Uwaga: nie zrażajmy się na początku. Po tym okresie przyrządzamy zestaw II. bowiem taka kuracja jest zgodna z naturą.00 przez 21 dni. Zestaw I pijemy na oczyszczenie krwi.00 i wieczorem o godz. a potem IV. I kolejno przez 21 dni zestaw III. pijemy w podobny sposób.

by w pełni pokryć zapotrzebowanie organizmu na zawarte w nim składniki. Podstawą prawidłowego funkcjonowania organizmu jest utrzymanie właściwego poziomu mikroelementów. co prowadzi do niedowładów mięśni. Na przykład zbyt mała ilość żelaza powoduje skłonność do takich dolegliwości jak bóle głowy. rozdwajanie się paznokci. grzyby. soczewicę. Zamiast tego wprowadzamy do naszego jadłospisu bogate w białko pokarmy roślinne – kasze. orzeszki bukowe. anemia. cynku. możemy przygotować pełnowartościowe. miażdżycę. otrębami. a brak cynku – do powstania takich schorzeń jak kurza ślepota. stany zapalne i owrzodzenia skóry. (O właśnie! Mało kto wie. Choćby ta najprostsza – że chcę spróbować. kukurydzę. czyli pierwiastków występujących w organizmie w ilościach śladowych: żelaza. zup gotowanych na kościach i tłuszczów zwierzęcych. Potem rezygnujemy zjedzenia innych rodzajów mięsa i wędlin. groch. uważaną za jedną z najzdrowszych na świecie. 20 g głogu i 50 g pokrzywy. arytmię serca. 50 g wilżyny ciernistej. mdłości. natką pietruszki. pamiętajmy. Niedobór ich przyczynia się do powstania poważnych schorzeń. Pierwiastka tego dostarczymy organizmowi jedząc bogate weń: soję. smaczne a przede wszystkim zdrowe posiłki. miedzi. które są bogatym źródłem żelaza.10 g poziewnika. nocne pocenie się.) Umiejętnie zestawiając te produkty z warzywami. wypadanie włosów. zmniejszenia aktywności fizycznej. soję. Weźmy na przykład kuchnię chińską. skłonności do zakrzepów.. szpinakiem. Eliminując z naszej diety mięso i wątrobę wołową. wzmaga reakcje alergiczne. potasu. 20 g dziewanny i 50 g pokrzywy lub inny z mieszanki 50 g poziewnika. Pierwszy krok to eliminacja mięsa wieprzowego. magnezu. a marchewkę czy seler w paski cięte wzdłuż korzenia. reumatyzm. Niedobór magnezu powoduje zaburzenia funkcji mózgu. zaparcia. Przede wszystkim potrzebna jest motywacja. Poziom żelaza doskonale uzupełnia napar ziołowy (l łyżeczka ziół zalana szklanką wrzątku) z 20 g rumianku. fasolę. Warzywa tak przygotowane są zdrowsze i zachowują więcej wartości odżywczych.. jak należy ułożyć swoją dietę i jakimi innymi produktami można zastąpić mięso. by nie przecinać szlaku przepływu ich energii życiowej – cebulę nie w talarki a w podłużne wiórki. kaszę gryczaną. jak mogłoby się wydawać. Samo wykreślenie z jadłospisu mięsa i jego przetworów nie wystarczy! Trzeba jeszcze wiedzieć. Chcę przy tej okazji przypomnieć o konieczności odpowiedniego przygotowania warzyw. skórcze mięśni. że nasze prawdziwki czy chińskie grzybki o nazwie „mu” są doskonałą odtrutką na zgromadzone w organizmie szkodliwe toksyny z mięsa. że możemy zastąpić je równie bogatymi w żelazo: jarmużem. groch. Potas znajdziemy w większości owo- 46 .Wegetarianizm a zioła Przejście na dietę wegetariańską nie jest wcale tak proste. orzechami. Warzywa kraje się w taki sposób. selenu itd. Ale to nie wszystko. owocami i ziołami. Nie jest to podyktowane wcale względami estetycznymi. Przestawienie się na dietę wegetariańską nie może być szokiem dla organizmu! Proces ten powinniśmy przeprowadzać stopniowo. fasolę. Niedobór potasu z kolei powoduje zachwianie równowagi kwasowo-zasadowej. zawroty głowy. niedokrwistość.

dokładnie zmielonych i ukręconych z miodem akacjowym lub wrzosowym w proporcji: l łyżeczka ziół na l łyżeczkę miodu. czosnku. 50 g gałki muszkatołowej i 50 g pyłku pszczelego. 20 g krwawnika. tyle bowiem czasu potrzebuje organizm człowieka na pełne oczyszczenie się z toksyn wprowadzonych doń przez spożywanie mięsa. cebuli. Całkowity efekt przychodzi dopiero po około trzech latach. orzechach.ców. 50 g ziela macierzanki. a cynk w nasionach dyni i słonecznika. 50 g macierzanki i 20 g pieprzu białego. 50 g korzenia lubczyku. 7 g bukwicy. otrębach i kiełkach pszennych. Bierzemy: 150 g majeranku. Nawet zwykła kromka ciemnego pieczywa posmarowana masłem roślinnym wymieszanym z tą przyprawą smakuje wybornie. ale nie tylko. poleciłabym wzmacniającą mieszankę z 50 g ziela lebiodki. by uzupełnić ewentualne niedobory żelaza. 100 g kolendry. grzybach czy mące razowej. 50 g kminku. Doskonałym dodatkiem do dań. fasoli. 50 g rzepiku. aktywniejsi. grochu. Przechodzącym na dietę wegetariańską. Przyjmujemy ją codziennie rano i wieczorem po łyżeczce. jest przyprawa skomponowana tak. spokojniejsi. mielemy i dodajemy praktycznie do wszystkich potraw: zup czy drugich dań. Wszystkie składniki mieszamy. 47 . cynku i potasu. zwłaszcza przy przechodzeniu na dietę wegetariańską. 20 g bukwicy. Pierwsze efekty przestawienia się na dietę wegetariańską odczuwamy już po stosunkowo niedługim czasie – czujemy się lżejsi. magnezu.

Rośliny lecznicze 48 .

wyciskając sok z świeżych płatków i zalać również alkoholem. opatrunki zmieniać każdego dnia. Zaflegmienie żołądka i płuc Rano i wieczorem 4 krople arniki połączyć z 6 łyżkami stołowymi wody sterylnej i zażywać przed śniadaniem i po kolacji przez 14 dni. Wystawiamy na słońce na 14 dni w zielonym szkle. liście oczywiście zbieramy w czasie kwitnienia arniki. Nalewka na stłuczenia i oparzenie skóry Świeże kwiaty 100 g zalać alkoholem 90% 1/2 l w zielonym szkle i postawić w ciemne. kurację można prowadzić przez 21 dni. kupalnik. choroba ustępuje bardzo szybko. natomiast ból otwartej rany ustępuje natychmiast i szybko się goi. liszaje. rozpuszcza toksyny. arnicynę. potem wcierać w chore miejsce po kąpieli. choroby płuc. można zrobić nalewkę z arniki. tarninę. w październiku. a po opatrunku nasączyć ranę czystą nalewką arnikową. oczyszcza krew – działa na układ limfatyczny i naczyniowy. W tym celu trzeba 10 – 15 kropli rozcieńczyć w 1/2 szklanki wody ciepłej i zrobić okład z szarego płótna. tranek angielski Naszą arniką opiekuje się szczodry Jowisz – planeta szczęścia. chłodne miejsce na 14 dni – po tym okresie odfiltrować płyn i robić okłady na chore miejsca. sole wapienne i białko. na 24 godziny. żywicę. wybroczyny podskórne. po 14 dniach filtrujemy przez płótno szare i stosujemy do leczenia nawet całego ciała po kąpieli. ciężkie stany gorączkowe. przewodu pokarmowego. krzemowy. pomocnik górski. stłuczenie. którą można użyć po 3 dniach. pozostawić w ciemnym miejscu na 21 dni. procesy gnilne ciała. gdy zachoruje. Rany otwarte Ranę przemyję głęboko rozcieńczoną arnika 1/1 następnie zrobić jałowy opatrunek z płótna szarego. my jednak wykorzystujemy całą roślinkę – korzenie i kwiatostany. kwas garbnikowy. co kilka godzin.Zioła Arnika. zawsze na noc przynajmniej 2 x tygodniowo. Gościec stawowy Całą roślinę wysuszyć i sproszkować dokładnie – 100 g dodać 1/2 1 alkoholu 90%. Arnika zawiera olejki lotne. kwitnie w czerwcu i lipcu. Brodawki. natomiast zbiór kłączy z korzeniami odbywa się jesienią. wypryski skórne Świeżą arnikę całą 100 g ugniatamy mocno łącznie z korzeniem i zalewamy oliwką z oliwek 1 l. wzmacnia chorego. Wrzody żołądka Na szklankę sterylnej wody dodać 30 – 60 kropli nalewki i wypić w ciągu całego dnia. wosk. porażenie mięśni. 49 . dlatego jest to kwiat-zioło o bardzo wszechstronnym działaniu dla człowieka. Poza tym odradza życie w porażonych nerkach. dlatego cała roślina ma zastosowanie w lecznictwie. epilepsję i ciężkie migreny. oczyszcza krew.

Babkę można zbierać od kwietnia. Uwaga! Sok musi być świeży.100 g świeżych liści babki siekamy i zalewamy 100 ml źródlanej wody (może być mineralna) i 100 g spirytusu. Po schłodzeniu i przecedzeniu zlewamy do szklanego naczynia. że babka leczy wszelkie zranienia. Babka lancetowata Ta niepozorna roślina jest bardzo pospolita. nadając temu ziołu wielką moc uzdrawiającą. działa przy tym osłaniające na żołądek. rano pomiędzy 6 a 7. na łupież. ale także same. odstawiamy na 15 minut pod przykryciem. nawet na jałowej glebie. wieczorem 17 a 18. np. zwilżają je śliną i przyklejają na ranę. prawie odruchowo szukają liści babki. soli alkalicznych. zawsze po deszczu. w południe 14 a 15. w zależności od poprawy samopoczucia do 6 tygodni. Otrzymany w ten sposób wyciąg wodny jest bardzo dobry do płukania gardła i. sporządzonym wg wyżej podanego przepisu. Chore nerki – czubatą łyżkę suszonych liści babki zalewamy szklanką wrzątku. sok przecedzamy przez lniane płótno. 20 g pokrzywy. Jeżeli mamy kłopoty z łupieżem. że nawet małe dzieci skaleczywszy się. bo mieszanka jest bardzo gorzka) popijając wodą przez 21 dni. które mają silne działanie nie tylko w połączeniu z innymi. pijemy 2 razy dziennie po 2 łyżki soku przez 21 dni. Babką opiekuje się Wenus.Zmęczone gardło – chrypka Napar z płatków arniki l łyżka zioła na l szklankę wody. 50 . Ten w zasadzie pospolity chwast stosowano z dobrym skutkiem przy leczeniu nieżytu żołądka. odstawiamy na kilka godzin. Najpopularniejsze chyba jej zastosowanie to okłady z liści na rany i chore miejsca na skórze. Przy chorobach płuc – liście babki przepuszczamy przez maszynkę do mięsa. W Polsce występują trzy gatunki tej rośliny – babka szerokolistna. mała i duża oraz babka wąskolistna. jest tak powszechna. W naszej medycynie ludowej babkę stosowano od wieków przy leczeniu różnych chorób. pijemy szklankę naparu 2 razy dziennie przez 14 dni. Babka zawiera dużo kwasu garbnikowego. przykrywamy na kwadrans i płuczemy co 3 godz. biegunkach u dzieci. Organizm osłabiony długą chorobą – ok.. dodajemy l szklankę miodu i gotujemy tak długo aż syrop będzie gęsty. gardło przez 7 dni. otrzymany sok przecedzamy przez lniane płótno. rośnie w rowach i na łąkach. l kg świeżych liści babki przekręcamy przez maszynkę do mięsa. w chorobach jelit. niektóre z nich są bardzo stare. Należy bowiem babka do ziółek. 50 g szałwi. Ta wiedza. Przy dolegliwościach śledziony – 100 g babki wąskolistnej. Poza tym leczono babką choroby dróg oddechowych. Przy zapaleniu gardła – ok. następnie przecedzamy. Zioła (suszone) zetrzeć na proszek i zażywać 3 razy dziennie malutką łyżeczkę (najlepiej w opłatku. Jest bogata w olejki eteryczne i osłaniający śluz. która jest najskuteczniejsza w działaniu. Oto kilka przepisów przeciw różnym dolegliwościom. pomocnych w leczeniu wielu chorób. następnie zagotowujemy. Ma on także właściwości oczyszczające krew oraz regulujące przemianę materii. wówczas po umyciu włosów należy dokładnie spłukać głowę wyciągiem wodnym z liści babki. Zażywamy dziennie l łyżeczkę.. katar pęcherza. astmę i bronchit Wywar z liści stosowano jako lek na wątrobę. aż do późnej jesieni. siarki oraz niewielkie ilości soli kuchennej. a w jej liściach jest dużo ciałek białkowatych.

który jest po prostu odrobinę chory. trądziku: Babka wąskolistna 50 g Krwawnik 15 g Jałowiec 15 g Pokrzywa 20 g Dziurawiec 10 g Szałwia 15 g Skrzyp 20 g Zioła dokładnie wymieszać. Dzięki temu dzieci nie przeziębiały się zimą biegając w parkach i bawiąc się na lodowiskach. astma.Przy chorobach skóry wysypce. W czasie moich nocnych rozmów radiowych bardzo często polecałam i prosiłam radiosłuchaczy. choroby mózgu. Aby sobie pomóc. w każdym państwowym przedszkolu raz dziennie podawano dzieciom herbatę majerankową z odrobiną miodu. aby pasożyty i wszy nie nękały drobiu i nie powodowały chorób. W swojej rozprawie o ziołach słynna Anna Potocka pisała tak: „Macierzanka wyborna jest na kaszel. następnie zrobić przerwę 9-dniową i kurację powtórzyć. Współczesne badania wykazały. wątroby. a także kobietom-położnicom. aż do ustąpienia schorzenia.” Natomiast mocna herbata z macierzanki działa skutecznie w ostrym zatruciu alkoholowym. Szkoda bardzo. gdy trapi nas bezsenność. że majerankowi przypisywano cudowne lecznicze właściwości na wiele schorzeń – ból zębów. a zatem służy całemu organizmowi. Ceniono majeranek również w Rzymie i Grecji jako przyprawę kuchenną. Dzieci bardzo chętnie wypiją herbatę majerankową. W starych księgach zielarskich polecano majeranek szczególnie dzieciom i osobom starszym. ropniach. 20 g kwiatu głogu i 80 g liści melisy. byłoby mniej dzieci leczonych antybiotykami. a potem będąc dorosłymi wprowadzą ten zwyczaj w nowo-założonych rodzinach. żołądka. aby od września do końca marca wypijali szklankę herbaty majerankowej przed snem. Bardzo pożyteczne są ką51 . przecedzić i pić ciepły wywar 2 razy dziennie 1 szklankę rano pomiędzy 6 a 9. bo one właśnie miały problemy z wątrobą. mają wówczas problem z żołądkiem. koklusz i nerwicę. Możemy wypić na noc l szklankę herbatki ze 100 g macierzanki. a to dlatego. Taką herbatkę możemy pić przez 28 dni. że rozgrzewa krew w całym organizmie i był stosowany w starożytnym Egipcie – jako zioło święte. zmieszaną w równych ilościach z podbiałem. a tym samym i krew działając kojąco i regenerująco na cały organizm. Zewnętrznie macierzanka godna jest polecenia do mycia głowy wzmacnia cebulki włosów. usuwa bóle głowy i wraca jasność umysłu. Majeranek Majeranek jest od pradawna ziołem jesieni. wieczorem pomiędzy 17 a 18. l łyżkę stołową gotować w 1/2 1 wody przez 5 minut. proszę pić herbatę przynajmniej sześć tygodni. że dzisiaj takich praktyk zaniechano. Wówczas wróci sen i spokój. usuwa łupież i daje włosom ładny połysk. szczególnie w dniach miesiączkowania. a wyzdrowieje. był czas w dziejach ziemskich. choroby nerek. w późniejszych stuleciach nauka bardziej skorygowała lecznicze właściwości majeranku i ograniczyła zastosowanie majeranku jako zioła wspomagającego w chorobach żołądka i wątroby. Polecam taką herbatę wszystkim. którzy mają zimne ręce i stopy. W Polsce przed wojną. Znikną bóle głowy i bóle reumatyczne. Taka herbata rozgrzewa wątrobę. zniknie bezsenność u osób starszych. że majeranek jest doskonałym ziołem trawiennym. Do dzisiaj na wsi gospodynie podkładają macierzankę do gniazd ptactwa. astmę. bluszczykiem kurdybankiem poleca się jako herbatę przez dłuższy pić choremu rano i wieczorem szklankę naparu. serca.

a mając na uwadze. W tym celu trzeba 300 g zioła krótko zagotować w 3 litrach wody rano i zostawić pod przykryciem do wieczora. rano przed śniadaniem wieczorem po kolacji przez 14 dni w chorobach żołądka i przemęczonej wątrobie. Możemy również ukręcić masło tylko z samym majerankiem lub kminkiem. Te trzy zioła w prop. Trzeba ściąć zioło w lipcu lub wrześniu. biorąc 500 g lub 50 g świeżego zioła wsypujemy do zielonego szkła i zalewamy olejem z oliwek tłoczonym na zimno lub olejem arachidowym. Avicena twierdził także. natomiast chorym na żółtaczkę i zapalenie woreczka żółciowego picie miętowej herbaty. Olejem majerankowym wycieramy dzieciom bardzo słabym całe ciało po kąpieli. Poza tym majeranek znosi nadmierną fermentację jelit zarówno u dzieci. Poza tym likwiduje stany zapalne narządów wewnętrznych. Polecam szczególnie paniom w okresie menopauzy. dodać odrobinę miodu akacjowego przed wypiciem. Na zakończenie chciałbym podać przepisy. 1:1:1 -rano zmielić. działa kojąco na cały organizm. Nasze panie stosują w kuchni zwykły ocet. można też zalać olejem z nasion winogron i wystawiamy na słoneczne okno na 28 dni. Osobom cierpiącym na bóle uszu i migreny radził stosowanie kropli miętowych. które proszę na zawsze zostawić w kuchni i nie tylko. można dodać odrobinę soli i będzie to doskonała mikstura dla wątroby. jak i u dorosłych i powinien być w kuchni na pierwszym miejscu z kminkiem i czarnuszką. aby nie jełczały. że codzienne picie takiej herbaty znakomicie zabezpiecza przed zajściem w niepożądaną cią52 . wówczas radzę podawać. aby każdy z nas sam sporządził olej majerankowy. wzmacnia pamięć i koi nerwy po zajęciach szkolnych. 500 g zioła + 2. a będziecie miały nie trujący ocet. następnie filtrujemy przez płótno szare i trzymamy w ciemnym miejscu. dodać łyżkę miodu i zażywać 2 x dziennie. dzieciom.5 l oliwki 50 g zioła + 250 g oliwki.piele w bezsenności w wywarze majerankowym wieczorem. łokci i kolan olejem majerankowym. trzeba do 1/2 l wrzącej wody wsypać czubatą łyżkę majeranku i przykryć na kwadrans. że ojczyzną majeranku są stare Indie proponuję. Na wsi do dziś stosuje się majeranek do smalcu. Nasze babcie i mamy dodawały zawsze do tłuszczów. Po kąpieli osobom z bólami reumatycznymi polecam nacieranie kręgosłupa. Osobom bardzo osłabionym polecam miód połączony z majerankiem świeżym. aby przed godz. Aby zrobić herbatę majerankową. ma ogromne znaczenie w dietetyce. bardzo proszę do octu wsypać kilka łyżek świeżego lub wysuszonego otartego majeranku na 7 – 8 dni. Już w starożytności znakomity lekarz arabski Avicena zalecał miętowe kuracje na rozmaite dolegliwości. aby był długo świeży i pachnący. Z majeranku produkuje się nalewki i likiery wysoko cenione za walory smakowe. można ścinać w tym okresie kilkakrotnie i dokładnie zważyć. Mięta pieprzowa Mięta pieprzowa ma szerokie zastosowanie w ziołolecznictwie. która ma trwać do 20 minut. 2000 dodać wyciąg majerankowy do kąpieli. podawać do śniadania do kanapek i sałatek a długo zachowamy jasność umysłu. Problemy układu trawiennego: Majeranek 150 g Kminek 100 g Macierzanka 50 g Bazylia 50 g Pieprz biały 20 g Zioła zemleć i codziennie w okresie jesienno-zimowym zażywać rano i wieczorem do potraw. jeśli już musicie octu używać. Posiekać szczyptę świeżego zioła. Do kostki masła dodajemy czubatą łyżkę ziół i dokładnie ukręcamy.

wieczorem o 19. jest błędne. Osobom bardzo przemęczonym radziłabym kąpiele w wodzie z dodatkiem mieszanki ziołowej: Mięta pieprzowa 50 g Macierzanka 10 g Rumianek 15 g 53 . Miętę stosuje się obecnie powszechnie w medycynie. że jest to wspaniały lek na wszelkie dolegliwości dla każdego. które trapią dolegliwości układu trawiennego. następnie przecedzić i zażywać w razie potrzeby 2 razy dziennie po 50 g. przynosi też ulgę przy kolkach niewiadomego pochodzenia. kosmetyce i kuchni. odstawiamy na 15 minut pod przykryciem. Filiżanka miętowej (gorącej) herbaty znakomicie uśmierza ból żołądka. Miętę doradzałabym osobom (zwłaszcza spod znaku Ryb). ciepły napar pijemy rano. W przydomowych ogródkach naszych prababek ziele to rosło obok czarnej malwy. a kłopoty się skończą. podrażnionych jelit. Ale mniemanie. Przy osłabieniu żołądka proponuję stosowanie jednej z trzech mieszanek ziołowych: Zestaw I Jałowiec 10 g Melisa 10 g Kolendra 10 g Mięta pieprzowa 30 g Wrzos 20 g Zestaw II Mięta pieprzowa 20 g Chmiel 10 g Kolendra 10 g Zestaw III Mięta pieprzowa 20 g Rumianek 10 g Koper włoski 15 g Tymianek 10 g Skórka pomarańczowa 15 g Jedną łyżeczkę mieszanki zalewamy szklanką wrzątku. co miało zapewnić szybką rekonwalescencję. zalać l litrem wódki (45%). Radził też spożywanie 2 razy dziennie l łyżeczki sproszkowanej mięty osobom po ciężkich chorobach. Pachnące ziele mięty pomoże pozbyć się przykrego oddechu – wystarczy do szklanki herbaty miętowej dodać łyżeczkę czerwonego wytrawnego wina i pić ten napój przez 21 dni. którą należy używać w przypadku niestrawności lub występowania odruchów wymiotnych: Liść mięty pieprzowej 25 g Liść malwy 10 g Liść krwawnika 20 g Kwiat lubczyku 10 g Macierzanka 20 g Zioła starannie wymieszać. Podaję przepis na miętową nalewkę. Zalecał on picie miętowej herbaty przed snem dla uspokojenia nerwów i w przypadku bólu serca. w starożytności hodowano ją powszechnie w Grecji i krajach arabskich. Współczesna nauka w pełni potwierdza cudowne właściwości tego pachnącego ziółka. W Polsce mięta pieprzowa znana jest od wieków. Lecznicze właściwości mięty znane były nie tylko lekarzom. odstawić w ciemnym szkle na 9 dni.żę. przez 7 dni. pomiędzy 7 a 9. W późniejszych czasach wielkim propagatorem dobroczynnego działania mięty na zdrowie był ksiądz Kneipp. a nawet dorzuca nowe zastosowania.

wielocukry (pektyna i inulina). drodzy Czytelnicy – mięta jako roślina wieloletnia może być hodowana w domu w doniczkach. Z jej środka wyrastają puste wewnątrz łodygi kwiatostanowe. Odwar z ziela lub samych tylko korzeni to doskonały środek żółciopędny. jeszcze nie rozwinięte pąki kwiatowe. dzięki którym mogą się rozsiewać przy pomocy wiatru na wielkich obszarach. nieco witaminy E oraz sole mineralne (żelazo. Najwięcej substancji biologicznie aktywnych znaleźć można w korzeniach. że nie tylko usunie ona uczucie zmęczenia. pędach. a znakomicie przyrządzane przez niektóre wiejskie gospodynie. Stosuje się go w schorzeniach nerek. pęcherza i moczowodów. Po przekwitnięciu wiążą się w owoce typu niełupki. szczególnie cenioną przez Francuzów. że mięta jest znakomitym dodatkiem do wielu potraw. Mniszek lekarski Pospolicie zwany dmuchawcem lub mleczem (chociaż mlecz to zupełnie inna roślina). żywice. W zielarstwie wykorzystuje się: korzenie. 20 minut na bardzo wolnym ogniu. parzyć pod przykryciem 15 – 20 minut. liście i kwiatostany mniszka. Prócz liści wykorzystuje się w kuchni również młode. pierogi z kaszą gryczaną lub jaglaną doprawione miętą. kwasy organiczne. Taką aromatyczną kąpiel możemy stosować 2 razy tygodniowo. które zawierają: trójterpeny. witaminę C. u których szczytu pojawiają się pojedyncze koszyczki kwiatowe. Korzenie wreszcie. Natomiast przy migrenach.Szyszki chmielu 20 g Ziarna jałowca 20 g Zioła starannie wymieszać. zwieńczone puszystymi „spadochronami”. Liście mniszka są odziomkowe. prowitaminę A. Jest to danie smaczne i bardzo zdrowe. gorycze (najcenniejszą jest laktukopiryna). Polecam także mało znane mieszczuchom. następnie przecedzić i dodać do kąpieli. Paniom pragnę przypomnieć. W liściach. W chorobach naczyniowych. pić 3 razy dziennie po 1/4 szklanki). jest bardzo pospolitą byliną należącą do rodziny złożonych (Compositae). Układają się w rozetkę. zalecane jest picie naparu przygotowanego z wysuszonych koszyczków kwiatowych (l łyżeczka suszu na szklankę wody. Niektóre z nich oprócz wartości smakowych mają także własności lecznicze. jedną garść mieszanki wrzucić do 2 l wody i gotować ok. gotować pod przykryciem 2 – 3 minuty) 2 – 3 razy dziennie po 1/2 szklanki. Na Zachodzie roślina występuje nie tylko na stanowiskach naturalnych. Działa też lekko moczopędne i przeciwzapalnie w obrębie dróg moczowych. 54 . olej tłusty. fosfor i wapń). W naturze osiąga od 5 do 50 cm wysokości. z kształtu podługowatolancetowate i brzegiem wcinane. ususzone i upalone. Skąd wziąć o każdej porze roku świeżą miętę? Otóż. a dokładniej żylakach nóg i odbytu. lecz bywa także uprawiana na sałatę. np. ale poprawi nam humor i uwaga! cerę. korzeniach i kwiatach występuje biały mleczny sok o gorzkim smaku. dodatkowo łagodzący bóle wątrobowe. bólach głowy ulgę przynosi przykładanie na skronie świeżo utartych liści mięty. czyli praktycznie całą roślinę. garbniki. które po umarynowaniu zastępują kapary. Winno się go pić (l łyżeczka suszu na szklankę wody. Mniszek lekarski można z powodzeniem stosować w rozlicznych dolegliwościach. ziele. pierogi serowe z dodatkiem odrobiny mięty polanej miodem leczą dolegliwości żołądkowe. mogą stanowić marną namiastkę kawy. Odwar z korzeni mniszka ułatwia ponadto procesy trawienia i przeciwdziała zaparciom. a gwarantuję. fitosterole. złożone z ogromnej liczby kwiatów języczkowych.

można stosować w bardzo małych dawkach wewnętrznie w celu pozbycia się tasiemca. Krosty.). Hildegarda powiadała. Znacznie skuteczniej w leczeniu nerwic działa świeży sok wyciśnięty z młodych liści i kwiatów. albo odwar z korzeni. Jana. a choroba zniknie. cukier. Paproć zawiera tłuszcze. żywicę. usmażone w miodzie (lub cukrze) kwiaty. należy latem z wysuszonych liści paproci przygotować materacyk. W noc św. Zażywa się ów specyfik 3 – 4 razy dziennie po łyżeczce do herbaty. olejki eteryczne. jak głosi legenda. sole mineralne oraz floroglucyntan – truciznę dla tasiemca. można zobaczyć kwiat paproci. Bardzo młode paprocie. Aby zrobić kąpiel. że paproci szczególnie bał się stary diabeł Boruta i dzięki temu w jej pobliżu można było spokojnie medytować. ischiasu. Młode rozrosty korzenia trzonu wykopujemy w lipcu. Należy wówczas zmieniać posłanie co trzeci dzień. Nie stosuje się ich jednak perse. Stare korzenie szybko kruszeją i są mało przydatne w ziołolecznictwie. Niegdyś św. Jednak niekiedy wyrasta do 2 m wysokości w starych. I jeszcze ciekawostka: sałata z młodziutkich listków mniszka uważana jest (głównie we Francji i Italii) za doskonały afrodyzjak.dla chorych na reumatyzm najlepsza jest świeżo zerwana. zerwane w lipcu. zmieszany w równych proporcjach z białym wytrawnym winem gronowym. W materacyku paprocie układać w jednym kierunku. wykorzystywanych do dziś w okultyzmie zielarskim w niektórych regionach Polski. owrzodzenia i trądzik młodzieńczy leczy się bądź stosując okłady z naparu ziela mniszka.. która usuwa bóle głowy i zębów. iż napary i odwary z mniszka wpływają na obniżenie poziomu cukru we krwi. przez 3 – 4 dni. W związku z tym paproć jest pomocna przy leczeniu reumatyzmu. Od czasu do czasu trzeba ten materacyk spuszyć. podagry. który gotuje się przez kilka minut w 4 – 5 litrach wody. cienistych borach. wyścielona pod prześcieradło.. przytępionego słuchu. z korzeniem cykorii podróżnika. Za niezły specyfik przeciwkaszlowy – szczególnie dla dzieci – uważa się świeże. sierpniu i listopadzie. wysypki. Paproć ma wiele właściwości i sił witalnych. jeśli tylko pozwoli na to nasz Anioł opiekun. przez dwa miesiące. kiedy nie możemy zrobić sobie posłania ze świeżo zerwanej paproci. Te ostatnie przygotowuje się z 2 – 3 garści suszu. Możemy też zrobić z paproci poduszeczkę. trzeba 55 . a później dolewa do wanny napełnionej wodą w 3/4. anginie i innych chorobach połączonych z kaszlem zalecany jest albo napar z kwiatów. Natomiast wywar sporządzony z l kg kłączy paproci zalanych 3 l wrzącej wody usuwa bóle podagryczne i wszelkiego rodzaju przykurcze. Paproć jest rośliną wieloletnią. 5 minut i podawać choremu rano l stołową łyżkę na czczo. Na okres zimowy. Należy l łyżkę liści paproci gotować w 1/2 l czerwonego wytrawnego wina przez ok. na którym można spać przez 9 miesięcy. Na koniec należy wspomnieć i o tym. W przeszłości takie poduszeczki i materacyki stosowane były do ochrony przed działaniem cieków wodnych. są zatem cennym środkiem pomocniczym w leczeniu cukrzycy. Rozmnaża się z zarodników na blaszkach dolnych liści. bądź – co jest skuteczniejsze – poprzez kąpiele. w naszym klimacie nie osiąga dużych wysokości. Znany i popularny niegdyś pastor Kunzle tak wypowiadał się o paproci: . Paproć Należy do bardzo tajemniczych i owianych legendą roślin leczniczych.Przy przeziębieniu. krochmal. takich jak w buszu australijskim. naowocnią fasoli itp. Spać głową na południe. grypie. Korzeń paproci noszony przy sobie chroni przed czarami i wpływami złych duchów. Napar z korzeni mniszka uważa się za słaby środek uspokajający. lecz zwykle w mieszankach z innymi ziołami (np.

zwłaszcza przy przedawkowaniu antybiotyków. że ziele to zawiera duże ilości wapnia.gotować korzeń paproci ok. wynikłej bardzo często z przeziębienia lub przewlekłej grypy. nie używając noża. Ponadto podbiał stosowany jest w poważnych zatruciach lekami. działa na skórę kojąco – okłady z podbiału są zalecane przy wysypce na tle alergicznym oraz antyseptycznie – można naparem z podbiału przemywać twarz ze zmianami trądzikowymi. Leczenie paprocią było bardzo rozpowszechnione w Polsce w latach międzywojennych. Od wieków medycy używali podbiału jako doskonałego lekarstwa na wiele chorób. Obecnie o cudownych właściwościach leczniczych tej rośliny niewiele się mówi. Głuchota powoli ustąpi. Syreniusz tak pisał: „Podbiał wszelkim przymiotom ognistym (wrzody. szczególnie przy skłonnościach do gruźlicy. Na jesień i zimę najlepiej przyrządzić nalewkę z liści młodych paproci. o którego znalezieniu każdy marzy od dzieciństwa. 20 minut. Szczególnie szybko ustępuje u dzieci w okresie dojrzewania. następnie ciepłym wywarem nacierać wieczorem przed snem całe ciało chorych na reumatyzm i gościec. Można także robić kąpiele całego ciała. aby nie niszczyć poletek paproci. stosować nasiona paproci zebrane w małe lniane woreczki. Pamiętajmy jednak. obwiązując je na noc. Bóle ustąpią bardzo szybko. Stare zielarki za pomocą świeżo utartych liści podbiału w księżycowe noce zamawiały „różę piekielną ”. Podbiał jest dobry na wszystko Podbiał. którymi okładamy małżowiny uszne. Następnie przecedzić i stosować do wcierania przy bólach reumatycznych i gośćcowych. Surowe liście przykładać należy do ran same lub utarte z miodem”. aby korzeń podbiału na ogień węglisty położył i dym przez lejek wdychał. W leczeniu postępującej głuchoty. 200 g świeżych liści zalać 1/2 l alkoholu i postawić w ciemnym miejscu na 9 dni. jeśli nie zmienią barwy na brązową. Gdy zaś kogo kaszel uporczywy męczył. Z kolei ksiądz Kneipp zalecał picie herbaty z podbiału na oczyszczenie płuc. a ulgę wielką poczuje. jak wielką moc ma ten niepozorny kwiatuszek – pierwszy zwiastun wiosny. a także wielce pomocnych w przywróceniu zdrowia człowiekowi choremu. Drodzy Państwo. zwany też „końskim kopytem” lub „kniatem”. nakazywano. dzieciom do 16 lat octowych nacierań nie zalecamy. zalecany jest zwłaszcza chorowitym Rybom. po który wystarczy sięgnąć będąc w lesie na spacerze. po ciepłej kąpieli. Kompresy takie robimy przez 6 tygodni. nie mówiąc o kwiecie. Podbiał leczy choroby układu oddechowego. Natomiast wysuszone kłącza paproci zachowują tylko wówczas swoje właściwości lecznicze. rany) bardzo jest użyteczny. on już wychyla się spod śniegu. zawsze wieczorem. Choremu z wysoką gorączką radził kłaść na piersi liście tego ziela. Sami więc widzicie. przez 7 – 12 – 14 dni. leczy wątrobę (szczególnie polecamy przy żółtaczce). Ledwo słońce przygrzeje. Tajemnica cudownych właściwości podbiału leży w tym. żelaza i siarki – podstawowych składników niezbędnych dla utrzymania dobrej kondycji człowieka zdrowego. wybiela cerę. W tym celu. działa napotnie. Dlatego chciałam przypomnieć o naturalnym leku. pobudza apetyt. Wówczas przyrządzamy wywar z 2 kg korzeni. by ra- 56 . ropienie. Stosować w leczeniu osób starszych. abyśmy mogli przyjść w to samo miejsce za rok i znowu zerwać świeżą paproć. oberwać liście z łodygi. Możemy również świeży korzeń paproci gotować w occie gronowym (250 g korzenia w 1/2 1 octu) ok. co miało gwarantować poprawę samopoczucia i spadek temperatury.10 minut i moczyć się przez 20 – 30 minut co drugi dzień wieczorem.

Ale ta najsilniejsza ze znanych trucizn jest dla człowieka dobroczynna – oczyszcza krew i przywraca zdrowie. aby wytworzył się spory bąbel. Zachęcam wszystkich do samodzielnego zbierania podbiału. Kurację należy stosować przez 21 dni. rano i wieczorem przez 6 tygodni.) polecał spożywanie sałatki z młodych pędów pokrzywy jako doskonałego leku wzmacniającego. sole mineralne.in. Już wielki Pliniusz (I wiek p. m. W rosyjskiej i niemieckiej tradycji ludowej powszechny jest zwyczaj gotowania pierwszych wiosennych pędów pokrzywy i przyrządzania w ten sam sposób co szpinak. Zawiera m. gdzie gleba jest gliniasta. Sok sporządzamy przekręcając dobrze umytą. witaminy C i K i bardzo dużo chlorofilu. karoteny. Wypijamy tak przygotowaną porcję w ciągu dnia. przede wszystkim oczyszcza krew z wszelkich trujących złogów. Dokładnie nie wiadomo. liście. Pokrzywa parzy i leczy Pokrzywa. że najbardziej aktywna leczniczo jest wówczas. można zbierać w maju. wszędzie tam. dlatego gdy dotkniemy jej. Następnie rozcieńczamy z przegotowaną wodą (lub źró57 . dobrze jest rozpocząć ją wraz z ubywaniem Księżyca. uważana powszechnie za uciążliwy chwast jest jednym z leczniczych ziół o najsilniejszym działaniu i niezwykle szerokim zastosowaniu. Radiesteci uważają. Oto przepis na jedną z nich. Zebrane zioło suszymy w cieniu. Liście i łodyga pokrzywy pokryte są parzącymi włoskami. gdy rośnie nad ciekami wodnymi. Jest to doskonały lek profilaktyczny.e. układając koszyczkami kwiatów na północ.n. od razu na ręce wyskakują bąble.tować schorowane dzieci i staruszków osłabionych zimowymi chłodami. odstawiamy pod przykryciem na 20 minut. które wyrastają po przekwitnięciu. wzmacniający nasze siły nadwątlone długą zimą. Ta ciężka i nieprzyjemna choroba szczególnie dokuczliwa jest na przedwiośniu. Jad zawarty we włoskach pokrzywy jest tak silny.in. doskonale też goją otarte stopy. świeżą pokrzywę przez maszynkę do mięsa (uwaga: pokrzywa musi być wilgotna) i odciskamy przez lnianą ściereczkę. z cholesterolu. Najczęściej można go spotkać nad brzegami rzek i strumieni. kiedy zaczęto używać pokrzywy jako lekarstwa. że wystarczy. a jej właściwości uzdrawiające zwiększają się. gdy połączyć ją z innymi ziołami. Natomiast świeże liście możemy używać jako okład na otwarte rany i wrzody (czyraki). Sam podbiał jest również doskonałym lekarstwem na wrzody żołądka – sproszkowane liście (mała łyżeczka) zalewamy wrzątkiem i pijemy napar 2 razy dziennie. aby do ludzkiej krwi dostała się jedna stopięćdziesięciotysięczna część jego kropli. w każdym razie w medycynie ludowej stosowana jest od tysięcy lat. doskonałą w przypadku astmy. kwas mrówkowy. wzmacniać nasze siły witalne. Podbiał 50 g Jałowiec 10 g Tatarak 30 g Bazylia 30 g Anyż 20 g Kolendra 20 g Macierzanka 20 g 2 łyżki mieszanki zalewamy 2 szklankami wrzątku. Podbiał stosowany jest także w wielu mieszankach ziołowych. Kwiaty podbiału zbiera się wczesną wiosną na przełomie marca i kwietnia. Sok z pokrzywy ma także szerokie zastosowanie. czerwcu i lipcu.

Jest to stary ludowy polski przepis. Pijemy ciepły napar 2 razy dziennie przez 21 dni. gdy zbieramy je wczesną wiosną i na jesieni – nawet w listopadzie. łodygę i korzenie) zalewamy spirytusem (w proporcji l do 3. Suszymy pokrzywę układając pędy koszyczkami na północ. Natomiast czyraki i różne narośla na skórze skutecznie usuwają okłady z nasion pokrzywy. Oczywiście rosnącej w „zdrowych” miejscach – daleko od szos i trujących wyziewów z fabryk. Natomiast przy zapaleniu gardła dobrze jest stosować płukania z czystego (nie rozcieńczonego) soku pokrzywowego kilka razy dziennie. Co jeszcze leczy pokrzywa? Na przykład usuwa bóle śledziony – jeśli posiekamy świeże liście pokrzywy. Pokrzywa od dawien dawna stosowana była także jako lek na wszelkie schorzenia dróg oddechowych. Przyjmujemy 2 razy dziennie l łyżeczkę rozcieńczonego soku wraz z l łyżką miodu przez 14 dni. Zwłaszcza. bowiem wówczas działanie pokrzywy jest najsilniejsze. Najsilniej działa pokrzywa zbierana w maju. co wzmacnia lecznicze siły tej rośliny. 1/3 szklanki posiekanej pokrzywy zalewamy l szklanką spirytusu) i wystawiamy w zielonym szkle na słońce na 14 dni. 20 minut na wolnym ogniu. l łyżeczka siemienia lnianego. Zalecam samodzielne zbieranie pokrzywy. Otrzymaną w ten sposób maścią smarujemy bolące miejsca. Nalewka z pokrzywy zapobiega wypadaniu włosów i likwiduje łupież nawet najbardziej uporczywy. ból zniknie bardzo szybko. jeśli choremu będziemy podawać dodatkowo herbatę z suszonych korzeni pokrzywy (l łyżkę sproszkowanych korzeni zalać l szklanką wrzątku i postawić do naciągnięcia – pić ciepły napar kilka razy dziennie). Taką kurację najlepiej przeprowadzać w maju. l łyżeczka ziela tasznika – 1 szklanka wrzątku – pić kilka razy dziennie. gotowanych na mleku (l łyżeczkę nasion gotować przez 10 minut w szklance mleka). Natomiast korzenie pokrzywy są najskuteczniejsze. Zupa z pokrzyw (przyrządzona tak jak zupa szczawiowa) z jajkiem na twardo podawana raz dziennie przez 2 tygodnie nie tylko pomaga przy oczyszczeniu zaflegmionych płuc. Otrzymaną nalewkę wcieramy w skórę głowy. 58 . można też wykorzystać do leczenia pokrzywy zbierane w ciągu lata. Oto przepis: 1/2 szklanki posiekanych liści pokrzywy. wymieszamy je z roztopionym woskiem i przyłożymy na śledzionę. Skoro już jesteśmy przy wzmacnianiu sił – w starożytności w tym celu pito dla wzmocnienia męskości miksturę przyrządzoną z nasion pokrzywy gotowanych w czerwonym winie z dodatkiem rodzynek. W polskiej medycynie ludowej pokrzywę stosuje się także przy astmie – posiekane młode pędy pokrzywy (garść) gotujemy w 1/2 1 czerwonego wina przez ok.100 ml soku i 200 ml wody).dlaną) w proporcji l do 2 (np. następnie odcedzamy przez lniane płótno i dodajemy dużą łyżkę miodu akacjowego. Maść z pokrzywy i jałowca jest bardzo skuteczna przy podagrze. np. Znana polska zielarka Anna Potocka zaleca palenie w fajce suszonych korzeni pokrzywy tym pacjentom. Natomiast słynny dr Syrenius przepisywał osobom chorym na zapalenie opłucnej herbatę pokrzywową – l łyżeczka suszonych liści pokrzywy. Przyrządzony w ten sposób napój podawany dzieciom znakomicie odrobacza. ale też jest skutecznym lekiem przeciwgruźliczym. Przyrządzamy ją w następujący sposób: posiekaną całą pokrzywę (liście. Przy zapaleniach i stanach zapalnych skóry dobrze jest przemywać chore miejsca płynem sporządzonym z l łyżeczki soku z pokrzywy i l łyżeczki wody. Sok z pokrzywy (rozcieńczony) używany kilka razy dziennie wraz z łyżką miodu doskonale działa przy zapaleniu płuc i opłucnej (patrz przepis na oczyszczenie krwi). 200 g masła owczego – wszystkie składniki mieszamy i rozgniatamy na jednolitą masę. 1/2 szklanki rozgniecionych jagód jałowca. u których istnieje zagrożenie chorobą płuc.

przecedzamy i dajemy dziecku do picia 2 razy dziennie po 3/4 szklanki. Od dawna piegowate dziewczęta przykładały na buzię rozgniecione jagody poziomki. fosforu i wapnia. którego planetą opiekuńczą jest także Wenus.. Jagody (poziomka owocuje w zasadzie od połowy czerwca. ale niekiedy i jesienią) suszymy w piecu piekarskim tak. W medycynie ludowej wywar z liści był stosowany przy biegunce krwawej u dorosłych i u dzieci. Kurację tę możemy stosować do 6 tygodni.Poziomka słodka Jak Wenus Słodką i pachnącą poziomką opiekuje się Wenus. które będziemy pić przy migrenie. które chciał pozbyć się. Uwaga! Chronić przed wilgocią. jak i liście można kupić w sklepach zielarskich. Podam Państwu kilka przepisów na mieszanki ziołowe z poziomką. usuwa niewielkie kamienie nerkowe oraz rozpuszcza złogi artretyczne i reumatyczne. i piegi znikały na kilka tygodni. a także kwas salicylowy. Zatem wszystkim. Suszymy je w cieniu. Świeże owoce regulują pracę jelit. że wysuszone owoce poziomki możemy zawsze łączyć z ziołami. Warto też wiedzieć.. Pragnę dodać. że zioło to ma właściwości rozpuszczające różne złogi powstające w organizmie. spożywane z mlekiem. Z kolei ksiądz Kneipp tak pisał o tym ziółku: „Młode listki zbierane w maju mogą doskonale zastąpić herbatę chińską. odstawiamy do naciągnięcia. natomiast wywar z korzeni oczyszcza krew. bólach stawowych. W ogóle poziomka to wspaniały lek dla osób cierpiących na artretyzm. żelaza i wapnia. Dzisiaj wybielające właściwości poziomki wykorzystywane są w przemyśle kosmetycznym do produkcji upiększających maseczek. Na przedwiośniu warto dzieciom o skłonnościach do krzywicy podawać bardzo zdrową. Ongiś sławny. Przechowujemy je również w szklanych naczyniach. listkom i kwiatom nadaje uzdrawiającą moc. w trakcie jej trwania należy kąpać dziecko 2 razy w tygodniu w mieszance ziołowej: 59 . Szczodra Wenus obdarza owoce poziomki wspaniałym smakiem. a zwłaszcza osobom urodzonym pod znakiem Byka. wypryskach skóry.. Kuracja poziomkowa stosowana odpowiednio długo. W maju zbieramy młode listki. ale zachęcałabym także do samodzielnego poszukiwania tego ziółka. artretyzmie i kamieniach wszelkich”. a całej krzewince. radził też spożywać owoce poziomki osobom. Owoce poziomki zawierają duże ilości cukru. Maj to najlepszy miesiąc na ziołowe żniwa.. aby nie przypalić. Ponadto działają nader skutecznie w chorobach wątroby. a przy tym smaczną herbatkę z następujących ziół: Liść poziomki 20 g Liść jeżyny 20 g Dziurawiec 15 g Macierzanka 50 g Bazylia 20 g Łyżeczkę ziół zalewamy szklanką wrzątku. Oczywiście suszoną poziomkę. Jagody służą ozdrowieńcom po ciężkich chorobach i w ogólnym osłabieniu. wyłącznie w bardzo słoneczne dni. lewulozy. zwłaszcza z dodatkiem marzanny wonnej. a potem przechowujemy w szklanych naczyniach. ponieważ alkalizuje ustrój i dzięki temu chory organizm lepiej przyswaja sole żelaza. kwiaty i pędy. której zarówno owoce. a dziś zapomniany Linneusz zalecał chorym na artretyzm i reumatyzm kurację poziomkową. kamienia nazębnego. Poziomka spożywana w dużych ilościach jest bardzo wartościowym lekiem w chorobach oskrzeli. także jej korzeniom. anemii i bezsenności. Dlatego herbatka poziomkowa jest bardzo pomocna w leczeniu przeziębień i grypy. zalecałabym w przypadku wyżej wymienionych chorób sięgnięcie po poziomkę.

Pomaga przy skurczach żołądka i wszelkiego rodzaju wzdęciach oraz kłopotach z jelitami (likwiduje procesy gnilne w jelitach). moczopędnie. Można również naparem rumianku przemywać trudno gojące się rany lub miejsca zaatakowane przez różne choroby skóry. 60 . Pijemy ją. zawsze ciepłą. Rumianek od wieków stosowany jest także w kosmetyce jako środek upiększający (wybiela cerę. ma silne właściwości antyseptyczne. Kurację można co jakiś czas powtarzać. jeśli mamy jakiś stan zapalny lub po prostu zmęczone. Działa napotnie. sole potasowe. Zalecają je również lekarze.Tatarak 25 g Kora dębu 25 g Macierzanka 100 g Zioła gotować w 2 1 wody przez 30 minut i dodać do kąpieli. przecedzamy i pijemy ciepły wywar – l szklankę lekko osłodzoną miodem. nadaje piękny kolor i puszystość włosom). wielokwas żelaza. jest chętnie stosowane przez osoby chore. zwłaszcza dzieciom i ludziom starszym. wówczas niestety nie można go stosować). Polecam ją także paniom w okresie klimakterium. 2 razy dziennie rano i wieczorem. Mocny napar rumiankowy pozwala także utrzymać piękną cerę oraz przywrócić urodę i zdrowy wygląd zmęczonej twarzy – wystarczy przemyć twarz kilka razy dziennie takim naparem. 20 minut w 1/2 l wody. „szczypiące” powieki. którym dokuczają uderzenia krwi do głowy. rozkurczowo. Najpopularniejszy jest napar z rumianku w postaci herbatki. w chorobach kobiecych. stosowali go np. jak i u dorosłych. wiatropędnie. pod przykryciem. cukry. Księżyc i Wenus – wzmacniających jego uzdrawiające siły. A teraz poziomkowy przepis na mieszankę dla osób starszych. Nadaje się też znakomicie do przemywania oczu. przecedzić i pić ciepły wywar 2 razy dziennie o 7 rano i o 17 przez 6 tygodni. 20 minut. a także do przemywania ran i przy różnego rodzaju chorobach skóry. przy kolce u dzieci. dwa razy dziennie – rano i wieczorem. którym dolega wątroba i śledziona. To wspaniałe ziółko. niektóre osoby mogą być uczulone na rumianek. wapń. Przy uporczywych zaparciach możemy stosować lewatywki z herbatki rumiankowej. schorzeniach żołądka i jelit. Rumianek Ta ładnie kwitnąca roślina o specyficznym zapachu zawiera spore ilości siarki. Mocny napar (l łyżka na szklankę wrzątku) pity regularnie pomaga w bólach migrenowych. którym dokucza choroba naszych cudownych czasów – skleroza: Suszone owoce poziomki 100 g Liść borówki 50 g Jemioła 10 g Marzanna wonna 10 g Liść rosiczki 25 g Jedną łyżeczkę ziół gotować w szklance wody przez5 – 6 minut. zarówno u dzieci. silne olejki eteryczne. polecam wywar z samej poziomki: 20 g liści i korzeni poziomki gotujemy przez ok. wosk. zamyka pory. która powinna trwać ok. (Uwaga. które ma aż trzech potężnych opiekunów – Słońce. Natomiast osobom. Herbatka rumiankowa pita 2 razy dziennie przez 3 miesiące skutecznie usunie tę dolegliwość. O leczniczych właściwościach rumianku wiedzieli już starożytni. Aby sporządzić herbatkę rumiankową. zalewamy czubatą łyżkę ziela rumianku dwiema szklankami wrzątku i odstawiamy na 15 – 20 min.

Cudowne właściwości skrzypu są znane od tysiącleci. bo trudny do wytępienia. mają one bardzo słabe działanie. Jego zalety wychwalał już Syrenius. Poduszeczka rumiankowa to bardzo dobry sposób na pozbycie się bezsenności i bólu głowy. wycieńczeniu organizmu po leczeniu antybiotykami oraz u anemicznych dzieci daje kąpiel w następującej mieszance ziołowej: 100 g rumianku. Kąpiele rumiankowe wzmacniają system nerwowy. I dzisiaj skrzyp jest stosowany jako zioło lecznicze. Skrzyp. Dla osób dorosłych taką kąpiel przygotowujemy z 200 – 300 g mieszanki. Dodajemy do wody ciepły wywar. a sokiem ze świeżego zioła nawet najsilniejsze krwotoki z ran ciętych. Kąpiel nie powinna trwać dłużej niż 15 min. złą przemianę materii. 100 g arcydzięgla. puchlinę wodną. jakie można dostać w każdej aptece lub „Herbapolu”. I jeszcze jedna uwaga: nie polecam Państwu używania skrzypu w torebkach tzw. po tym okresie należy zrobić nową. Niestety. Znakomicie przywraca siły. Powszechnie uznawany jest za chwast. 100 g tataraku. 300 g igliwia sosny. 100 g szyszek chmielu. moczyć chore miejsce co 3 dni. Ogólne oczyszczenie organizmu – łyżeczkę świeżego posiekanego skrzypu zalać szklanką wrzątku. potas i wapń. 100 g mchu szarego leśnego. Leczy choroby układu moczowego. fixów. Rośnie na podmokłych polach i łąkach lub na cienistych leśnych polankach. Zwłaszcza z powodzeniem leczył nalewkami i wywarami skrzypowymi wrzody.Znany jasnowidz i zielarz – ksiądz Czesław Klimuszko zalecał przy zastarzałych ranach kończyn kąpiele z następującej mieszanki: 200 g rumianku. Zioła zalewamy 2 1 wody i gotujemy przez 10 – 15 min. rozpuszczające i zarazem wzmacniające. który opracował ok. następnie przecedzić i wlać do wanny z wodą. zwłaszcza jeśli dodatkowo będziemy pić szklankę herbatki rumiankowej na noc po kąpieli. Jeśli nie mamy świeżego skrzypu. Taka poduszeczka. gdy lekko przestygnie. kwiat rumianku – 1/2 kg. dlatego polecam je osobom przeziębionym. może służyć do 9 miesięcy. Należy też do ziół przywracających młodość i ładną cerę. dokładnie wymieszać i wsypać w poszewkę z podwójnego lnianego płótna. Z kolei ksiądz Kneipp leczył za pomocą herbatki skrzypowej krwotoki płucne. 100 g liści lub pączków brzozy. po dokładnym wymieszaniu garść ziół gotować w 3 l wody.. skrofuły i inne choroby skórne. Aby przygotować taką kąpiel. aż do wygojenia. Dlatego we wszystkich przepisach z użyciem suszonego skrzypu zalecam zwykłe zioła. Przygotowujemy ją następująco: siano łąkowe – l kg. Ma silne działanie oczyszczające. a także działają napotnie. odstawić do naciągnięcia. i to uciążliwy. pijemy szklankę tak przygotowanej herbatki rano i wieczorem przez 12 tygodni. gorzknik wyciągowy. Taką kąpiel możemy stosować 2 razy w tygodniu przez dłuższy czas. wszelkie krwotoki. Ta ogromna żywotność skrzypu świadczy też o jego dużych właściwościach leczniczych. dla dzieci ze 100 – 150 g. gruźlicę i choroby gardła. 20 recept na lekarstwa ze skrzypu na różne schorzenia. Ta niepozorna roślinka podobna do małej jodełki zawiera duże ilości kwasu krzemowego. Również dobre rezultaty przy puchlinie wodnej.. o którego właściwościach leczniczych chcę Państwu opowiedzieć. należy gotować sporą garść rumianku w 3 l wody przez około 15 min. niektóre receptury przewidują użycie świeżego skrzypu. można zbierać do końca września. l łyżeczkę suszonego zalewamy szklanką wody i gotujemy pod przykryciem 15 – 20 min. co ogranicza możliwości ich stosowania do okresu wiosny i lata. sole mineralne. 61 . choć chwast – leczy Skrzyp. jeśli będziemy ją często trzepać.

olejki eteryczne. do podmywań i irygacji przy upławach białych. także 2 razy dziennie po l szklance. Wszystkim paniom polecam też wspaniałą płukankę do włosów na bazie skrzypu. kamforę. Szałwia Szałwia lekarska należy do ziół znanych od wieków i szeroko stosowanych. Ponieważ ciągle dostaję listy z prośbą o pomoc od pań z nadwagą. Pijemy 2 razy dziennie l szklankę – rano przed 7 (nie później) i wieczorem przed 19. W tym czasie należy też pić dwa razy dziennie herbatkę skrzypową -l szklankę rano i wieczorem. picie właśnie wywaru ze skrzypu. Skłonność do polipów w nosie – l łyżkę skrzypu gotować przez 30 min. taninę. która nie żyje w zgodzie z herbatą skrzypową. garbniki oraz duże ilości witaminy C. l czubatą łyżeczkę mieszanki gotować 10 min.. Cała kuracja trwa 3 miesiące. potem znowu przez 14 dni pijemy herbatkę skrzypową. Proponuję Paniom z nadwagą zamiast wydawać ogromne sumy na „cudowne pigułki”. w szklance wody.Choroby układu moczowego – herbatkę skrzypową przyrządzoną jak wyżej 2 razy dziennie (rano i wieczorem) lub l łyżeczkę sproszkowanego skrzypu wymieszaną z łyżeczką miodu raz dziennie przez 6 tygodni – leczy nerki i pęcherz moczowy. Do włosów jasnych: 20 g tataraku. Do włosów ciemnych: 20 g tataraku. W Polsce od dawien dawna używana jest także jako przyprawa. Efektem dodatkowym jest wzmocnienie włosów i paznokci. Zapobiegnie tworzeniu się nowych polipów i zahamuje wzrost już istniejących. a następnie przez 9 dni herbatkę z dziurawca (l łyżeczkę dziurawca zalewamy szklanką wrzątku). ewentualnie robić choremu nasiadówki z wywaru skrzypu (łyżkę skrzypu gotować 15 – 20 min. 50 g skrzypu. podam też przepis na tanią. prostą i skuteczną kurację odchudzającą z zastosowaniem skrzypu. choroby nerek.in. Zatrzymanie moczu – podać herbatkę skrzypową i zrobić ciepły okład na podbrzusze. Dobrze jest też w tym czasie zażywać raz dziennie łyżeczkę sproszkowanego skrzypu wymieszaną z łyżeczką miodu. Choroby kobiece – wywar skrzypowy: l łyżka skrzypu na 1/2 l wody – gotować 30 min. Zioła gotować ok. należy jednocześnie ograniczyć spożywanie potraw mącznych i słodyczy oraz wykluczyć z jadłospisu całkowicie kawę. w 1/2 l wody. wrzody żołądka. choroby płuc. a także oczyszcza krew i przeciwdziała 62 . 50 g skrzypu. Wywar należy pić ciepły. na przemian z okładami z wywaru z siana łąkowego przez 2 – 3 tygodnie. Stosowana wewnętrznie szałwia leczy zapalenie migdałków i gardła oraz śluzówki jamy ustnej. 10 g liści orzecha włoskiego. Herbatkę ze skrzypu pijemy przez 14 dni. płukać włosy po umyciu. w 1 l wody. Wywar sporządzamy gotując dwie czubate łyżki skrzypu w 1/2 l wody przez 30 min. żywicę. Liście tego ziela zawierają m. na wolnym ogniu i uzupełniamy wodą do 1/2 l (w czasie gotowania wody ubędzie). Opuchnięte kostki nóg – okłady z wywaru skrzypu. Zażywać l szklankę wywaru rano pomiędzy 7 a 8 oraz po południu pomiędzy 16 a 18. Mieszanka moczopędna: Skrzyp 10 g Słoma owsiana 10 g Jałowiec 10 g Liście bzu czarnego 10 g Liście czarnej porzeczki 10 g Zioła dokładnie wymieszać. 10 g rumianku. a jako lek nie tylko przez ludową. 20 min. w 1 l wody). wciągać do nosa i płukać. ale i oficjalną medycynę. Aby ją przeprowadzić.

że tak powszechnie występujący nad naszymi stawami i jeziorami tatarak nie jest rdzennie polską rośliną? Przywieziono go do naszego kraju przed paroma wiekami z Dalekiego Wschodu. Przekonacie się. 10 g korzenia tataraku. 10 g kwiatu dzikiej róży. Płukać gardło kilka razy dziennie. Szałwia jest także bardzo pomocna w cukrzycy. gdzie uważany był za roślinę świętą. odstawić w ciemnym szkle w ciemne miejsce na 21 dni. Tatarak był też szeroko stosowany w medycynie ludowej jako lek na wiele schorzeń. wycisnąć przez lniane płótno i robić ciepłe okłady na głowę i kark chorego. 10 g szałwi. dodać l łyżeczkę miodu i l łyżeczkę octu winnego. Otrzymaną nalewkę wcierać codziennie wieczorem w skórę głowy przez 3 miesiące. Herbatka działa m. aby oczyścić zagrody ze wszystkich złych mocy. Po tym okresie wypijamy l raz dziennie małą szklaneczkę. Spróbujcie. a w Dzień Zesłania Ducha Świętego przystraja izby tatarakiem. Pijemy w razie potrzeby dwa razy dziennie szklankę naparu. jak wspaniały. Ta łąkowa. I miało to swoje uzasadnienie. 10 g kwiatu bzu. 10 g bukwicy. kwas askorbinowy i kaolinę. orzeźwiający smak po paru minutach będzie miała nasza zwykła „kranówka”. Aby go przyrządzić. polepsza stan zdrowia chorych na gruźlicę i reumatyzm. gotować na wolnym ogniu 20 – 30 min. Obniżenie poziomu cukru u diabetyków – 10 g majeranku. szybko się u nas zadomowił i rozprzestrzenił. chorób oczu. aby rok był obfity w plony. może być stosowana wyłącznie zewnętrznie. Takie winko możemy podawać starszym dzieciom. zalać 1/4 l czerwonego wytrawnego wina i 1/4 l wody. Zioła dokładnie wymieszać i zalać 1/2 1 alkoholu. Ma silne właściwości odkażające i przyjemny zapach. Tradycja ludowa przypisuje mu magiczną moc. Do dziś w wielu wsiach w Zielone Świątki wyścieła się świeżo zerwanymi liśćmi tataraku podłogi domostwa i podwórza.in. Uporczywa chrypka – sporządzamy wywar jak wyżej i dodajemy l łyżeczkę miodu oraz odrobinę mleka. garbniki. Nawet lekarze zajmujący się ziołolecznictwem raczej nie zalecają swoim pacjentom tataraku. obecnie rzadko kto pamięta o tych cudownych zaletach tataraku. Drodzy Czytelnicy. Blada anemiczna cera – 1 l czerwonego wina gronowego lekko podgrzewamy i wsypujemy garść szałwi. należy jedną łyżeczkę szałwi zalać szklanką wrzątku i odstawić pod przykryciem na 15 – 20 min. A szkoda. Niestety. o niebieskich kwiatach. ma też działanie przeciwgorączkowe. przez dłuższy czas. Zioła wymieszać. olejki eteryczne. ale rozcieńczone pół na pół ze źródlaną wodą. bowiem jego właściwości lecznicze są rzeczywiście duże. rano na czczo (do 9). Bóle gardła – 1 łyżeczkę szałwi zalać szklanką wody i gotować krótko pod przykryciem. Zewnętrznie można używać szałwi do leczenia suchego kaszlu (okłady na gardło). Ze względu na swoją ogromną żywotność. wrzucić świeży korzeń lub dolną część liścia tataraku do naczynia z wodą z kranu. Kruche i łamliwe włosy – 10 g szałwi. usuwa dolegliwości żołądkowe. Uwaga! W Polsce rośnie 8 odmian szałwi.zwapnieniu żył. przecedzić. Tatarak Czy wiecie Państwo. Ludowe zielarki zalecały też takie okłady w przypadku śpiączki. ropiejących wrzodów i ran oraz odmrożeń. Dodatkowo dobrze jest płukać włosy po myciu wywarem z szałwi. przeciwgorączkowo. 5 g chmielu. pijemy 2 razy dziennie szklankę aż do ustąpienia chrypki. następnie odstawiamy w ciemne miejsce w zielonym szkle na 21 dni. wieczorem po kolacji. bo 63 . Najszersze zastosowanie ma napar z szałwi. Lekko ostudzić. Tatarak zawiera żywicę twardą i lotną. a domownicy i bydło zdrowe.

wzmacniają organizm wyczerpany chorobą. Usuwa śpiączkę.tatarak jest pomocny w leczeniu m. Jeśli chory źle znosi proszek. Gotujemy przez 3 kolejne dni 2 – 3 godz. przechowujemy w chłodnym miejscu. aż zacznie krzepnąć na brzegach. 1/2 l spirytusu. Rano zagotować i wypić 1/2 szklanki ciepłej herbatki. Korzeń zalać oliwą i postawić w zielonym szkle na 14 dni na słońcu. następnie odcedzamy i wykładamy na deseczkę do podsuszenia. Masę wykładamy na deseczkę i po ostatecznym zakrzepnięciu kroimy na cukiereczki. ogólnie wzmacnia organizm. Konfitura tatarakowa – 250 g świeżego korzenia tataraku. Doskonałe dla anemicznych dzieci. Pora „żniw” tatarakowych to późna jesień. Zażywać na wodę lub cukier po 30 kropli 2 razy dziennie. Czysto wymyte kłącza drobno kroimy i suszymy w gorącym piekarniku. chorób układu nerwowego (np. Gotujemy syrop z wody i cukru. i wlać do wanny wody. układu moczowego. Odstawiamy z ognia i mieszamy do ostygnięcia. dziennie. wcierać w chore miejsce i w okolicach chorych narządów po kąpieli. że powrót leczenia naturalnego przywróci tatarakowi należne mu miejsce. rano o 8.). drugą porcję wypić przed 18 (także ciepłą). dolegliwości żołądkowych. Kąpiele są także skuteczne przy stanach zapalnych skóry i ropieniach. Aby przygotować kąpiel tatarakową. W tym czasie konieczne jest wykluczenie z jadłospisu wieprzowiny (pod każdą postacią) oraz ograniczenie soli. do gorącego syropu wrzucamy ugotowany korzeń. pomaga w usunięciu kamieni nerkowych oraz przy bólach reumatycznych i artretycznych. 1/2 l oliwy z oliwek lub orzechów arachidowych. ale możemy też zbierać je i suszyć sami. w bólach reumatycznych i artretycznych. Wysuszone przechowujemy w szklanym słoju. należy rozpocząć ją jesienią i kontynuować przez 90 dni.in. uporczywe przewlekłe bóle głowy. poprawia krążenie (zwłaszcza dobra przy marznących nadmiernie stopach). Aby kuracja była skuteczna. do gorącego syropu wrzucamy drobno posiekany korzeń. Skuteczna przy częstych omdleniach. Uwaga: tataraku nie należy stosować przy rozwolnieniach! Nalewka tatarakowa – 10 g świeżego korzenia tataraku. Oliwka tatarakowa – 5 dkg świeżych korzeni. 1/2 kg cukru. aby pokryła korzenie) i gotujemy do miękkości. chorób kobiecych. odblokowuje zatkane kanaliki nerek. 1 l wody. Choroby żołądka – szczyptę sproszkowanego korzenia popić szklanką gorącej wody. Kąpiele stosujemy co 3 dni (najwyżej do 30 min. należy: 1/2 kg korzenia tataraku gotować w 3 l wody na wolnym ogniu przez ok. Najczęściej wykorzystywane w ziołolecznictwie są kłącza i korzeń tataraku. Przy chorobach układu kostnego najlepsze efekty daje połączenie nacierań nalewką tatarakową. można mu podawać herbatkę tatarakową – l łyżkę suszonego korzenia zalać szklanką letniej wody i odstawić pod przykryciem na całą noc. Po kąpieli nacierać chore miejsca oliwką tatarakową. a po 6 tygodniach kąpieli i nacierań bóle powinny ustąpić. Możemy kupić je w aptece lub w „Herbapolu”. Przygotowujemy syrop z wody i cukru. 1/2 kg cukru. Pokrojony korzeń zalać spirytusem i odstawić na 21 dni. Dawkowanie: 2 razy dziennie l łyżkę. smażymy w syropie. 64 . potem przekładamy do słoików. Cukierki tatarakowe – 250 g świeżego korzenia tataraku. Ze swej strony gorąco namawiam Państwa. Drobno pokrojony korzeń zalewamy wodą (tak. pobudza przemianę materii. Niektóre mikstury przyrządza się ze świeżego korzenia. 30 min. wzmacnia też włosy. z kąpielami tatarakowymi. padaczki i porażenia mózgowego). Mam nadzieję. po południu o 17 przez 2 – 3 miesiące. 1 l wody. Nasze babcie podawały też konfiturę chorym na padaczkę i porażenie mózgowe. abyście zainteresowali się tym pachnącym zielem i stosowali go przy leczeniu Waszych dolegliwości.

wieczorem o 1900. ponad 5% alkantoniny. 1/2 szklanki pierwszego dnia choroby. 65 . Proszę zwrócić uwagę na słowo żywo-kost – nazwa mówi nam. 20 minut i dodać do kąpieli. zażywać malutką łyżeczkę rano między godz. działa przeciwkrwotocznie i przeciwzapalnie. że należy wycofać to zioło z listy ziół leczniczych. dzieciom też możemy taką kąpiel zastosować przed snem. jod. zwanego planetą wielkiego szczęścia. wapń i kwas dębiankowy. kwas krzemowy. gdyż jego korzeń ma zabarwienie czerwone. ponoć posiada właściwości niekorzystne dla zdrowia. drugiego i trzeciego dnia co 6 godzin. kosztywar Zioło znane w Polsce od najdawniejszych czasów. zespolić. zawiera bowiem duże ilości śluzu. następnie pić ciepły wywar co 2 godziny. Zioła wymieszać dokładnie. działanie ziół jest osłaniające. rano o 900. którą robimy l x w tygodniu. że to zioło leczy doskonale system kostny i nie tylko. Uporczywy kaszel – przeziębienie – grypa 100 g żywokostu sproszkować i zażywać 2 x dziennie małą łyżeczkę z miodem akacjowym lub spadziowym przez 7 dni. oczyszczają drogi moczowe i bardzo łagodzą ból nerek. Obecnie po wielu dyskusjach przywrócono żywokost do łask i możemy nadal stosować go w ziołolecznictwie z bardzo dobrymi efektami. Płukać gardło kilka razy dziennie. goić się szybko. jedną stołową łyżkę ziół zalać wrzącą wodą i zostawić pod przykryciem na kwadrans w ilości – l szklanka wody. Przed wielu laty uczeni doszli do wniosku. egzema. Gruźlica krtani – chrypka. brak głosu Korzeń żywokostu 50 g Siemię lnu 20 g Kwiaty ślazu leśnego 50 g.Żywokost. i brunatno-brązowe. działa w leczeniu pomocniczo. łuszczyca. Choroby skóry – wypryski. rośnie pod wpływami Jowisza. Zioła dokładnie wymieszać l łyżką ziół gotować pod przykryciem z 3 l wody ok. Korzeń żywokostu 200 g Kwiat lipy 50 g Kwiat lebiodki 100 g. asparaginę. Wielki uczony i lekarz Syrenius (1613) napisał rozprawę o cudownych właściwościach leczniczych żywokostu. połączyć w jedno. skórnej i mięśniowej. które my nazywamy polskim żeń-szeniem. należy z jadłospisu wykluczyć słodycze i wieprzowinę w każdej postaci. natomiast wieczorem między 1900 – 2000 sześć tygodni. Wrzody żołądka Korzeń żywokostu 50 g Korzeń tataraku 10 g Macierzanka kwiat 40 g Zioła sproszkować. Biegunka u dorosłych i dzieci l łyżkę stołową korzenia gotować 15 minut z 1/2 1 wody. natomiast nazwa łacińska pochodzi od słowa consolidare – wzmacniać. Słynni lekarze angielscy napisali rozprawę o leczeniu żywokostem przede wszystkim wrzodu żołądka. że leczy rany głęboko cięte. Należy unikać połączenia ze środkami zawierającymi żelazo i można stosować w leczeniu wielu schorzeń. Zioła w porozumieniu z lekarzem prowadzącym należy stosować przez 6 tygodni. Nazwa mówi nam o przeznaczeniu zioła. 6 00 – 800. ponieważ pobudza wzrost tkanki kostnej.

Taką maseczkę nakładamy raz w tygodniu. Żywokost posiada właściwości nabłonkowotwórcze. nerek. l łyżkę stołową ziół gotować w 1/2 l wody około 5 minut i pod przykryciem pozostawić na noc. zachowa młody wygląd.Hemoroidy 100 g korzenia żywokostu 50 g nasion kozieradki 20 g kory dębu Zioła dokładnie wymieszać – l łyżkę stołową ziół gotować 15 minut w 2 1 wody. W lecznictwie jest wykorzystywany żywokost głównie w leczeniu gruźlicy płuc. łagodzi wszelkie stany podrażnienia przewodu pokarmowego. krtani. przechowujemy w szklanych naczyniach. zawsze wieczorem. Zioła wymieszać bardzo dokładnie. następnie przecedzić i robić nasiadówki 2 x w tygodniu przez 15 minut – stany przewlekłe należy leczyć przez 4 tygodnie. poza tym do leczenia trudno gojących się ran i chorób skóry na tle alergicznym. wiosenną sałatkę. natomiast zimą robimy maseczkę z wysuszonego korzenia z odrobiną wody. Gruźlica nerek Korzeń żywokostu 100 g Liść ogórecznika 20 g Ślaz leśny 20 g Skrzyp polny 50 g Dziurawiec 10 g. Pić 2 x dziennie l szklankę ciepłego naparu rano o 900. Wiosną rozpoczynamy zbiory korzenia już od marca do maja. wieczorem o 1700. oczyszcza krew i regeneruje cały organizm zmęczony po zimie. jesienią zbieramy tylko w listopadzie i suszymy w przewiewnym miejscu na szarym płótnie. pobudza do wzrostu nową tkankę. 66 . W ten sposób przyspiesza gojenie się wrzodów żołądka i dwunastnicy. możemy połączyć z niewielką ilością zmielonego siemienia lnu l:l. W kosmetyce jest doskonały w świeżej postaci na maseczki kosmetyczne dla pań o bardzo wrażliwej cerze w okresie wiosennym. Wiosną możemy zbierać młode pędy liści i robić z nich doskonałą. Cera będzie delikatna.

do zająca. Sałatka jest doskonała dla tych. Rozgnieć ząbek czosnku. Burak dzięki pierwiastkom alkalicznym odkwasza nasz organizm – tępi nieznośne zgagi. Kobiety cierpiące na obfite miesiączki. ile niezwykłych przeznaczeń może mieć to warzywo. kobalt. gotujemy z nich barszcz wigilijny – i nawet nie podejrzewamy. Bo burak jest też doskonałym lekiem. Do łyżki oleju z oliwek dodaj łyżeczkę octu winnego. ponadto żelazo. że czynnik zwalczający raka nie ulega zniszczeniu podczas gotowania. 3 kwaszone ogórki. Uwaga! Cukrzykom nie wolno stosować buraka do celów leczniczych! Odchudzanie l kg buraczków ugotuj. pieczenia w dołku i uspokaja nerwy. dodaj ugotowaną białą fasolkę (l szklanka). Przez 14 dni pij 2 razy dziennie połowę porcji rano – przed śniadaniem. zetrzyj na tarce. Nerwica Do 1/2 szklanki świeżego soku z buraka dodaj 1/2 szklanki soku z białych winogron i szczyptę zmielonej mięty pieprzowej. Jeżeli ktoś nie lubi soku. Wiedzieli o tym ludzie tysiące lat temu. Dzięki żelazu leczy niedokrwistość. powinny wypijać codziennie 1/2 szklanki soku buraczanego – rano i wieczorem przed jedzeniem. Pij przed snem przez 14 dni. Stwierdzono bowiem. szczególnie w okresie przekwitania. Polecam osobom cierpiącym na bezsenność. Burak w postaci jarzynki lub sałatki działa tonizująco i leczniczo przy otyłości. zaparciach. Sosem zalej warzywa i wymieszaj. potas. suszony koper i kminek. Powinni go też pić chorzy na nowotwory. że nasz poczciwy burak czerwony hamuje ich rozwój. ponieważ zawiera duże ilości niezbędnych do życia pierwiastków alkalicznych – sód. może jeść buraka gotowanego. Sok z surowego buraka zmieszany pół na pół z miodem pszczelim leczy nadciśnienie.Warzywa Buraki Jemy buraczki do szynki. Anemia Do l szklanki soku z buraka dodaj łyżkę soku z cytryny i 3 łyżki soku z pietruszki. Pij przed śniadaniem przez 21 dni. dodaj odrobinę ziołowych przypraw – tymianek. drugą połowę wieczorem – przed snem Zaparcia trwałe Do 1/2 szklanki świeżego soku z buraka dodaj 3 łyżki soku z selera z odrobiną mielonego kminku. wapń. rubid i cez oraz około 10 proc. zapewnia bowiem pełen zestaw minerałów i witamin. Cudownie pomaga przy odchudzaniu. witaminy B i prawie 0 kalorii. 67 . dolegliwościach wątroby i nerek. Dzięki niej poprawi się też Twoja cera i nie będzie problemów z wypróżnianiem. magnez. Okazuje się. którzy się odchudzają.

astrolog i przyrodnik uznawany przez współczesnych za czarnoksiężnika. którymi faszeruje nas medycyna konwencjonalna. Oto jak można wyleczyć cebulą niektóre schorzenia. Jest warzywem powszednim niczym chleb. przed śniadaniem i przed snem. rano o 11 – wieczorem o 17. Opiekują się nią ponure. Zażywaj 2 razy dziennie łyżkę stołową soku zmieszanego z łyżką miodu akacjowego. Zażywaj dwa razy dziennie 15 kropli (na wodę). Następnie gęstą papkę nałóż na chore miejsce i obwiń szarym płótnem. i przyspiesza gojenie. Złe trawienie i problemy z jelitem grubym. szkorbut. gdy dręczą je robaki (zawsze rano). Przyzwyczajeni do antybiotyków i prochów. Dodatkowo wzmocnisz cały organizm. choroby płuc i dróg oddechowych. schorzenia żołądka. Mieszanka wyciąga ropę i oczyszcza ranę już po pierwszym dniu. Nakładaj na chore miejsce kilka razy dziennie. W XVI wieku doczekała się nawet specjalnego traktatu naukowego. Może właśnie dlatego ma tak wiele cennych właściwości.Uporczywy kaszel pogrypowy l kg buraczków ugotuj na miękko. następnie przefiltruj. Jadły ją też. Zaflegmienie oskrzeli Cebulę upiecz w łupinie w piekarniku. kamienie żółciowe. Zawiera dużo witaminy A. ale jest bezsprzecznie najzdrowszym warzywem. dodaj szklankę gorącego mleka i przez 14 dni pij wieczorem przed snem. Tę miksturę możesz też podawać dzieciom. Pij 2 razy dziennie l szklankę ekstraktu. Sławił ją w I w n. Trudno się bez niej obejść w kuchni. Wrzody i czyraki 3 duże cebule gotuj z 3 figami i garścią rodzynek. Przypisywano jej cudowne właściwości lecznicze. że cebula wprawdzie nie czyni cudów. by mieć ładną cerę. Wywar ten świetnie leczy oczy zaczerwienione i łzawiące. obierz ze skórki. przetrzyj na miazgę z miodem (l łyżka na l cebulę). anemię. Dwie części pieczonej cebuli i l część tartego mydła rozetrzyj i dobrze wymieszaj. Poszatkuj drobno 1/2 kg cebuli i zalej ją na 7 godzin 1/2 1 przegotowanej lub oligoceńskiej wody. Miksturą okładaj brodawki na noc lub pocieraj je kilka razy dziennie. Natomiast rany zastarzałe leczy cebula połączona z mąką jęczmienną. Kurację stosuj przez 21 dni. Ból żołądka i kolka Gotuj l cebulę w 1/2 l mleka przez 15 – 20 min. zapomnieliśmy. schorzenia oczu. Kamienie w przewodzie moczowym i piasek usuwa woda cebulowa. Tę miksturkę można też podawać dzieciom. Puchlina wodna 68 . Nalewkę wystaw na słońce na 7 dni. nerki. sole mineralne. Pliniusz Starszy – lekarz. Dzisiaj wiadomo już.e. witaminy z grupy B. że właśnie cebulą nasze prababki leczyły doskonale wiele przypadłości: astmę. ale bardzo potężne planety Mars i Saturn. Cebula Była znana już w starożytności. aż do ustąpienia kaszlu. Wspomaga dojrzewanie czyraków. cukrzycę. który doskonale działa też przy głodówkach. zetrzyj i wyciśnij sok przez lniane płótno. febrę. zaparcia Poszatkuj drobno 250 g cebuli i zalej ją 1/2 l spirytusu. Brodawki i narośla Upieczoną cebulę zmieszaj z l łyżką soli kamiennej i l łyżką miodu spadziowego. olejki eteryczne cukier i śluz. Sok wyciśnięty z buraczków upieczonych w piekarniku działa znacznie mocniej.

każąc mu zaraz w pościel się kłaść i pocić. Znany XVI-wieczny polski zielarz Spiczuński tak pisał o chrzanie: „Przychodzi nie tylko do przysmaku stołowego używania. Słabe włosy Raz w tygodniu wetrzyj sok cebuli w skórę głowy. by nie drażnić wątroby. Owiń ceratką i ręcznikiem głowę na godzinę.3 cebule. przez 3 do 7 dni. Pij rano i wieczorem 50 g mikstury przez 9 dni. Hemoroidy Zażywaj 3 x dziennie l łyżkę stołową świeżego soku. a w dodatku tak przyrządzona cebula jest lekiem. Posól. a nauka współczesna dorzuca nowe przepisy dzięki badaniom nad leczniczymi właściwościami roślin. Wywar przefiltruj przez płótno. Chrzan ma jednak nie tylko zalety smakowe. Pół kg cebuli pokrój na krążki zgodnie z jej budową. następnie umyj. Uporczywy kaszel Poszatkuj 3 duże cebule. następnie mocno ugnieć i pozostaw w cieple na kilka godzin. Pij 3 x dziennie 50 g. A już obowiązkowo chrzan z buraczkami w postaci ćwikły zagościć musi na wielkanocnym stole. Następnie poszczególnymi łuskami okładaj odciski 2 x dziennie rano i wieczorem. Cebulę zetrzyj na drobnej tarce i wyciśnij. Warstwy cebuli przesypuj w słoju cukrem pudrem.” Mimo że od tego czasu minęło parę stuleci. Chrzan nie tylko na Wielkanoc W polskiej kuchni chrzan zajmuje poczesne miejsce jako dodatek do wielu potraw. zalej octem i odstaw na dobę w ciepłe miejsce. Zmieszaj szklankę soku ze szklanką miodu. mocno wygnieć i przykryj na 3 – 4 godz. Jak przyrządzać cebulę. Wiedzieli już o tym starożytni. wracamy do sprawdzonych recept zielarskich. Szczególnie dobrze robi przy stłuczeniach kolana. Odciski Główkę cebuli przetnij na pół. zawiera też duże ilości soli mineralnych i witamin z grupy B oraz witaminy C. ale do lekarstw. a przepisy na leczenie wielu chorób właśnie chrzanem przekazywane były z pokolenia na pokolenie. Po dłuższym stosowaniu włosy ładnie rosną i nie mają skłonności do siwienia. 69 . ale także własności lecznicze. 10 g rozmarynu i 1/2 l wina czerwonego gronowego gotuj przez około 15 – 20 min. Potem dopraw ulubionymi ziołami i oliwką. po jedzeniu. nie kaleczy”. włóż do słoika. Nadciśnienie i prostata Jedz dużo świeżej cebuli. Zażywaj 3 razy dziennie po łyżce stołowej godzinę przed jedzeniem bądź 2 – 3 godz. zwłaszcza mięsnych. można też dodać kilka kropel cytryny. Stłuczenia i otarcia Przykładaj świeży sok z cebuli w formie kompresu. Jeszcze raz potwierdza się stare przysłowie: „Natura leczy. Reumatyzm Nacieraj bolące miejsca startą cebulą. bo tylko tak zachowa swoją energię. Starożytni czynili z chrzanu lekarstwo przeciwko boleniu głowy zaziębionej tym sposobem: chrzan drobno pokrojony suszyli i miałko utartego po łyżce z winem ciepłym choremu pić dawali. Chrzan ma silne właściwości bakteriobójcze – działa na organizm ludzki równie silnie jak antybiotyki. Możesz zażywać profilaktycznie łyżeczkę od herbaty 3 – 4 razy dziennie. Jest to pyszna sałatka. Miksturkę możesz podawać dzieciom od 3 lat.

dzięki czemu długo zachowywało świeżość. Także od bardzo dawna stosowano przeróżne nalewki chrzanowe. l łyżka soli kuchennej szarej.in. 35 pączków sosnowych zalać 1 l ciemnego piwa i odstawić na 48 godzin. do którego włożono świeży liść chrzanowy. 2 łyżki świeżego utartego chrzanu. Uczeni nadal pracują nad poznaniem budowy i przydatnością owocni fasoli. Przepis: l łyżka sproszkowanej białej gorczycy. polecam nalewkę na chrzanie. w wielu częściach kraju na wsi okłady ze świeżych liści chrzanu są stosowane przy bólach głowy. flawonoidy. aby wzmocnić osłabiony chorobą organizm oraz pracę serca. twarz będzie biała i delikatna. Ta przedziwna. Nie ma ogródka bez „ Jaśka”. mięso owijano w świeże liście chrzanowe. znana już od dawna mikstura ma silne właściwości rozgrzewające. ma ona także silniejsze działanie). nawet przed burzą. alantoninę. następnie przecedzić i pić codziennie 2 – 3 filiżanki (filiżanka zawiera ok. Dawni Inkowie traktowali fasolę jako podstawowe danie w codziennym odżywianiu – do Europy dotarła w połowie XV wieku przywieziona przez marynarzy i misjonarzy. Po tym okresie odcedzamy nalewkę i otrzymaną cieczą przemywamy twarz rano i wieczorem. 45 g świeżej warzechy lekarskiej. Fasola zwyczajna Popularnego „Jasia” wszyscy znamy. Nasiono zwane owocnią jest bardzo bogate w białko roślinne. szkorbut) jest piwo chrzanowe: 60 g utartego chrzanu. a pochodzi ze strefy tropikalnej Ameryki. Osobom cierpiącym na bóle reumatyczne polecam sporządzenie domowym sposobem „plastra chrzanowego”. rano dodajemy jeszcze l szklankę 90% spirytusu i pozostawiamy w chłodnym miejscu na 14 dni. Gotową nalewkę zażywamy 2 razy dziennie – rano i wieczorem po 25 g przez 21 dni (rano przed śniadaniem. Wszystkie składniki wymieszać na masę i rozetrzeć na szarym płótnie w formie plastra. nie zsiada się.Warto wiedzieć. 3 łyżki mąki żytniej. ponieważ używa się ich w wielu mieszankach ziołowych. Chrzan działa także kojąco przy różnych bólach. Gwarantuję. 100 g płynu). zalewamy szklanką octu winnego i odstawiamy w ciemne miejsce na 14 dni. wieczorem przed snem). Także mleko. a na nich wijące się łodygi z pięknymi długimi strączkami fasoli. Posiekany drobno lub utarty korzeń chrzanu gotujemy w 1/2 l mleka i ciepłym wywarem przemywamy twarz. jest także środkiem upiększającym. kiedy nie było lodówek. głównie z ziołami dla cukrzyków. działa leczniczo. 1/2 szklanki octu winnego. Bolące miejsce przetrzeć oliwką z oliwek i przyłożyć plaster. kiedyś świętej rośliny. nie trzeba dokładnie opisywać. Nalewkę wybielającą można także sporządzić na mleku (znacznie szybciej. Trzeba jednak przy jego stosowaniu bardzo uważać. że gotowany chrzan traci te właściwości (zwłaszcza witaminę C) i dlatego należy spożywać go na surowo. Doskonałe na awitaminozę (jej objawem jest m. by nie poparzyć ciała – plaster możemy przyłożyć najwyżej na 5 minut. od dziecka pamiętamy ogródki z tyczkami do nieba. Podałam tylko kilka przepisów z szerokiego wachlarza leczniczych zastosowań chrzanu. Chrzan. Oto przepis na jedną z takich nalewek: l szklankę utartego chrzanu zalewamy na noc l szklanką przegotowanej wody. sole mineral70 . dziś często traktowanej jako zwykły chwast. Wiemy już. które chciałyby pozbyć się piegów na nosku. natomiast na świecie rośnie ponad dwadzieścia odmian fasoli. że jeśli będą Panie stosowały nalewkę lub wywar regularnie. Np. o czym być może nie wszyscy wiedzą. bo jest to jedna z najbardziej lubianych odmian fasoli w naszym kraju. Dawniej. Oto przepis: jeden średniej wielkości korzeń chrzanu drobno kroimy. Wszystkim paniom i dziewczętom. że łupiny fasoli zawierają bardzo wiele związków – aminokwasy.

bo trzeba powiedzieć. a zatem bardzo proszę chociaż raz dziennie wypijać filiżankę wywaru nawet wówczas. usuwa też toksyny z organizmu. że ma doskonałe działanie przeciwcukrzycowe. Zestaw I: Strączyny fasoli 200 g Liść babki lancetowatej 50 g Liść porzeczki czarnej 50 g Nasiona pietruszki 10 g Tawuła błotna 5g Zestaw II: Strączyny fasoli 200 g Liść brzozy 50 g Owoc róży 5g Zestaw III: Strączyny fasoli 200 g Kwiat bławatka 50 g Liść brzozy 100 g Kocanka żółta 20 g Rdest ptasi 20 g Zestaw IV: Strączyny fasoli 200 g Rdest ptasi 50 g Kłącze perzu 10 g Ruta ogrodowa 5g Ogórecznik 50 g Zestaw V: Strączyny fasoli 200 g Kłącze perzu 100 g Liść leszczyny 50 g Zestaw VI: Strączyny fasoli 200 g Kwiat bławatka 20 g Skrzyp polny 20 g Tawuła błotna 5g Pokrzywa 10 g Liść brzozy 10 g Owocnie kopru 10 g Strączyny gotujemy rano 2 czubate łyżki w 1/2 l wody około 2 – 10 min.ne m. następnie zalewamy 2 łyżeczki ziół i odstawiamy pod przykryciem na 20 minut.. Taki skład wpływa na zwiększone wydalanie moczu i jest to doskonałe dla nerek. a następnie wypijamy jedną szklankę do godz. Zioła trzeba pić cyklami 9-dniowymi: 9 dni zioła 3 dni przerwy 71 . Bardzo pomocna jest herbata strączkowa w chorobach reumatycznych – bardzo wzmożone działanie ma połączenie wywaru ze strączków fasoli z ziołami zawierającymi flawonoidy – działanie jest widoczne natychmiast. krzemionkę i witaminę E – bardzo ważną dla organizmu. Jeśli nie będziemy mogli w nocy spać. leczy choroby układu moczowego. iż ceni się fasolę „Jaś” przede wszystkim za to.in. 900 przed śniadaniem. Filiżanka wywaru obniża poziom stężenia glukozy we krwi. 1900. a drugą szklankę o 17 wieczorem. usuwa obrzęki kończyn dolnych. gdy jesteśmy już na insulinie. to bardzo pomaga i przedłuża życie. to przygotowujemy zioła wieczorem nie później niż o godz.

Krosty i przebarwienia skóry. lat. Uporczywe zaparcia – szklankę wywaru z czerwonej kapusty z odrobiną miodu pij 2 x dziennie przez 14 dni. Natomiast w przypadku stłuczenia i uszkodzenia skóry nałóż kompres z liści kapusty rozgniecionych i nasączonych olejem arachidowym. sole potasu. warto jeść często kapustę. Gdy męczy Cię kaszel i chrypka. białka. Witamina C dobrze przechowuje się w kapuście kwaszonej i mrożonej. K i U. przestali – z braku świeżego jedzenia i warzyw – padać niczym muchy na szkorbut i zatrucia pokarmowe. Oparzenia – rób kompres ze zmiażdżonych tłuczkiem liści kapusty białej przesypanej świeżym utartym ziemniakiem. potem tylko na noc. nieznanych lądów. wychyl szklaneczkę soku z kapusty z miodem. B1. Panie bardzo puszyste powinny pić od marca do maja codziennie jedną szklankę soku z zielonej zimowej kapusty z łyżką soku cytrynowego. prowitaminę A. Tym właśnie tłumaczy się skuteczne działanie miazgi z jej liści przy leczeniu ropiejących ran. Kompres rób na noc. Zmieszaj w tym celu l szklankę tego soku. Sok z kiszonej kapusty wzmocni Twój organizm. owrzodzenia żołądka i dwunastnicy. Zachowa ono gładkość i jędrność do późnych lat. B2. leciutko też wklepujemy w ręce. Żylaki – kurację trzeba rozpocząć jesienią. Żeby uleczyć serce. ale przede wszystkim poprawi zdrowie. jak kilogramy będą ubywać. oparzeń i egzem. Sok pijemy tylko wieczorem – zamiast kolacji. potem 14 dni tylko wywar ze strączyn fasoli. Kapusta zabija gronkowce złociste i inne bakterie. 72 . Gdyby jednak uwzględniano jej właściwości i pożytki płynące z jej jedzenia – na pewno znalazłaby się w ścisłej czołówce wśród warzyw. znana od 4 tyś. wrzodów. cukrów (w tym sacharozę). bo odkąd kapitan Cook zaczął karmić swoich żeglarzy kwaszoną kapustą.9 dni zioła 3 dni przerwa. Dodatkowo pij przez 14 dni sok z kapusty. Warto go pić przy chorobach wątroby. Możemy wrócić do ziół na kolejny cykl. B3. że była tania. Trud się opłaci. zaostrzy apetyt i poprawi trawienie. W dodatku będą miały bardzo ładną cerę. ciemne plamy na rękach możesz usunąć sokiem ze świeżej kapusty. Ogranicz spożywanie potraw z wieprzowiny oraz wszelkich ciast. zawsze była strawą ubogich. na lnianym. witaminy C. dodaj l szklankę soku z cytryny i l szklankę spirytusu: miksturką przemywamy rano i wieczorem ciało i twarz. Kąpiel dla urody w ciepłej wodzie z dodatkiem zmiksowanej główki kapusty. ale tylko dlatego. szarym płótnie. Zawiera 5 proc. fosforu i siarki. Zmieszany z wywarem jej nasion jest dobrym lekarstwem na bezsenność. choroby dróg oddechowych i cukrzycę. Nigdy więc o niej nie zapominaj. Dzięki niej możliwe stały się dalekie podróże. wapnia. Po kąpieli wklep delikatnie w ciało oliwkę migdałową. śledziony i zaparciach. a sam wywar z nasion kapusty tępi robaki. Stosować ją przez 3 miesiące. leczy niestrawności. Sok ze świeżej kapusty goi nieżyt. Kapusta W rzeczy samej. Zadowoli nie tylko Twoje podniebienie. Kompres zmieniaj co 4 godziny w pierwszym dniu. odkrycia nowych. jeśli żylaki nie są rozległe. PP. Ani się obejrzą.

Dziś także z powodzeniem pietruszka stosowana jest jako lek ziołowy w wielu schorzeniach. pęcherza i macicy. Korzenie wykopane jesienią i przechowywane w piasku zachowują przez całą zimę właściwości odżywcze i lecznice. ale jej stosowanie daje również dobre efekty lecznicze przy chorobach układu pokarmowego. które mogą być leczone pietruszką. Glisty w żywocie morzy i wywodzi. Świeżą natkę możemy mieć także przez cały rok.in. jedz dużo pomidorów). równomierne kurczenie się mięśni krótkich. Białogłowom. 73 . Kompresy z liści kapusty na kark i głowę w czasie prac żniwnych chronią przed porażeniem słonecznym i usuwają bóle głowy z przemęczenia. Syreniusz tak pisał o niej w swoim zielniku: „Pietruszka w potrawach użyteczna. Maseczka z kiszonej kapusty – drobno posiekaj kiszoną kapustę. a następnie połóż na nią maseczkę na kwadrans. Nie wszyscy jednak wiedzą. bez cukru! Poza tym uzupełniaj potas w naturalnej postaci w pożywieniu (np. Umyj twarz. Obłóż nimi chore miejsce i lekko owiń bandażem na noc. przetrzyj oliwką z oliwek. albo mieni czas. Następnie skrop oliwką z kukurydzy tłoczoną na zimno. Podaję kilka przepisów w najbardziej typowych schorzeniach. Przede wszystkim silnie działa moczopędnie. Z nasion pietruszki nasze babki-zielarki tłoczyły olej na zimno. albowiem szlamowatości flegmiste rozprawuje i wywodzi z moczem. jako warzona. Uwaga! Nie wolno miejsc z żylakami nigdy masować i rozcierać. tylko delikatnie oklepywać. Pietruszka zawiera szczawiany wapnia. kamicy. a także nasiona. Podawano go w małych ilościach przy zatrzymaniu miesiączki u kobiet po czterdziestce. duże ilości soli mineralnych oraz witamin (zwłaszcza C). nałóż na sterylną gazę z otworami na oczy. Dziecko rodziło się wówczas szybko i bez komplikacji. Twoja cera będzie delikatna i matowa. wywołując m. żeby zmiękły. terpeny. Pietruszka nie tylko do zupy Pietruszka to nie tylko popularne warzywo. a także apiol i glikozydy. Kiszki i żywot wszystek posila. wystarczy zasadzić kilka korzeni w doniczce i trzymać je w mieszkaniu. jak zdrowa jest natka tej rośliny. tak surowa. Także w przypadku trudnych porodów podawano rodzącym warzoną w wielkiej tajemnicy miksturę z pietruszki i octu winnego. puchlinie wodnej. Każda gospodyni starająca się racjonalnie odżywiać swoją rodzinę wie. Przez okres kuracji pij na noc 7 kropli wyciągu z kasztanowca z odrobiną wody. wzdęciach.Trzy warstwy liści przeprasuj przez płótno gorącym żelazkiem. olejki lotne. olej tłusty. Pietruszkę znano i stosowano jako uzdrawiające zioło już od wieków. bez którego nie może obejść się żadna zupa czy sałatka jarzynowa. Pietruszka rośnie pod błogosławionym wpływem Wenus i być może dlatego roślina ta ma tak silne i dobroczynne działanie na organizm człowieka. wsze kluby wprawuje – jest ratunkiem”. że pietruszka ma właściwości lecznicze. W medycynie ludowej często stosowana była przy kobiecych dolegliwościach. jej liście. którym przyrodzone ich czyszczenie miesięczne jest zatrzymane albo niedostateczne. Właściwości lecznicze ma świeży i suszony korzeń pietruszki. Ma wszechstronne i szerokie zastosowanie. Maseczkę polecam dla cery tłustej z krostami. Rano w chore miejsca leciutko wklep – od dołu ku górze – maść z arniki. Dobrze wpływa na system nerwowy jelit.

Długotrwały męczący kaszel po przeziębieniach – 200 g świeżego. Zioła wymieszać i 2 czubate łyżki ziół zalać 2 szklankami wrzątku. jeszcze przez chwilę pogotować. a ból i opuchlizna szybko ustąpią. przemywać twarz 2 razy dziennie. l łyżkę korzenia fiołka trójbarwnego. 20 g przytulii. dodać kilka kropel z soku cytryny. pić 1/4 szklanki 2 razy dziennie. pić raz dziennie przed snem. dodać l łyżkę syropu z hyzopu. rano i wieczorem. odstawić na 20 minut do naciągnięcia. Pić wywar na noc (1/2 szklanki) przez 9 dni. dodać 3 łyżki miodu. po 20 minutach robić kompresy na bolące obrzmiałe miejsce. które mają po zimie zmęczoną i ziemistą cerę zastosować kurację mieszanką ziołową z pietruszką. 25 g widłaka goździstego. pić 2 razy dziennie rano i wieczorem od l do 2 szklanek. 74 . dodać l łyżkę bylicy. na wolnym ogniu. drobno pokrojonego korzenia pietruszki gotować w 1 l wody przez około 1 godz. 30 g strączyn fasoli. Pietruszka działa także na nasz organizm wzmacniająco i oczyszczająco. Wraz z wiosną pojawiają się owady. pić ciepły wywar 2 razy dziennie o 7 rano i o 17 (do 14 dni). Ból stawów biodrowych – 50 g nasion pietruszki zagotować krótko w 150 g białego wina. Kolka jelitowa – l łyżka korzenia pietruszki i 20 g kozieradki zagotować krótko w 1. przykładać w miejsce ukąszenia. l łyżkę ziela lukrecji zalać 2 szklankami wrzątku. odstawiamy pod przykryciem na 20 minut. gotować w 2 litrach wody około l godz. pijemy ciepły napar 2 razy dziennie o 7 i 17 do dwóch tygodni. Wzdęcia i lekkie obrzmienie wątroby – 10 g zmielonych nasion pietruszki zalać 100 g gorącej oliwki. Kamica nerkowa – 25 g nasion pietruszki. odcedzić. wieczorem o 17. 20 g dziurawca. Bóle stawów – identycznie sporządzoną miksturę z nasion pietruszki i oliwki wcieramy w bolące miejsca na noc. ukąszenia niektórych mogą być bardzo nieprzyjemne. l łyżkę macierzanki. przecedzamy. od 20 – 50 g (nie więcej). Przecedzić i pić 2 razy dziennie l szklankę rano o 6. Dlatego radziłabym Paniom. 30 g rdestu ptasiego. I w takich wypadkach pomoże nam pietruszka: zgnieść świeże liście pietruszki.Kamienie pęcherza moczowego – l łyżkę korzenia pietruszki. odstawić pod przykryciem na 15 – 20 minut. Pokroić 3 duże korzenie pietruszki. przecedzić. Zapalenie pęcherza – dużą łyżkę wysuszonych liści pietruszki zalewamy 2 szklankami wrzątku. Wywar z pietruszki usuwa także piegi – korzeń pietruszki zalać 1/2 l wody i gotować kilkanaście minut.5 l wody. na bardzo wolnym ogniu. l łyżkę marzanny.

wysokie drzewo. a jeżeli z różnych względów było konieczne obcięcie gałęzi. kaszel. chrypkę. słaby słuch. Starzy Germanowie i Celtowie zaliczali to drzewo do świętych drzew. cukier. katar. W zapaleniach gardła i chrypce lub chorych migdałach herbata z kwiatów bzu szybko usuwa chorobę. czerwonym lub octem i położyć na czoło i skronie na 15 min. aby wziąć nią miarę ze zmarłego. Już wielki Hipokrates polecał wywar z bzu czarnego. Przy słabym słuchu możemy 2 x dziennie zakrapiać do uszu ciepły wywar ze świeżych lub suszonych liści bzu. kwas walerianowy. czerwiec. Wszyscy znamy mocno pachnące. samburzyca. olejek eteryczny. Gdy boli nas głowa (migreny). pozostali kładli zmarłemu na twarz liście lub kwiaty bzu. natomiast świeże liście bzu roztarte i przyłożone na miejsce oparzone pokrzywą znoszą ból i bąble (po75 .Drzewa Czarny bez Kwitnie: maj. korzeni i kwiatu jako najlepszy środek przeciwko puchlinie wodnej. który miał sporządzić trumnę. gorączkę. Stolarz. żywica. bezsenność. Woźnica używał do popędzania koni gałązki bzu zamiast bicza. w Polsce jeszcze dziś w niektórych regionach uchyla wieśniak kapelusza mijając krzew bzu. Kwiat bzu gotowany i świeży w serwatce szybko likwiduje opuchliznę z kostek u nóg. garbnik. Bez stosuje się szczególnie w kuracjach wiosennych w celu oczyszczenia krwi i całego organizmu. zapalenie gardła i migdałów. W tym celu pije się przez miesiąc codziennie rano na czczo. różę. Według starożytnych ludów opiekunką bzu była bogini Holde a po przyjęciu chrześcijaństwa zamiast bogini Holde postawiono Pannę Marię. Dzieciom takiej mikstury nie podajemy. ażeby zmarłym błogosławił Pan. Z tej to przyczyny w medycynie bez zajmował bardzo ważne miejsce. na 1/2 szklanki wrzątku dodajemy 3 – 4 małe gałązki bzu. oczyszcza krew. Kaplice i kościoły obsadzano bzem. padał przed nim na kolana i prosił o przebaczenie. U starych Prusaków nie wolno było ścinać ani zranić bzu dla jego świętości. to ojciec rodziny. w owocach – olejek eteryczny. Zbiera się w maju i czerwcu. kwas winny. ponoć miał siłę odpędzania piorunów. szedł z modlitwą w milczeniu do krzewu i obcinał gałąź. Składniki: w kwiatach. obniża wysokie ciśnienie krwi. korę i korzenie – jesienią lub w marcu. Kwiatu bzu czarnego dziś używa się jako środka napotnego. należy świeży kwiat bzu skropić winem gronowym. które rośnie w całej Europie. Leczy choroby pochodzące z przeziębienia. liście w czasie kwitnienia. używali oni bzu czarnego przy grzebaniu swoich bliskich zmarłych. do której należało drzewo. reumatyzm. godzinę przed śniadaniem l szklankę herbaty z 6 – 8 świeżo pokrojonych liści bzu zagotowanych bardzo krótko w wodzie. a na grobie sadzili młode krzewy bzu.

gipsem lub cementem.dobnie w przypadku ukąszenia przez pszczołę lub komara). jak i pączkach kwiatów. Mikstura ta leczy przeziębienie. Aby efekt leczniczy był silniejszy. Przecedzamy. aby po zimie oczyścić organizm z toksyn i złogów. Po dodaniu rodzynek i drożdży bywa on przechowywany przez parę miesięcy w dobrze zakorkowanych butelkach. 50 g suszu zalewamy pól litrem wody i gotujemy pod przykryciem 15 minut. Z jednego otworu można pobierać sok najwyżej przez 2 – 3 dni. Do zbierania soku wybieramy brzozy co najmniej 12-letnie. Świeżo zerwanymi majowymi liśćmi napełniamy bawełniane skarpety i zakładamy je na noc. pijemy przez 14 dni 2 razy dziennie szklankę herbatki przed posiłkiem. W czasie tej kuracji należy przestrzegać diety lekkostrawnej. Dla zapachu możemy dodać 10 g korzenia tataraku. chorą osobę można całą owinąć prześcieradłem wypełnionym liśćmi brzozy. Dlatego psychotronicy radzą. a poniżej otworu przywiązujemy. Świeży sok pijemy kilka razy dziennie przez 14 dni. Sen staje się wtedy głębszy i spokojniejszy. 100 g brzozy i 100 g pokrzywy zalewamy 1 l czystej wódki i przez 28 dni trzymamy w nasłonecznionym miejscu. W tym celu 200 g liści i pączków zalewamy litrem czystej wódki i odstawiamy w ciepłe miejsce na 14 dni. że wracają nam siły i chęć do życia – podziękujmy drzewu za to. Przy chorobach reumatycznych polecana jest herbata z wysuszonych pączków brzozy. Potem należy zalepić go ziemią. oczyszczają krew i likwidują złogi w organizmie. Brzoza emanuje dobrą dla człowieka energią. aby drzewo nie chorowało. Pijemy dwa razy dziennie przez 9 do 14 dni. Dobrze jest zebrać sok brzozy wczesną wiosną. 76 . Nakłuwamy pień drzewa na dość dużej wysokości. Zebrane jesienią jagody i przygotowane jako konfitura leczą anemię i zaparcia. Ja każdej wiosny wracam do kuracji brzozowej i odczuwam ogromną poprawę samopoczucia. Kiedy poczujemy. Nalewki nie wolno podawać dzieciom do lat 7. Powszechnie znane są właściwości lecznicze wiosennych liści brzozowych. aby w chwilach smutku i przygnębienia objąć brzozę i przytulić się do jej białego pnia. Na wypadanie włosów należy zrobić nalewkę z pączków brzozy i świeżej pokrzywy wraz z korzeniem. W medycynie ludowej ze świeżych lepkich pączków brzozy przyrządzano maść. dolegliwości żołądka i szkorbut. Pączki ucierano ze świeżym smalcem i przechowywano w chłodnym miejscu. Są one doskonałym lekarstwem na bóle reumatyczne. Liście możemy również rozsypać pod prześcieradłem. Wywar z kory brzozowej stosowany do ciepłych okładów leczy wrzody. Niebieską opiekunką brzozy jest Wenus – bogini błękitu i miłości. przy czym co trzeci dzień należy liście wymieniać na świeże. Liście gotowane w mleku i przyłożone na obrzęki lub guzy hemoroidalne także mają właściwości lecznicze. Gotową miksturę wcieramy wieczorem w skórę głowy. ustają bóle reumatyczne. Moc lecznicza zawarta jest zarówno w soku. Lud wiejski na kresach wschodnich do dziś każdej wiosny przyrządza sok. zwany „brzozówką”. Brzoza posiada ogromne właściwości uzdrawiające. regeneruje się cały organizm. egzemę i liszaje suche. Brzoza pospolita Trudno byłoby znaleźć inne drzewo tak bardzo związane z polskim pejzażem jak brzoza – wielka Pani naszych lasów. Maść brzozowa leczy takie choroby skórne jak: świerzb. jakieś naczynie. Na pół szklanki wody bierzemy jedną łyżkę nalewki. Po dwóch tygodniach kuracji nasze stopy będą zdrowe. Z młodych pączków i liści majowych zmieszanych w równych proporcjach przyrządzamy nalewkę. liściach i korze.

l łyżkę ziół gotować w 1/2 l wody około 5 – 6 minut i przeprowadzić płukanie wieczorem przynajmniej przez 14 dni. Korę drobno pokruszyć i suszyć w przewiewnym pomieszczeniu. że „dorosły” dąb w ciągu roku pobiera z atmosfery około 6 ton dwutlenku węgla. że promieniowanie dębu uaktywnia naczynia limfatyczne i krążenie krwi. W litrze wody gotujemy przez 10 minut suszoną korę dębu i suszony kwiat rumianku w proporcji 1:1. 77 . Dawni przywódcy rozsiadali się pod konarami dębu. a potem poprzez swoje liście oddaje z powrotem 4. aby podjąć ważne decyzje dotyczące wojen i układów między narodami. Następnie uzupełniamy wywar jednym litrem wody i przecedzamy. Można z niej sporządzić wywar. wówczas jego życie jest dopełnione. Dziś wiemy. Płukanka dla kobiet przy upławach: Kora dębu 100 g Rdest ptasi 20 g Pokrzywa 10 g Rumianek 20 g Kwiat nagietka 10 g Zioła wymieszać. Wywar z kory dębu wykorzystywany jest do okładów. Kwitnie od kwietnia do maja równocześnie z ukazywaniem się liści. dzisiaj trochę zapomniany chcę przywrócić do łask i podam bardzo dużo recept. Natomiast w chorobach odbytu trzeba przez dłuższy czas stosować nasiadówki – zawsze wieczorem. można dodatkowo robić nasiadówkę. Tam również odbywały się sądy. które pomogą Wam w odzyskaniu zdrowia. że mężczyzna powinien wybudować dom. Dawniej spełniał nasz dąb rolę lekarza w wielu chorobach. trzeba przygotować mieszankę ziół o poniższym składzie: Kora dębu 100 g Rumianek 50 g Kozieradki 10 g Taką porcję mieszanki gotować w 2 1 wody około 20 minut. Lecznicze właściwości ma kora dębowa. leczenie będzie skuteczne. Aby zrobić nasiadówkę. Uczeni obliczyli. posadzić dąb i spłodzić syna. natomiast korę zbiera się z 2 – 5-letnich gałązek tylko na wiosnę. żołędzie w jesieni w czasie opadania.Dąb Jest on w wielu cywilizacjach drzewem magicznym symbolem siły i odporności.5 tony tlenu. W dawnej Polsce mawiano. W naszej kulturze i nie tylko w naszej dąb symbolizował waleczność i jasność umysłu. co jest następstwem dotlenienia się organizmu. Pod rozłożystą koroną dębową siadywano do narad wojennych i pokojowych pertraktacji. którym leczy się choroby skórne. Wszyscy znamy historię dębu „Bartek”. Upławy białe: Kora dębu 100 g Kwiat tarniny 50 g Rumianek 20 g Lawenda 10 g Krwawnik 10 g Stosować jak wyżej. Ludzie zawsze lubili przebywać w pobliżu dębów. potem dodać do czystego wywaru 1 l gorącego mleka i robić nasiadówkę zawsze przed snem. Wywar z kory jest stosowany przy uporczywych upławach z dobrym skutkiem. łatwo odstaje kora od drzewa. Utarte na proszek żołędzie możemy zażywać 2 x dziennie na czubku noża lub malutką łyżeczkę popijając mlekiem przy wszelkich schorzeniach dróg moczowych. Instynktownie czuli dobre oddziaływanie tych drzew – przypływ życiowej energii. obrzęki. a także hemoroidy i choroby kobiece. płukanek gardła i jamy ustnej oraz nasiadówek. Znam przypadki wyleczenia bardzo poważnie chorych. Jeśli będziecie wytrwali.

Proszę zobaczyć. powinny kąpać się raz w tygodniu przez dłuższy czas w kąpieli z kory dębu. Stosowano z dobrym skutkiem w leczeniu chorób uszu (szum w uchu). Bardzo dobrą miksturą dla wszystkich. Mieszankę gotujemy w 4 l wody około 20 – 30 minut. jak wielką silę leczenia posiada nasz dąb. Napar przechowywać w szklanych słojach. Do dziś nie wiadomo ile istnieje gatunków głogu – w Ameryce Północnej istnieje ponad tysiąc odmian. Głóg Jest to drzewo z rodziny różowatych. 78 . W tym celu trzeba zrobić mieszankę z: Kory dębu 200 g Liście orzecha włosk. które chcą mieć przez okrągły rok śniadą cerę całego ciała. którzy cierpią nie tylko z powodu bólu wątroby.Panie. gdy podam. gumę. dzieci w postaci proszku. cukier. następnie dodajemy do kąpieli. zapalenie gardła. aby wrócić całkowicie do zdrowia. a zatem nasz dąb ma ogromne działanie lecznicze. Myślę. skrobię. Wieczorem natomiast proszę zrobić herbatę z l łyżki proszku i wypić przed snem. fosforan. która powinna trwać ok. Trzeba jednak uważać bardzo przy zażywaniu wewnętrznie preparatów z dębu. którzy mają problemy z sercem i są nerwowi. obrzmienie śledziony. ale botanicy po długich badaniach dowiedli. natomiast na ospałą pamięć produkowano wino głogowe. Taką kurację prowadzimy przez 14 – 21 dni. owoce są kuliste i bardzo cierpkie. dodać 10 g liści i gotować przez 5 – 6 minut z 1/2 l wody i pić ciepły wywar przez kilka dni 3 x dziennie niecałą szklankę. która przetrwała do naszych czasów od kilku stuleci. Polecam wszystkim. dębiankowy. wrzody żołądka. ponieważ owoce głogu zawierają dużo witaminy C. 20 g Rumianek 50 g Lawenda 100 g Kwiat lipy 50 g Jest to mieszanka na jedną kąpiel. ale są znerwicowani jest mikstura wieloowocowa: Owoc głogu 100 g Owoc dzikiej róży 50 g Owoc jarzębiny 100 g Owoce zmielić na proszek. Herbatę z kory i liści stosuje się w przewlekłych biegunkach. tłuszcz woskowaty. Taka herbata tonizowała ciśnienie krwi. gumę. Jest bardzo skuteczna. pektynę. W naszym kraju rośnie zaledwie około sześciu gatunków. że istnieje dwieście gatunków głogu. czerwień dębową. jedną łyżkę proszku utrzeć z l łyżką miodu i zażywać przed śniadaniem. krwotoki żołądka. Kora zawiera: kwas garbnikowy. Kwitnie w maju. bóle wątroby. bardzo często ma różyczkowate białe i różowe kwiaty. Dziś mamy w aptekach przeróżne mikstury głogowe przeciw zaburzeniom sercowym. nadmierną potliwość stóp. kwiaty i owoce w medycynie ludowej. wówczas trzeba sproszkować 5 g kory. Od bardzo dawna stosowano liście. puchlinę wodną. mieszankę. Przedawkowanie ich może podrażnić przewód pokarmowy i wywołać bolesne skurcze jelit. które było w każdym gospodarstwie domowym. żywicę. wypijano mocny napar przez 14 dni z kwiatu głogu rano i wieczorem. żołędzie zawierają kwas dębiankowy. jakie choroby leczyły nasze babcie – biegunka. że najlepiej będzie. 20 minut.

B. Wypędził ich Pan Bóg z raju i tak do dzisiaj jesteśmy skazani na pracę i podziwianie bez dotyku rzeczy tajemnych. drugą szklankę przed snem. otóż jabłko było dla nich owocem szczęścia i miłości. aby 28 dniach robić przerwę 9 dni. którą Stwórca-Pan ustawił w samym środku ogrodu rajskiego. O wielkiej roli jabłka w medycynie ludowej świadczą stare zapisy w książkach medycznych. W Biskupinie znaleziono ślady jabłoni. że organiści w workach roznosili święcone jabłka po wsiach. bo jest karmicielką i lekarzem naszego ciała i duszy. Jabłoń Dzisiejsza młodzież zapewne pamięta. otóż jabłoń była uprawiana już w okresie neolitu. do końca swoich dni. dlaczego wybrano czas zimowy dla jabłoni. Inaczej traktowali owoc zakazany Grecy na Olimpie. Ale dość już historii o jabłku i jabłoni. rośnie oczywiście prawie na całej kuli ziemskiej. życzliwe dla całego świata. oczywiście ciepłe. medycy ludowi również bardzo często sięgali po czerwone jabłuszko. Tyle o ludziach jabłoniach. witaminy C. może tylko wspomnę o przekazach najstarszych. rano przed śniadaniem wypić l szklankę ziół. Szanują ją. Owoce są bogate w fosforan żelaza – nośnik tlenu. Było to drzewo dobra i zła ze złotymi jabłkami dla naszych praprzodków Adama i Ewy. poeci. Kwiaty jabłoni są cudownym lekiem: herbata z wysuszonych płatków wypijana rano i wieczorem przywraca zdrowie i obniża ciśnienie. aby osiągnąć zamierzone cele. bywają wśród nich literaci i muzycy. o biblijnym drzewie – jabłoni. Otóż wróżbici. Zioła możemy pić 28 dni. posiadają czułą duszę i często są wędrownikami. 3 lutego. Jeśli ktoś zechce zioła pić dłużej. 79 . Wiemy o tym. Urodzeni pod letnią jabłonią (24 czerwiec – l lipiec) są jeszcze bardziej rozumni i prostoduszni. Były czasy. że Ewa zerwała kuszona zakazany owoc i otworzyły im się oczy i odtąd człowiek został ukarany za swój występek karą ciężkiej ziemskiej pracy. aby podać ludziom i zwierzętom przeciw wszystkim chorobom. że dotyczy to osób urodzonych zimą. a jest to patron od bólu gardła. W snach zobaczyć piękne jabłko – to sen proroczy i spełnienie pragnień dla młodych dam. a dla Indian jabłoń to symbol honoru. ale dla ciekawości powiem. ale nie tyko bogowie posługiwali się jabłkiem. przykryć i zostawić do rana. a współcześni astrologowie opracowali horoskop dla ludzi urodzonych pod jabłonią – nie wiem. rozdające wszystkie swoje dobra i bardzo lubiące podróże i miłostki. nie lubią natomiast problemów. patron rodziny. a niegdyś wracający z Ziemi Świętej pątnicy przywozili ze sobą święte jabłka z jabłoni. pod którą rzekomo pracował sam Józef. Otóż w dawnej Polsce w dniu świętego Błażeja.Owoc głogu 100 g Kwiat głogu 50 g Liść głogu 20 g Korzeń lubczyku 70 g Kwiat wrzosu2 0g Kwiat róży dzikiej 30 g Kwiat krwawnika 10 g Serdecznik 30 g Szałwia 20 g Zioła dokładnie wymieszać i l łyżkę stołową ziół zalać dwoma szklankami wrzątku. święcono jabłka w kościołach. a więc jabłoń jest typowo polskim drzewem. Otóż są to bardzo lubiane osoby. Jest to drzewo karmiące każdego człowieka i wszelkie stworzenie na ziemi. a może nie wszyscy. proszę przestrzegać zasady. przerwa 9 dni i możemy powtórzyć cykl 28 dni. szczególnie stanu wolnego.

fosforan magnezu – budulec mięśni i fosforan sodu. a wówczas będzie doskonałym lekiem. Jagody zawierają olejki eteryczne. ma doskonały wpływ na pracę jelit. choć niektóre mieszanki można sporządzać z igiełek i korzeni. jest kuracja z jagód jałowca. aż dojdziemy do 15 sztuk. Wierzono. i cały organizm. żywicę. nerek. pieczone jabłka podajemy chorym przy anginie i otyłości. działają moczopędnie. Natomiast we Francji utarte lub pokrojone jabłko pozostawia się na noc. Jagody jałowca możemy wykorzystać przy leczeniu chorób żołądka. Gdybyśmy mogli zdobyć miód z jabłoni. ale stanowczo odradzam podejmowanie takich prób. którzy produkują wino jabłkowe. Tym. Taka kuracja jest zalecana w leczeniu antybiotykami i przywraca równowagę jelitom. W medycynie ludowej jałowiec był zawsze ceniony jako posiadający moc chronienia przed czarami. a każdego dnia następnego o l więcej. W pierwszym dniu kuracji należy przeżuć 4 jagody. Wypijamy dwa razy dziennie l filiżankę naparu przez 6 tygodni. pęcherz. a właściwie drzewo jałowca rośnie na bardzo piaszczystej glebie. Odwar z owoców jest polecany jako znakomity środek na świerzb i inne choroby skórne. Taka kuracja wzmacnia odporność całego organizmu. 80 . Bardzo starym przepisem na słabą pracę żołądka polecanym także przez znanego ks. czyli szklankę wina rozcieńczonego z wodą źródlaną 1:1. jest to miód najzdrowszy ze wszystkich miodów – polecany dla chorych na astmę. aby zjeść rano – odnawia florę bakteryjną przewodu pokarmowego. fosforan potasu – budulec nerwów i mózgu. regulują proces trawienia. aż dojdziemy do jednej i na tym kurację zakończymy. przechowujemy w szklanych naczyniach. a Słońce energię. Kneippa. chroni nasz organizm przed zapaleniem gardła i kaszlem. że teraz każdy z nas spojrzy jeszcze bardziej łaskawym okiem na cudowną dla nas towarzyszkę życia – jabłonkę. Aby je przyrządzić. gumę. Stąd wywodzi się zwyczaj wtykania gałązek jałowca za ramy drzwi i okien. wówczas kolejnego dnia zmniejszamy o l jagodę. aby leżakowało przynajmniej 2 – 4 lata. W dawnych czasach podczas epidemii chorób zakaźnych okadzano domy dymem z jałowca. aby chroniły domowników przed pociskami złych myśli. Starą i wypróbowaną receptą na choroby płuc i suchoty jest wino jałowcowe. należy rozgnieść 3/4 kg świeżych owoców i gotować w 3/4 1 czerwonego wina wytrawnego z dodatkiem l szklanki wody przez 30 minut. Oczywiście oczyszczają krew. Chorym na reumatyzm polecam herbatę z wysuszonych skórek z dodatkiem liści malinowych 1:1. zjedzone w nocy pomaga w zasypianiu. Utarte jabłko podajemy przy biegunce u dzieci i dorosłych. aby przepędzić zarazę. Wypijamy raz dziennie 250 g. który wzmacnia siły obronne naszego organizmu. wątroby. potas i wapń. że mocny wywar z owoców jałowca sprowadza jasnowidzenie. szczególnie polecam taką herbatę z odrobiną miodu jesienią i zimą. W ziołolecznictwie wykorzystuje się przede wszystkim owoc – jagody. Jałowiec ma bardzo silne działanie antyseptyczne i dym z palonych gałązek rzeczywiście doskonale oczyszcza powietrze. Jagody zbieramy późną jesienią.B2. Myślę. Wojowniczy Mars daje temu przedziwnemu drzewu siłę niezbędną do zwalczania chorób. jelit. Natomiast utarte jabłka z odrobiną soku ze świeżych ogórków i soku ogórecznika idealnie oczyszczają nerki. Jałowiec Jałowiec ma aż dwóch potężnych opiekunów – Marsa i Słońce. wosk. Krzew. radzę.

następnie gotować pod przykryciem 3 – 5 minut i przez 21 dni wypijać rano i wieczorem jedną szklankę wywaru. Zażywamy przy chorobach żołądka. tak uzyskany ekstrakt z zielonym płynem gotować jeszcze raz na małym płomieniu aż do gęstości syropu. W czasie kuracji nie wolno jeść kwaśnych potraw i jarzyn. wytrawnym winem – doskonałe na kolkę nerkową. Jarzębina Może być drzewem lub krzewem. a resztę mocno wycisnąć. Garść świeżych owoców zgnieść i zalać 1 l spirytusu lub czerwonym winem. W szklanym naczyniu nalewkę wystawić na słoneczne okno na 14 dni. przez 4 tygodnie. wsypać do naczynia. dodać niewielką ilość cukru do smaku. Po tej jarzębinowej kuracji na pewno pozbędziemy się chrypki i odzyskamy głos. ale ssiemy powoli. zalać wodą zimną (do przykrycia owoców) i gotować około 30 min. Jest to roślina wyjątkowo dekoracyjna dzięki długim rozczapierzonym liściom i kulistym czerwonym owocom.Następnie wywar przelać przez sito i zażywać 2 x dziennie 1/2 szklanki ciepłego wina rano i wieczorem. Szerokie zastosowanie ma także nalewka lub wino jałowcowe. Energia biopola tego drzewa rozjaśnia umysł i dodaje nam siły woli. Powidła jałowcowe Dojrzałe owoce zmiażdżyć tak. Należy często potrząsać naszą nalewką. Po wyjęciu przelać owoce wrzątkiem i zmielić w maszynce. aby nie uszkodzić pestek. 81 . Kontynuujemy leczenie aż do skutku. Nie połykamy od razu. Wymieszać. Do l kg musu jarzębinowego dodać l kg miodu spadziowego. powietrze staje się coraz cieplejsze. Starajmy się przebywać jak najwięcej w pobliżu drzew i korzystać z ich dobroczynnego oddziaływania. Ludność wiejska chętnie sadzi jarzębinę przy domach i na przedpolach często w towarzystwie czeremchy. Należy zerwać dojrzałe grona jarzębiny i na 48 godzin włożyć do zamrażalnika. Kwiaty i owoce jarzębiny wykorzystywane są do sporządzania naturalnych leków pomocnych w schorzeniach wątroby i gardła. Jest wiosna. Wino lub nalewka powinna przed użyciem być rozcieńczona z wodą 1:1. puchlinie wodnej. Obcując często z jarzębiną wyraźniej uświadamiamy sobie nasze cele i obowiązki życiowe. lepiej znosimy przeciwności losu i podobno łatwiej pozbywamy się nałogów. Aby pomóc zmęczonym nerkom. Nie podajemy dzieciom. a także leków witaminowych. należy zrobić wywar z: 100 g jałowca 100 g kwiatu lipy 50 g macierzanki. wątroby. Dla przemysłu spożywczego owoce jarzębiny stanowią surowiec do produkcji marmolad i znanej wódki gatunkowej – jarzębiaku. l łyżeczkę miksturki zażywamy 2 razy dziennie przed śniadaniem i po kolacji. Potem przecedzić przez gęste sito. a każdorazowo odlewamy 50 g mikstury. a drzewa zaczynają kwitnąć. Po tym okresie nie zlewamy nalewki. Zioła wymieszać i l łyżką ziół wsypać do 1/2 l gotującej wody. wzdęciach niewiadomego pochodzenia. Przed zażyciem powidła możemy rozprowadzić czerwonym.

którzy mają problemy z pamięcią i nerkami. Jeszcze dziś w niektórych wsiach rodzina wsypuje pod głowę zmarłego orzechy. Leszczyna od prawieków jest drzewem Słońca. zróbmy herbatę z leszczyny. że leszczyna rosła na naszych ziemiach już 10 000 lat przed naszą erą. a na przełomie XVIII nazywano gałąź leszczynową „laską Jakuba” albo „rózgą Arona” – starszego brata Mojżesza. aby odpędzić złe moce i zasiać pokój i szczęście wokół gospodarstwa. dlatego nasi praojcowie otaczali to drzewo szczególnym kultem religijnym. Kult ten był przed wojną praktykowany w Lubelskiem i Szczecińskiem. aby w drodze do Pana mógł przekupić złe moce. Owoce zawierają dużo żelaza. Osiąga wysokość do 5 m. nie lubi gleby jałowej i podmokłej. Natomiast wielki uczony Władysław Szafer powiada. wieczorem drugą przez 14 dni. Orzech laskowy jest owocem mądrości. przycicha na kolejne cztery miesiące i wreszcie przegryzając skorupę wyfruwa ładny motyl. już wówczas łączono roślinę z mądrością bogini Diany. Jest to drzewo niegdyś uznawane za święte przez Greków i Celtów. które nań czyhają. są one doskonałym lekiem dla cukrzyków i osłabionych uczących się dzieci. Przekazy biblijne mówią. Polecam orzechy laskowe wszystkim. Otóż rośnie tam leszczyna. Dzieje się tak dlatego. fosfor odżywiający mózg. Przetrwała okres zlodowacenia z innymi drzewami. magnez działa przeciwnowotworowo. Jeżeli mamy problemy z nerkami i zatruciem krwi lekami. Młode pędy jednoroczne. wapń i białko. Była to ofiara dla bogów. a gdy po dwóch miesiącach oprzędzie się przędzą. aby mogli mieć pokarmy. l łyżeczkę zalewamy 2 szklankami wrzątku i przykrywamy na noc. aby nabrało sił. Celtowie mity o świętej leszczynie przekazali swoim potomkom: należy do każdej nowej studni i napotkanego jeziora wrzucić orzech na dobre życie i szczęście. Wczesną wiosną zerwane pączki liści i kwiatów. Bardzo wielu cyrkowców wykorzystuje orzeszki do sztuczek. prezentowanym turystom europejskim.Leszczyna pospolita Występuje w całej Europie. a rano wypić należy przed śniadaniem l szklankę herbaty. jeśli je położymy na ciepłym miejscu lub na ciepłej dłoni. Natomiast rózgą leszczynową posługiwali się i posługują się nadal radiesteci. potas wspomagający trawienie. siły życia i nieśmiertelności danej przez jedną z najpiękniejszych gwiazd – Słońce. Jako ciekawostkę opowiem o skaczących orzechach z Meksyku. zażywamy kładąc na czubek noża i wypijamy szklankę ciepłej wody na czczo przy zatruciach pokarmowych. Natomiast wiosną wypędzając pod długiej zimie bydło na pastwiska po raz pierwszy błogosławili rózgę leszczynową. w naszych czasach posiadamy około 300 gatunków leszczyny bardzo popularnej w Polsce i na świecie. a krowy były mleczne i chronione. Obecnie rozwidloną rózgą radiesteci poszukują ujęć wodnych na studnię. że leszczynę stworzył Pan Bóg dla biskupów. wysuszone i sproszkowane. Opierając się o ścianki orzecha powoduje podskakiwanie. a orzechy z niej zebrane potrafią przez dwa miesiące podskakiwać. na Kaukazie i Krymie. W starożytności była uprawiana jako krzew owocowy. wysuszone w cieniu służą późną jesienią naszemu zdrowiu. 82 . że w czasie kwitnienia jajeczko owada bywa złożone w zalążku kwiatu i gąsienica rośnie wraz z owocem do dwóch miesięcy. zasłynął on bowiem z dokonania cudu – laską leszczynową odnalazł na pustyni wodę. Kurację można powtórzyć. Wczesną wiosną kwitnące gałązki zatykali w mieszkaniach. W czasie kuracji możemy jeść po kilkanaście orzechów dziennie.

osierocona „połowa” sadziła na grobie ukochanej osoby lipę. sok ze świeżego drzewa przeciwdziała wypadaniu włosów. Jeśli zmarł narzeczony albo panna młoda. Nie tylko więc kwiat lipowy ma lecznicze właściwości. Są także pomocne przy padaczce. Któż nie zna zapachu kwiatu lipy w czasie czerwcowych i lipcowych wieczorów? To właśnie kwiat drzewa ma największe właściwości lecznicze. wyobrazić sobie płynący pod korą sok i poczuć choć przez chwilę silną więź z naturą. Po dłuższym okresie picia takiego wywaru z dodatkiem miodu jałowcowego poprawi się samopoczucie wskutek oczyszczenia krwi. Sadzono ją koło każdego domu. dwie łyżki ziół zalać dwiema szklankami wrzątku i przykryć na kwadrans. możemy przyrządzić następującą mieszankę: Kwiat lipy 20 g Tawuła łąkowa 10 g Owoc maliny 50 g Korzeń perzu 10 g Zioła wymieszać. trzy dni w łóżku. Kwiat lipy zbiera się w suchą pogodę zaraz po rozkwitnięciu. na której rojnie brzęczały pszczoły. zażywamy rano i wieczorem przed posiłkami popijając ciepłą wodą. natomiast liście zrywamy w maju. co nad sławnym Janem Cień rozstrzelony zbierała pod siebie. Aby szybko zlikwidować katar i kaszel. Mikstura ta leczy anemię. natomiast węgiel lipowy (powstały po spaleniu drewna) skutecznie leczy zatrucia. Spróbujmy czasami przytulić się do lipy. Od zamierzchłych czasów ludy słowiańskie i germańskie otaczały lipę szczególną czcią. Aby uzyskać większy efekt leczniczy. wzdęcia i inne choroby przewodu pokarmowego. Taką kurację dobrze jest przeprowadzić na wiosnę.Lipa Lubiłem lipę. ale całe drzewo od korzenia po koronę. Sproszkowane nasiona lipy mają działanie przeciwkrwotoczne. Lipa rzeczywiście trwale wpisana jest w polski pejzaż. i w rok miodu obdarzała dzbanem Niewymyślnego w żądzach i w potrzebie. 83 . a „ptakowie niebiescy” śpiewali swe pieśni na chwałę duszy zmarłej czy zmarłego. na centralnym placu każdej osady. Kwiaty lipowe zagotowane leczą puchlinę wodną i wzmacniają żołądek. Picie naparu lipowego z dodatkiem miodu lipowego zalecane jest przy wszelkich nieżytach i chorobach gośćcowych. Co było drugim poetów mieszkaniem Głośna słowików. pod którą tak miło wypoczywać w upalny dzień. Wywar z kwiatu lipy wybiela także piegi i wydelikatnia skórę. Herbatki lipowe są znanym środkiem napotnym i przeciwgorączkowym. Pod koronami tego drzewa zawierano małżeństwa i zaręczano się. Tak pięknie pisał o lipie Juliusz Słowacki wspominając utraconą ojczyznę. należy ją pić przez 3 tygodnie. Lipa oczyszcza zaflegmione płuca i nerki. zagotowaną herbatę należy zostawić pod przykryciem na noc. a rano i w ciągu dnia podgrzewać do picia. a następnie gotujemy w czerwonym wytrawnym winie. Bierzemy odrobinę proszku węglowego. Suszymy je w cieniu. Pić rano i wieczorem ciepły napar z odrobiną miodu lipowego i pozostać przez dwa. szpaków narzekaniem.

Dawniej z jąder orzecha wytłaczano doskonały olej. ale po krótkim okresie stosowania pocenie ustępowało. póki nie stwardnieją. Kąpiele w wywarze z liści orzecha włoskiego zalecałabym także paniom.. gdy mamy w domu mrówki. Już ksiądz Kneipp zalecał. dziecko należy wykąpać tuż przed snem. 1 l wody. dolać do kąpieli. Natomiast wysuszone i zmielone na proszek liście stosowano kiedyś do przesypywania skarpetek przy nadmiernej potliwości nóg. szybko. Liście i owoce orzecha zawierają wiele substancji (m. Kąpać dziecko raz w tygodniu przez 3 tygodnie. 1/2 kg liści. ale ostrożnie. 84 . Metoda miała tę wadę. ale nie lubi wilgoci. 1 l żytniej wódki i 1/2 l syropu z cukru). który znajdował zastosowanie w lecznictwie.1/2 godziny. stawiamy w szklanym naczyniu na 7 dni. Orzech włoski ma też właściwości wzmacniające. po 7 dniach przecedzić i podawać chorym l łyżkę rano i l wieczorem. Możemy skorzystać z tych odstraszających owady właściwości orzecha także w naszych miejskich domach. alkaloidy. Do Polski orzech sprowadziła z Włoch królowa Bona. Orzech włoski kwitnie w maju i jest to najlepsza pora na zbieranie młodych liści. który podawano dzieciom mającym robaki. że należy odstawić likier na 4 tygodnie. że owady wyniosą się. Doskonałe rezultaty daje rozłożenie w mieszkaniu rozgniecionych liści orzecha przy pladze komarów. taninę). Tam drzewo to o leczniczych właściwościach rośnie w stanie dzikim. Na wsiach do dzisiaj używa się liści orzecha włoskiego do nacierania bydła i koni. aby nie gryzły ich owady.in. 1/2 godz. Drzewo to rośnie na każdej glebie. używamy w razie potrzeby po ok. posadzony na gruncie suchym będzie silniejszy. a także. aby ich nie przypalić. które nie mogą się opalać. ale potem może dawać owoce przez 60 lat. Po tym czasie otrzymany napój przecedzamy i zlewamy do butelek. z tym. 50 g. aby dzieci słabe i krzywiczne kąpać raz w tygodniu w wywarze z liści i owocni – ok. Zalecałabym kąpać słabowite dzieci w kąpieli z mieszanki ziołowej : Liście orzecha włoskiego 200 g Rzepik 100 g Macierzanka 150 g Arnika 50 g Zioła wymieszać i gotować w 2 l wody ok. Poza tym z liści orzecha sporządzano napar.Orzech włoski Ojczyzną orzecha włoskiego jest Persja. Podam przepis na nalewkę doskonałą na bóle żołądka i zatrucia pokarmowe: ok. Orzech owocuje po ośmiu latach od zasadzenia. Sporządzamy go podobnie jak nalewkę (ok. a owoce w piekarniku. Na jedną kąpiel bierzemy ok. zalać 2 l wody i gotować ok. Dla wzmocnienia zalecał także picie wina orzechowego: 3 garście świeżych liści utrzeć na miazgę i wymieszać z 1/2 l słodkiego wina (Malagi). 30 g owocni. 50 g. Dlatego też nazywany jest u nas orzechem włoskim. W przypadku dolegliwości żołądkowych lub nieżytu jelit możemy też stosować likier orzechowy. Zażywamy w razie potrzeby po ok. układając ogonkami na północ. wywar dodać do kąpieli. Radzę Państwu spróbować – gwarantuję. Właśnie dlatego nasz orzech ma takie szerokie zastosowanie w leczeniu różnych schorzeń. jak też i w starej polskiej kuchni. że nogi zabarwiały się nieco na brązowo. Orzech jest szczególnie pomocny w leczeniu chorób układu pokarmowego (zawarte w nim substancje dobrze działają na mięśnie jelit). gdzie już wówczas był uprawiany. Liście suszymy w cieniu. które mają dodatni wpływ na organizm człowieka. Owoce (oczywiście dla sporządzania z nich leczniczych naparów) zbieramy w czerwcu. 20 niedojrzałych owocni orzecha i świeżo zerwanych liści kroimy i zalewamy 1 l mocnej wódki żytniej (można dodać łyżeczkę cynamonu i kilka goździków). 30 dkg liści i owocni gotować 1/2 godz.

100 g owocni na 100 ml spirytusu) i odstawiamy w ciemne miejsce na 7 dni. Umiera tylko raz. Z żywicznej drzazgi człowiek zrobił łuczywo. Skóra ładnie i równomiernie przyciemnieje. że tu i ówdzie nagość żółtych piasków wypalonych słońcem męczy oczy i ulitował się nad nimi i z dobroci serca specjalnie dla Polski stworzył sosnę i złotą dziewannę. Po umyciu głowy wcieramy go we włosy (nie częściej niż raz w tygodniu).wywar dodać do kąpieli. Możemy również zrobić nalewkę z młodych pąków na alkoholu i zażywać rano i wieczorem po 21 kropli na kostkę cukru. Jest to bardzo stare drzewo i wchodzi w skład europejskiej flory okresu kredy. Płukać włosy bezpośrednio po umyciu gorącym wywarem. no i dom zbudowany z sosnowych bali jest dla człowieka najlepszy. nie niszczącą. macierzanka w równych ilościach – po 50 g gotować w 2 l wody przez ok. Orzech włoski jest również znakomitym środkiem do pielęgnacji włosów. Wiosną zerwane młode pędy sosny wysuszone i sproszkowane. Może dlatego zwykło się mówić. ale sosna ma inną ogromną zaletę – umie wyleczyć się z ran zadanych przez człowieka po odłamaniu gałęzi. dziś nadal w Polsce występują 4 gatunki sosny. Muszę jednak powiedzieć. tatarak. Kilka razy dziennie skąpiemy wodą gałązki i mamy już doskonałe powietrze do oddychania. Sosna zwyczajna była u różnych ludów drzewem świętym. 85 . W miejscu. Sosna Prastara legenda mówi. Z orzecha możemy także sporządzić farbę do włosów. a Grecy poświęcili Matce Bogów sosnę. Trzeba przez 6 tygodni rano przed śniadaniem zażywać łyżeczkę preparatu. na małym ogniu. Jest dla człowieka sosna bardzo szczodra. wszędzie tam. a wzmacniającą nasze włosy. Uwaga! Osoby uczulone na jodynę nie powinny w żadnym wypadku zażywać nalewek z orzecha włoskiego. że kiedyś się odrodzi. kasztan nie potrafią zabliźnić swoich ran. wśród żołnierzy: „wyciąć wroga jak samotny las”. nieodłączną towarzyszkę na zawsze. Natomiast wszystkim polecam kąpiele w igliwiu sosny i macierzanki przynajmniej raz w tygodniu. W tym celu mocno zgniatamy owocnię orzechów. następnie ważymy otrzymaną masę i zalewamy taką samą ilością spirytusu (np. gdzie 70 milionów lat temu szumiał las sosnowy dziś zbieramy bursztyny. Panie o ciemnych włosach mogą stosować płukanki z mieszanki ziołowej sporządzonej w następujący sposób: liście lub owocnia orzecha włoskiego. czyli bez nadziei. czczono jako świętą w Grecji i Rzymie. a wieczorem z kilku wysuszonych pąków zrobić herbatę i wypić przed snem przez 6 tygodni w przewlekłej chorobie. chmiel. gdzie na piaskach rośnie dumna i kojąca duszę sosna. natomiast przez cały rok powinny stać przy łóżku gałązki sosny w piasku bez wody. szacunkiem darzyli sosnę Chińczycy i Japończycy. 30 min. czyli bogini Kybele i jej ukochanemu Attisowi. ścięta nigdy nie wypuszcza pędów jak inne drzewa. a gałęzie sosnowe dają więcej ciepła. żywica sosnowa stanowi surowiec do produkcji terpentyny i kalafonii. że podobna legenda istnieje na całym świecie. ale nie takie same jak niegdyś. Lipa. pokrzywa. a potem połączone z miodem wrzosowym służą jako lek wszystkim chorym na oskrzela i na astmę. Po tym czasie zlewamy płyn do ciemnych buteleczek. Las był złożony z 4 gatunków sosny i jednego gatunku świerku. a przy okazji znikną wszystkie wykwity i krostki. że Pan Bóg stworzywszy naszą Polską ziemię kończąc dzieła tworzenia i odpoczywając zauważył. żadnych kropli itp. oczywiście sosna jest również dla człowieka dobrym lekarzem.

uśmierzała także bóle artretyczne i neurologiczne. naparu i wywaru. To właśnie kora wierzby zawiera salicynę – substancję chemiczną. Z kory wierzbowej przyrządzano herbatę. wyzwala radość. Agresywne zwierzęta uspokajają się. Pod tym drzewem lubili wypoczywać podróżni zasłonięci od słońca zwisającymi warkoczami gałązek. aby ustrzec się przed chrypką i bólem gardła. działa moczopędnie. łagodzi bóle reumatyczne. Napar z kory wierzby (łyżeczka sproszkowanej kory zalana szklanką wrzątku) obniża temperaturę. Wyobrażając sobie wiejski pejzaż nie sposób nie umieścić w nim wierzby. Wierzba wydziela wyjątkowo silne pole energetyczne – dlatego tak bardzo oddziałuje na ludzką psychikę: poprawia nastrój. której odkrycie zapoczątkowało produkcję aspiryny – leku wszechczasów. Sproszkowaną korę podajemy chorym (od 7 roku życia) z biegunką – 2 razy dziennie małą łyżeczkę. która była lekiem przeciwgorączkowym. leczy depresję. Obsadzano nią brzegi rzek i stawów oraz polne drogi. Z drzewem wierzby łączy się wiele ludowych zwyczajów leczniczych. Na przykład. że jest drzewem księżyca. Wywarem (łyżkę stołową kory gotujemy przez 5 minut w dwóch szklankach wody) przemywamy nim ciało latem przy problemach skórnych. 86 . Dzieci przebywające w pobliżu wierzby dobrze rozwijają się emocjonalnie i umysłowo. Korę wierzby możemy wykorzystać leczniczo w postaci: proszku.Wierzba O wierzbie powiadano w dawnej Polsce. w Niedzielę Palmową łykano poświęcone kotki wierzbowe.

jakimi ziołami i jak leczyć pacjenta. Zioła te są bardzo pomocne w leczeniu nerek i układu moczowego.. Nasi praprzodkowie intuicyjnie rozumieli. emanują m. Wraz rozwojem cywilizacji technicznej ta wiedza uległa zapomnieniu. Ogólnie wiadomo. że zioła w mieszankach mogą zneutralizować nawzajem swoje kolory. zanim przystąpili do leczenia chorego. Chore zwierzęta instynktownie szukały pewnych roślin i zjadały je. ziemią i ludźmi. opracowywali jego dokładny horoskop astromedyczny. aby przywrócić równowagę choremu organowi. Natura stworzyła lecznicze zioła. czyli zielony. rzeczy bardzo mało znanej. Kolor czerwony przyspiesza obieg krwi. a w medycynie właściwie w ogóle. 87 . Zdrowy żołądek promieniuje właśnie kolor zielony. czego nie można powiedzieć o większości leków farmaceutycznych. Tylko powrót do natury może zapewnić ludzkości przetrwanie i dalszy pomyślny rozwój. musimy używać ziół promieniujących odpowiedni kolor. kozieradka – leczą znakomicie układ trawienny. Dlatego. w praktyce wiedzę tę jednak wykorzystuje się rzadko. kolorami. że zioła właściwie dobrane leczą różne choroby nie powodując niekorzystnych dla naszego organizmu skutków ubocznych. zanim na Ziemi pojawił się człowiek. gwiazdami. Trzeba jednak pamiętać. która zajmowała się badaniem wpływów poruszających się planet na człowieka w godzinie urodzin. kolor czerwony emanują kwiaty bzu czarnego. Kwiat bzu. granat. stworzył królową nauk. Kolor neutralny. A właściwie nawet starsze od ludzkości. Każdy zdrowy organ człowieka promieniuje określony kolor i gdy chorujemy. a istotnej dla zdrowia. Kolor niebieski. i to one były jego pierwszymi przewodnikami po uzdrawiających ziołach. Stąd też zainteresowanie ziołolecznictwem. że wszechświat i cała przyroda są jednością i że jeśli natura stworzyła niedoskonale istoty. fiolet i indygo to kolory pokrzywy. jeśli chcielibyście Państwo w leczeniu swoich chorób ziołami uwzględnić także kolory.. Mówiąc o ziołolecznictwie należałoby wspomnieć o jego powiązaniu z.in. jałowiec. Astrologia herbalna i ziołolecznictwo „zeszły do podziemia”. natomiast odpowiednio dobrane mogą z kolei utworzyć jeden mocny kolor. organizmy żywe promieniują nie tylko energią. chrzanu i ogórecznika. ma ogromny wpływ na przemianę materii.Receptiariusz Ziołolecznictwo jest prawie tak stare jak nasza Matka Ziemia i ludzki ród. A zatem. człowiek zaczyna rozumieć. jak wielkie znaczenie ma życie w zgodzie z prawami natury. ma szersze zastosowanie. radzę zwrócić się o poradę do doświadczonego zielarza. Na jego podstawie ustalano dopiero. owoc i kora maliny. które dręczą różne choroby. szałwi. Tymczasem. kiedy odpady cywilizacji technicznej prawie zniszczyły naszą Ziemię. Później. mięta. Trzeba przy tym pamiętać. kolor tego promieniowania ulega zmianie. Już w starożytnym Egipcie kapłani. Dziś. że poszczególne kolory mogą wpływać na psychikę i samopoczucie człowieka. Pierwotny człowiek obserwował zwierzęta i ptaki. Dlatego zioła emanujące ten kolor rozgrzewają i stosujemy je we wszystkich chorobach wynikających z przeziębienia. a zatem wpływów na zdrowie w ciągu całego życia. Na przykład. który dodatkowo emanuje jeszcze żółty i fioletowy. Jedną z dziedzin astrologii była astrologia herbalna. gorczyca. kwiat lipy. aby pozbyć się swoich cierpień. ale i kolorami. astrologię. jak ustalili naukowcy. kiedy człowiek poznał prawa i współzależność między kosmosem. to musiała też stworzyć rośliny pomagające zwalczać te choroby.

A one czekają. dr med. zawsze ciche i pokorne. w których zioła pozwoliły choremu wyzdrowieć. który żył na przełomie naszego wieku. przy współpracy kolegów. Jego intencją było uświadomienie społeczeństwu problemów leczenia i pomocy chorym. Małym dzieciom podajemy zioła w postaci 1/2 szklanki naparu z odrobiną miodu. 88 . szczególnie zioła napotne. Stosujemy zawsze nasze poczciwe filiżanki.to nie przyśpieszy ich działania. Bardzo proszę nie robić naparu z ziół stężonych . Nie zmuszajmy dzieci do picia ziół. Tu doradzić może Państwu radiesteta. nie więcej. Zawarte w Encyklopedii Życia recepty. z której jest wytwarzany lek nasercowy i wiele innych z wielu znanych ziół).zmuszanie przynosi bowiem odwrotny skutek. naparstnica. ubioru. aby pomagać swoją siłą i cieszyć nasze oczy kolorami tęczy. z nich korzystał mój ojciec i jego przodkowie i chciałabym bardzo. Rodowski poświęcił swoje życie ubogim chorym. Nigdy nie łączymy ziół bez wiedzy o ich wzajemnej witalności. gdyż ma to ogromne znaczenie lecznicze. Są one do dziś aktualne. a jeśli piszę o szklance naparu mam na uwadze szkło kryształowe. następnie zrobić przerwę 7-9 dni i powtórzyć kurację jeszcze raz. gdy zechcemy po nie sięgnąć. W mojej książce specjalnie nie używam łacińskich nazw ziół. gdy środowisko zostało zniszczone przez człowieka i świat znów wraca do ziół. bez których nie byłoby cudownych uzdrowień (np. W receptariuszu są podane zestawy ziół w kilku mieszankach. Proszę pamiętać. Obecny receptariusz zielarski zawiera bardzo stare nazewnictwo ludowe. gdy zajdzie taka konieczność. zebrane z wiekowych doświadczeń lekarzy i zielarzy są aktualne w naszych czasach. Pisząc o zawartości jednej filiżanki mam na uwadze 150 g naparu ziół. lecz także w odpowiednio dobranej kolorystyce urządzenia mieszkania. O tym astrologicznym aspekcie oddziaływania napiszę w kolejnej książce. kto zechce skorzystać z recept ziołowych. gdy nie chcą ich pić . Bardzo często się zdarza. jeśli zostaną w odpowiednim dniu zebrane. a nie w szklance. Chińczycy w ogóle nie używają szklanek do picia herbaty i ziół. które przynależą do trygonu Ognia. Pierwszą w odrodzonej Polsce książką z zakresu medycyny. wówczas skutek będzie szybko widoczny. Wydał ją. aby była prosta i przejrzysta dla każdego. a pomocnik Księżyc zawsze będzie bratem ludzi urodzonych w poniedziałek. gdy będziemy je stosować zgodnie z receptą. Ich małe płatki zawierają ogromną siłę leczniczą. Medycyna współczesna ma do zaoferowania bardzo bogaty asortyment leków roślinnych. a nawet poprzez spożywanie kolorowego jedzenia. Zioła będą wówczas skuteczne. aby były silniejsze w działaniu. Znam przypadki bardzo trudne. Zioła trzeba pić zawsze przez 9 do 21 dni. Prowadząc kurację ziołową proszę zawsze pozostawać pod kontrolą lekarza prowadzącego. a tego robić nie wolno. skuteczne w działaniu. Kobietom trzymającym je w prawej ręce grozi często rozładowanie energetyczne. Opowiem. aby chory wybrał dla siebie zgodnie z instrukcją ten zestaw ziół. Zioła wielokwiatowe parzymy zawsze wieczorem. który w jego odczuciu jest mu bliski. gdzie przedstawię działanie ziół na człowieka w ścisłym powiązaniu z datą jego urodzin. w której zebrano i opracowano najważniejsze zagadnienia z zakresu ziołolecznictwa była 2-tomowa Encyklopedia Życia. aby te wspaniałe przepisy nadal służyły wszystkim potrzebującym.Chorzy mogą się wspomagać kolorami nie tylko w ziołach. dlaczego człowiek urodzony w trygonie Ziemi nie powinien leczyć się ziołami. Proszę zawsze pić zioła w filiżance. Rodowski zbierając przez wiele lat przekazy ludowe o ziołach. że chory samowolnie odrzuca leki i ukrywa ten fakt przed lekarzem i zielarzem. pozostawiony w takiej formie. że zioła powinniśmy pić zgodnie z naszym zegarem biologicznym. Henryk Rodowski. jaką opracował dr H. a tylko wprowadzi kwas do organizmu.

Zwiększa apetyt. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie (dzieci połowę). Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw IV Goryczka żółta 20 Piołun 15 Oman wielki 20 Babka lancetowata 15 Arcydzięgiel 10 Szanta zwyczajna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. wskutek zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. Zestaw II Pokrzywa 25 Marzanka 25 Liście orzecha włoskiego 25 Kwiat lipy 10 Goryczka żółta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. Zestaw V Macierzanka 35 Podróżnik-cykoria 20 Tysiącznik 25 Szanta zwyczajna 20 89 .Uwaga: podane wielkości wyrażone są w gramach! Suma substratów w każdym zestawie wynosi l00g. Zestaw II Stokrotka 20 Dziewięciornik 20 Płatki róży 20 Dziewanna 20 Kłębki słodyczki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Anemia Zestaw l Goryczka 25 Krwawnik 25 Perz 20 Koper 20 Kłębki słodyczki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży.

Zestaw VIII Piołun 25 Liść orzecha włoskiego 25 Liście porzeczek 25 Liście jeżyny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VII Tysiącznik 20 Jałowiec 20 Szanta 20 Macierzanka 20 Hyzop 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wzmaga apetyt. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw X Liść jesionu 35 Pokrzywa 35 Pierwiosnek 10 Janowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy chorobie nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać przy chorobie nerek.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Przyspiesza przemianę materii. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem. Zestaw IX Skrzyp 20 Szanta zwyczajna 10 Oman wielki 20 Tysiącznik 10 Jałowiec 30 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw XI Boża trawa 35 Jałowiec 30 Krwawnik 35 90 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżeczce. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw VI Dziurawiec 60 Tysiącznik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać w chorobach nerek lub w ciąży. Zioła pić 12 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę 4 razy po 1/2 filiżanki dziennie. Zestaw III Marzanka 20 Mięta pieprzowa 15 Ruta 10 Korzeń perzu 10 Koper 15 Kozłek lekarski 25 Tatarak 5 Orliki białe 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń perzu 30 Koper włoski 30 Kozłek lekarski 30 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 12 dni. Zestaw XII Rzepik 20 Storczyk 15 Bratki polne 15 Kwiat lipy 15 Podróżnik 10 Oman wielki 10 Jałowiec 10 Goryczka żółta 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. zrobić przerwę 9 dni i kurację powtórzyć jeszcze raz przez 21 dni. Zioła pić przez 21 dni. Nie podawać chorym na nerki. 91 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek (dzieci połowę z tego) dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. Arytmia serca Zestaw I Ciemiernik 4 Konwalia 20 Kozłek lekarski 40 Płatki róży 36 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać ciężarnym. Zioła pijemy przez 21 dni. Zioła pijemy 21 dni. Zioła pić przez 12 dni. Zestaw II Melisa 10 Dziurawiec 25 Bobrek . a mianowicie po 1/2-1 filiżanki przed jedzeniem. 92 .owoce 20 Ślaz dziki 15 Ziele świętojańskie 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pobudza łaknienie.Zestaw IV Kozłek lekarski 10 Srebrnik 20 Kuklik goździkowy 10 Liście jeżyny 25 Liście pomarańczy 25 Mięta pieprzowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Biegunka Zestaw I Anyżek 25 Kozłek lekarski 25 Berberys . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki na 1/2 godziny przed jedzeniem. Zioła pić 3-4 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. ani też chorym na zapalenie nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. Atonia żołądka Zestaw I Jagody jałowca 30 Tatarak 30 Biedrzeniec 10 Liść jeżyny 15 Piołun 5 Drewno jałowca 5 Korzeń lubczyku 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.liść 30 Chmiel 10 Szanta zwyczajna 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Poza tym: surowica. Zestaw II Korzenie żywokostu 50 Liść róży 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Biegunka u dzieci Zestaw I Suszone borówki 40 Krwawnik 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 3-4 dni. Odwar podajemy dzieciom do picia 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki stosownie do wieku. przy zachowaniu odpowiedniej diety. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-4 filiżanek (dzieci połowę) dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Błonica Podawać środki napotne oraz zioła na zapalenia gardła. Zioła pić 3-4 dni. 93 . Odwar podajemy dzieciom do picia 3 razy dziennie po 1/2-1 filiżanki stosownie do wieku. Zioła pić 3-4 dni. Zestaw IV Rumianek 30 Liście mirtowe 25 Mniszek 15 Pomornik 15 Korzeń kobylaka 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Zioła pić 3-4 dni. przy zachowaniu odpowiedniej diety.Zestaw II Korzeń pięciornika 30 Żywokost lekarski 30 Korzeń srebrnika 25 Korzeń drapacza (ostu) 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Zioła pić przez 3-4 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Zestaw III Ożanka 30 Piołun 25 Liście ostu białego 15 Tysiącznik 15 Bukwica lekarska 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Nie wolno podawać herbaty przy zapaleniu nerek. po 10. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Nie wolno podawać przy zapaleniu nerek. 94 .15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem (dzieci połowę). Zestaw V Liść miącznicy 50 Siemię konopi 25 Siemię lniane 25 l łyżkę stołową ziół zalać trzema filiżankami wrzącej wody. Zestaw III Głóg 25 Wilżyna ciernista 25 Ostrawka pomorska 20 Jagody jałowca 15 Skrzyp 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Bolesne oddawanie i parcie na pęcherz . Zestaw IV Liść porzeczki 20 Liść mącznicy 20 Słoma owsiana 20 Jagody jałowca 10 Korzeń wilżyny 10 Cebula ostrawki 10 Skrzyp 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.patrz mocz Zestaw I Prawoślaz 20 Sproszkowane żołędzie 20 Pietruszka 20 Korzenie piwonii 20 Liście fiołka polnego 10 Liście ślazówki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. Zestaw II Tasznik pospolity 20 Grzybień 20 Kolendra 20 Liście fiołka polnego 20 Korzeń łopianu 10 Kora dębowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zakrapiamy sokiem z cytryny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. Zestaw III Liść orlika białego 100 95 . Nie podawać przy chorobie nerek. Brzuch (kolki) Zestaw I Liść kobylaka 100 1 łyżkę stołową = 10 g ziółek gotujemy w l szklance wina.Zestaw VI Korzeń wilżyny 35 Korzeń lubczyka 25 Jagody jałowca 25 Korzeń lukrecji 15 l łyżkę stołową ziół zalać trzema filiżankami wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Morska choroba Korzeń goździka 20 Jałowiec 40 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wcieramy maść zrobioną ze świeżego deszczownika. Zioła pić przez 14 dni. Zwilżamy odwarem z liści koszyczki. Zestaw II Korzeń tataraku 100 10 g korzenia tataraku gotujemy w l litrze wody i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VII Korzeń hebdu 20 Siemię lniane 20 Głóg kwiat 20 Liście porzeczki 20 Liście mącznicy 10 Ziele świętojańskie 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Następnie herbatę przecedzamy i pijemy co 2 godziny l łyżkę naparu. gotowanych pół na pół w wodzie i w winie. Brodawki Przykładamy cebulę.

Zestaw IV Koper 100 10 g kopru gotujemy pół na pół w wodzie i w winie. Zestaw VI Koper włoski 100 10 g kopru włoskiego gotujemy 5-10 minut w filiżance mleka. którą wykręcamy należycie i w postaci ciepłego okładu przykładamy do czyraka. Zestaw VIII Mięta pieprzowa 10 Rumianek 10 Tasznik 15 Majeranek 10 Koper włoski 15 Liść maliny 25 Koper 15 Okłady robimy do ustąpienia bólu przez kilka lub kilkanaście dni.10 g ziółek gotujemy w 3 częściach wina i l części wody. Zaleca się podawać tę herbatę kobietom w ciąży. Zioła pić przez 9 dni. Zestaw VII Pomornik 100 Ciepłe okłady z odwaru pomornika gotowanego pół na pół w wodzie i occie. Napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek codziennie. powstałą miazgę owijamy w chustkę. Łyżkę mieszaniny naparzyć w 1/4 l wody. Napar przecedzamy i używamy go do okładów. Herbatę pijemy ciepłą w ilości 2-4 filiżanek dziennie. Zestaw II Kwiat lawendy 10 Liść mięty pieprzowej 10 Arcydzięgiel 50 Macierzanka 25 Goździki 5 96 . Bóle całego ciała – okłady Zestaw I Liść nostrzyka żółtego 50 Rumianek 50 Zioła zagotować w 1/2 l wody. po naciąganiu przez 10 minut przecedzić i pić napar gorący (3-5 filiżanek dziennie). Zestaw V Majeranek 100 l łyżkę stołową zioła zalać l filiżanką wrzącej wody.

97 . powstałą miazgę owijamy w chustkę. po wystygnięciu odwaru podajemy go do picia co wieczór przed snem w ilości l łyżki w filiżance wody. Zioła pić 12 dni . Zestaw II Mysie uszka 40 Srebrnik zwykły 40 Krwawnik 15 Biedrzeniec 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.przerwa 7 dni i następnie jeszcze raz przez 12 dni. Bezsenność (nerwowość) Liść jeżyny 30 Kozłek lekarski 20 Melisa 20 Wrzos 15 Majeranek 15 Zioła pić jak wyżej. Ból zębów Zestaw I Jastrzębiec 20 Mysie uszka 20 Skórka pomarańczowa 20 Grzybień 20 Babimor 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki około południa i wieczorem.liść 30 Mięta pieprzowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 30 Bobrek . którą wykręcamy należycie i w postaci ciepłego okładu przykładamy do czyraka.Zioła zagotować w 1/2 1 wody. Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Bezsenność Kozłek lekarski 20 Krwawnik . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Kwiat lawendy 20 Liść mięty 20 Macierzanka 20 Tymianek 20 Goździki korzenne 10 Kora kaliny 10 Wymienione zioła należy zagotować w 1/2 l wody. owiniętą w chustkę. okładamy bolące części ciała. owiniętą w chustkę. owijając okład suchą chustką wełnianą.Choroby ogólne – okłady Zestaw I Liść ślazu dzikiego 20 Liść malwy 20 Siemię lniane 20 Rumianek 20 Nostrzyk żółty 20 Wymienione zioła należy zagotować w 1/2 1 wody.zapalenie gardła Zestaw I Płucnica 20 Rumianek 20 Szałwia 20 Bylica 20 Liść poziomki 10 Marzanka wonna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. okładamy bolące części ciała. zapakować w chustkę i przykładać. Zestaw II Liść ślazu dzikiego 20 Malwa czarna 20 Rumianek 20 Kwiat bzu czarnego 10 Dziewanna 10 Płucnica 10 Skórka pomarańczowa 10 98 . Chrypa . następnie ciepłą miazgą. Zestaw III Liść ślazu dzikiego 25 Liść malwy czarnej 25 Siemię lniane 17 Rumianek 16 Bobrek trójlistny 17 Mieszankę. zagotowaną w 1/2 l wody. następnie ciepłą miazgą.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 Kwiat bzu czarnego 10 Czerwona rezeda 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VIII Srebrnik 40 99 . Zestaw III (do płukania gardła) Ziele nawłoci pospolitej 30 Malwa 25 Podbiał 25 Srebrnik 10 Liść fiołka polnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i płukać gardło kilka razy dziennie. Zestaw VII Ziele ślazu dzikiego 60 Korzeń żywokostu 20 Słodkogórza 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV (do płukania gardła) Srebrnik 20 Babka lancetowata 20 Liść głowienki 20 Szałwia 10 Czerwona róża . Zestaw VI Miodunka leśna 25 Rumianek 25 Szałwia 15 Dziurawiec 15 Liść poziomki 10 Marzanka wonna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V (do płukania gardła) Ślaz dziki 25 Liść prawoślazu 25 Kwiat bzu czarnego 25 Dziewanna 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Koper 40 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IX Rdest ptasi 25 Kwiat lipy 25 Rzepik 10 Szałwia 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. Zestaw XI Mech islandzki 35 Rumianek 20 Arcydzięgiel 15 Rozmaryn 20 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Cukrzyca Zestaw I Babka lancetowata 40 Szczaw zwyczajny 40 Liść czarnej jagody 10 Korzeń wilżyny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw X Krwawnik 35 Rdest ptasi 15 Kwiat lipy 15 Szałwia 20 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Odpowiednia dieta oraz: Korzeń lubczyku 20 Korzeń hebdu 20 Skrzyp 30 Liść porzeczki 30 100 .

Dna Zestaw I Żywokost 30 Ożanka zwyczajna 30 Ziele świętojańskie 20 Liść drapacza lekarskiego 10 Wilżyna ciernista 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Z powodu zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. Zestaw III Korzeń szczawiu zwyczajnego 25 Bobrek trójlistny 25 Ożanka 15 Liść brzozy 15 Stokrotka 10 Dziewięciornik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. Dla chorych na żołądek po 1/2 filiżanki na 2 razy dziennie. Zioła pijemy stale z przerwą 7 po dwóch dniach.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw IV Szanta zwyczajna 30 Tatarak 30 Liść fiołka polnego 15 Żywokost 15 Bluszczyk kurdybanek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw II Tatarak 15 Goryczka żółta 15 Lebiodka 15 Wilżyna ciernista 15 Bluszczyk kurdybanek 15 Piołun 15 Liść ostu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw V Ziele pietruszki 20 101 .

Zestaw II Słodkogórza 10 Pierwiosnek 20 Liście mirtowe 15 Macierzanka 30 Włoski Matki Bożej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. krótki oddech) Zestaw I Siemię lniane 20 Bedrzeniec 20 Mszaki . Dychawica (astma. Zestaw IV Liście mirtowe 5 Liście płucnicy 10 Mniszek lekarski 10 102 .liść 10 4 łyżki ziół zagotować w 3/4 l wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.mech szary 20 Bluszczyk kurdybanek 20 Podbiał 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Lukrecja 10 Liście prawoślazu 30 Pomornik 40 Korzenie prawoślazu 10 Kwiat malwy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Storczyk biały 30 Pokrzywa 30 Korzeń drzewianki 10 Hebd . Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10—15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw VI Bobrek trójlistny 25 Bedrzeniec 10 Wilżyna ciernista 10 Pierwiosnek 10 Przetacznik polny 25 Storczyk biały 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przecedzić i 2 razy dziennie pić przez 2 dni.

Zioła pić przez 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 2 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Kwiat lnu 100 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Biedrzeniec 25 Pierwiosnek 20 Bluszczyk kurdybanek 25 Złotnik 20 Siemię lnu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 1-2 filiżanek dziennie.Pierwiosnek 10 Liść podbiału 15 Krzyżownica 15 Włos Matki Bożej 15 Warzęcha wodna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Kurze ziele 100 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody. 103 . Czerwonka Zestaw I Liść dębu 100 l łyżkę stołową liści dębowych zalać pełną filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości l łyżki stołowej co godzinę. Zestaw II Pokrzywa 100 l łyżkę stołową pokrzywy zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Zestaw VI Kwiat malwy czarnej 25 Dziewanna 25 Podbiał 25 Kwiat lawendy 15 Liście eukaliptusowe 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

i podajemy do picia co 1/2 godziny po łyżeczce od kawy. Zestaw II Anyżek 30 Koper 30 Liść jeżyny 25 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Czkawka Zestaw I Mięta pieprzowa 15 Szałwia 20 Rumianek 15 Boża trawa 20 Tysiącznik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Arcydzięgiel 100 Sproszkowany korzeń arcydzięglu 2 lub 3 razy dziennie na koniec noża podawać w herbacie. gotować przez 5 minut. po 10 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VII Drzewo sandałowe 100 Sproszkowany korzeń drzewa sandałowego 2 lub 3 razy dziennie na koniec noża podawać w herbacie. Kuracja wymaga 200-300 g. Czyrak w przewodzie usznym zewnętrznym Zestaw I Pokrzywa 30 Bobrek trójlistny 40 Miesiączek 5 Korzeń dębu 25 104 . Zestaw VIII Korzeń arcydzięglu 20 Kora dębu 40 Korzeń drzewianki 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Zestaw V Kuklik 100 1 łyżkę sproszkowanego kuklika wsypujemy do szklanki wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Z tej samej mieszaniny sporządzamy i pijemy odwar w sposób zwykły (2 filiżanki dziennie). Naparu tego używamy także do okładów. Figówka Zestaw I Skrzyp 100 l łyżkę stołową sproszkowanego skrzypu zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Czepiec 100 l łyżkę stołową sproszkowanego czepca zalać l filiżanką wrzącej wody. 105 . przykładamy do czyraka. Zestaw II Słoma owsiana 35 Rumianek 15 Liść poziomki 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Poza tym gorące okłady. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i zmywamy twarz tym odwarem. nałożoną na płatku płótna. Zestaw II Rumianek 20 Słoma owsiana 40 Liść poziomki 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Czyraki Zestaw I Bobrek trójlistny 40 Pokrzywa 30 Miesiączek 5 Kora dębu 25 Zioła zaprawiamy zimną wodą. Poza tym gorące okłady. Zestaw III Skrzyp 40 Korzeń łopianu 30 Drzewianka 30 Zmywamy co 2 godziny odwarem. tak powstałą miazgę.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.nieżyt Zestaw I Korzeń ślazu dzikiego 40 Podbiał 20 Dziewanna 20 Słodkogórza 10 Anyżek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Glisty – robaki Zestaw l Kwiat cytwaru 100 l łyżkę od herbaty kwiatu cytwaru zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Środek napotny. Gardło . Glistnice Piołun 60 Wrotycz 20 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw IV Przetacznik 35 Boża trawa 35 Słoma owsiana 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten podajemy do picia co godzinę po l łyżeczce od kawy. Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw II Rumianek 20 Liść orzecha 25 Kwiat lipy 25 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw II Kwitnący piołun 50 Paproć lekarska 15 Konitrud 15 Rumianek 10 106 .

Kuracja wymaga 100 g. Nie podawać kobietom w ciąży. 200 g mieszaniny tworzy l kurację. Gorączka bez znanej przyczyny Zestaw I Perz 25 Mniszek lekarski 25 107 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VI Krwawnik 40 Kruszyna 40 Korzeń fiołka polnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. 100 g mieszaniny tworzy l kurację. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka razy dziennie po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy l filiżankę herbaty przed śniadaniem. Kuracja wymaga 100 g. Zioła pić 6 tygodni. Zestaw VII Ziele piołunu 50 Trędownik 30 Liść poziomki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Kuracja wymaga 100 g. Zestaw V Kwitnące ziele piołunu 50 Wrotycz 25 Rumianek 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży.Liść poziomki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. która trwa 21 dni. Zestaw IV Kwitnące ziele piołunu 50 Rumianek 25 Liść poziomki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Korzeń kruszyny 40 Piołun 40 Wrotycz 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw II Bez 25 Kwiat lipy 25 Stokrotka 20 Płatki róży 15 Dziewanna 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 30 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2-1 filiżanki dziennie. Zestaw IV Kwiat lipy 20 Sasanka 20 Włoski Matki Bożej 20 Perz 15 Kwiat bzu 15 Płatki róży 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę gorącą i dobrze osłodzoną w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek rozdzielonych na 6 porcji dziennie. Zestaw II Rumianek 30 Kruszyna . Zioła pijemy 3-4 dni. Zestaw III Tysiącznik 25 Ciemięrzyk 25 Nagietek 25 Ślazik mały 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek rozdzielonych na 6 porcji dziennie.Szczaw zwyczajny 25 Korzeń cykorii 10 Lukrecja 5 Tysiącznik 5 Liść ostu 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę depta w ilości 1/2-1 filiżanki dziennie.kwiat 35 Rumianek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Gorączka .kwiat 40 108 .środki napotne Zestaw I Kwiat lipy 35 Bez .

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 filiżanki dziennie albo 6 razy po 1/2 filiżanki. Herbatę podawać osłodzoną miodem.kwiat 15 Tatarak 15 Kwiat lipy 15 Krwawnik 20 Stokrotka biała 10 Liść róży 10 Dziewanna 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Siemię lniane 30 Kminek polny 25 Bez czarny .kwiat 20 Pokrzywa 15 Rumianek 10 Zioła zagotować w 1/2 1 wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę gorącą i dobrze osłodzoną w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Środek napotny. mokry okład przykrywamy chustką wełnianą. Gościec mięśniowy. w odwarze zmoczyć chustkę lnianą. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 3 filiżanki dziennie albo 6 razy po 1/2 filiżanki. Zestaw IV Korzeń perzu 25 Rdest ptasi 30 Korzeń cykorii 15 Słodkogórza 5 Drapacz 5 Tysiącznik 5 Ruta 10 Dziurawiec 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Pokrzywa 20 109 . ostry Zestaw I Boża trawa 35 Bobrek trójlistny 35 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. wykręcić i przykładać na miejsca bolące. Zestaw III Bez . Herbatę podawać osłodzoną miodem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Nie podawać chorym na nerki. Zestaw II Drewno gwajkowe 25 Kopytnik 25 Goryczka żółta 25 Tysiącznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać kobietom w ciąży. a drugą połowę przed spaniem. przewlekły Zestaw l Babka lancetowata 20 Drewno gwajkowe 20 Szałwia 20 Drewno sasafras 20 Piołun 20 2 łyżki stołowe mieszaniny odgotować w 6 filiżankach wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Gościec mięśniowy. ostry (reumatyzm. Gościec stawowy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem i cytryną w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżce stołowej.Kwiat topoli 20 Liść wierzby 15 Piołun 15 Estragon 15 Lniczka 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. zapalenie stawów) Zestaw I Ziele świętojańskie 30 Bertram 30 Liść wierzby 20 Liść topoli 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Następnie napar przecedzamy i podajemy połowę rano w łóżku. Zestaw II Tatarak 40 Pokrzywa 40 Ziele świętojańskie 10 Krwawnik 10 110 . Nie podawać kobietom w ciąży.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. następnie jeszcze raz 21 dni. a drugą połowę przed udaniem się na spoczynek.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. a drugą połowę przed spaniem. Zestaw IV Wilżyna ciernista 10 Rzepik 10 Korzeń piwonii 10 Jałowiec 20 Tatarak 20 Mięta pieprzowa 10 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 2 łyżki stołowe ziół odgotować w 6 filiżankach wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Storczyk 30 Krwawnik 30 Liść topoli 20 Liść wina pnącego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zioła pić 21 dni . Zestaw II Rukwia 25 Bobrek trójlistny 25 Podróżnik 25 Ogórecznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Tatarak 20 Mięta 20 Wilżyna ciernista 20 Korzeń piwonii 20 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Gościec stawowy przewlekły Zestaw l Drewno gwajkowe 50 Drewno jałowcowe 50 2 łyżki stołowe ziół zalać 6 filiżankami wrzącej wody. 111 . Nie pić przy chorobie nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy połowę rano. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Następnie napar ten przecedzamy i podajemy połowę rano.przerwa 9 dni.

Gradówka na powiece ocznej Zestaw I Świetlik 25 Rozmaryn 25 Koper 25 Szałwia 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Gruźlica (suchoty płuc) Zestaw I Poziewnik 20 Rzepik 10 Ziele świętojańskie 10 Skrzyp 30 Kłębki słodyczki 30 l-łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. zapalenie stawów) Zestaw I Siemię lniane 20 Podbiał 35 Ślazik leśny 35 Ziele maliny 10 Mieszaninę zagotować w 1/2 l wody. Zestaw II Poziewnik 30 112 .Gościec stawowy przewlekły . Zestaw II Świetlik łąkowy 25 Krwawnik 50 Rumianek 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ewentualnie operacja. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Rumianek 10 Siemię lniane 20 Pokrzywa 25 Bez czarny .okłady (reumatyzm. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.kwiat 15 Kminek 30 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.

po kilka filiżanek dziennie. Zestaw III Melisa 20 Kora dębu 15 Kokoryczka 20 Drzewianka 15 Drapacz duży 20 Ruta ogrodowa 10 113 . Histeria i niedomagania nerwowe Zestaw I Goryczka żółta 20 Korzeń kozłka 20 Liść maliny 30 Ruta winna 10 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą według potrzeby. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Pobudza łaknienie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw III Pierwiosnek 30 Arcydzięgiel 30 Rzepik 20 Estragon 10 Storczyk biały 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń kozika 20 Bobrek trójlistny 15 Perz 35 Arcydzięgiel 15 Skórka cytrynowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Wewnętrznie: ziółka oczyszczające krew albo: Zewnętrznie: okłady jak przy obrzękach albo: Moczyć często w odwarze z 20 g kory dębu na l filiżankę wody.Biedrzeniec 30 Liść maliny 20 Perz 10 Skrzyp 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i maczamy lnianą chustkę.zapalenie Okłady z odwaru kory dębu.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbaty tej nie wolno podawać kobietom w ciąży. zmieszanego ze spirytusem i odcedzonego po 2 tygodniach. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka filiżanek tego naparu dziennie. przykrywając następnie suchą wełnianą chustką albo: okłady z soku wyciśniętego z młodych gałązek dębu. Zioła pić 36 dni. Grypa Zestaw l Kwiat bzu 100 l łyżkę stołową suszonego kwiatu bzu zalać l filiżanką wrzącej wody. 12 łyżek stołowych sproszkowanej kory dębu zalać 1/2 1 wrzącej wody. w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilościach 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Krwawnik 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Krzyżownica 10 Podbiał 15 114 . którą (ciepłą) okładamy chore części ciała. Zestaw IV Kozłek 25 Mięta pieprzowa 15 Liść pomarańczy 20 Srebrnik 20 Bobrek trójlistny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Melisa 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Gruczoły szyjne . Zestaw IV Rzepik 100 l łyżkę stołową suszonych liści zalać l filiżanką wrzącej wody. osłodzoną miodem.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw X Krwawnik 35 115 .Mech islandzki 15 Korzeń ślazu 15 Kwiat lipy 15 Dziewanna 5 Anyżek gwiaździsty 5 Słodkogórza 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VIII Podbiał 45 Anyżek 15 Korzeń ślazu 10 Warzęcha wodna 10 Korzeń storczyka 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Mięta pieprzowa 15 Liść orzecha laskowego 25 Storczyk biały 20 Majeranek 10 Lebiodka 15 Skrzyp 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Środek napotny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Działa wykrztuśnie. Zestaw IX Tatarak 15 Rumianek 15 Skrzyp 15 Kwiat lipy 15 Stokrotka polna 10 Boża trawa 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Działa wykrztuśnie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw VII Szałwia 15 Tysiącznik 15 Koper 15 Kwiat lipy 20 Mięta pieprzowa 15 Liść orzecha laskowego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Podbiał 35 Babka lancetowata 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Działa wykrztuśnie. Zioła pić 9 dni.

Jelito grube - zapalenie Zestaw I Babka lancetowata 12,5 Tasznik 12,5 Pokrzywa 12,5 Kurze ziele 12,5 Jagoda jałowca 12,5 Malwa czarna 12,5 Kora dębu 12,5 Drzewianka 12,5 Zioła gotować 1/2 godz. (50 g na 2 l wody). Odwar ten służy do kąpania odbytu i do okładów.

Zestaw II Korzeń kruszyny 35 Kminek 35 Koper 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Jelita - nieżyt Zestaw I Boża trawa 20 Szałwia 10 Jałowiec 25 Koper 10 Czarna jagoda 15 Storczyk 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 4 filiżanek dziennie. Przy chorobie nerek nie podawać jałowca. Ważne jest zachowanie diety.

Zestaw II Ślaz dziki 60 Rumianek 20 Siemię lniane 20 5 łyżek ziół zagotować w 1 l wody i po 10 minutach naciągania podajemy odwar, jako lewatywę.

116

Jęczmień na powiece ocznej Zestaw I Boża trawa 20 Koper 25 Bez - kwiat 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw II Boża trawa 50 Liść bzu 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Liść ślazu 25 Liść malwy 25 Siemię lniane 20 Rumianek 10 Nostrzyk żółty 20 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.

Jęczmień na powiece ocznej - okłady Zestaw I Bez 10 Rumianek 10 Siemię lniane 20 Pokrzywa 30 Kminek 30 Zioła zagotować w 1/2 l wody. Następnie zanurzamy lnianą chustkę w tym odwarze i dobrze wyciśnięty okład kładziemy na bolące miejsce.

Kamica (kolka) nerkowa Tasznik 40 Głóg - kwiat 20 Rdest ptasi 20 Podróżnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Kamienie moczowe Zestaw I Mącznica lekarska 40

117

Szyszki kukurydzy 40 Skrzyp 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę 2 razy dziennie po l filiżance.

Zestaw II Piwonia - kwiat 15 Sproszkowane żołędzie 25 Nawłoć pospolita 20 Bluszczyk kurdybanek 25 Rzepik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i pić w ilości 2 filiżanki dziennie. Zestaw III Hebd 20 Skrzyp 30 Biedrzeniec 10 Lubczyk - korzeń 10 Strączki fasoli 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Skrzyp 30 Głóg - kwiat 25 Rdest ptasi 25 Janowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Kamienie nerkowe Wilżyna ciernista 35 Liście mącznicy 40 Storczyk biały 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła pić 6 tygodni.

Kamienie żółciowe Zestaw I Bluszcz kurdybanek 20 Korzeń fiołka polnego 20 Tawuła błotna 15 Rdest ptasi 15 Liść mięty 15 Nagietek 15

118

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Szczaw zwyczajny 20 Tysiącznik 20 Pomornik górski 10 Koszyczek polny 10 Piołun 10 Rzepik 10 Mniszek 10 Oman wielki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw III Rumianek 30 Tasznik 30 Korzeń fiołka polnego 15 Goryczka żółta 15 Korzeń cykorii 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Zestaw IV Korzeń fiołka polnego 30 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw V Anyżek gwiaździsty 10 Korzeń fiołka polnego 10 Korzeń czarcikęsu 10 Rdest ptasi 35 Liść mięty pieprzowej 10 Jałowiec 20 Macierzanka 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki. Ewentualnie operacja.

Kaszak Boża trawa 45 Rumianek 30

119

Bez 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Operacja.

Kaszel Zestaw I Korzeń prawoślazu 40 Liść podbiału 20 Dziewanna 25 Korzeń lukrecji 5 Kurdybanek 5 Korzeń kosaćca 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Liść prawoślazu 40 Kwiat prawoślazu 30 Kwiat malwy czarnej 15 Korzeń lukrecji 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń prawoślazu 25 Liść podbiału 25 Płatki maku polnego 20 Korzeń lukrecji 20 Anyżek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Liście płucnicy 25 Warzęcha 25 Pierwiosnek 10 Włoski Matki Bożej 10 Rdest 10 Podbiał 10 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zioła pić 21 dni.

Katar pęcherza Zestaw I Skrzyp 30

120

Jagoda jałowca 30 Korzeń hebdu 10 Słoma owsiana 20 Liść dziurawca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie: rano i wieczorem. W razie zapalenia nerek, pijemy tę herbatę bez jagód jałowca.

Zestaw II Głóg - kwiat 25 Tymianek 25 Korzeń pokrzywy 25 Korzeń pietruszki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Skrzyp 50 Siemię konopii 30 Liść mącznicy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.
Zestaw IV Głóg - kwiat 25 Liść mącznicy 25 Jałowiec 25 Kora dębu 15 Pietruszka 5 Korzeń pokrzywy 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać chorym na nerki.

Zestaw V Głóg - kwiat 15 Skrzyp 25 Tarnina 5 Strączki fasoli 25 Pokrzywa 20 Pietruszka - nasiona 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Nie podawać chorym na nerki. Zioła stosować 21 dni.

Katar sienny Zestaw I Świetlik łąkowy 35

121

Bluszczyk kurdybanek 35 Korzeń żywokostu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Zestaw II Kwiat lipy 10 Rumianek 10 Bez - kwiat 10 Liść jeżyny 20 Jałowiec 20 Owoce maliny 20 Piołun 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Katar tchawicy Zestaw I Korzeń prawoślazu 30 Liść prawoślazu 60 Korzeń lukrecji 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Liść ślazu dzikiego 40 Korzeń ślazu 20 Podbiał 10 Lukrecja 10 Kąkol polny 10 Kwiat dziewanny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń ślazu dzikiego 30 Liść podbiału 20 Bukwice 15 Korzeń lukrecji 5 Płatki maku polnego 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody; po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Ożanka 35 Kłębik słodyczki 35 Siemię lniane 30

122

Zakrapianie ciepłą oliwą.kwiat 25 Malwa czarna 25 123 .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Miodunka leśna 25 Marzanka wonna 25 Szałwia 15 Dziurawiec 15 Liść poziomki 10 Rumianek 10 Łyżkę ziół w 3 filiżankach wody gotować do 2 filiżanek. II. Zestaw II Liść ślazu dzikiego 25 Liść dziewanny 25 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 4 razy dziennie po 1/2 filiżanki z cukrem. Zestaw VII Babka lancetowata 35 Pokrzywa 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Łaźnia parowa głowy z kwiatów siennych w ilości 100 g. Katar uszu I. Zioła stosować 21 dni. Zestaw V Liść ślazu dzikiego 40 Podbiał 20 Kwiat ślazu dzikiego 10 Kwiat malwy czarnej 15 Goryczka żółta 15 Łyżkę ziół w 3 filiżankach wody gotować do 2 filiżanek. Pić 3 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Pić w ilościach 2-3 filiżanki dziennie. Katar wiosenny Zestaw I Bierzeniec 20 Dziurawiec 20 Anyżek 20 Miodunka 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

osłabieniu i wyczerpaniu nerwowym) Kąpiele z ziół wzmacniają i orzeźwiają nerwy przy bezwładach. Zestaw V Igła świerku 100 1/2 kg igieł świerku naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. dnie i osłabieniu ogólnym. 124 . Kąpiele te zalecane są przy cierpieniach reumatycznych. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. Zestaw I Rumianek 20 Lebiodka 20 Macierzanka 20 Lawenda 20 Rozmaryn 20 1/2 kg ziół zagotować w 3 l wody. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. gotowanych przez 1/2 godz. także przy dnie i osłabieniu ogólnym. Kąpiele te zalecane są przy gośćcu mięśniowym.Odwarem (z 10 g ziół na 1/4 l wody wrzącej) przecedzonym płukać gardło. niedowładach i sztywnościach reumatycznych oraz przy osłabieniu ogólnym po długotrwałych i wyczerpujących chorobach. Zestaw II Korzeń lubczyku 20 Pokrzywa 20 Kwiat sienny 20 Rumianek 20 Igła świerkowa 10 Skrzyp 10 1/2 ziół naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. Zestaw VI Igła sosny 100 l kg igieł sosny. wrzącej wody i dodać do kąpieli. w 2 l wody i dodanych do kąpieli. Kąpiele te zalecane są przy sztywnościach reumatycznych. Kąpiele te zalecane są przy gośćcu mięśniowym. skurczach. Zestaw III Liść bazylii 35 Tymianek 35 Mięta 30 1/2 ziół naparzyć w 4 l wrzącej wody i dodać do kąpieli. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. w której chory pozostaje przez 1/2 godz. Zestaw IV Kora dębu 100 1/2 kg kory dębowej naparzyć w 4 l. Kąpiele z ziół (przy drgawkach. przecedzić i dodać do kąpieli. zalecamy wyczerpanym i chorym nerwowo.

Nie podawać przy zapaleniu nerek. Kolka (wiatry) Zestaw I Anyżek 20 Koper włoski 15 Pomornik górski 15 Majeranek 10 Rumianek 15 Dziewięćsił 15 Melisa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Liść mięty 30 Liść melisy 30 Liść pomarańczy 30 Kolendra 5 Koper włoski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw V Arnika 40 Rumianek 30 Anyżek 15 Melisa 15 125 . Zestaw III Rumianek 20 Jałowiec 40 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. działa uśmierzająco w stanach skurczowych. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości do 2 filiżanek dziennie. Kąpiele stosujemy 6 tygodni co 4 dzień. Pędzi wiatry. Zestaw II Rumianek 15 Dziewięćsił 20 Mięta pieprzowa 15 Piołun 20 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Pędzi wiatry. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie.Zestaw VII Rumianek 100 l kg rumianku dodajemy do kąpieli.

Zestaw III Tysiącznik 25 Srebrnik 25 Pomornik górny 10 Liść orzecha 25 Kwiat lipy 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem po 1/2 łyżki kilka razy dziennie.krztusiec Zestaw I Lebiodka 30 Rumianek 30 Koper włoski 20 Skórka cytrynowa 10 Tymianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Rzepik 25 Lebiodka 25 Srebrnik 25 Słodkogórza 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Szałwia 20 126 . Koklusz . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Zestaw IV Koper 20 Rozmaryn 20 Macierzanka 20 Ślaz dziki 20 Tatarak 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw II Korzeń szczawiu zwyczajnego 40 Korzeń rosiczki 40 Korzeń lukrecji 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Działa wykrztuśnie. maczając w nim chustkę lnianą. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą z cukrem w ilości kilku filiżanek dziennie. Nie podawać przy zapaleniu nerek. Kontuzje – okłady Zestaw I Dziurawiec 15 Makówka polna 50 Bez 15 Rumianek 10 Tasznik pospolity 10 Zioła zagotowane w 1/2 l wody dają odwar. Zestaw VII Korzeń ślazu dzikiego 20 Liść podbiału 35 Kwiat malwy czarnej 10 Słodkogórza 25 Anyżek 10 l łyżkę ziół w 3 filiżankach wody wygotować do 2 filiżanek. Krew . 127 . Pić 3 filiżanki dziennie.oczyszczenie wiosenne Zestaw I Drewno jałowca 30 Korzeń łopianu 30 Perz 15 Jagody jałowca 15 Lukrecja . którego używamy do letnich okładów.Eukaliptus 20 Macierzanka 20 Liść orzecha 20 Korzeń fiołka leśnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Hyzop 20 Szanta zwyczajna 15 Rumianek 15 Ziele jaskółcze 10 Szałwia 15 Rumianek 25 Z odwaru tego sporządzamy letnie okłady.korzeń 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po naciąganiu 10-minutowym należy pić 2 razy dziennie rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. wody wrzącej. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.bóle z przemęczenia Krwawnik 30 Kwiat lipy 20 128 . Zioła pić przez 6 tygodni. Zalecana ostrożność w chorobach żołądka i nerek.Zestaw II Tatarak 20 Kwiat muszkatołowy 20 Kłąb cytwaru 20 Oman wielki 20 Biedrzeniec 10 Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Kręgosłup . Zestaw VI Jałowiec 20 Tysiącznik 10 Babka lancetowata 10 Skrzyp polny 15 Pokrzywa 10 Krwawnik 10 Storczyk biały 10 Piołun 5 Rozmaryn 5 Szałwia l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VIII Liść mniszka 15 Krwawnik 15 Liść jeżyny 25 Przetacznik 20 Ziele drapacza 15 Tysiącznik 10 Napar sporządzony z l łyżki stołowej ziół i 1/4 l. Zestaw VII Tatarak 20 Liść jeżyny 20 Korzeń cytwaru 20 Oman wielki 15 Biedrzeniec 15 Słodkogórza 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

bóle reumatyczne Wilżyna ciernista 20 Korzeń piwonii 20 Tatarak 20 Mięta pieprzowa 20 Warzęcha wodna 10 Rumianek 10 2 łyżki stołowe tej ziół gotować z sześcioma filiżankami wody.Liść porzeczki 10 Bazylia 10 Kozłek lekarski 10 Korzeń cykorii 15 Korzeń goryczki 5 l łyżkę stołową zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. 129 . Kręgosłup . drugą połowę przed kładzeniem się do snu. Zestaw II Krwawnik 35 Szanta zwyczajna 20 Pokrzywa 35 Mniszek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Krwawienie (krwotok) z nosa Kora dębu 50 Babka lancetowata 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Krwawnice (hemoroidy) Zestaw I Liść pokrzywy 20 Szanta zwyczajna 20 Płatki róży białej 20 Szczaw zwyczajny 20 Krwawnik 10 Storczyk biały 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem kilka razy dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Herbatę przecedzamy i pijemy połowę rano. Zalecana jest ostrożności przy używaniu tej herbaty.

130 . po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Zestaw IV Jaskółcze ziele 30 Babka lancetowata 30 Lilia wodna 20 Dziewięciornik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Zestaw III Krwawnik 90 Dziewanna 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować przez 21 dni. Zestaw V Jałowiec 35 Babka lancetowata 20 Podbiał 15 Drzewianka 20 Dziewięciornik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.korzeń 10 Babimór 10 Stokrotka biała 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw VI Podróżnik 20 Krwawnik 20 Liść pokrzywy 20 Storczyk biały 20 Mniszek lekarski 10 Oman wielki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VII Podróżnik 20 Piołun 10 Lilia wodna 10 Dymnica 10 Płatki róży białej 10 Szanta zwyczajna 10 Perz . Zalecana jest ostrożność przy używaniu tej herbaty.

po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Krwotoki maciczne i nadmierne miesiączkowanie Zestaw I Tatarak 20 Liść pokrzywy 20 Rdest ptasi 15 Ziele świętojańskie 15 Ziele nawłoci 15 Babka lancetowata 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Rojownik 30 Skrzyp 30 Jedlinka 20 Podróżnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Krzywica Zestaw I Liść orzecha włoskiego 35 Marzanna wonna 35 Kora dębu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanki dziennie. 131 .Krwotoki jelitowe Skrzyp polny 25 Tasznik 25 Krwawnik 25 Drzewianka 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 7 dni przed okresem. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy. Zestaw II Liść orzecha 25 Kora dębu 25 Szakłak dziki 25 Kora wierzby białej 25 1 łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Według potrzeby podajemy napar 3 razy dziennie.

Lewatywa Zestaw I Liść ślazu dzikiego 30 Skrzyp polny 30 Rumianek 20 Siemię lniane 20 2 łyżki ziół zaparzyć 1 l wody wrzącej i po 10-minutowym naciąganiu . Zestaw II Ziele mniszka 30 Kora dębu 15 Korzeń mniszka 15 Jaskółcze ziele 15 Szanta 15 Rumianek 10 1/2 łyżki ziół zaparzyć 1 l wody wrzącej i po 10-minutowym naciąganiu wlewać ciepły odwar do odbytnicy. Łaknienie – brak Zestaw I Piołun 25 Arcydzięgiel 25 Szałwia 30 Jałowiec 10 Podróżnik 10 132 .wlewać ciepły odwar hegarem do odbytnicy. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie po jedzeniu. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki dziennie. Zestaw II Dymnica 30 Konitrud 30 Dziewanna 15 Rozmaryn 10 Jaskółcze ziele 10 Słodkogórza l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Liszaje Zestaw I Trędownik 20 Rukwia 20 Dziewanna 20 Mniszek 20 Korzeń cykorii 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać przy zapaleniu nerek.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. powstałym przez zalanie 50 g rozmarynu wrzącą wodą (napar jest gotowy po naciąganiu 10-minutowym). Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem. Zestaw IV Piołun 20 Tysiącznik 20 Skórka pomarańczowa 20 Bobrek trójlistny 10 Korzeń tataraku 10 Korzeń goryczki 10 Cynamon .owoce 34 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Bobrek trójlistny 35 Przetacznik 25 Skrzyp 40 133 . Łupież Zestaw I Rozmaryn 100 Włosy myć wodą z odwarem rozmarynu. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą co 2 godziny po l łyżce stołowej. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą przed jedzeniem. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie.kora 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. W razie występowania biegunki przerwać kurację. Zestaw II Skórka pomarańczowa 30 Kruszyna 35 Senes . Zestaw III Liść piołunu 30 Bobrek trójlistny 30 Korzeń tataraku 5 Goryczka żółta 5 Tysiącznik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży Zioła należy pić przez 14 dni. Zestaw II Paproć 100 1-2 gałązek paproci gotować w 2/3 l wody i 1/3 l wina.

wykręcić i przykładać do miejsc chorych. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po naciąganiu przez 10 minut przecedzić. Ponadto zbadać i leczyć przyczynę choroby. Zestaw III Liść melisy 25 Korzeń kozika 25 Kwiat rumianku 25 Liść poziomki 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. rybia łuska) Kora wierzby 40 Rosiczka 40 Bratek polny . po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 20 Łyżkę stołową ziół naparzyć w 1/4 l wody. Zestaw II Tysiącznik 15 Rozmaryn 20 Chmiel 10 Lebiodka 45 Korzeń fiołka polnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 134 . Łuszczyca (rybia skóra. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. Zestaw IV Pokrzywa 35 Korzeń łopianu 20 Rumianek 15 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ponadto zbadać i leczyć przyczynę choroby. W naparze tym namoczyć ręcznik lniany. Łydki – skurcze Zestaw I Kozłek lekarski 15 Anyżek 20 Tysiącznik 15 Mak polny 20 Liść mącznicy 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Mdłości Omdlałemu dajemy pod nos do wąchania roztarte liście mięty wodnej albo: cebulę pokrajaną w talarki albo:10-15 kropli nastoju spirytusowego z korzenia goryczki albo:10-15 kropli nastoju spirytusowego z korzenia tataraku albo mieszaninę: Melisa 40 Skórka cytrynowa 40 Gałka muszkatołowa 10 Cynamon 5 Goździki 5 Zioła gotujemy w 1/4 l wody i po dodaniu 1/4 l spirytusu destylujemy ją na słońcu aż do wyklarowania. Miażdżyca Zestaw I Korzeń biedrzeńca 15 Korzeń trawy leśnej 15 Kora szkłaka 15 Szałwia 10 Lebiodka 10 Liść jemioły 10 Strączki fasoli 5 Kwiat lawendy 5 Szanta zwyczajna 5 Drewno sasafrasu 5 Rosiczka 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po jedzeniu l filiżankę. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę rano na czczo oraz wieczorem 1/2 godz.Zestaw IV Rumianek 30 Dziewanna 30 Krwawnik 20 Liść poziomki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 25 Wilżyna ciernista 10 Malwa czarna 5 Drewno sandałowe 10 135 . Pić bez cukru. Zestaw II Krwawnik 15 Perz 15 Morszczyn 20 Szakłak . Zioła pić 21 dni. Podajemy 4 łyżki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzić i pić 3 filiżanki dziennie.

Zestaw III Mikołajek 30 Melisa 30 Goryczka żółta 20 Liść akacji 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Liść mięty 30 Liść melisy 30 Liść pomarańczy 15 Malwa czarna 20 Koper włoski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw V Rumianek 30 Ziele jaskółcze 30 Krwawnik 20 Babka lancetowata 20 136 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Miesiączka skąpa Zestaw I Melisa 20 Janowiec 15 Rumianek 15 Dymnica 15 Majeranek 15 Ruta ogrodowa 10 Szczaw zwyczajny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Kolendra 25 Kłąb mistrzowca 20 Krwawnik 15 Liść akacji 15 Babka lancetowata 15 Glistewnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Migdałki . po 10. Zestaw VII Dziewięciomik 20 Koper włoski 20 Czarcikęs 20 Orliki białe 20 Drewno sarsaparylanowe 10 Piwonia 5 Bazylia l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 10 Dziewanna 15 Miodunka leśna 10 Skórka pomarańczowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podróżnik 30 Liść głowienki 20 Szałwia 20 137 . Zestaw VI Ziele świętojańskie 30 Ruta ogrodowa 30 Szanta 20 Konitrud 10 Kora kaliny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.zapalenie Zestaw I Liść ślazu 20 Ślazik leśny 20 Rumianek 15 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zioła pić 7 dni przed okresem. Zestaw II Krwawnik 25 Skrzyp polny 25 Rumianek 25 Szałwia 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Boża trawa 20 Korzeń drzewianki 10 Odwar z l łyżki ziół i 1/4 l wody po 30-minutowym naciąganiu służy jedynie do płukania gardła. Zestaw IV Korzeń drzewianki 30 Szałwia 20 Skrzyp polny 20 Kora dębu 20 Bez . Wskutek zawartości goryczki nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży. który po 10-minutowym naciąganiu i po przecedzeniu służy jedynie do płukania gardła. Zestaw II Babka lancetowata 30 Rumianek 30 Kwiat lipy 20 Ruta ogrodowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Migrena Zestaw I Korzeń lukrecji 30 Pierwiosnek 25 Szczaw zwyczajny 15 Bez . Zestaw III Kwiat lipy 20 Korzeń piwonii 20 Szczaw zwyczajny 20 Korzeń kozika 10 Goryczka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Nie wolno podawać tej herbaty kobietom w ciąży.kwiat 15 Goryczka żółta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 21 dni. Zestaw IV Koper 20 Kozłek lekarski 20 Jagody jałowca 20 Krwawnik 40 138 .kwiat 10 l łyżka ziół naparzona w 1/4 l wody daje napar.

Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Skrzyp 30 Lubczyk . Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Mocz z krwią Zestaw I Dziurawiec 20 Nagietek 20 Ptasie oczko 15 Janowiec 15 Dymnica 15 Ruta murowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.korzeń 10 Mniszek lekarski 20 Wilżyna ciernista 20 Jagoda jałowca 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw V Rumianek 20 Liść jeżyny 15 Kozłek lekarski 20 Krwawnik 15 Babka lancetowata 25 Lawenda 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 139 . Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Mocz Zestaw l Jagoda jałowca 50 Siemię pietruszki 25 Korzeń wilżyny ciernistej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw II Mącznica lekarska 50 Krwawnik 30 Tysiącznik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Babka lancetowata 45 Drzewianka 35 Skrzyp 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy Napar podajemy 3 razy po 3 łyżki stołowe dziennie. Herbaty nie podawać wieczorem. Zestaw IV Kora dębu 30 Krwawnik 20 Rzepik 20 Rumianek 10 Mącznica lekarska 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanki dziennie.Zestaw III Skrzyp 25 Ziele świętojańskie 25 Dziurawiec 20 Jaskółcze ziele 20 Nagietek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 140 . Napar podajemy 3 razy po 3 łyżki stołowe dziennie. Herbaty nie podawać wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Moczenie nocne i niedomagania nerwowe Zestaw I Krwawnik 30 Bertram 30 Rzepik 20 Ziele świętojańskie 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Herbaty nie podawać wieczorem. Zioła pić przez 12 dni.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Rumianek 15 Liść brzozy 15 Głóg .kwiat 10 Storczyk biały 15 Wilżyna ciernista 10 Bazylia 10 Czarna jagoda 10 Korzeń cykorii 10 Stokrotka biała 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Nerki – zapalenie Zestaw I Babimor 20 Chmiel 20 Lubczyk 15 Liść mącznicy 15 Skrzyp 15 Prawoślaz 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. następnie przecedzić herbatę i pić 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Liść brzozy 20 Głóg . Nerwica serca Zestaw I Kozłek lekarski 10 Liść maliny 30 Kuklik goździkowy 10 Melisa 10 Mięta pieprzowa 10 Piołun 10 141 .kwiat 20 Ziele świętojańskie 15 Wilżyna ciernista 15 Bazylia 10 Bodziszek cuchnący 10 Korzeń cykorii 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV (środek moczopędny) Owoc głogu 100 Owoce głogu gotować w 1/4 l wody przez 10 minut. Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.

po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.Liść pomarańczy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nerwobóle Zestaw l Rumianek 25 Liść poziomki 25 Ziele jaskółcze 25 Krwawnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki na zimno przed spaniem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła stosować przez 12 dni. Zestaw II Mięta pieprzowa 60 Liść oleandra 40 2. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Herbata działa uspokajająco. Zestaw II Podróżnik 25 Mięta pieprzowa 10 Kwiat lipy 20 Rumianek 15 Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nerwy Zestaw l Kozłek lekarski 50 Bobrek trójlistny 30 Mięta 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła stosować przez 21 dni. Zestaw II Rumianek 20 Melisa 20 Kozłek lekarski 20 Bertram 20 Marzanna wonna 10 Goryczka żółta 10 142 . Po ostygnięciu wypić herbatę w przeciągu 2 godz.5 l wrzącej wody.5 łyżki stołowej ziół zalać 1.

Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. 143 . Zestaw II Miodunka leśna 25 Liść ożyny 25 Kozłek lekarski 20 Rozmaryn 10 Krwawnik 10 Ruta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Płatki róży 30 Kozłek lekarski 25 Ruta murowa 20 Rozmaryn 15 Krwawnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Kokornak 10 Liść mirtu 10 Goryczka żółta 10 Bobrek 10 Liść fiołka polnego 10 Tysiącznik 20 Pierwiosnek biały 20 Bertram 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.liść 15 Kwiat topoli 10 Rumianek 10 Chmiel 10 Ogórecznik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nerwy .stan zapalny Zestaw I Kozłek lekarski 15 Arcydzięgiel 15 Kminek 15 Jasieniec . Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zioła stosować przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy kilka filiżanek dziennie z cukrem i cytryną.

Zestaw II Ziele jaskółcze 25 Rumianek 75 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 144 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Mięta 10 Storczyk biały 20 Ruta 5 Pierwiosnek biały 5 Korzeń fiołka polnego 10 Krwawnik 30 Piołun 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Pierwiosnek 35 Korzeń fiołka polnego 30 Rozmaryn 20 Storczyk biały 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać kobietom w ciąży. Nie podawać kobietom w ciąży. Neuralgina międzyżebrowa (nerwoból) Zestaw I Liść jeżyny 20 Mięta pieprzowa 15 Lebiodka 20 Kwiat lipy 10 Krwawnik 20 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy Napar podajemy do picia 3 razy dziennie po 2 łyżki stołowe. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Zestaw III Mięta pieprzowa 10 Rozmaryn 20 Melisa 10 Ruta 10 Kozłek lekarski 20 Storczyk biały 20 Rdest ptasi 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 15 Korzeń goździka 10 Liść poziomki 15 Mięta pieprzowa 15 Storczyk biały 10 Liść pomarańczy 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Napar stoi całą noc. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki przed położeniem się na spoczynek. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. a rano pijemy l filiżankę. Nasieniotok Kolendra 40 Czarna jagoda 40 Kłębki słodyczki 15 Korzeń lukrecji 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.katar Zestaw I Rumianek 25 Kwiat lipy 25 Szałwia 25 Liść mięty 25 145 . Zestaw III Melisa 15 Kozłek 15 Majeranek 15 Liść ożyny 30 Wrzos 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Neurastenia (osłabienie nerwów) Zestaw I Krwawnik 25 Liść poziomki 10 Majeranek 15 Igliwie sosny 20 Pierwiosnek biały 5 Podróżnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nieżyt nosa . Nie podawać kobietom w ciąży.

Zestaw II Rumianek 10 Bluszczyk kurdybanek 25 Szałwia 35 Rozmaryn 15 Bez czarny . Zestaw II Anyż 15 Kwiat malwy 15 Korzeń ślazu 20 146 . Nieżyt oskrzeli i płuc Zestaw I Siemię lniane 20 Dziewanna 20 Ożanka 10 Korzeń prawoślazu 10 Liść podbiału 10 Bluszczyk ziemny 10 Kłębki słodyczki 10 Mech islandzki 5 Podbiał 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Świetlik łąkowy 20 Korzeń fiołka polnego 20 Piołun 20 Siemię lniane 20 Anyżek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i przepłukujemy nos letnim odwarem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Kuracja wymaga 300 g ziół. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. przez kilka dni pod rząd. Kuracja wymaga 300 g ziół. Zestaw IV Skrzyp 35 Świetlik 35 Korzeń kobylaka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Włos Matki Bożej 5 Hyzop lekarski 5 Języczki polne 10 Podbiał 10 Pokrzywa 10 Lukrecja . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV (kąpiele) 147 .korzeń 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.kwiat 20 Języczki polne 20 Lukrecja 10 Kwiat ślazu 10 Koper włoski 10 Bławatek polny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.obrzęk Zestaw I Melisa 100 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. pić 2 kieliszki dziennie 20 g mikstury. Zioła stosować 6 tygodni. Nogi . Zestaw 11 Rozmaryn 100 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podbiał 20 Bez . Zestaw III Ziele jaskółcze 100 3 łyżki korzenia moczyć w 1/21 wina. Zestaw IV Poziewnik 20 Ruta 20 Podbiał 20 Mech islandzki 10 Lukrecja 10 Koper wodny 10 Anyż 5 Ziele jaskółcze 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Obrzęki ogólne Chmiel 30 Rumianek 20 Kwiat lawendy 20 Rozmaryn 10 Macierzanka 10 Wrotycz 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Nie podawać chorym na nerki. Obrzęki zapalne – okłady Chmiel 35 Rumianek 25 Lawenda 10 Rozmaryn 20 Kwiat wrotyczu 10 Zioła zagotować w 1/2 l wody: w ciepłym odwarze moczyć chustkę lnianą. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. po 30 minutach naciągania napar ten przecedzamy i dodajemy do kąpieli.ciepłą okładamy chore części ciała. 148 .ciepłą okładamy chore części ciała.Rozmaryn 100 100 g rozmarynu zalać litrem wrzącej wody. Zestaw V Podbiał 20 Storczyk biały 20 Rozmaryn 20 Skrzyp polny 20 Jałowiec 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Obrzęki ropne – okłady Podbiał 40 Ślaz dziki 40 Dziewanna 10 Siemię lniane 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . mokry okład przykrywamy chustką wełnianą. wykręcić i przykładać na miejsca bolące.

Zestaw II Piołun 25 Szałwia 25 Skrzyp 25 Kwiat tarniny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Krwawnik 20 Rdest ptasi 10 Rzepika 10 Szkłak . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.owoc 10 Liść poziomki 10 Tysiącznik 10 Bratek polny 10 Mniszek lekarski 10 Czarna jagoda 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 149 .Oczyszczenie krwi (kuracja wiosenna) Zestaw I Mniszek lekarski 25 Podróżnik 25 Tasznik 25 Koper włoski 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw V Korzeń lubczyka 20 Kwiat tarniny 20 Kwiat bzu czarnego 15 Tasznik 15 Ziele świętojańskie 10 Krwawnik 10 Jagoda szakłaka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Drewno jałowca 30 Korzeń łopianu 20 Turzyca 20 Jagoda jałowca 20 Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw VIII Miesiączek 5 Malwa czarna 5 Jałowiec 10 Drewno sandałowe 10 Bratek polny 10 Liść orzecha 10 Krwawnik 10 Strączki fasoli 10 Kruszyna . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Herbatę podajemy rano na czczo i wieczorem przed snem w ilości l filiżanki. Zestaw VII Korzeń cykorii 30 Perz 30 Mniszek 10 Nasiona kopru włoskiego 15 Liść maliny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 Tasznik 20 Bez . Zestaw IX Liść brzozy 50 Bez . Zestaw X Pomornik 20 Tarnina .Zestaw VI Kwiat tarnina 20 Tasznik 20 Marzanna wonna 20 Storczyk biały 20 Korzeń kopru włoskiego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy.owoc 5 150 .kwiat 10 Pokrzywa 30 Tarnina .kora 15 Pokrzywa 10 Mniszek lekarski 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 Storczyk biały 15 Krwawnik 20 Szkłak . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Zestaw II Korzeń mniszka lekarskiego 66 Mniszek lekarski 34 Zioła gotujemy przez 15 minut w 1 l wody.połowę. pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw XI Tysiącznik 50 Drapacz lekarski 25 Krwawnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 6 tygodni od marca na przedwiośniu. dzieciom . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę kilka razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw I Melisa 100 5 g melisy zalać 1/41 wrzącej wody. Zestaw XII Jałowiec 10 Bławatek polny 5 Liść orzecha 15 Kozłek lekarski 20 Goryczka żółta 15 Tysiącznik 10 Słodkogórza 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw III Kwiat lipy 20 Liść maliny 30 Czarcikęs 20 Krwawnik 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Boża trawa 35 151 .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy po śniadaniu i po obiedzie w ilości l filiżanki. Odra Pokój zaciemnić albo: soku malinowego na szklankę wody albo: soku wiśniowego na szklankę wody albo: soku cytrynowego na szklankę wody. Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

wystarcza na l litr kąpieli. Stosować: l łyżkę co godzinę. Zestaw V Kwiat lipy 30 Krwawnik 40 Słodkogórza 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Mącznica lekarska 50 Boża trawa 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Koper 30 Liść maliny 20 Srebrnik 30 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ilość ta wystarczy na l litr kąpieli. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po przecedzeniu podajemy odwar do kąpieli. Zestaw III Kora dębu 90 Kora wierzby białej 10 2 łyżki ziół zalać l filiżanką wody wrzącej i gotować aż pozostanie 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3-4 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Odmrożenia Zestaw l (gorące kąpiele) Kora dębu 100 3 łyżki kory dębu gotujemy w l filiżance wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy.Liść jeżyny 20 Kwiat lipy 15 Piołun 10 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. aż do wyparowania połowy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.zapalenie Rumianek 20 Boża trawa 50 Liść mącznicy 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Okostna . 152 .

surowymi tartymi ziemniakami 3. Nie podawać kobietom w ciąży. Oparzenia Zaczerwienioną skórę posypujemy krochmalem lub smarujemy oliwą lub innym tłuszczem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. 153 . Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Chorym na nerki podajemy herbatę bez jałowca. Zestaw II Liść maliny 20 Rumianek 15 Jałowiec 30 Piołun 20 Mięta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Omdlenie Zestaw l Goryczka żółta 15 Rumianek 20 Kminek 15 Macierzanka 20 Rozmaryn 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Silniejsze oparzenia okładamy: 1. Chorym na nerki podajemy herbatę bez jałowca. Zestaw II Pomornik górny 5 Jałowiec 50 Owoce jeżyny 10 Korzeń fiołka leśnego 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. mieszaniną z oleju lnianego i wody wapiennej w równych częściach 2. Zestaw I Rumianek 15 Liść brzozy 20 Jałowiec 30 Wrotycz 25 Korzeń fiołka leśnego 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. maścią z oczaru.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Otyłość Zestaw I Jagoda jałowca 5 Jagoda czarna 5 Podbiał 10 Lukrecja 10 Dziewanna 10 Głóg .ciepłą okładamy chore części ciała.kwiat 10 Korzeń lubczyka 10 Liść senesowy 20 Kora szkłaka 20 154 . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Nie podawać chorym na nerki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Otarcia – okłady Zestaw I Tysiącznik 40 Krwawnik 30 Bluszczyk kudrybanek 15 Bobrek trójlistny 15 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Zestaw II Liść czarcikęsu 20 Korzeń czarcikęsu 20 Rzepik 20 Ziele nawłoci 20 Tasznik 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Zestaw II Boża trawa 35 Jałowiec 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Ospa wietrzna Zestaw I Koper 20 Kwiat lipy 15 Kruszyna 35 Macierzanka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.ciepłą okładamy chore części ciała.

Nie stosować przy cukrzycy. następnie w ciągu dnia kolejne 2 filiżanki na zimno. W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. na zimno dalsze 2 filiżanki w ciągu dnia. Zestaw IV Kruszyna 30 Morszczyn 30 Liść jeżyny 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Oprócz tego: 1.kwiat 10 Liść pokrzywy 30 Mięta 30 Szkłak .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw III Liść orzecha włoskiego 10 Skrzyp 10 Liść brzozy 10 Drewno sasafrasowe 60 Kora szkłaka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Rytmiczna gimnastyka 2. 155 . Zestaw II Rumianek 10 Kwiat lipy 10 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy 1 pijemy herbatę rano gorącą w ilości 2 filiżanek. Głębokie oddychanie 3. Paraliż Zestaw l Bukwica 35 Rozmaryn 15 Jagoda jałowca 15 Pomornik 15 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie.owoc 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Dieta jarska (surowe jarzyny i owoce) Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy na czczo 2 filiżanki gorącej herbaty.

piołun 15 Korzeń kopru 15 Stokrotka 10 Lilia wodna 10 156 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. choroba Św.Zestaw II Szczaw zwyczajny 30 Biedrzeniec 25 Rozmaryn 20 Korzeń tataraku 15 Jagoda jałowca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (4 razy dziennie po 1/2 filiżanki). Zestaw III Babimor 25 Bylica . Padaczka (epilepsja. Zestaw IV Melisa 30 Szczaw zwyczajny 20 Bylica . W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. Chory powinien też stosować kilka łyków przed napadem. Zestaw II Kozłek lekarski 30 Liść pokrzywy 30 Lilia wodna biała 20 Pomornik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Walentego) Zestaw I Mniszek lekarski 30 Konwalia 25 Korzeń piwonii białej 20 Ruta murowa 15 Liść pokrzywy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.piołun 20 Korzeń piwonii białej 10 Mniszek lekarski 15 Liść jemioły 15 Korzeń żmijowca 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. którego nadejście przeczuwa.

Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (najlepiej 4 razy dziennie po 1/2 filiżanki). 157 . Chory też powinien stosować kilka łyków przed napadem.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Kozłek 25 Jemioła 15 Pokrzywa 35 Ślaz dziki 10 Pomornik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Parkinsona choroba Zestaw I Kozłek lekarski 15 Piołun Bobrek 30 Liść jeżyny ciernistej 25 Mięta pieprzowa 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przerwa 9 dni i powtórzyć 2 razy do roku po 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i podajemy do picia przed snem l łyżkę na filiżankę wody Nie podawać kobietom w ciąży. Oprócz tego podajemy choremu herbatę przed napadem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l łyżkę stołową ziół zalać l filiżankę wrzącej wody: po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw VII Jemioła 30 Skrzyp polny 30 Kozłek lekarski 10 Piołun 20 Ślaz dziki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Bukwica 10 Szałwia 20 Lebiodka 10 Melisa 20 Szczaw zwyczajny 20 Dziurawiec 10 Korzeń kopru 5 Stokrotka biała 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie (4 razy dziennie po 1/2 filiżanki).

Zestaw II Pierwiosnek 40 Szałwia 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Paznokieć wrośnięty Zestaw I Rumianek 20 Słoma owsiana 40 Kwiat sienny 40 100 g ziół zalać 2 l wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. Odwar ten dodajemy do kąpieli. Zestaw II Liść dębu 35 Słoma owsiana 30 Kora dębu 35 100 g ziół zalać 2 l wrzącej wody. Piegi Zestaw I Rumianek 15 Kruszyna 35 Jałowiec 30 Krwawnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Odwar ten dodajemy do kąpieli. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. 158 .Zestaw II Chmiel 15 Majeranek 15 Korzeń fiołka polnego 20 Jałowiec 30 Rumianek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Pić rano na czczo l filiżankę. Nie podawać chorym na nerki. naparzyć.brak pokarmu Zestaw I Koper włoski 50 Anyżek 25 Nasiona koperku 25 l łyżeczkę ziół na l filiżankę wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Piersi .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem.skurcze Zestaw I Korzeń fiołka polnego 20 Korzeń piwonii białej 20 Korzeń wilżyny 20 Skrzyp 20 Kolendra 10 Lilia wodna biała 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Babimor 30 159 .owoc 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. rozdzielonej na 3 porcje dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki. Pić rano na czczo l filiżankę.Zestaw II Koper włoski 30 Nasiona koperku 35 Korzeń lukrecji 35 l łyżeczkę ziół na l filiżankę wody.owoc 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Skrzyp 15 Ruta 15 Fiołek polny 15 Skrzyp 15 Wilżyna ciernista 15 Piwonia biała 10 Kolendra . Pęcherz moczowy . Zestaw II Glistewnik 25 Bodziszek cuchnący 25 Skrzyp 15 Liść pokrzywy 20 Tasznik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. naparzyć.korzeń 10 Jałowiec . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw IV Mącznica 30 Liść brzozy 30 Lubczyk .

Pęcherzyca ropna Zestaw I Bratek polny 25 Tasznik 40 Pomornik 10 Bez . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki przed jedzeniem.Liść brzozy 30 Korzeń lubczyku 30 Jagoda jałowca 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 15 Kwiat dziurawca 20 Liść jeżyny 35 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Jałowiec 50 Pokrzywa 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.nowotwór Kwiat lipy 15 Bez . Zestaw II Lubczyk 30 Wilżyna ciernista 30 Lukrecja 20 160 . W przypadku zapalenia nerek podawać herbatę bez jagód jałowca. Pęcherz . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.kwiat 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić przez 14 dni. Ponadto leczyć miejscowo. Piasek moczowy Zestaw I Wilżyna ciernista 50 Nawłoć pospolita 20 Rzepik 15 Lubczyk 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ponadto leczyć miejscowo. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

dzieciom dajemy pić co godzinę 1/2 łyżki odwaru z orlików. Zestaw II Pokrzywa 50 Jałowiec 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Polipy nosa Zestaw I Boża trawa 35 Skrzyp 30 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. Nie podawać chorym na nerki. Pokrzywka Zestaw I Krwawnik 35 Kwiat lipy 30 Jałowiec 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Sposób przyrządzania: 1/2 łyżki stołowej zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wskazana jest operacja.Jagoda jałowca 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 21 dni. Zestaw II Boża trawa 50 Rumianek 25 161 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Plamy na twarzy Smarujemy na noc dojrzałymi truskawkami. Plamy żółte i piegi Usuwamy myjąc twarz sokiem wyciskanym z lilii. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. W razie zapalenia nerek pić herbatę bez jagód jałowca. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy.

Wskazana jest operacja. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. 162 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Porost włosów Smarować i nacierać skórę głowy sokiem z czosnku albo: sokiem z korzeni tataraku albo: nalewką spirytusową z pokrzyw (kilka dni moczyć pokrzywę w spirytusie) albo: zmywać głowę odwarem (gotować 10 min. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.środki napotne Zestaw I Jagoda jałowca 50 Nasiona pietruszki 25 Korzeń wilżyny ciernistej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Postrzał lędźwiowy Zestaw I (środek napotny) Korzeń dzięgla 10 Rumianek 15 Kwiat lipy 10 Kwiat bzu czarnego 15 Dziewanna 20 Jałowiec 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II (środek napotny) Boża trawa 25 Kwiat lipy 25 Pokrzywa 25 Nostrzyk złoty 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Poty . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano na czczo l filiżankę odwaru.Tysiącznik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.) z korzenia łopianu Zestaw Kminek 30 Anyżek 30 Tatarak 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw II Kwiat bzu czarnego 50 Kwiat lipy 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek przed spaniem.kwiat 10 Szałwia 20 Piołun 20 Krwawnik 20 Pokrzywa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek przed poceniem. Zestaw V Kwiat lipy 10 Bez . Zestaw III Arcydzięgiel 40 Rumianek 30 Dziewanna 15 Bobrek trójlistny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać naparu przy gorączce. Zestaw VI Anyżek 20 Krwawnik 40 Bez . Nie podawać naparu przy gorączce. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Próchnica zębów Zestaw I Warzęcha 35 Kora dębu 35 Nostrzyk 30 163 .kwiat 20 Kwiat lipy 10 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek przed snem. Zestaw IV Kwiat lipy 30 Krwawnik 25 Bez .kwiat 25 Dziewanna 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 164 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Wskazane leczenie u dentysty. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw III Korzeń sarsaparylanowy 40 Pierwiosnek 35 Kora dębu 15 Korzeń łopianu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw II Skrzyp 50 Warzęcha wodna 35 Rumianek 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Półpasiec Zestaw I Szałwia 25 Rumianek 10 Kora dębu 20 Nostrzyk złoty 35 Kwiat lipy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wskazane leczenie u dentysty. Zioła pić do ustąpienia choroby. Puchlina brzuszna Zestaw I Bez .kwiat 35 Jałowiec 35 Ziele lnu 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Jałowiec 35 Boża trawa 35 Słoma owsiana 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Pić bez cukru.kwiat 20 Rozmaryn 15 Tasznik 15 Ziele świętojańskie 15 Jagoda czarna 10 Ziele nawłoci 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać chorym na nerki. Nie podawać przy zapaleniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Puchlina opłucnej (woda w worku płucnym) Lubczyk 10 Korzeń słodkogórzy 35 Wilżyna ciernista 20 Jałowiec 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Zestaw II Liść brzozy 30 Skrzyp 20 Jagoda jałowca 20 Liść mącznicy 20 Biedrzeniec 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Rany Zestaw I Skrzyp 25 Rumianek 25 165 . Puchlina wodna Zestaw I Korzeń hebdu 25 Skrzyp 25 Rozmaryn 15 Pokrzywa 15 Podbiał 10 Korzeń pietruszki 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Hebd 20 Głóg . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

Boża trawa 25 Pomornik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. wykręcić i przykładać na miejscu bolące bez okładu suchego na wierzchu.kwiat 35 Kora dębu 20 Bez . kawałki świeżej cytryny albo. 166 . pić kieliszek wywaru szałwii zmieszanej z moszczem winnym.pocenie Zestaw I (kąpiele słoneczne) Kora dębu 100 Zestaw II (kąpiele słoneczne) Kora brzozy 100 Zestaw III Pomornik górny 5 Szałwia 30 Szkłak . Zestaw II Tysiącznik 15 Krwawnik 35 Bluszczyk kurdybanek 15 Bobrek trójlistny 35 Zioła zagotować w 1/21 wody.kwiat 15 Podróżnik 35 Pierwiosnek biały 15 Korzeń dębu 20 Koper 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. w ciepłym odwarze maczać chustkę lnianą. Ponadto ranę opatrzyć i leczyć miejscowo. Zestaw V Co 2 godz. Zestaw IV Bez . Ręce . Nagniotki Przykładać kawałki surowej cebuli albo.kwiat 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

Różyczka Zestaw I Krwawnik 30 Liść maliny 30 Czarcikęs 20 Kwiat lipy 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Róża i środki napotne Zewnętrzne okłady z naparu ziół: Siemię lniane 20 Szałwia 20 Ślaz dziki 15 Ziele świętojańskie 15 Kwiat lawendy 15 Rozmaryn 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Środek napotny. Zestaw II Krwawnik 20 Rumianek 20 Owoc szkłaku 20 Koper włoski 20 Szałwia 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Rumień (zaczerwienienie) nosa Zestaw I Boża trawa 35 Jałowiec 35 Pietruszka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kąpać nogi kilka razy dziennie w odwarze z korzenia liliowego. Nie podawać przy podrażnieniu nerek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy po 1/2 filiżanki kilka razy dziennie. gotowanego w winie po 3dniowym naciąganiu. Zestaw II Kora kruszyny 20 167 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie. Stosować ostrożnie z uwagi na obecność szkłaka.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Rwa kulszowa (ischias) Zestaw I Bluszczyk kurdybanek 20 Wilżyna ciernista 20 Ślazówka 20 Wrotycz 20 Szczaw zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Dziewanna 30 Krwawnik 20 Tasznik 25 Podróżnik 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kwiat 10 Kwiat akacji 10 Anyżek 5 Koper 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Rwa twarzowa Zestaw l Kwiat bzu czarnego 10 Kwiat lipy 15 Rzepik 10 Arcydzięgiel 15 Rumianek 10 Dziewanna 15 168 . Nie podawać przy podrażnieniu nerek.Liść tarniny 20 Liść senesu 20 Kwiat lipy 10 Bez . Zestaw III Bluszczyk kurdybanek 20 Wilżyna ciernista 20 Liść topoli czarnej 20 Wrotycz 20 Szczaw zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Rzeżączka ostra Ślazówka 35 Ziele świętojańskie 35 Jagoda jałowca 15 Korzeń łopianu 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Bobrek trójlistny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy podrażnieniu nerek. Zestaw II Jagoda jałowca 50 Skrzyp 20 Siemię pietruszki 15 Korzeń wilżyny ciernistej 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Środek napotny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Schudnięcie Krwawnik 30 Kozłek lekarski 35 Pierwiosnek biały 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Rumianek 20 Anyżek 15 Kozłek lekarski 35 Krwawnik 15 Kruszyna . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy 2-3 filiżanki przed poceniem. Sen . Środek napotny. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek przed poceniem.niepokój Zestaw I Rumianek 15 Krwawnik 20 Mięta pieprzowa 15 Tysiącznik 15 Piołun 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 15 169 .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.zapalenie Zestaw I Świetlik łąkowy 40 Babka lancetowata 30 Koper włoski 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy odwar do oczu rano i wieczorem. Stłuczenia – okłady Zestaw I Hyzop lekarski 20 Szanta zwyczajna 20 Macierzanka 10 170 . Zestaw IV Koper włoski 30 Kminek 30 Anyżek 20 Kozłek lekarski 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy odwar do oczu rano i wieczorem. Zioła stosować 12 dni.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Ruta murowa 50 Mniszek lekarski 25 Płatki róży białej 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Korzeń tataraku 50 Jagoda jałowca 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Liść maliny 30 Mniszek lekarski 20 Liść orzecha włoskiego 20 Liść róży białej 10 Korzeń drzewianki 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i wkraplamy ten odwar po kilka kropli rano i wieczorem. Napar pić przed snem. Spojówki oczne . Nie podawać chorym na nerki.

przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Zestaw III Rumianek 10 Hyzoplek 20 Szanta zwyczajna 15 Lebiodka 10 Ruta 10 Szałwia 10 Orliki białe 10 Dziewięciornik 10 Pomornik 5 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . Nie podawać przy zapaleniu nerek.korzeń 20 Mięta wodna 15 Kwiat lipy 20 Przełącznik 15 Pietruszka 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Nie podawać przy zapaleniu nerek. Zestaw II Główka maku polnego 60 Perz 15 Kwiat bzu 15 Rumianek 10 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Zestaw II Kozłek lekarski 20 Rumianek 20 Liść maliny 30 Jałowiec 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.ciepłą okładamy chore części ciała.ciepłą okładamy chore części dała. 171 . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. System nerwowy (osłabienie) Zestaw I Lubczyk .ciepłą okładamy chore części ciała.Lebiodka 15 Ruta 15 Szałwia 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .

po naciąganiu kilkugodzinnym pijemy 1-2 filiżanek dziennie. Zestaw V Liść senesu 40 Kwiat bzu 30 Anyż 15 Koper włoski 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 5 Bez . Zestaw III Kora kruszyny 25 Liść tarniny 25 Liść senesu 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 172 . Zestaw VII Senes 35 Kora kruszyny 35 Sporysz 15 Anyżek . Zestaw VI Liść senesu 35 Korzeń lukrecji 35 Koper włoski 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Aloes 100 Miarką jest ilość mieszcząca się na końcu noża.kwiat Słodkogórza 5 l łyżkę stołową ziół ziół poddajemy działaniu zimnej (nie gorącej) wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy do 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.Środki przeczyszczające (silne) Zestaw I Jagoda szkłaka 100 Zioła zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy do 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości do 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Kora kruszyny 100 5 g zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 2 godzinach następną. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 4 filiżanek dziennie. roztarte i zmieszane z sokiem przecedzonych borówek. Zestaw II Kwiat wrotyczu 60 Liść senesu 40 173 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Jeśli skutek zupełny nie nastąpił. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw II Jałowiec 25 Kokorycz żółta 25 Bratek polny 15 Rozmaryn 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Świerzb Zaleca się smarowanie balsamem peruwiańskim albo: zmywanie chorych miejsc odwarem. należy kurację powtórzyć dopiero po upływie 4-5 tygodni. Zestaw I Wrotycz 50 Jemioła 26 Liść brzozy 25 5 g ziół naparzyć w 1/4 l wody wrzącej: po 10-minutowym naciąganiu przecedzić i pić 2 razy dziennie przez 2 dni (20 g wystarcza zatem na l kurację). Zestaw I Pokrzywa 25 Szałwia 25 Tysiącznik 25 Piołun 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Nie podawać przy zapaleniu nerek. Ponadto można nim zmywać chore miejsca. Zioła tą podajemy do picia na czczo przez 3 dni w ilości l filiżanki. Tasiemiec Ziarna dyni obrane ze skórki. sporządzonym z 20 g igieł jodły na 1 l wody.Środek wykrztuśny Miodunka leśna 25 Rzepik 15 Korzeń fiołka polnego 20 Szałwia 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

podać mu świeżej wody. Udar słoneczny Chorego przenieść w cieniste miejsce.owoc 20 Kwiat lawendy 20 Storczyk biały 20 174 . Zestaw I Dziewanna 30 Storczyk biały 30 Krwawnik 25 Ruta 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.25 g (2. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.5 łyżki stołowej) ziół naparzyć w 1/4 l wody wrzącej. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw II Goryczka żółta 20 Skórka pomarańczowa 20 Kolendra . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. można kurację powtórzyć dopiero po upływie 4-5 tygodni. Trądzik Drewno oliwkowe 20 Drewno jałowca 20 Korzeń sasafrasowy 10 Wilżyna ciernista 10 Korzeń łopianu 10 Łopian 10 Drewno sandałowe 10Lukrecja 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-minutowym naciąganiu przecedzić i wypić na raz. O ile zupełny skutek nie nastąpił. Udar mózgu (apopleksja) Kwiat pomornika 20 Storczyk biały 20 Tasznik 5 Szałwia 15 Krwawnik 20 Rozmaryn 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

albo pietruszki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zioła pić przez 9 dni. Ukąszenia przez owady Okładać zranione miejsce roztartymi liśćmi babki lancetowatej. Zestaw III Ruta 10 Storczyk biały 10 Melisa 10 Przetacznik 20 Kwiat lipy 10 Fiołek polny 15 Rumianek 15 Kozłek lekarski 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. albo mięty wodnej (patrz: okłady przy świeżych ranach). Nie podawać herbaty kobietom w ciąży. Zestaw IV Kozłek 20 Rozmaryn 15 Rumianek 20 Storczyk biały 15 Babka lancetowata 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 175 .l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Piołun 40 Przetacznik 40 Pierwiosnek 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. zrobić przerwę 7 dni i znowu 9 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw V Przetacznik 20 Malina 20 Lawenda 20 Jeżyna ciernista 20 Ruta 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę z cukrem i cytryną po l filiżance kilka razy dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. 176 . Zestaw II Rumianek 25 Liść wiązu 25 Liść orzecha 25 Liść szałwii 15 Kora dębu 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Ukąszenie przez psa 2 lub 3 łyżeczki soku wyciśniętego z babki lancetowatej zmieszać z mlekiem lub rosołem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Korzeń cykorii 30 Korzeń perzu 30 Mniszek 15 Siemię kopru 15 Liść maliny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Upławy białe Zestaw I Arcydzięgiel 40 Liść bazylii 20 Kozłek 20 Korzeń cykorii 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i przemywamy pochwę. Wągry Zestaw I Tarnina . pić kilka filiżanek dziennie. Wargi bolące Okładać odwarem z liści czepca. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Ponadto tym samym ciepłym odwarem należy przemywać pochwę.kwiat 10 Tasznik 40 Marzanka wonna 20 Storczyk biały 10 Korzeń kopru 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

rozdzielonej na 3 porcje dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki. 177 .Wątroba – obrzęk Zestaw I Rzepik 20 Mniszek lekarski 15 Szczaw zwyczajny 15 Ziele jaskółcze 10 Tysiącznik 10 Bobrek trójlistny 10 Goryczka żółta 10 Podróżnik 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki. rozdzielonej na 3 porcje dziennie. Wskutek zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Włosy . rozdzielonej na 3 porcje dziennie. 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Mniszek lekarski 25 Szanta biała 25 Korzeń cykorii 10 Ruta ogrodowa 10 Ziele jaskółcze 10 Koszyczek rumianku 10 Nagietek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.wypadanie w następstwie ciężkich chorób Liść jeżyny 20 Kozłek lekarski 15 Jałowiec 20 Mięta pieprzowa 10 Tatarak 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Mniszek lekarski 30 Chmiel 20 Nagietek 20 Orliki białe 15 Mącznica lek. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l 1/2 filiżanki.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie na 1/2 godz. Zestaw II Boża trawa 35 Krwawnik 35 Tatarak 20 Rumianek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. przedjedzeniem. 178 . przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch. Zestaw II Liść mięty wodnej 40 Melisa 40 Rumianek 20 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy lnianą chustkę .ciepłą okładamy chore części ciała.ciepłą okładamy chore części ciała. przykrywając suchą wełnianą chustką na wierzch.Wole Szanta czarna 15 Rzepik 15 Trędownik 15 Marzanka wonna 15 Kozłek lekarski 10 Melisa 5 Morszczyn 10 Janowiec 5 Ziele bukwicy 5 Goryczka żółta 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wrzody śluzówki jamy ustnej Zestaw I Skrzyp 50 Szałwia 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wrzody podudzia – okłady Korzeń łopianu 35 Glistewnik 35 Kwiat bzu 15 Centuria 15 W odwarze z 1-2 łyżek ziół i 1/2 l wody (dobrze naciągnąć) maczamy miana chustkę .

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.Wrzodzianka Okłady z papki. Zestaw II Lawenda 25 Liść mięty 25 Koper włoski 25 Ziarna kminku 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wzdęcia (wiatry) Zestaw I Rumianek 20 Anyżek 20 Kminek 10 Mięta 10 Lawenda 10 Koper włoski 10 Kozłek lekarski 10 Piołun 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. otrzymanej przez zmieszanie z zimną wodą l łyżki sproszkowanych nasion bożej trawy albo: pić herbaty z bobrku trójlistnego albo: pić herbatę z kwiatu lipy. Zestaw III Rumianek 30 Kminek 30 Liść mięty 20 Korzeń kozika 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości kilku filiżanek dziennie przed jedzeniem. 179 . Wzmacniające zioła Kwiat lipy 30 Krwawnik 30 Korzeń cykorii 15 Bazylia 10 Kozłek lekarski 10 Korzeń rzewienia 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw IV Kminek 30 Koper 30 Rumianek 20 Kozłek lekarski 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Podróżnik 30 Mniszek lekarski 30 Perz 30 180 . Zestaw II Bez .liść 20 Bratek polny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 20 Tasznik 20 Pomornik górny 20 Czernica . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Wykwity na twarzy i na skórze Zestaw l Bratek polny 10 Kokorzycz żółta 10 Drewno gwajkowe 20 Drewno jałowca 10 Korzeń sasafrasowy 10 Korzeń łopianu 10 Korzeń żywokostu 5 Korzeń słodkogórzy 10 Przetacznik 10 Miesiączek mały 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wzrok osłabiony Świetlik łąkowy 20 Mniszek lekarski 20 Ruta murowa 20 Kozłek lekarski 15 Babka lancetowata 15 Koper włoski 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę na zimno z małymi kawałkami lodu w ilości 3-4 filiżanek dziennie.Kminek 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Wymioty krwawe Tasznik 20 Borówka . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wymioty krwawe (żołądek) (patrz: choroby żołądka) Tasznik 40 Bodziszek cuchnący 40 Szczawik zwyczajny 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę chłodną. Zestaw III Szyszka sosny 70 Słodkogórza 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 20 Drzewianka żółta 20 Krwawnik 20 Kora wierzby 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Liść jeżyny 25 Kora dębu 25 Szałwia 25 Piołun 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. ewentualnie z małymi kawałkami lodu. 181 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Wypryski Zestaw I Przetacznik 35 Jałowiec 35 Owies 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw II (środek przeciw zołzowym zapaleniom oczu) Mech islandzki 35 Krwawnik 35 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 182 . w odwarze namoczyć chustkę miana. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Mokry okład przykrywamy chustką wełnianą. naparzonej w 1/4 l wody. wykręcić i przykładać na miejsca bolące. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. lampy kwarcowej itd. Podawać do picia pół na pół z mlekiem obok tranu. Wysypka skórna Zestaw I (środek czyszczący krew) Pierwiosnek 40 Liść orzecha 60 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Wysięk w kolanie Zestaw I Kwiat pomornika 50 Szyszak świerku 50 Ciepłe okłady z odwaru l łyżki ziół. Zestaw IV Krwawnik 25 Pierwiosnek biały 25 Anyżek 25 Liść orzecha 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III (środek przeciw wyrzutom skórnym na tle zołzowym) Jałowiec 30 Wilżyna ciernista 15 Korzeń sasanasu 10 Skrzyp 30 Korzeń słodkogórzy 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Skrzyp 30 Ziarna głogu 30 Jagoda jałowca 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Nie podawać przy zapaleniu nerek.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem.Zestaw V Pędy świerka 20 Krwawnik 20 Dymnica 20 Bobrek trójlistny 20 Drewno jałowca 10 Korzeń tataraku 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Kora kruszyny 30 Rumianek 10 Liść mięty pieprzowej 10 Kwiat lipy 10 Kozłek lekarski 10 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zaparcia Zestaw I Świeży kwiat akacji 100 15 g zalać 1/2 wrzącej wody: po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po l filiżance. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1/2 filiżanki rano i wieczorem. Zestaw III Senes . Zioła pić 21 dni. Zestaw VII Liść orzecha włoskiego 30 Korzeń tataraku 30 Krwawnik 20 Podbiał 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.kora 25 Mięta pieprzowa 20 Słodkogórza 20 183 . Zestaw VI Trędownik 30 Podbiał 20 Warzęcha wodna 20 Nagietek 10 Szczaw zwyczajny 10 Słodkogórza 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 25 Kruszyna .

Psianka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 30 Senes . 184 .owoc 35 Kruszyna .kwiat 20 Wilżyna ciernista 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki na 3 razy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. Zestaw III Ślazówka 30 Jasnota biała 30 Głóg . Zapalenie cewki moczowej Zestaw I Wilżyna ciernista 30 Prawoślaz lekarski 30 Skrzyp polny 20 Kwiat fiołka polnego 10 Korzeń piwonii białej 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw II Korzeń łopianu 25 Liść poziomki 25 Wilżyna ciernista 25 Skrzyp polny 25 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki rano i wieczorem. Zestaw II Pietruszka . W razie wystąpienia biegunki przerwać kurację.kora 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zgaga Zestaw I Tatarak 35 Goryczka żółta 35 Koper 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. Zestaw VI Tatarak 40 Mięta pieprzowa 20 Krwawnik 40 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 10 Kolendra . Zestaw VIII Kora dębu 30 Słodkogórza 20 Tysiącznik 20 Szałwia 30 185 . Napar podajemy do picia 2 razy dziennie po 1/2 filiżanki. Zestaw VII Oman wielki 20 Mięta pieprzowa 10 Podróżnik 25 Ziele bukwicy 10 Biedrzeniec 5 Liść jeżyny 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.Zestaw III Szałwia 30 Bukwica 10 Skrzyp polny 30 Piołun 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. Napar podajemy do picia po 2 łyżki stołowe dziennie.owoc 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Oman wielki 20 Liść senesu 20 Drewno gwajakolowe 20 Lukrecja 20 Anyżek . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie przed jedzeniem. Zestaw V Mniszek lekarski 30 Płatki białej róży 30 Rzepik 15 Babka lancetowata 15 Biedrzeniec 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Nie podawać kobietom w ciąży. Zestaw III Goryczka żółta 15 Skórka pomarańczowa 15 Tatarak 20 Rzewień 10 Anyżek 10 Kolendra . Nie podawać kobietom w ciąży Zioła stosować 21 dni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Żołądka kurcze Zestaw I Rumianek 25 Skórka cytrynowa 25 Bobrek trójlistny 15 Kolendra . Napar podajemy do picia po 3 łyżki stołowe dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.owoc 15 Krwawnik 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IV Liść mięty 30 Skórka cytrynowa 20 Krwawnik 20 Koper włoski 10 Rzewień 10 Goryczka 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zioła pić 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy. 186 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. Zestaw II Dyptam 25 Biedrzeniec 25 Dziewięciomik 25 Korzeń arcydzięgla 20 Korzeń omanu 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.owoc 10 Kminek 10 Ruta murowa 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.

Zestaw IV Korzeń kozika 50 Liść mięty 50 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.nerwica Zestaw I Dziewięciornik 20 Biedrzeniec 20 Koper włoski 20 Melisa 20 Arcydzięgiel 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.nieżyt Zestaw I Tatarak 15 Bobrek trójlistny 15 Tysiącznik 15 Goryczka żółta 15 Drapacz lekarski 20 Piołun 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Z powodu zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Zestaw III Tysiącznik 30 Bobrek trójlistny 20 Wrotycz 20 Korzeń arcydzięgla 20 Tatarak 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 187 . Zestaw II Bobrek trójlistny 10 Obrazki białe 30 Tatarak 30 Biedrzeniec 10 Piołun 10 Drewno jałowca Lukrecja 5 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie.Żołądek . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Żołądek .

Z powodu zawartości goryczki nie wolno tej herbaty podawać kobietom w ciąży. Zioła stosować 6 tygodni. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1-2 filiżanek dziennie. Nie wolno podawać kobietom w ciąży. 188 . Można podawać kobietom w ciąży.Zestaw II Melisa 40 Liść mięty 40 Korzeń tataraku 10 Korzeń goryczki żółtej 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw VI Koper 35 Srebrnik 35 Kminek 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 1/2-1 filiżanki przed jedzeniem. Nie podawać kobietom w ciąży. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw IV Tysiącznik 20 Skórka pomarańczowa 20 Goryczka żółta 20 Janowiec 20 Mięta pieprzowa 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw III Kozłek lekarski 20 Krwawnik 20 Mięta pieprzowa 20 Piołun 20 Liść bzu czarnego 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw V Melisa 10 Skrzyp 25 Mięta pieprzowa 10 Podróżnik 25 Tatarak 10 Rozmaryn 10 Goryczka żółta 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. tj. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 1/2-1 filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki.

polna 15 189 .zastój Korzeń fiołka polnego 30 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 20 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Żółtaczka Zestaw I Korzeń czarcikęsu 50 Koszyszek rumianku 20 Ruta ogrodowa 15 Orliki białe 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.5 filiżanki rozdzielonej na 3 porcje dziennie. Zestaw IV Koszyczek rumianku 30 Oman wielki 30 Bobrek trójlistny 20 Piołun 10 Czarcikęs 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości l filiżanki dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę depta w ilości 1. Zestaw II Koper morski 25 Berberys 15 Mniszek lekarski 15 Koszyczek rumianku 15 Nagietek 15 Chaber polny 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody.5 filiżanki rozdzielonej na 3 porcje dziennie. Zestaw V Koper morski 30 Lebioda .Żółć . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. Zestaw III Jaskółcze ziele 25 Nagietek 25 Liść pokrzywy 20 Bławatek polny 20 Chmiel 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 1. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2 filiżanek dziennie.

po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy rano i wieczorem po 1/2 filiżanki. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą 3 razy dziennie po 1/2 filiżanki. 190 . Zestaw VII Lipa 35 Oman wielki 20 Piołun 30 Czarcikęs 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zbadać tło choroby. Zioła pić 6 tygodni. Zestaw VIII Ziele jaskółcze 15 Mniszek 10 Pokrzywa 10 Bławatek polny 5 Chmiel 10 Rzepik 10 Oman wielki 10 Piołun 20 Wilżyna ciernista 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zbadać przyczynę choroby. Zestaw VI Korzeń cykorii 30 Rdest ptasi 30 Ruta ogrodowa 15 Rzepik 15 Orliki białe 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zbadać tło choroby.Bukwica 15 Rzepik 15 Tasznik 15 Bławatek polny 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zestaw IX Korzeń fiołka polnego 20 Rzepik 30 Tasznik 20 Rdest ptasi 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 2-3 filiżanek dziennie.

kwiat 15 Tysiącznik 15 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. 191 . po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie. Zestaw II Rumianek 40 Liść mącznicy 30 Siemię konopi 30 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Ważny jest spokój. Żylaki – okłady Dziewięćsił 15 Pokrzywa 40 Ziele jaskółcze 15 Bez . Żyły .kwiat 15 Tysiącznik 15 Zioła zagotować w 1/21 wody. wykręcić i przykładać na miejsce bolące bez okładu suchego na wierzchu. Ewentualna operacja. którą przykładamy do żylaków. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i moczymy szmatę lnianą. dlatego zalecane jest leżenie w łóżku. w ciepłym odwarze moczyć chustkę lnianą. Zestaw II Bukowiec 20 Rozmaryn 20 Pokrzywa 20 Rumianek 15 Chmiel 15 Kwiat lawendy 10 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i maczamy szmatę lnianą. po 10-15 minutach naciągania napar ten przecedzamy i pijemy herbatę ciepłą w ilości 3 filiżanek dziennie.Żylaki Zestaw I Dziewięćsił 35 Kasztanowiec kwiat 35 Bez . którą przykładamy do żylaków.skrzepy Zestaw I Chmiel 30 Rumianek 35 Krwawnik 35 l łyżkę stołową ziół zalać l filiżanką wrzącej wody. Zaleca się leżenie.

obecnie znowu jest duże zainteresowanie złotem Bałtyku i jest on często używany w leczeniu wielu chorób. Co pewien czas wraca fala podziwu dla bursztynu . a noszony przez kobietę ciężarną ułatwi poród. przy chorobie wrzodowej o bardzo przewlekłym charakterze. mimo że nie należy on do kamieni szlachetnych. zalecano np. Niegdyś stajnie były bardzo często okładane bursztynem. Grecy nazwali bursztyn elektronem i przypisywali go Słońcu. jeśli chora osoba 192 . Jak widać. kadzidła bursztynowe wyciszają znerwicowany umysł i pozwalają spokojnie usnąć. przywraca siłę zmęczonym oczom. ponieważ jest to cudowny lek na wiele schorzeń. Już w czasach Homera był znany i ceniony nie tylko jako ozdoba. Od niepamiętnych czasów było ono przedmiotem zainteresowań możnych z całego świata. pozna jej grzechy i niecne zamiary.ponoć przywracał im siły. Wyrabiano z bursztynu ulubione talizmany i ozdoby. aby sen był spokojny. Egipcjanie uważali bowiem. Bursztyn może zapobiec chorobie oskrzelowej. aby nie chorowały. Egipcjanki lubiły się bawić kawałeczkami bursztynu . Do celów leczniczych używamy też maści i nalewki bursztynowe. aby spękane pięty wycierać sproszkowanym bursztynem utartym z olejem arachidowym. którzy pod poduszkę układają sznury bursztynu. Uważał. a tak często przez nas niedoceniany. Bursztynem bawiły się też Rzymianki uważając go za kamień wiecznej młodości. Dziś możemy spotkać ludzi. natomiast sproszkowany można stosować przy chorobach żołądka. Do naszego kraju wędrowali kupcy z wielu krajów. Wielki uczony medyk Pliniusz. aby ustąpiły zawroty głowy i omdlenia.Bursztyn (jantar) — lecznicze złoto Bałtyku Na koniec chciałabym opowiedzieć o cudownym i tajemniczym bursztynie .złocie polskiego morza. a kapłani egipscy używali bursztynu jako kadzielnic z wonnymi ziołami. Noszony na szyi leczy bardzo skutecznie bóle gardła. że bursztyn zebrany przed wschodem słońca ma wielkie moce lecznicze. a chorym podawano do picia wodę bursztynową. a Sokrates polecał noszenie bursztynu. Legenda głosi. Marcin Luter nosił zawsze przy sobie duży kawałek bursztynu wierząc. że to pozwala mu być zdrowym i uniknąć dolegliwości żołądkowych. przetrwały wieki różne metody stosowania bursztynu. Wśród wielu kamieni tylko bursztyn ma tak szerokie zastosowanie lecznicze aż do dzisiejszych czasów. Astrologia jednak nie polecała noszenia bursztynu osobom urodzonym w znaku Byka. Chorzy na serce zażywają sproszkowany bursztyn z miodem i czują się doskonale. aby zdobyć ten cud Bałtyku i wywozili go w świat tak jak złoto. leczono nim także zwierzęta. również poświęcił wiele uwagi bursztynowi polecając chorym mikstury bursztynowe. zapalenie migdałów. gdy położy kamień bursztynowy na piersi śpiącej żony. były bardzo długo młode. poprawia bardzo szybko słabnący wzrok. W celach leczniczych używano jasnej odmiany bursztynu. że bursztyn roztarty na proszek i połączony z olejkiem różanym pomaga przy wielu chorobach wieku dziecięcego. Po wielu wiekach uczeni znajdowali kawałeczki bursztynu pod skórą rąk mumii egipskich. aby chronił przed udarem mózgu. że mąż. kawałki bursztynu rozkładano przy głowach koni. o którym tak często piszę. że bursztyn zabezpiecza mumie przed zniszczeniem i rozkładem. W przeszłych czasach istniał na polskiej wsi przesąd.

Każda choroba wymaga od nas cierpliwości . Na drugi dzień dokładnie wypłukać bursztyn. Klimuszki przez 2. a dzieciom również w przeguby rączek. woda taka leczy też krwotoki wewnętrzne.5 roku i jest teraz zupełnie zdrowa. Aby sporządzić nalewkę bursztynową. Przy chorobach tarczycy należy pić ją 2 razy dziennie po 21 kropli (na cukier) przez trzy miesiące. Chciałabym dodać.będzie stale nosić przy sobie jasny bursztyn. Nie wstydźcie się takich odruchów. Na całym świecie kobiety noszą ozdoby z bursztynu. a my już wiemy. Z pobytu nad morzem powinniśmy koniecznie wrócić do domu z bursztynem. Ja swoją córeczkę leczyłam za radą ks. Kurację można przedłużyć nawet do roku. że Merkury opiekuje się Bliźniętami. ale niechętnie o tym mówią. a Wy sami zdecydujecie. którzy bardzo często się przeziębiają. aby się osuszył i dopiero po tym zabiegu zalać 1 l spirytusu i odstawić w miejsce nasłonecznione na 12 dni .2 razy dziennie łyżeczkę nalewki bursztynowej dodajemy do herbaty. Najprostsze jest sporządzenie wody bursztynowej: sproszkować 50 g bursztynu. 20 g macierzanki. Bursztyn możemy zalewać tylko dwa razy.złotym kolorze i zalać czystą wodą. dziś znowu są takie mamy. Składniki sproszkować i zażywać 2 razy dziennie l łyżeczkę przez 6 tygodni rano i wieczorem. Ja robię takie świece dla siebie i swoich przyjaciół. aby nie chorowały.proszę o tym pamiętać. 20 g rzepiku. jak cudowny jest w działaniu noszony codziennie choćby przez jakiś czas. Można też sproszkowany bursztyn zażywać z ziołami. może sam zrobić świece z odrobiną proszku bursztynowego. Zażywać rano i wieczorem przed snem przez 21 dni. Potem możemy go sproszkować i używać do spalania w kadzidłach. Jak należy stosować nalewkę bursztynową? Otóż jest wiele przepisów i podam Państwu kilka. Aby wzmocnić organizm. Dawniej nasze babcie bardzo pilnowały. trzeba 100 g bursztynu zalać czystą źródlaną lub morską wodą i odstawić na 24 godziny w ciemne miejsce. które bardzo często chorują na oskrzela i gardło. Oto przepis na wzmocnienie i ochronę organizmu przed złotą jesienią: 50 g bursztynu. że astrologia przypisuje bursztyn Merkuremu. 20 g lebiodki. aby małe dzieci zawsze przy sobie miały ukryty w ubrankach bursztyn. a następnie wystawić na 8 godzin na słoneczne okno. to są odwieczne mądrości natury. który pomoże nam wrócić do zdrowia. Kobiety powinny nosić przede wszystkim bransolety na ręku i naszyjniki połączone ze srebrem. Cz. aby nie było problemu z połykaniem. Działa kojąco na cały organizm. Trudno nasze panie przekonać. W trakcie leczenia zabrania się absolutnie spożywania kapusty pod żadną postacią. Możemy ją podawać też dzieciom od 4 roku życia. aby nie narazić się na śmieszność. co miało chronić przed chorobą i złem. nalewkę wcieramy też w stopy i plecy. Jeśli będziemy zażywać taką miksturkę. które swoim pociechom wkładają bursztyn do kieszonek. to nie są przesądy. że do celów leczniczych służy jasny bursztyn w czystych kolorach. zapobiegniemy przeziębieniom. Szczególnie polecam tym. Jeśli zechcemy zrobić nalewkę lub maść bursztynową. Szczególnie dzieciom Bliźniętom powinniśmy wkładać do kieszonek bursztyn w okresie jesienno-zimowym. Jeśli ktoś potrafi robić świece woskowe. powinniśmy zawsze pamiętać. Na rozłożony wosk przed skręceniem rozsypuję bursztyn wzdłuż sznurka i skręcam uciskając. jak będziecie ją stosowali. Jeśli kamyki bursztynowe noszone jako korale lub bransoletka zmatowieją. W tym okresie należy też wcierać nalewkę bursztynową w okolice szyi przed snem. powinniśmy w okresie jesienno-zimowym zażywać sproszkowany bursztyn z łyżeczką miodu: 1 łyżeczkę miodu spadziowego ukręcić z l łyżeczką bursztynu i to połknąć popijając gorącą herbatą. rozłożyć na lnianym płótnie. aby poddać się badaniom wykrywającym przyczynę choroby. to znak. że osoba nosząca bursztyn jest poważnie chora i powinna udać się do lekarza. wsypać do szklanego naczynia lub butelki o żółtym . Grypa. zaziębienie . Tak zrobiona woskowa 193 .po tym okresie nalewka będzie doskonałym lekiem. cierpią na katar i uporczywy kaszel. niestety polskie kobiety robią to sporadycznie. wkładając proszek w malutkie opłatki apteczne. więc dla nich bursztyn jest doskonałym lekiem. Taką wodę pijemy 2 razy dziennie jedną szklankę.

świeca jest doskonała na oczyszczenie naszego mieszkania, usuwa bakterie i orzeźwia powietrze przed udaniem się na spoczynek napełniając pokój pięknym aromatem. Możemy też sami zrobić kadzidełko. Należy do 50 g sproszkowanego bursztynu dodać po łyżeczce krwawnika, lawendy, tataraku, kwiatu bzu czarnego i mamy cudownie pachnące kadzidło, które powinniśmy rozpalać w pokoju do tego przeznaczonym każdego wieczoru, gdy zaczną nam kaloryfery ogrzewać mieszkanie. Zdaję sobie sprawę z tego, że nie wszyscy zrobią kadzidło, zalecam jednak, aby w pokoju dzieci każdego dnia rozpylać nalewkę bursztynową. Trzeba l łyżkę nalewki dodać do l szklanki wody i kilkakrotnie w ciągu dnia rozpylać, a dzieci nie będą chorować i odczuwać zmęczenia po szkole. Mam nadzieję, że zachęciłam wszystkich do używania naszego bursztynowego złota, które na całym świecie jest bardzo cenione z uwagi na swoje właściwości lecznicze.

194

Alfabetyczny wykaz roślin
Anyż - Pimpinella anisum Arcydzięgiel litwor - Archangelica officinalis Babka lancetowata - Plantago lanceoluta Berberys zwyczajny - Berberis vulgaris Bez czarny - Sambucus nigra Biedrzeniec mniejszy - Pimpinella saxifraga Bluszczyk kurdybanek - Glechoma hederacea Borówka czarna - Vaccinium myrtillus Brzoza brodawkowata - Betula verrucosa Cebula ogrodowa - Allium cepa Centuria pospolita (tysiącznik pospolity) - Centaurim minus Chmiel zwyczajny - Humulus lupulus Chrzan pospolity - Armoracia lapathifolia Cykoria podróżnik - Cichorium intybus Czarnuszka siewna - Nigella sativa Cząber ogrodowy - Satureja hortensis Dąb - Quercus Drapacz lekarski - Cnicus benedictus Dziewanna wielkokwiatowa - Verbassum densiflorum Dzięgiel leśny - Angelica silvestris Dziurawiec zwyczajny - Hypericum perforatum Estragon (bylica estragon) - Artemisia dracunculus Fiołek trójbarwny - Viola tricolor Glistnik jaskółcze ziele - Chelidonium maius Głóg - Crataegus Gorczyca biała - Sinapis alba Hyzop lekarski - Hyssopus officinalis Jałowiec pospolity - Juniperus communis Jarząb pospolity (jarzębina) - Sorbus aucuparia Jasnota biała - Lamium album Jemioła – Viscum Jeżyna - Rubus Kalina koralowa - Viburnum opulus Kasztanowiec zwyczajny - Aesculus hippocastanum Kolendra siewna - Coriandrum sativum Konopie siewne - Cannabis sativa Konwalia majowa - Convallaria maialis Koper ogrodowy - Anethumn graveolens Koper włoski - Foeniculum vulgare Kopytnik pospolity - Asarum europaeum Kozieradka - Trigonella feonum-graeum Kozłek lekarski - Valeriana officinalis Kruszyna pospolita - Rhamnus frangula

195

Krwawnik pospolity - Achillea millefolium Lawenda – Layandula Lebiodka pospolita - Origanum vulgare Len – Linum Ligustr pospolity - Ligustrum vulgare Lipa drobnolistna - Tilia cordata Lukrecja gładka - Glycyrrhiza glabra Łopian większy - Arctium lappa Macierzanka piaskowa - Thymus serpyllum Mak lekarski - Papaver somniferum Malina właściwa - Rubus idaeus Marzana barwierska - Rubia tinctorum Mięta - Mentha Miłek wiosenny - Adonis vernalis Mniszek pospolity - Taraxacum officinale Mydlnica lekarska - Saponaria officinalis Nagietek lekarski - Calendula officinalis Nasturcja - Tropaeolum Nostrzyk lekarski - Melilotus offcinalis Ogórecznik lekarski - Borago officinalis Olsza czarna - Alnus glutinosa Oman wielki - Inula helenium Papryka - Capsicum Perz właściwy - Agropyron repens Pierwiosnek lekarski - Primula veris Pietruszka zwyczajna - Petroselinum crispum Pięciornik gęsi - Potentilla anserina Pięciornik kurze ziele - Potentilla erecta Podbiał pospolity - Tussilago farfara Pokrzyk wilcza jagoda - Atropa belladonna Pokrzywa zwyczajna - Urtica dioica Połonicznik nagi - Herniaria glabra Poziomka pospolita - Fragaria vesca Przywrotnik pasterski - Alchemilla pastoralia Rdest ptasi - Polygonum aviculare Rokitnik zwyczajny - Hippophae rhamnoides Rosiczka okrągłolistna - Drosera rotundifolia Rozchodnik ostry - Sedum acre Róża pomarszczona - Rosa rugosa Rumianek pospolity - Matricaria chamomilla Ruta zwyczajna - Ruta graveolens Rzewień dłoniasty - Rheum palmatum Słonecznik zwyczajny - Helianthus annuus Sosna zwyczajna - Pinus silvestris Szafran (krokus) – Crocus Szałwia lekarska - Salvia officinalis Ślaz leśny - Malva silvestris Śliwa tarnina - Prunus spinosa Śnieżyczka przebiśnieg - Galanthus nivalis Śnieżyca wiosenna - Leocojum vernum

196

Świerk - Picea Świetlik łąkowy - Euphrasia officinalis Tasznik pospolity - Capsella bursa-pastoris Tatarak zwyczajny - Acorus calamus Topola czarna - Populus nigra Wawrzynek wilcze łyko - Dephne mezereum Wierzba biała - Salix alba Wilżyna ciernista - Ononis spinosa Wrzos zwyczajny - Calluna vulgaris Żarnowiec miotlasty - Cytisus scoparius Żywokost lekarski - Symphytum officinale

197

Nazewnictwo ludowe
Kwiaty
Bez czarny - inaczej: bzowina, hyćka, bez aptekarski, lekarski. Bławatek - inaczej: chaber, modrak, modrokwiat, modrzeniec, wasilek, wołoszek. Czarna malwa - inaczej: czarna róża, czarne kwiaty, ślazowa róża, ślaz czarny lub ogrodowy, różowy, wysoki. Dziewanna - inaczej: dziewanna lekarska. Głóg - inaczej: głożyna, głóg pospolity. Jarzębina - inaczej: jarząb pospolity, jarząbek. Jasnota biała - inaczej: pokrzywa biała, głucha, martwa. Kasztanowiec - inaczej: kasztan dziki, gorzki, pospolity. Kocanka - inaczej, kocie łapki, nieśmiertelnik piaskowy, żółty, radostka, słomianka, suche ziele, suchołuski. Koniczyna biała - inaczej: dzięcielina, koniczyna płożąca. Krwawnik - inaczej: stolist, żeniszek, złocień krwawnik. Kupalnik - inaczej: arnika górska, pomornik, tranek górski. Lawenda - inaczej: lawenda lekarska, prawdziwa, wonna. Mak polny - inaczej: maczek zajączek, maczek polny, mak dziki, lekarski, zajęczy. Mniszek lekarski - inaczej: brodawnik mieczowaty, dmuchawiec, gołębi groch, mlecz, podróżnik mieczowaty, żabi kwiat. Nagietek lekarski - inaczej: stulik, nagietek. Pierwiosnka lekarska - inaczej: kwiat paraliżowy, kwiat kluczyków. Podbiał - inaczej: boże liczko, końskie kopyto, ośla stopa. Przelot pospolity - inaczej: wełnica, żółwie ziele. Robina akacjowa - inaczej: grochodrzew, akacja biała, fałszywa. Rumian szlachetny - inaczej: rumian rzymski, włoski. Rumianek pospolity (koszyczki) - inaczej: kamelka, maruna, rumianek, marunka, rumianek apteczny, polny. Słonecznik - inaczej: słonecznik roczny, zwyczajny. Stokrotka pospolita - inaczej: stokroć trwała. Ślaz - inaczej: guziczkowe ziele, kędzierzawiec, malwa dzika, ślaz gęsi, leśny. Śliwa tarnina - inaczej: korcipka, ciarki, ciernina czarna, tarka, żarnośliwa. Więżówka - inaczej: kropidło błotne, parzydło wiązowe, tawuła błotna, łąkowa, wiązówka błotna. Wrotycz pospolity - inaczej: swojski. Wrzos zwyczajny - inaczej: wrzost.

198

Ziela
Bazylia właściwa - inaczej: bazylia anyżowa. Biedrzeniec - inaczej: biedrzeniec włoski, pimpinella. Bluszczyk kurdybanek - inaczej: kondratka, bluszcz ziemny, zimowy, obłoźnik. Bukwica zwyczajna - inaczej: lekarska, betonijka. Bylica - inaczej: boże drzewko. Bylica pospolita - inaczej: bylnik. Cząber ogrodowy - inaczej: cząber, żelazne ziele, cząber wielki. Drapacz lekarski - inaczej: chaber kleisty, czubek benedyktyński, kardobenedykt, oset lekarski, Benedykta ziele. Dymnica pospolita - inaczej: kokorczyk, polna rutka, ptasia rutka. Dziurawiec - inaczej: arlika, ziele krzyżowe, świętojańskie. Estragon - inaczej: bylica draganek, bylica estragon. Fiołek trójbarwny - inaczej: bratek. Hyzop - inaczej: izop, ziele Józefka. Janowiec barwierski - inaczej: żółciało. Jemioła pospolita - inaczej: jemioła biała, starzęśla. Komosa piżmowa - inaczej: ambrozja, herbata jezuicka, komosa amerykańska, meksykańska, wonna, ziele lebiodowe. Kopytnik pospolity z korzeniami - inaczej: narda leśna, kopyteń, kleśniec. Krwawnik pospolity - inaczej: stolist, żeniszek, złocień. Lebiodka - inaczej: duszka, macierzyca pospolita, lebiodka pospolita. Lnica pospolita - inaczej: lenek Matki Boskiej, lnianka, lniczka, lwia paszczęka, ziele nocne. Macierzanka - inaczej: dzięcielina, macierduszka włoska, cząber pospolity, duszka polna, tymianek wąskolistny, macierzanka piaskowa, pospolita, tymian macierzanka. Majeranek ogrodowy - inaczej: kiełbaśnik, lebiodka majeran. Marzanka wonna - inaczej: barwica wonna, majownik, marzanna. Miodunka - inaczej: ziele adamaszkowe, płucne, miodunka lekarska, majowa, plamista. Nawłoć pospolita - inaczej: polska mimoza, włoć, złota rózga. Nostrzyk - inaczej: nostrz, nozderek żółty, nozderek lekarski, zwyczajny. Ogórecznik lekarski - inaczej ziele barokowe, ogórkowe. Ostrożeń warzywny - inaczej: chrabust, czarcie żebro, drapacz łąkowy, oset warzywny. Pięciornik gęsi - inaczej: gęsie ziele, drabinek, srebrnik pospolity. Podróżnik - inaczej: cykoria dzika, polna, podróżnik błękitny. Potocznik - inaczej: gronka, ptasie mydło, wronie mydło, żabiak, żabie gronka, połocznik nagi, gładki. Poziewnik - inaczej: kocipysk. Przełącznik leśny - inaczej: lekarski, Weronika. Przywrotnik pasterski - inaczej: gwiazdki, gwiazdosz, nawrotnik. Rdest ptasi - inaczej: bździorst, drutowiec, świńska trawa, ptasie języczki. Rdest ostrogorzki - inaczej: pieprz wodny, rdest wodny, żabieniec, sporysz ostrogorzki. Rozchodnik ostry - inaczej: nieśmiertelnik dziki, pryszczornik. Rutwica lekarska - inaczej: kozia ruta, rutewka. Rzepik pospolity - inaczej: jabłecznik, parzydło, ziele wątrobowe. Serdecznik pospolity - inaczej: lwi ogon, lwie serce. Skrzyp - inaczej: chwoszczka, jedlinka, kocie ogonki, koński ogon, koszczka, krzemionka, przęstka, strzępka, świńskie orzechy. Szanta zwyczajna - inaczej: krzecina, szanta biała. Świetlik - inaczej: ptasie oczka, ziele świeczek, świetlik łąkowy. 199

Tasznik pospolity - inaczej, bydelnik, gryczka, kaszka, kaletka pasterska, kaletnik, tobołki pastewne. Tymianek - inaczej: macierzanka tymianu, tymian właściwy. Tysiącznik - inaczej: centuria, goryczka czerwona, tysiącznik pospolity. Uczep trójdzielny - inaczej: dwuząb, strzałki, uczep dwuzębny. Żarnowiec miotlasty - inaczej: barszczewnik, miętlica, mietlicha, janowiec miotlasty, zajęczy groch.

Liście
Babka lancetowata – inaczej: babka mniejsza, wąskolistna, języczki, języki polne, żywiec. Babka zwyczajna - inaczej: babka wiejska, baśki, skołojrza. Bobrek - inaczej: bobrowniczek, bobrek trójlistny, trójliść, koniczyna błotna, koziełek, trojan, krzyżełki. Borówka brusznica -inaczej: brusznica, borówka wczesnozielona, czerwona jagoda, głogocha. Borówka czernica - inaczej: borowina, czarna jagoda, czernica. Brzoza - inaczej: brzezina. Jeżyna - inaczej: malina czarna, czarnojagodowa, użyna, ożyna, jeżyna zwyczajna, baran. Malina - inaczej: maliniak. Mącznica - inaczej: chrościna, chruścian, chruścina jagodna, jagody niedźwiedzie, niedźwiedzie grono, mącznica garbarska. Mięta pieprzowa - inaczej: miętkiewa, mięta pieprzna. Melisa - inaczej: matecznik, pszczelnik, rojownik, miodek. Orzech włoski - inaczej: orzech królewski. Podbiał - inaczej: boże liczko, końskie kopyto, ośla stopa. Pokrzywa - inaczej: pokrzywa dwupienna lub wielka, żgajka wielka. Porzeczka czarna - inaczej: smorodina. Poziomka - inaczej: koziomki, poziomka jadalna, pospolita. Prawoślaz - inaczej: malwa prawdziwa, ślaz, topolówka lekarska. Rozmaryn - inaczej: rozmaryn lekarski, rozmarynek. Ruta - inaczej: ruta ostrowonna, ogrodowa, zielona, rutka. Szałwia - inaczej: szałwia lekarska, ogrodowa.

Kora
Chinowa kora - inaczej: kora chińska lub kora chinowca. Jesion pospolity - inaczej: wyniosły. Kalina koralowa Kasztanowiec - inaczej: kasztan dziki, gorzki, pospolity. Kondurango Kruszyna - inaczej: kruszczyna, kruszewina, szakłak kruszyna. Szakłak pospolity - inaczej: bodzieniec, jeleni głóg, szakłak ciernisty. Wierzba

200

Owoce Anyż . dzięgiel. wilżina ciernista. korzeń anielski. szakłak kruszyna. Oman .inaczej: gencjana. żgajka wielka.inaczej: dziewiosił. mydłownik. Goryczka . podróżnik mieczowaty.inaczej: słodkie drzewo. polna. Żywokost . zielony.Korzenie Arcydzięgiel . czernica. łakotne ziele.inaczej: pimpinella. szypszyna.inaczej: ciarki. żywokost czarny. Szczaw koński . biedrzeniec mniejszy.inaczej: malwa prawdziwa. łamian. Biedrzeniec . Bez czarny . włoski.inaczej: dziady. tarka. tarnina. polna.inaczej: karba. 201 . Kruszyna . Jarzębina . mleczeń. pietruziele. siewna. Kolendra . wielki.inaczej: nieszpułki. Krzyżownika cierpka . arcydzięgiel litworu. niski. karolek. kostropacz. Koper ogrodowy. korzeń indyczki wirginiańskie. Pierwiosnka lekarska . oman pospolity. kmin polny.inaczej: lubiśnik.inaczej: pietruziele. prawy. Borówka brusznica .inaczej: bodzieniec.inaczej: kwiat paraliżowy.inaczej: jarząb pospolity.inaczej: brodawnik mlekowaty.inaczej: fenkuł włoski.Szyszkojagoda. hyćka. Kminek . Pokrzywa zwyczajna . siewna. głogocha. korzeń siedzeniowy.inaczej: głożyna. głogowa.inaczej: pieprznik.inaczej: domowa. mydlik. Łopian większy . dwupienny.inaczej: borowina. senega. żabi kwiat. lekarski. Śliwa tarnina . koperek.inaczej: cykoria dzika.inaczej: kobylak. lubczyk ogrodowy.inaczej: andżelika. Pietruszka . ślaz.inaczej: mydelnica. Prawoślaz . Borówka czernica . Pieprzowiec . leśny. Pietruszka zwyczajna .inaczej: przestęp biały. róża: cierniowa. Bez hebd . Mniszek . malina właściwa. domowa. dmuchawiec. topolówka lekarska.inaczej: kosztywał. bez aptekarski. łopuch. Lubczyk . żółta. gołębi groch.inaczej: maliniak. jeleni głóg.inaczej: biedrzeniec. lekarski. jarząbek.inaczej: kruszczyna. Koper włoski . hebd. kolendra siewna.inaczej: kolka. kobyli szczaw.inaczej: grzechotnica. koląca. archangielski. podróżnik błękitny.inaczej: brusznica. Malina . głóg pospolity. mydlnica lekarska. ciemię czarne. dzika. pietruszka zwyczajna. Szakłak pospolity . żywy gnat. Mydlnica . dwupienna. Kalina koralowa .inaczej: bzowina. Róża . Podróżnik . Jałowiec . papryka. Wilżyna . skowronkowy korzeń. piersiowy. czarna jagoda. Przestęp pospolity . korcipki. Głóg . czerwona jagoda.inaczej: bez karłowaty. goryczka węgierska.inaczej: kalina pospolita. mlecz. szakłak ciernisty. Lukrecja . kwiat kluczyków. fenkel. pieprz turecki.inaczej: wielka. żarnośliwa. kruszewina.inaczej: polski pieprz. wiczyna. pospolita.

Kłącza Kosaciec .inaczej: szabel tyczkowy. Sosna .inaczej: turzyca piaskowa. 202 . kalmus. żywy proszek. Pięciornik . mieczyk. morszczyn pęcherzykowaty.inaczej: badziaga. Topola . Rzewień . choina. kozłek lekarski. szuwar. Jana. sokorzyna. Tatarak . swarzybaba. Kozłek . wodny.inaczej: rabarbar. Pączki Brzoza . włóczęga. Kukurydza znamię (wąsy) .inaczej: ajer. widłak babimor. Gołąbka słodkowodna . sokora. Pieprz . pas św. łabuzia. kurzy ślad. siarka roślinna. tatarczuch. szablak.inaczej. tarczownik(ca) islandzki(ka). kurze ziele.inaczej: morskorost. Porost islandzki .inaczej: karagon islandzki. Morszczyn . Turzyca .inaczej: waleriana. Inne Chmielowe gruczoły . fiołkowy korzeń. tatarskie ziele.inaczej: babi mur. srebrnik drzewianka. płucnica islandzka.Naowocnia . chojka.inaczej: dąbrówka. Fasola . mech górski.inaczej: koński ząb.inaczej: jasiokr.w składzie mieszanek ogólnie tonizujących. goździsty. porost morski. właściwy. baldrian. ziółka islandzkie.inaczej: chojar. szuwar pęcherzykowaty. nadecznik rzeczny. kołtun.inaczej: perz biały.inaczej: brzezina. Widłak-zarodnik . kosatka. piersiowy porost. obrost.

Woda Żywa i Martwa. Warszawa 1954. Kraków 1912.J. Roślinne leki ludowe. Historia Zielarstwa. Zielnik. Medycyna ludowa. Mikroelementy w naszym pożywieniu. LOTOS. 1613. Kuchowicz. wyd. Warszawa 1958. Kraków 1936. W obronie ziół leczniczych. Herschel. PZWL. Muszyński. Kuźnicka. J. Głóg. Wydawnictwo A. Gore. Szymon Syreius. Zioła lecznicze. Wyd. Al. M.BIBLIOGRAFIA G. ETMOS 1996. Ziółkowska. wyd. Kraków. Kraków 1950. Warszawa 1983. J. Ochorowicz. KALENDARZ – MUDRY.. Moje widzenie świata. Marta Leśnicka (Marta T. LSW. J. Müller. Warszawa 1898. Drukarz 1995. Arcta 1924. Czarnowski. Płock 1986. A. K. Bezwiedne Tradycje ludzkości. PZWL. Warszawa 1926. M. Muszyński. 203 .W. Warszawa 1983. Bydgoszcz 1983. Poznań 1984. St. Dziak. Baralkiewicz. A. Ziemia na krawędzi. Warszawa 1985. Berlin 1905. Zielarstwo Astrologiczne. Gawędy o drzewach. B. Nasze Zioła lekarskie. Ziołolecznictwo. Gawęda) opublikowała następujące książki: Żywa Woda – Zioła. Zioła i choroby. Anno D. F. Buyer. Ulm 1860 J. Pegaz 1994. J. Biegański. Z. wyd. Leki i gusła w dawnej wsi. Zielnik lekarski. PZWL. Warszawa 1985. Horoskop zdrowia. Klimuszko.

Projekt okładki i strony tytułowej Jerzy Kępkiewicz Redaktor Ewa Tarka-Huczek Redaktor techniczny Anna Wardzała Korektor Marta Cichońska ISBN 83-202-0798-3 © Copyright by Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa 1990 .

......154 Ziołowa pielęgnacja oczu. 67 Jak uprawiać zioła w doniczkach i skrzynkach? ................................................55 Prace pielęgnacyjne w uprawie ziół .......................................................42 Rozmnażanie ziół ..................Spis treści I...............67 Świeże zioła w zimie (pędzenie roślin przyprawowych) ..............................145 V..................................... 153 Ziołowa pielęgnacja skóry....58 Najgroźniejsze choroby i szkodniki ......82 Indeks rzeczowy potraw.......................................................... Zielarska książka kucharska ....... 39 Wybór miejsca...................................................................................... Zioła dla urody ... Najczęściej używane zioła (50 gatunków ziół uprawianych i dziko rosnących) ......... Kącik zielarski w mieszkaniu i na balkonie................60 Zbiór i utrwalanie surowców zielarskich.............................................................................. Ogródek zielarski ..39 Plan ogródka...................46 Nawożenie upraw zielarskich....................................................78 Myśli przed półką na przyprawy .............................80 Przepisy dla smakoszów................................................74 IV......................................162 Zioła dla włosów .60 III....................................................................................................7 II....................................................... 77 Zielone przyprawy o każdej porze roku .................................................................................................................163 5 ...........................40 Przygotowanie gleby ............................................................................................

.......................187 Mieszanki zapachowe ziół i przypraw zwane „pot-pourri”...................189 Barwniki roślinne.................................................................................189 .... czyli jak przyrządzać zioła.............................174 Różne postaci leku roślinnego..............................................................................................180 VII.......................................................................... 169 Jakie zioła na jakie dolegliwości? (wykaz surowców zielarskich stosowanych na najbardziej znane dolegliwości) ............................................................... 187 Zioła przeciw owadom................................................VI.169 Gotowe mieszanki ziołowe ....................... Domowa apteczka ziołowa ...........................188 Kadzidła i świece ziołowe......................................................... Inne zastosowanie ziół i przypraw w gospodarstwie domowym ..........................

Nasiona arcydzięgla przeznaczone do siewu zbiera się na przełomie sierpnia i września . Ucina się je u nasady. głównie spotykana bywa w Tatrach (Dolina Litworowa po stronie słowackiej) i w Sudetach . Młode rośliny sadzi się w rozstawie 70 X 50 cm. Arcydzięgiel rosnący dziko znajduje się pod ochroną. Następnie obcina się część nadziemną. a wycina je wiosną w drugim roku uprawy lub jesienią w pierwszym (przy uprawie z siewu wiosennego). wprost do gruntu lub do skrzyneczek.I. wyrastająca do wysokości 2. W Polsce w stanie naturalnym występuje rzadko. Pod ziemią znajduje się jej krótkie. Ca ła roślina arcydzięgla wydziela silny. Najlepszym terminem siewu jest sierpień. Suszyć należy go w podwyższonej temperaturze (do 40°C). Rozmnaża się wyłącznie z nasion. charakterystyczny zapach i jest miododajna. Nie jest on zbyt długi i dlatego można go łatwo wyjąć wraz z kłączem za pomocą wideł szerokozębnych (amerykańskich) lub szpadla.w drugim roku wegetacji. Rozsadę otrzymuje się jesienią tego samego roku.5 m. 7 . Arcydzięgiel wykorzystywany jest w całości.nad brzegami rzek i potoków. a następnie kroi na 1-2-centymetrowe odcinki. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Najczęściej używane zioła (50 gatunków ziół uprawianych i dziko rosnących) Arcydzięgiel lekarski (arcydzięgiel litwor) Roślina dwuletnia. walcowate kłącze. później -kroi na 2-4 części. gdy nie są jeszcze włókniste. Arcydzięgiel dobrze rośnie również na każdej glebie ogrodowej. korzeń szybko i dokładnie myje pod bieżącą wodą. które wysiewa się na rozsadniku. Ogonki liściowe smaży się w cukrze. które bardzo szybko tracą zdolność kiełkowania. Jego korzeń wykopuje się jesienią pierwszego roku wegetacji (przy uprawie z siewu wiosennego). od którego odchodzą liczne korzenie. to znaczy tuż po zbiorze nasion.

sałatek i sosów. Surowcem zielarskim są liście zbierane w czasie kwitnienia. który pije się po 1/2 szklanki 2-4 razy dziennie jako lek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego. dzięki któremu 8 . zalanych 2 szklankami wrzątku. u dzieci . miedzach. przy drogach. Zrywa się je wraz z ogonkami tuż przy ziemi i następnie suszy. Oba gatunki występują pospolicie na polach. a preparaty zawierające olejek wykorzystywane są pomocniczo przy bólach gośćcowych. miedzy innymi słynnej góralskiej „litworówki”. sporządza się napar. zaś brunatne (babka lancetowata) lub białawe (babka zwyczajna) kwiaty w kłos na długiej sztywnej łodyżce.przy bezsenności. ma silny balsamiczny zapach.Właściwości lecznicze korzenia arcydzięgla polegają na pobudzaniu wydzielania soków żołądkowych i zmniejszaniu nadmiernej fermentacji w przewodzie pokarmowym. pastwiskach. Babka lancetowata kwitnie w maju i czerwcu. Stosowany bywa również do wyrobu wódek gatunkowych. Najczęściej stosowaną postacią leku jest odwar ( l łyżka stołowa surowca na 1/2 szklanki wody ). po posiłkach . który pije się po 1/2 szklanki: przed posiłkami .jako łagodny środek wykrztuśny oraz przy nieżytach pęcherza moczowego. Bazylia pospolita Roślina jednoroczna osiągająca wysokość 30-40 cm. a babka zwyczajna od czerwca do jesieni. Ogonki liściowe smażone w cukrze służą do przybierania ciast i tortów oraz wchodz ą w skład bakalii do keksu. G łówny składnik surowca .olejek arcydzięglowy ma działanie uspokajające. nerwobólach i zapaleniu korzonków nerwowych. Z 1-2 łyżek liści. osłaniający w chorobie wrzodowej żołądka i dwunastnicy. Babka lancetowata i babka zwyczajna Rośliny wieloletnie. Korzeń arcydzięgla używany jest jako przyprawa do ryb. Kwitnie w lipcu i sierpniu. Liście zebrane są w różyczkę.jako środek żołądkowy.wiatropędny lub przed snem . nad brzegami wód.

Berberys zwyczajny Krzew osiągający do 1. Te sczerniałe należy odrzucić. majonezu. dlatego też berberys bywa niekiedy nazywany „polską cytryną". Zawierają one duże ilości witaminy C (kwasu askorbinowego) i łatwo przyswajalnych kwasów organicznych. Rośliny powinny rosnąć w rozstawie 20 X 40 cm. stosowane jest w ziołolecznictwie jako składnik mieszanek i herbatek ziołowych. trochę ostra przyprawa do potraw mięsnych. Rośnie prawie w całej Europie. kanapek. Owoce (jagody) berberysu zbiera się zwykle we wrześniu. Bazylia udaje się na każdej glebie ogrodowej. Krzew pokryty jest cierniami. tuż przed osiągnięciem przez nie pełnej dojrzałości. rybnych. surówek i sałatek. Owoce w trakcie suszenia mają skłonność do czernienia. w lasach i w zaroślach. Własne nasiona bazylii zbierane są na przełomie września i października.ciemnoczerwonej. W Polsce można go spotkać na nizinach i na przedgórzu. masła ziołowego. Rozsadę wysadza się do ogrodu po majowych przymrozkach. Złocistożółte kwiaty wydzielają silną woń. które można wysiewać wprost do gruntu w połowie maja albo do doniczek w mieszkaniu na pocz ątku kwietnia. a obecnie w ogrodach Azji bywa sadzona w celu odstraszania mszyc. twarożku. Bazylie rozmnaża się z nasion. ale musi to być miejsce nasłonecznione i osłonięte od wiatru. marmolady oraz galaretki.5 m wysokości. Największe zastosowanie ma bazylia jako aromatyczna. a także ma właściwości przeciwgorączkowe. pozostawiając owoce o barwie naturalnej . Ma działanie regulujące trawienie i wiatropędne. warzywnych i pizzy. Świeże listki dodaje się do zimnych sosów. Surowcem zielarskim jest ziele bazylii zebrane w pełni kwitnienia i wysuszone. Jagody berberysu zrywa się bez szypułek i suszy w podwyższonej temperaturze. 9 . octu ziołowego. Z owoców berberysu można przygotować smaczne konfitury. Poza dużą zawartością witamin berberys przyczynia się również do zwiększenia ilości wydalanego moczu.dawniej wchodziła do wielu kompozycji bukietowych. sięgając aż po Kaukaz.

Łodygi ścina się i suszy w pęczkach. Surowcami zielarskimi są kwiaty i owoce. żeby zachowały żółtawobiałą barwę. Biedrzeniec anyż Roślina jednoroczna osiągająca 30-50 cm wysokości. gdy lato jest ciepłe i suche. Suszy się je w baldachach.Bez czarny Krzew kilkumetrowej wysokości. marmolady i sok z owoców (bez cukru lub z bardzo małym jego dodatkiem) stosuje się przy biegunce. Rośliny powinny rosnąć w rozstawie 20 X 29 cm. Owoce zawierające dość dużo witaminy C zbiera się. Potem młócone są owoce. 10 . duże i ciemne. regulują one również przemianę materii. gdy cz ęść baldachu jeszcze się nie rozwinęła. gdy są dojrzałe. ścinając całe baldachy. parkach. Do siewu wybierane są owoce najbardziej dojrzałe. Powidła. Rozmnaża się z nasion (właściwie: owoców). Owoce anyżu dojrzewają pod koniec sierpnia. Napar z kwiatów używa się przy katarze do inhalacji. a ich zbiór rozpoczyna się w momencie żółknięcia łodyg i szarzenia owoców. Kwiaty zbiera się na początku kwitnienia lub w maju. a następnie obrywa z szypułek. rzadziej w lasach. Ścina się je z 3-centymetrowym kawałkiem szypułki. suszy w cieniu. stojące baldachowate kwiatostany. zebrane przed kwitnieniem. Wartościowe nasiona kiełkują po 3 tygodniach. które wysiewa się wprost do gruntu w pierwszej połowie kwietnia. które dojrzewają w sierpniu i we wrześniu. Kremowobia łe kwiaty tworzą szeroko rozłożone. Uzyskanie wartościowych owoców anyżu jest możliwe tylko wtedy. Nasiona anyżu można kupić w sklepach „Herbapolu" lub w aptekach pod nazwą owoc anyżu. owocami są fioletowoczarne jagody. Świeże pędy. spotykany w zaniedbanych ogrodach. baldachami do dołu. Kwiaty i owoce mają działanie przeciwgorączkowe i napotne oraz łagodzą chroniczne zapalenia dróg oddechowych. bywają stosowane jako przyprawa.

wrzosowiskach i torfowiskach. dla dzieci . które również dla osesków ma właściwości wiatropędne i rozkurczowe.kilka razy dziennie po l łyżeczce. na polanach. w przeciwieństwie do rosyjskiego. Dojrzałe owoce zbiera się i suszy w cieniu lub na słońcu. Rośnie w lasach iglastych. Owoce dojrzewają od końca czerwca do końca września. Szczególnie poleca się go przy zaparciach. Napary i odwary z owoców stosuje się przy nieżytach przewodu pokarmowego.delikatny o smaku słodkim i rosyjski . dla dorosłych . Z owoców można przygotowywać kompoty. nie wydaje nasion i rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie przez sadzonki kłączowe.ostry o smaku gorzkim. Typ niemiecki. Borówka czernica (czarna jagoda) Krzewinka nie przekraczająca 50 cm wysokości. są doskonałym środkiem przy biegunce u niemowląt i dzieci. dżemy oraz marmolady. Bylica estragon Roślina wieloletnia o wysokości 60-150 cm. Stosuje się owoc anyżu w postaci odwaru z l łyżeczki owoców na l szklankę wody. soki pitne. zielne lub przez podział rośliny matecznej. Jako przyprawa kuchenna owoce anyżu bywają dodawane do pierników. który zbiera się na przełomie sierpnia i września.anyżówkę. Znane są dwa najczęściej spotykane typy estragonu: niemiecki . Świeże owoce dobrze regulują pracę żołądka i poleca się je osobom starszym i prowadzącym siedzący tryb życia. Sadzonki kłączowe estragonu sadzi się do gruntu w kwietniu w rozstawie 11 .Odpowiednia pogoda jest również warunkiem uzyskania własnego. Owoc anyżu działa wykrztuśnie i wiatropędnie. posypuje się nimi chleb i bułki. bólach brzucha. a także przyrządza na nich wódkę . wzdęciach u niemowląt oraz małych dzieci.3 razy dziennie po 1/2 szklanki. U matek karmiących pobudza wydzielanie mleka. pełnowartościowego materiału siewnego.

Główne składniki czynne szyszek to: olejek eteryczny. których składnikiem podstawowym jest estragon. natomiast na dużą skalę uprawiany jest w tak zwanych chmielnikach (stosuje się go przede wszystkim do wyrobu piwa). W kuchni ziele estragonu używane jest przede wszystkim jako ostra. Z szyszek po wysuszeniu odsiewa się (na przykład na sicie) drugi surowiec . aromatyczna przyprawa do potraw mięsnych. Stosowany bywa również w celu zwiększenia wydzielania żółci przez wątrobę.30 X 40 cm. związki żywicowe. pnie się oraz zwisa dookoła drzew i krzewów. Częścią użytkową jest ziele. wtedy gdy osiągnęły już normalną wielkość. Surowcem zielarskim są szyszki chmielowe. Medycyna ludowa zaleca ziele estragonu jako środek moczopędny i przeciwszkorbutowy. Lupulina ma te same właściwości co szyszki. Chmiel kwitnie od lipca do września. Estragon poprawia trawienie i przyswajanie składników pokarmowych wskutek zwiększonego wydzielania soków żołądkowych. lecz składniki występują w niej w większym stężeniu. zup. na głębokość 5-7 cm. W stanie dzikim występuje dość rzadko. Chmiel zwyczajny Wieloletnia roślina pnąca. sosów. flawonoidy i garbniki. surówek z pomidorów. a owocostany (szyszki chmielowe) dojrzewają we wrześniu. Kwitnienie estragonu przypada na lipiec i sierpień. 12 . zebrane na początku wiązania pąków kwiatowych. marynat oraz do otrzymywania octu i musztardy. Świeże listki estragonu są doskonałym dodatkiem do zielonej sałaty. zimująca w postaci karpy korzeniowej i odrastająca z niej co roku. gdzie pnie się po sznurach przymocowanych do specjalnych konstrukcji. Roślina rozmnaża się przez podział karp korzeniowych na wiosnę. ogórków oraz twarożku i jaj na twardo. Sadzonki uzyskane z podziału starszych roślin sadzi się w sierpniu i wrześniu.lupulinę (gruczoły chmielowe z powierzchni owocostanów). Niewielki dodatek ziela przy kiszeniu ogórków i kapusty nadaje im pożądaną jędrność. ale nie są jeszcze zupełnie dojrzałe (mają barwę zielonoseledynową). Nasiona estragonu rosyjskiego można kupić wyłącznie za granicą. które zbiera się bez szypułek.

ponieważ łatwo pleśnieją. które dojrzewają nierównomiernie. a obecnie posypuje się nią chleb. Mieszki suszy się. pobudzają wydzielanie śliny. soku żołądkowego i śluzu w przewodzie pokarmowym. wydobywa z nich nasiona. W chłodniejszych rejonach kraju zaleca się uprawiać go z rozsady. jak też zewnętrznie oba surowce wykazują działanie przeciwzapalne i przeciwbakteryjne. osiągająca wysokość do 40 cm. dzia łają uspokajająco (zwłaszcza na sferę płciową w mózgu). Kwitnie od lipca do października. które trzeba jeszcze dosuszyć. Wykorzystuje się nasiona czarnuszki. w rzędy co 30 cm. na głębokość 0. Cząber ogrodowy Roślina jednoroczna. Dobrze rośnie w miejscach słonecznych i osłoniętych od wiatru. bułki. Do ich zbioru przystępuje się na przełomie sierpnia i września. Nasion czarnuszki używa się w lecznictwie jako środek rozkurczowy. jak lupulina. moczopędny i żółciopędny. Wraz z nasionami kminku.Zarówno owocostany chmielu.5 cm. Kwitnienie przypada na czerwiec-lipiec. rozgniata. przykrywając je potem jedno-centymetrową warstwą gleby. Czarnuszka siewna Roślina jednoroczna wyrastająca do 40 cm wysokości. w tym czasie należy bardzo starannie odchwaszczać uprawę. Rozmnaża się przez wysiew nasion wprost do gruntu w kwietniu. Dzięki ostremu zapachowi i smakowi czarnuszka zastępowała dawniej pieprz. 13 . przeciwskurczowo (na mięśnie gładkie jelit i dróg moczowych). kopru i anyżu wchodzą w skład mieszanki polecanej karmiącym matkom. gdy większość mieszków zaczyna brunatnieć. a łodygi żółknąć. Nasiona czarnuszki wysiewa się na przełomie marca i kwietnia wprost do gruntu w rzędy co 25-30 cm. poprawiający trawienie. ułatwiając trawienie i przyswajanie pokarmów przez organizm. Początkowy rozwój roślin jest bardzo wolny. zwiększają wydalanie moczu. paszteciki. Zarówno stosowane wewnętrznie.

obniża stopień cholesterolu we krwi i ciśnienie krwi. grochu. ziemniaków. które dobrze przechowują się przez zimę. gdy liście żółkną i szczypior załamuje się. żółciopędnie. bobu. przeciwgrzybicznie. 14 . Może być bez obawy podawany dzieciom (jeden ząbek czosnku co czwarty dzień). konserw mięsnych. Otarte ziele i olejek używane są jako ostra przyprawa do marynat. przeciwbakteryjny i przeciwbiegunkowy. rybnych i jarzynowych. twarożków. na przykład typ górski. ponieważ główki rozpadają się na drobne ząbki. Wchodzi w skład pieprzu ziołowego. miażdżycy. moczopędny. Niektóre typy czosnku. zup.Wówczas nasiona wysiewa się w pierwszych dniach kwietnia do doniczek o średnicy 6-8 cm i taką doniczkowaną rozsadę wysadza się do gruntu po przymrozkach majowych. nie wytwarzający cebulek powietrznych. Napar z ziela (10 g ziela zalane l szklanką wrzątku) pije się 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki. można sadzić również na przełomie marca i kwietnia. Głębokość sadzenia ząbków wynosi 5-8 cm. nazywana powszechnie „główką". a rozstawa 6 X 30 cm.„ząbków". które wytwarzają niektóre typy czosnku. suszyć i przechowywać. Zimą można uprawiać czosnek w doniczce. Czosnek rozmnaża się z ząbków lub cebulek powietrznych. Własne nasiona cząbru można zebrać na przełomie września i października. Cebule wykopuje się wtedy. w celu uzyskania zielonego szczypioru. pobudza wydzielanie soków trawiennych. Najlepszym terminem sadzenia jest pa ździernik lub listopad. Czosnek działa bakteriobójczo. Czosnek pospolity Bylina rosnąca do wysokości 80 cm wytwarzająca cebulę. jako środek pobudzający wydzielanie soku żołądkowego. Spóźnienie się ze zbiorem powoduje duże straty. Dzięki tym właściwościom cząber jest szeroko stosowaną przyprawą do potraw z fasoli. dań z jaj. która składa się z pojedynczych cebulek . które trudno jest wybierać z ziemi. a zwłaszcza ogórków i kapusty. jako środek przeciwko owsikom. Poleca się go także przy schorzeniach dróg oddechowych. Surowiec zielarski stanowi ziele cząbru zebrane w czasie kwitnienia i wysuszone.

szpinak i buraczki na jarzynkę. Surowcem zielarskim jest ziele. a także przy nocnym moczeniu się dzieci. zieloną sałatę. dla niemowląt . Fiołek wonny Bylina kilkucentymetrowej wysokości. układ nerwowy. zbierane na początku kwitnienia roślin. objawach niepokoju. na miedzach i w lasach. Działa uspokajająco. naczynia krwionośne i skórę. macicę. na brzegach lasów i na łąkach.Czosnek jest popularną na wschodzie przyprawą do tłustych potraw mięsnych. naciera się nim kurczaki przed pieczeniem. sosy. w rzędy co 40 cm. stanach depresyjnych. owrzodzeniu żołądka. 15 . bardzo płytko lub zupełnie nie przykrywa się glebą. przyprawia żurek i czerwony barszcz. jelita. Występuje powszechnie na łąkach. Kwiaty fiołka ukazują się już w marcu. zaburzeniach czynności wątroby. drogi żółciowe i moczowe. Jest najczęściej stosowany przy nieżytach żołądka (także u dzieci i niemowląt). a kwitnienie trwa aż do maja.po kilka łyżeczek. Kwitnienie dziurawca przypada na okres od drugiej połowy czerwca do sierpnia. oddzia ływa korzystnie na wiele organów: wątrobę. Nasiona dziurawca wysiewa się w październiku. Dziurawiec ma wszechstronne zastosowanie. spotykana przy płotach. Sok z czosnku stosuje się do zwalczania szkodników roślin ozdobnych ogrodowych i doniczkowych. selera albo lubczyku. Przykry zapach czosnku może być osłabiony przez natkę pietruszki. dodawany jest do pieczeni. Własne nasiona można zebrać pod koniec września. dlatego bywa wykorzystywany przy ogólnym wyczerpaniu nerwowym. żołądek. Napar przygotowuje się z 15-25 g ziela oraz 2 szklanek wrz ątku i pije go 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki (dla dzieci .po l łyżeczce). Dziurawiec zwyczajny Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 60 cm. przy drogach. Polecany jest przy migrenie. wywołanych zaburzeniami czynnościowymi i urazami.

a nasiona można zbierać w lipcu. Rośliny wyróżniają się szybkim wzrostem. Świeże. Gorczyca biała Roślina jednoroczna o wysokości 30-60 cm. Syrop fiołkowy jest skutecznym środkiem na kaszel u dzieci. zaparcia. przy różnych chorobach skóry i do przemywania twarzy. choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy. katarze. ryb. sierpniu. innych wędlin i mięs. marynowaniu warzyw. Herbatkę fiołkową przygotowuje się z 2 łyżeczek surowca i l szklanki wrzątku. Nasion używa się jako przyprawy do kiełbas. Najcz ęściej uprawia się 16 . jako lek tak zwany śluzowy. pije osłodzoną miodem 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki (do płukania gardła i przemywania skóry . ponieważ właściwości bakteriobójcze nasion przedłużają trwałość produktów. kwitną w czerwcu. Nasiona gorczycy stosowane są w chorobach przewodu pokarmowego. Wyciąg z gorczycy podaje się przy chorobach przewodu pokarmowego. W lecznictwie ludowym wykorzystuje się promieniowanie wywołane przez nasiona gorczycy i stosuje zewnętrznie przy bólach reumatycznych (w postaci poduszek gorczycowych wypełnionych nasionami). zaburzenia trawienia. kaszlu. Oba surowce zalecane są przy zapaleniu gardła. na głębokość około l cm. Hyzop lekarski Roślina wieloletnia (podkrzew) wyrastająca do wysokości 50 cm. Zewnętrznie zalecane są przy zapaleniu migdałków i gardła (do płukania). młode liście gorczycy są spożywane niekiedy jako dodatek do sałaty i kanapek.bez słodzenia). przeciwzapalny. przeczyszczający. Nasiona gorczycy sieje się w marcu. przy przyrządzaniu potraw z dziczyzny. Kwitnie od czerwca do października. jak i kwiaty zbierane w czasie kwitnienia roślin i wysuszone w temperaturze pokojowej. w rzędy co 30-40 cm. lipcu. Nasiona zachowują zdolność promieniowania przez cztery lata. czyli powlekający.Zastosowanie ma zarówno ziele. takich jak: przewlekłe stany zapalne żołądka i jelit.

Nieprzyjemny zapach z ust wywołany zaburzeniami trawienia można usunąć. Surowcem leczniczym są owoce. do dziczyzny. Zażywa się go w postaci naparu sporządzonego z l łyżki ziela i 2 szklanek wrzątku. Kwitnienie zaczyna w drugim roku wegetacji i powtarza co roku. stosowane jest jako lek przy chorobach dróg oddechowych. Właściwości lecznicze sprawiają. pieczeni. Nie powinno stosować się szyszkojagód jałowca przy ostrych stanach zapalnych przewodu pokarmowego ani podawać dzieciom i kobietom ciężarnym. rosnący na terenach suchych. pasztet. 17 . Jałowiec pospolity Krzew iglasty osiągający wysokość do 10 m. Nasiona przykrywa się centymetrową warstwą gleby. Zbioru własnych nasion dokonuje się na przełomie sierpnia i września. twaróg. środek poprawiający trawienie. jak zupa ziemniaczana i fasolowa. ścięte w czasie kwitnienia i wysuszone. pieczeń cielęca. Nasiona sieje się wprost do gruntu w kwietniu w rzędy co 40 cm. do innych potraw z kapusty. Przyjmuje się napar z l łyżeczki owoców i l szklanki wrzątku 3 razy dziennie po łyżeczce. żując po 4 jagody jałowca dziennie. Napar z jałowca działa moczopędnie i stosuje się go przy obrzękach wywołanych niedostateczną pracą nerek. Rozwój siewek jest początkowo powolny i w pierwszym roku roślina wytwarza jedynie pędy zielne. Ostry gorzkawo-cierpki smak i silnie kamforowy zapach sprawiają. a starsze rośliny można również dzielić. Pobudza też wydzielanie żółci i kwasu żołądkowego. wędlin. marynat (zwłaszcza grzybów marynowanych). poprawia apetyt. skrajach lasu. które zbiera się jesienią i następnie suszy. Ziele i olejek hyzopu są również stosowane jako zaprawa do likierów i wina (do wermutu). tzw. wrzosowiskach. szyszkojagody. Hyzop wymaga słońca i gleby bogatej w wapń. że suszone listki hyzopu są świetną przyprawą do tak zwanych mdłych potraw. wzdłuż dróg.hyzop z nasion. że jest często stosowaną przyprawą do bigosu. w ilości 4-6 g na 10 m2. Ziele hyzopu. moczopędny i zmniejszający pocenie. Napar pije się 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki.

Wykorzystywane są owce kminku o silnym zapachu i korzennym smaku. szerokość międzyrzędzi 40-50 cm. W celach leczniczych pije się napar z l łyżki zmiażdżonych owoców kminku i l szklanki wrzątku (3 razy dziennie po l szklance). Kminek sieje się wczesną wiosną lub w sierpniu. Początkowo rośliny rosną powoli. Kminek zapobiega wzdęciom. Na przełomie sierpnia i września zbiera się owoce o charakterystycznym cytrynowym zapachu. sera. wilgotnych i żyznych. biegunkach. w rzędy co 40 cm. Kminek daje najwyższe plony na glebach torfowych i innych próchniczych. buraczków. Rozmnaża się z nasion (właściwie: owoców). szybciej rozrastają się z chwilą wydania pędów kwiatowych. a nasiona zbiera się w lipcu. Wymaga stanowiska nasłonecznionego i osłoniętego od wiatru. Ilość wysiewu nasion (właściwie: owoców) wynosi 10 g na 10 m2.5 cm. Mielone nasiona dodaje się do pierników. W kuchni używany jest do pieczeni (zwłaszcza schabu). złym trawieniu. gleby ciepłej. W kuchni stosuje się do marynat ze względu na właściwości bakteriobójcze. do posypywania chleba. Kolendra siewna Roślina jednoroczna. kiełbas. na głębokość 1-1. Kwitnienie kminku przypada na maj-czerwiec w drugim roku uprawy. Owoce kolendry zalecane są przy schorzeniach przewodu pokarmowego: nieżytach żołądka i jelit. pobudza trawienie i działa przeciwskurczowo oraz mlekopędnie u karmiących matek. Kolendra kwitnie od drugiej połowy lipca do końca sierpnia. barszczu czerwonego i żurku. niezbyt wilgotnej i zasobnej w wapń. wyrastająca do l m wysokości. które wysiewa się wprost do gruntu na przełomie marca i kwietnia. słonych paluszków i pasztecików. które są surowcem leczniczym. wzdęciach oraz jako środek przeciwskurczowy. kapusty (surówki i potraw z gotowanej kapusty).Kminek zwyczajny Roślina dwuletnia osiągająca wysokość do 100 cm. 18 . wzmacnia żołądek. głębokość siewu 2-3 cm.

Koper włoski kwitnie w drugim roku wegetacji od lipca do września. Krwawnik pospolity Bylina wyrastająca do 50-80 cm wysokości. Na 10 m2 wysiewa się 5 g nasion. rozsadniku. choć swym zapachem przypominają pluskwę. 19 . na głębokość 1.5-2 cm. zabezpieczając je przed mrozem.jest wieloletni). które używa się jako łagodny środek przeciwkaszlowy. Na zimę pozostawia się rośliny na. Nasiona (właściwie: owoce) kopru wysiewa się w kwietniu na rozsadniku w rzędy co 25 cm. Osiąga wysokość 150 cm. Zastosowanie mają owoce kopru włoskiego. Rośliny ścina się i suszy w przewiewnym miejscu we wrześniu. gdy dojrzeje większa część kwiatostanu. Krwawnik jest rośliną powszechnie spotykaną w naszym kraju na pastwiskach.wiatropędny. Napar z l łyżki stołowej owoców i l szklanki wrzątku pije się 2-3 razy dziennie po l szklance (dzieci . działają także moczopędnie i mlekopędnie (informacja ważna dla karmiących matek). Napar dezynfekuje również drogi oddechowe. Jako przyprawa o smaku korzennym. Po dosuszeniu roślin osypuje się z nich nasiona. Koper włoski Roślina dwuletnia w warunkach naszego klimatu (w swej ojczyźnie . Ziele kolendry zawiera bardzo dużo witaminy C. W pierwszym roku uprawy roślina wytwarza rozetę liści oraz korzeń zapasowy. sałatek i sosów. toteż można używać go do płukania gardła i jamy ustnej. a u dzieci . Owoce pobudzają również wydzielanie soków żołądkowych. mięs.po kilka łyżeczek). Wiosną drugiego roku uprawy przesadza się rośliny na miejsce stałe w rozstawie 50 X 40 cm.sosów i jaj. Świeże liście.w krajach śródziemnomorskich . owoce kopru włoskiego bywają dodawane do pierników. ryb. to na Bliskim i Środkowym Wschodzie są często stosowaną przyprawą do zup. Koper włoski wymaga gleby o odczynie obojętnym lub zasadowym.

Rośliny kwitną od lipca do października. a rośliny przesadza się latem na miejsce stałe. płuc. Właściwości lecznicze ma ziele i kwiaty krwawnika. na głębokość 1. Nasiona wysiewa się na rozsadniku w rzędy co 30 cm. Uzyskanie wartościowych nasion w naszym klimacie jest mało prawdopodobne.przydrożach. zebrane na pocz ątku kwitnienia. wydzielanie soku żołądkowego oraz poprawia trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. Kiełkują dopiero wiosną. a także przeciwzapalnie (wewnętrznie i zewnętrznie). Kwiaty (drobne koszyczki) mają barwę białą z odcieniem różowym i są zebrane w baldachokształtne kwiatostany.w rozstawie 20 X 20 cm. osiągająca wysokość 30-60 cm. Jest rozmnażana z nasion. Gatunek ten charakteryzuje się dużą zmiennością morfologiczną składu chemicznego. od lipca do września. 20 . Ziele i kwiaty zawierają olej eteryczny. Są też bogatym źródłem soli mineralnych. Dzięki zawartości różnorodnych składników krwawnik oddziałuje wielokierunkowo: zmniejsza lub hamuje drobne krwawienia z. w przewiewnym miejscu. uzyskując w ten sposób drugi rodzaj surowca. Suszy się je w cieniu. Po wysuszeniu kwiaty można osmykiwać. Ponadto zwiększa nieznacznie wydzielanie żółci. gdy mają 4-5 cm wysokości . Zaleca się zbiór ziela (15-25 cm górne części pędów wraz z kwiatostanami) w okresie rozkwitu kwiatostanów tylko z roślin biało kwitnących. począwszy od drugiego . choć też możliwe w niektóre ciepłe lata.trzeciego roku wegetacji. pobudza apetyt. garbniki. Kwitną. niekiedy nawet zarasta większe przestrzenie. gorycze. Lawenda prawdziwa Roślina wieloletnia (krzewinka). działa wiatropędnie. Na ogół występuje grupowo.5 cm. flawonoidy. cholinę. a także żylaków odbytu (hemoroidów). rosnących w miejscach nasłonecznionych. Zbiór nasion przeprowadza się pod koniec września lub na początku października. uszkodzonych naczyń włoskowatych w błonie śluzowej przewodu pokarmowego. Wykorzystuje się kwiaty lawendy. suchych łąkach. tuż przed nadejściem pierwszych mrozów (listopad). Najlepszym terminem ich siewu jest jesień.

wzmacniające układ nerwowy. Naparem płucze się również jamę ustną przy anginie i zapaleniu dziąseł. Napar pobudza trawienie i zwiększa wydzielanie śluzu w błonach śluzowych górnych dróg oddechowych. Nasiona lebiodki zbiera się na początku października. Kwitnie od lipca do jesieni. Formy krótkopędowe wydają duże nasiona oleiste. przeciwskurczowe i uspokajające. brzegach lasów. Jest rozmnażana z nasion. które wysiewa się wprost do gruntu w kwietniu. Jest to roślina mało wymagająca i może być uprawiana na suchych. Surowiec ma działanie żołądkowe. przy drogach. przeciwskurczowe. Zaleca się siew gniazdowy (3-5 nasion w jednym miejscu) na głębokość 0. ale w miejscach słonecznych i ciepłych. w rozstawie 30 X 30 cm. Ziele lebiodki zbiera się w czasie kwitnienia. Len zwyczajny Roślina jednoroczna osiągająca od 30 do 70 cm wysokości.Kwiat lawendy ma działanie odkażające. Napar z kwiatów lawendy (3 łyżki kwiatów zalane 3 szklankami wrzątku) pije się 3 razy dziennie po l szklance w celu zmniejszenia nadmiernej fermentacji w jelitach i jako środek wiatropędny. Zwykle zaparza się 2-3 pełne łyżeczki suchego ziela w 1 szklance wrzątku i pije 2-3 razy dziennie na 1/2 godziny przed posiłkiem. Lebiodka pospolita Roślina wieloletnia. dań z jaj i ryb oraz zapiekanek. przeciwzapalne. Rośnie dziko na słonecznych zboczach. dorastająca do wysokości 100 cm. suszone .5 cm. Ziele lebiodki to doskonała przyprawa kuchenna: świeże listki dodaje się do pizzy i zupy pomidorowej lub jarzynowej. ścinając wierzchołki roślin o niezdrewniałych łodygach. Można nim przemywać trudno gojące się rany i stosować do kąpieli przy bólach reumatycznych i w napięciach nerwowych. a długopędowe 21 . piaszczystych glebach. moczopędne.do różnych zup.

w rozstawie rzędów 25 cm. Wyciągi wodne z nasion zawierają znaczne ilości śluzu. uprawianą z przeznaczeniem na włókno lub na nasiona. Len kwitnie sukcesywnie w lipcu i sierpniu. Odpowiednim terminem zbioru jest pełnia kwitnienia. Lipa drobnolistna i lipa szerokolistna Drzewa kilkumetrowej wysokości (czasem osiągają wysokość nawet do 30 m). kremów i zasypki Linomag. Len najlepiej udaje się w klimacie wilgotnym. przede wszystkim przed silnie kwa śnym sokiem żołądkowym. Ilość wysiewu nasion wynosi około l dag na 10 m2 powierzchni uprawy. na głębokość l cm. sadzone w parkach i przy drogach. maści. związki białkowe. po jego wypiciu powleka on przełyk i ściany żołądka. Właściwości lecznicze ma nasienie lnu. raczej równomiernie rozłożonych w czasie. ale ziemia pod jego uprawę musi być dobrze uprawiona i wolna od chwastów. Nasiona wysiewa się w okresie pomiędzy 20 marca i 10 kwietnia wprost do gruntu. które zawiera substancje śluzowe. W warunkach ogrodowych uprawa jest nieopłacalna. Poddaje się go również przetworzeniu (frakcjonowaniu) w celu uzyskania witaminy F. b ędącej składnikiem płynów. olej tłusty. W Polsce len jest bardzo ważną rośliną. fitosterole. stosowanych w dermatozach. długo utrzymuje się chroniąc przed związkami drażniącymi. począwszy od drugiej połowy sierpnia. gdyż do rozwoju wymaga dużej ilości opadów. Olejem lnianym niekiedy smaruje się podrażnioną skórę (głównie niemowlęcą). a nasiona zbiera się. Rozdrobnione nasiona podane wewnętrznie działają spulchniające na masy kałowe w stanach zaparcia i powodują wypróżnienie. Surowcem zielarskim jest wysuszony kwiatostan lipy.drobne nasiona i są uprawiane jako rośliny włóknodajne. Nie ma specjalnych wymagań co do rodzaju gleby. Stosowany zewnętrznie surowiec działa odmiękczająco i nieznacznie przeciwzapalnie (w postaci kataplazm). Napar z lipy działa napotnie i zmniejsza temperaturę przy 22 .

Pije się go przy wymiotach na tle nerwowym i zawrotach głowy. Napar z 5 g korzeni i l szklanki wrzątku polecany jest też przy wyczerpaniu nerwowym. a rozsadę wysadza do gruntu. który wykopuje się w październiku . ponieważ liście bardzo łatwo osypują się. osiągająca 1. dróg moczowych i złej przemianie materii.przeziębieniach. skrajach dróg i lasów. 23 . Własne nasiona lubczyku można zbierać w sierpniu. grypie i chorobach górnych dróg oddechowych. kroi na mniejsze kawa łki i suszy nawleczony na sznurek. miodu i soku cytrynowego. Najbardziej znany jest lubczyk jako przyprawa kuchenna. Na wiosnę w drugim roku wegetacji przesadza się rośliny na miejsce stałe w rozstawie 50X80 cm. Działa on moczopędnie i używa się go pomocniczo w chorobach nerek. Możliwa jest również uprawa lubczyku z rozsady i wtedy nasiona wysiewa w marcu do skrzyneczki w mieszkaniu. rosołu. Kwitnienie przypada na czerwiec i lipiec.listopadzie w drugim roku wegetacji. Macierzanka piaskowa Krzewinka wysokości 15 cm spotykana na suchych wzgórzach. Świeże lub suszone liście i wysuszone sproszkowane korzenie dodaje się do zup. rozkurczowo i reguluje pracę żołądka. drobiu i sosów. działa też żółciopędnie.5-2 m wysokości. Lubczyk ogrodowy Roślina wieloletnia. gdy pojawią się 3-4 pierzaste liście. sałatek. nie przewracając. Napar przygotowuje się z l łyżki kwiatów i l szklanki wrzącej wody. W pierwszym roku roślina tworzy rozetę liści i korzeń zapasowy. Ziele ścina się na początku kwitnienia i suszy rozłożone cienką warstwą na papierze. pastwiskach. Uprawia się go z nasion. które wysiewa się na rozsadniku w sierpniu na głębokość l cm. Można dodać do niego soku malinowego. Korzeń myje się w zimnej wodzie. Surowcem leczniczym jest korzeń lubczyku. Kwitnie przez całe lato.

złym trawieniu.Ziele macierzanki działa odkażająco. kolce. Rozmnaża się z nasion. pieczenie. pozostawiając po dwie-trzy w odległości 20 cm w rzędzie. wzdęciach. rekonwalescentów i osób starszych. Odwar z l łyżki ziela i l szklanki wody podaje się przy zaburzeniach trawienia. przerywa się je. 24 . odcedza się go do wanny i uzupełnia do połowy wanny wodą. do kąpieli wzmacniających dla dzieci. Gdy rośliny wzejdą. pęcherza i chorobach wątroby. zagotowując 200 g suchego ziela w 3-4 l wody i gdy odwar naciągnie. Ziele majeranku zbiera się w czasie kwitnienia. kaszę gryczaną. barszcz czerwony. które wysiewa się wprost do gruntu na przełomie kwietnia i maja w rowki co 30-40 cm. sosy. Kąpiel przygotowuje się. grochówkę. lub odrosty pędów bez kwiatów we wrześniu (drugi pokłos). W początkowym okresie majeranek rośnie bardzo wolno. przeciwskurczowo i wykrztuśnie. kaszlu. Wymaga gleby zasobnej w wapń i słonecznego miejsca. na przełomie czerwca i lipca (pierwszy pokłos). Majeranek ogrodowy Roślina jednoroczna o wysokości 30-50 cm. moczopędnie. Używa się go do płukania gardła i jamy ustnej. Aromatyzuje się nim domowy smalec. Można też wysiać nasiona w marcu do skrzyneczek w mieszkaniu w ilości l g (co wystarczy na obsadzenie 10 m2) i pikowaną rozsadę wysadzać do gruntu po majowych przymrozkach. a także przy przeziębieniu. zapaleniu miedniczek nerkowych. Przyprawia się nim wszelkie farsze. zakwita w lipcu. lecz tylko lekko ją ugniatając. Ziele majeranku jest jedną z najbardziej popularnych przypraw ziołowych w kuchni polskiej. biegunce. baraninę. drób. mielone kotlety. flaki. Nasiona majeranku zbiera się na przełomie września i października. żurek. nie przykrywając ich ziemią. w rozstawie 30X30 cm. sierpniu. Działa bakteriostatycznie i przeciwzapalnie. Napar z l łyżki ziela i l szklanki wrzątku pije się 2 razy dziennie po 1/2 szklanki przy nieżytach dróg oddechowych. przy stłuczeniach i ranach. przy zapaleniu skóry i oczu.

majonezu. Ziele melisy działa uspokajająco. Sadzonki rozłogowe mięty pozyskuje się i wysadza wczesną wiosną od marca do kwietnia lub w sierpniu. Siewki pikuje się. Głębokość bruzdy wynosi 6-7 cm. Pierwszy zbiór przypada zwykle na początek czerwca. W kuchni używane są świeże i suche listki melisy. Do gruntu wysadza się rozsadę w maju. które dodaje się do sosów. gdy minie niebezpieczeństwo ostatnich przymrozków wiosennych. drugi .na koniec sierpnia.5 szklanki wrzątku należy pić 2-4 razy dziennie po 1/4 lub 1/2 szklanki. Wykorzystywane są liście oraz ulistnione szczyty pędów. które wysiewa się w marcu do skrzyneczek z torfem i przykrywa 0. Ma również właściwości przeciwzapalne oraz przeciwbakteryjne. Rozmnaża się wyłącznie wegetatywnie przez sadzonki rozłogowe. wyrastająca do wysokości 30-80 cm i tworząca pod ziemią rozgałęzione kłącza. a rzędy oddalone są od siebie o 30-40 cm. 25 . gdy mają 1-2 pary liści właściwych. bogatej w próchnicę i wapń.Melisa lekarska Wieloletnia roślina zielna. W łasne nasiona zbiera się na przełomie września i października. sałatek. Mięta pieprzowa Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 50-80 cm. Surowcem leczniczym jest ziele lub liść melisy zebrane przed kwitnieniem i wysuszone. Ryby morskie naciera się świeżymi lub wysuszonymi listkami melisy w celu złagodzenia zapachu.5centymetrową warstwą podłoża. układając je poziomo na dnie bruzdy jeden za drugim. Napar z l łyżki stołowej ziela i 1-1. gdyż w ogóle nie wytwarza nasion. Zalecana rozstawa wynosi 20X40 cm. Sadzi się całe rozłogi. dość wilgotnej. zwłaszcza w nerwobólach i nerwicowych schorzeniach serca. surówek i napojów orzeźwiających. Jest rozmnażana z nasion. Listki melisy dodane do herbaty w trakcie parzenia nadają jej cytrynowy aromat. Mięta wymaga żyznej gleby. W medycynie ludowej stosowana jest jako środek przeciwwymiotny u kobiet ciężarnych oraz jako środek mlekopędny.

W celu przygotowania naparu należy l łyżeczkę płatków zalać l szklanką wrzątku. którym nadaje się w ten sposób orzeźwiający smak. Nagietek lekarski Jednoroczna popularna roślina ozdobna. obniżają ciśnienie krwi i poprawiają pracę serca. braku apetytu. Napar przyrządza się z l łyżki suszonego ziela i l szklanki wrzątku i pije 2-3 razy dziennie po l szklance. Suszone liście mięty można dodawać do herbaty i kompotów. W gorącym klimacie napar z mięty pije się jak herbatę. 26 . do przemywania oczu przy zapaleniach spojówek i powiek. wymiotach. słonecznej pogody. należy go przyciąć na wysokość 10 cm. chorobach wątroby i dróg żółciowych. a w łagodne zimy nie przemarza). po ukąszeniu przez owady i pęknięciu skóry.2 razy dziennie po 1/2 szklanki. aby później znów obficie zakwitł. działają także uspokajająco. Pić . Zakwita w czerwcu. Działa bakteriobójczo i lekko przeciwbólowe oraz obniża ciśnienie krwi.do płukania jamy ustnej i gardła. Zbyt gęsto rosnące siewki przerywa się. stosuje się napar z tego ziela. Mięta stosowana jest przy zaburzeniach trawienia. Po wysuszeniu zażywa się je (wewnętrznie) przy chorobach przewodu pokarmowego.Zbioru dokonuje się dwukrotnie: na początku kwitnienia roślin (lipiec) oraz w połowie września. sałatki z pomidorów i sosu pomidorowego. chorobie wrzodowej żołądka. ryb. Własne nasiona nagietka zbiera się sukcesywnie od lipca do października. twarożku. a gdy większość kwiatów przekwitnie. w czasie suchej. Stosuje się ją również do płukania gardła i jamy ustnej. W lecznictwie wykorzystuje się kwiaty języczkowe o barwie pomarańczowej (bez kielicha). Wymaga dość wilgotnej gleby i słońca. Nasiona nagietka wysiewa się wprost do gruntu na przełomie marca i kwietnia (w następne lata wysiewa się sam. chorobach wątroby. zielonej sałaty oraz szpinaku. u nas również w czasie upałów. Suszone i świeże liście mięty są doskonałym dodatkiem do baraniny. i przy pracach w wysokiej temperaturze (w hucie). Zewnętrznie stosowany jest nagietek jako środek przeciwzapalny i gojący . osiągająca wysokość 2050 cm.

Orzech włoski Drzewo uprawiane w ogrodach. Suszone liście ogórecznika dodaje się do duszonej lub pieczonej dyni. dorastająca do wysokości 60 cm. egzemach.w celu zmniejszenia podrażnienia i przekrwienia błon śluzowych. moczopędny. a także ich ochrony przed drażniącym działaniem środków zewnętrznych. Kwitnienie roślin przypada na lipiec i sierpień. osiągające 20 m wysokości. dzięki dużej zawartości garbników leczą wszystkie podrażnienia błon śluzowych i skóry. żołądka i przy zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego . W medycynie ludowej ziele to stosowane jest jako środek uspokajający. na głębokość 1-2 cm. poceniu się nóg i rąk (zewnętrznie). a także do innych warzyw i zapiekanek. ogórków. Liście orzecha włoskiego. Do użytku zewnętrznego stosowany jest odwar z 20-30 g liści i l l wody. zalewając 10-30 g ziela 2 szklankami wrzątku i pije po 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie. 27 .Ogórecznik lekarski Roślina jednoroczna. zapaleniu jamy ustnej i dziąseł. Używane jest przy schorzeniach jamy ustnej. chłodnika i barszczu ukraińskiego oraz twarożku. Do użytku wewnętrznego przygotowuje się napar z 5 g liści i l szklanki wrzątku (także w mieszance z czarnymi jagodami). Rośnie dziko jako chwast ogrodowy i stąd można uzyskać nasiona do uprawy. Napar przyrządza się. Własne nasiona ogórecznika zbiera się na początku września. najgrubsze łodygi należy odrzucić. zbierane w czerwcu przy ładnej pogodzie. Wykorzystuje się ziele zebrane na pocz ątku kwitnienia. Stosuje się je przy biegunce (wewnętrznie). kabaczka. zapaleniu spojówek. Świeże listki są doskonałym dodatkiem do mizerii. odświeżający. cukinii. gardła. lekko przeczyszczający i napotny. Nasiona wysiewa się w kwietniu wprost do gruntu w rzędy co 40-50 cm.

powodując jej lokalne przekrwienie. Jako środek leczniczy papryka stosowana jest głównie zewnętrznie. którą należy przygotować w skrzyneczce w mieszkaniu na bardzo dobrze nasłonecznionym parapecie okiennym. Szczególnie w okresie przyjmowania się rozsady należy ją obficie podlewać. Owoce papryki ostrej zawierają kapsaicynę o silnie piekącym smaku. uzyskaną z siewu w połowie marca. Przy sprzyjającej pogodzie pierwsze owoce papryki dojrzewają już pod koniec sierpnia. Często ze względu na niskie temperatury powietrza większość zawiązków opada. Pietruszkę 28 . nawlekając na sznurek i zawieszając nad kuchnią lub na blasze w stygnącym piekarniku. gdyż zawarta w niej kapsaicyna podrażnia skórę. wiele barwników karotenoidowych i flawonoidowych oraz znaczne ilości witamin. ale zazwyczaj s ą kłopoty z uzyskaniem czerwonych owoców papryki przed przymrozkami. na które papryka jest niezwykle wra żliwa. Pietruszka zwyczajna Roślina dwuletnia. które zawiązują się w tym czasie. rośliny kwitną ponownie. ale owoce. Mają one zastosowanie w kuchni jako ostra przyprawa do wielu potraw. wysadza się do gruntu po ostatnich przymrozkach wiosennych. nie zdążą już dojrzeć przed nadejściem pierwszych przymrozków jesiennych. Rozsadę. Owoce papryki suszy się w temperaturze około 40°C. Paprykę wysadzamy w rozstawie 30 X 40 cm. Papryka rozmnaża się z rozsady. które wysiewa się na ogół na przełomie marca i kwietnia. mięśniowe i nerwobóle. Rozmnaża się z nasion. Produkcja rozsady trwa około 8 tygodni. to jest około 15 maja. na żyznej glebie. o wysokości około 50 cm. a pogoda w tym okresie (ciepło i umiarkowane opady) sprzyja zawiązaniu się owoców. Pochodzi z Ameryki Środkowej i dlatego może być uprawiana tylko w miejscach słonecznych i osłoniętych od wiatru. mniej znany jest termin jesienny (październik-listopad).Papryka ostra Roślina jednoroczna osiągająca 30-40 cm wysokości. a w ostatecznym efekcie koi bóle reumatyczne. Kwitnienie roślin przypada na lipiec.

które wykazują słabsze działanie niż liście. twarożku. Nasiona pietruszki zbierane są w lipcu . Liście tnie się na mniejsze kawałki i suszy w jednej warstwie. przy drogach i torach kolejowych. sosów ziołowych. zapiekanek. Świeże listki to popularna przyprawa . garbników i olejków eterycznych surowiec ma działanie przeciwzapalne. rumowiskach. Liście zbiera się w maju .w drugim roku wegetacji. Surowcami leczniczymi są liście i kwiaty. jaj. Wszystkie surowce działają moczopędnie. zasobnej w próchnicę i składniki pokarmowe.czerwcu w pogodne dni i wybiera tylko młode. 29 . nad brzegami wód. rosnące w słońcu bez plam i nie zabrudzone ziemią. w celu złagodzenia kaszlu i ułatwienia odkrztuszania. rozszerzają naczynia krwionośne i łagodnie obniżają ciśnienie krwi. zielonej sa łaty. ryb. Zielona pietruszka jest bogatym źródłem witaminy C. Kwitnie pod koniec lutego i w marcu. tworząca grube. pełzające kłącza. kaszlu i chrypce. ziemniaków. zwłaszcza wiosną. Zastosowanie mają: korzeń i liście oraz owoce pietruszki. ściągające. bakteriobójcze i przeciwskurczowe. masła ziołowego. Stosuje się go przy nieżytach górnych dróg oddechowych. Występuje pospolicie na wilgotnych łąkach. Natkę pietruszki dodaje się do zup. wszelkich dań z mięs. Stosuje się je przy nieżytach jelit i dróg moczowych oraz kamicy nerkowej. Odwar przyrządzony z 1/2 łyżki pociętych liści i l szklanki wody pije się 2-4 razy dziennie po 1/2 szklanki. Podbiał pospolity Wieloletnia roślina zielna o wysokości do 15 cm. warzyw. Dzięki zawartości śluzów roślinnych. Niewskazane jest mycie ich po zbiorze.są polecane przy anemii i zmęczeniu. Napar przygotowuje się z 1/2 łyżki korzenia lub z 5 g owoców oraz l szklanki wrzątku i pije po 1/2 szklanki 2-3 razy dziennie. lubi gleby gliniaste. Napar jest szkodliwy dla kobiet ciężarnych.można z powodzeniem uprawiać na każdej glebie ogrodowej przepuszczalnej. zwłaszcza u dzieci i ludzi starszych.

Stosować tę kurację należy przez dwa tygodnie. a kończąc na 1/2 szklanki. Napary i nalewki stosuje się do nacierania skóry głowy przy łupieżu. Świeże lub suszone listki rozmarynu dodaje się do zup. poprawia trawienie. lub przez sadzonki zielne. drobiu. pobierane ze szczytów pędów roślin matecznych w lipcu .na wilgotnych glebach. ścinając wierzchołkowe części pędów (20-30 cm długości). a gdy ukorzenią się. Najszersze zastosowanie ma liść pokrzywy. w ogrodach.sierpniu. Po wysuszeniu liście osmykuje się z łodyg. Obniża także poziom cukru we krwi i polecany jest przy cukrzycy i anemii. moczo-pędnie. mięs oraz z grzybów. wypadaniu włosów i łojotoku. Rozmaryn lekarski Zimozielona krzewinka osiągająca wysokość 2 m. kupując wyłącznie za granicą (źle kiełkują). zasobną w wapń glebę. Sok z młodych pędów (wyciśnięty w sokowirówce) pije się przy zmęczeniu wiosennym. sosów. Jest cennym lekiem roślinnym w zaburzeniach kr ążenia obwodowego oraz przy starczych zmianach w sercu. podnosi sprawność fizyczną (polecany jest dla rekonwalescentów i ludzi starszych). zielonej sałaty. zaczynając od 1-2 łyżek. pospolicie rosnąca przy domach. Liście rozmarynu są surowcem leczniczym. osiągająca nawet 100 cm wysokości. sałatek. Napar z suszonych liści rozmarynu pobudza czynności wydzielnicze żołądka. Rozmaryn można rozmnażać dwoma sposobami: przez wysiew nasion. Rozmaryn lubi słońce i suchą. Sadzonki z 6-8 parami liści umieszcza się w wilgotnym piasku. ma właściwości moczopędne i żółciopędne.Pokrzywa zwyczajna Roślina wieloletnia. Zbiera się go od czerwca do września i suszy w ciemnym oraz przewiewnym miejscu. Wodny wyciąg z liści działa przeciwbiegunkowe. w lasach . ściągające i wzmacniająco. potraw z ryb. na rumowiskach. uszczykuje się w celu lepszego rokrzewienia. działa wzmacniająco. Zbiera się je na początku kwitnienia roślin. 30 . Ma system korzeniowy wrażliwy na przesadzanie.

dżemy. kwasy organiczne. zebrane wtedy. Owoce dzikiej róży są wartościowym surowcem do domowego wyrobu wina. Surowcem zielarskim są koszyczki rumianku. susze. Wartość lecznicza owoców dzikiej róży zależy przede wszystkim od zawartości w nich witaminy C i synergistycznie działających flawonoidów. Nasion rumianku nie należy przykrywać. Nasiona zbiera się w końcu lipca. Owoc dzikiej róży zawiera znaczne ilości kwasu askorbinowego (witamina C). Witamina C występująca w owocach dzikiej róży jest szybko wchłaniana przez nasz organizm. B„ E i K. Najlepszym terminem siewu nasion rumianku jest wrzesień (można też siać w marcu). ale ostatnio jest pozyskiwany z upraw. Po wykiełkowaniu przerywa się siewki. osiągająca 50 cm wysokości. Dziko rośnie na polach. W Polsce jest rośliną pospolitą na całym obszarze. ale przede wszystkim przerabia się je na koncentraty witaminowe. Osiąga wysokość do 4 m.. Zbiera się je we wrześniu i październiku. lipcu. Owoce dzikiej róży są surowcem leczniczym. B. witaminy A. w odróżnieniu od witaminy C otrzymywanej syntetycznie. przeciery. gdy bia łe płatki ułożone są 31 . a następnie suszy (rzadziej przerabia na pastę). Oprócz tego świeże listki rozmarynu są wspaniałym dodatkiem do mięs pieczonych na ruszcie i rożnie. Rumianek kwitnie w czerwcu. flawonoidy. Do wyrobu konfitur i syropów wykorzystuje się również płatki kwiatów róży dzikiej. pozostawiając po 2-3 rośliny co 10-15 cm. marmolady. garbniki. potocznie nazywane kwiatami. syropy. soki pitne.Można również przyrządzić ocet rozmarynowy. łąkach i nieużytkach. Róża dzika Krzew ozdobny używany jako podkładka dla szlachetnych odmian róż. Rumianek pospolity Roślina jednoroczna. pizzy i ryb. wystarczy tylko lekko wgnieść je w glebę.

ranach. Napar z rumianku podaje się przy bólach żołądka i jelit. Rozmnaża się z nasion. Rzeżucha ogrodowa jest tradycyjnie uprawiana przed Wielkanocą. kulistym korzeniu. ryb. mająca największe znaczenie lecznicze) 32 . wysiane na mokrą watę lub ligninę na talerzyku. Nasiona. sosów. zielonej sa łaty. brzegach jezior i rzek. Świeża rzeżucha zalecana jest przy anemii. Rzodkiew czarna Warzywo o zgrubiałym. oparzeniach słonecznych. kiełkują po 2 dniach. znane jest w medycynie ludowej jako środek przeciwgośćcowy i rozkurczowy. skrzynek balkonowych i wprost do gruntu. w tym odmiana o czarnej skórce „Murzynka". Nasiona rzeżuchy można również wysiewać do doniczek. niedoborze jodu. wiatropędnie i odkażająco. Uwaga: do sałatek z dodatkiem rzeżuchy nie można dodawać octu. paznokcie i skórę.l łyżeczkę). Jednak największe znaczenie ma rzeżucha jako przyprawa. w chorobach tarczycy. a do zbioru liścieni i pierwszych liści właściwych przystępuje się już po 7 dniach. twarożku. W celu przygotowania naparu należy zalać l łyżkę surowca l szklanką wrzątku (dla niemowląt . przeciwskurczowo.poziomo. Działa korzystnie na włosy. jajecznicy i innych potraw z jaj. gardła i anginie. Rzeżucha ogrodowa Roślina jednoroczna. rozmnażana z nasion. sałatek. Zewnętrznie stosuje się go w postaci okładów przy stanach zapalnych skóry. Dorosła roślina ma silnie rozgałęzioną łodygę o wysokości 30-60 cm. zapaleniu spojówek. które wysiewane są w kwietniu (odmiana wczesna) lub w końcu czerwca i lipcu (odmiany późne. Ziele rzeżuchy ma działanie lecznicze. Jej „kuzynka” rzeżucha łąkowa występuje często na wilgotnych łąkach. Można ją dodawać do zup (zwłaszcza pomidorowej). przy bólach miesiączkowych. zastępuje się go sokiem cytrynowym lub śmietaną. Rumianek działa przeciwzapalnie. ziemniaków.

oczyszcza skórę i odświeża. Jest rozmnażana z nasion. które zbiera się wyłącznie z drzew ściętych od listopada do kwietnia. Pączki działają wykrztuśnie i napotnie. osiągająca 70 cm wysokości.wprost do gruntu w rzędy -co 20 cm. chorobach serca. Odwar z igliwia stosuje się do inhalacji. Stosowany jest przy schorzeniach wątroby. Przyrządza się go z około 60 g igieł i l l wody. pozostawiając rośliny co 6-8 cm. Dodany do kąpieli pomaga przy dolegliwościach reumatycznych. które wysiewa się w marcu w mieszkaniu lub w kwietniu wprost do gruntu. Lecznicze znaczenie ma korzeń rzodkwi czarnej. pączki i żywicę. w następnych latach 33 . Korzenie wykopuje się w październiku i przechowuje przez zimę przesypane piaskiem w chłodnym. z których wcześniej można zbierać surowiec. Napar i syrop z pączków polecany jest przy schorzeniach dróg oddechowych. przy zapaleniach dróg oddechowych. Rozkłada się je cienką warstwą i suszy. Szałwia lekarska Roślina wieloletnia (krzewinka). anemii. a igliwie i pędy wykrztuśnie. dla pobudzenia apetytu i wydzielania soków żołądkowych. dość wilgotnym miejscu. pędy. przy odwodnieniu organizmu. Picie soku przez dłuższy czas ogólnie wzmacnia organizm. Pierwszego zbioru dokonuje się jesienią. Najbardziej wartościowym surowcem są pączki szczytowe. Uprawa z rozsady daje silniejsze rośliny. przeciwskurczowo i bakteriobójczo. Sosna zwyczajna Znane drzewo leśne. reumatyzmie. także u dzieci. spożywany w postaci surówek lub soku. Siewki przerywa się. dróg oddechowych. Ulistnione tegoroczne ga łązki sosny długości 30 cm zbiera się wyłącznie z drzew ściętych jesienią lub zimą. Młode pędy długości 5 cm zbiera się tuż po rozwinięciu pączków. astmie i kokluszu. Zewnętrznie używany jest jako środek przeciwko łupieżowi i wypadaniu włosów. na głębokość l cm. W zielarstwie wykorzystuje się igliwie sosny.

gardła. czasem trzeciego roku wegetacji). warzyw i marynat. fasoli. Można też dzielić starsze kępki wiosną lub pod koniec lata. Zewnętrznie używa się jej w stanach zapalnych jamy ustnej. sałatek i past serowych. w rzędy co 20-30 cm. wzdęciach). Właściwości lecznicze mają liście szałwii. zup. Kwiaty szczypiorku należy ścinać zaraz po ich ukazaniu się. Roślina ta wymaga słońca. przy nadmiernym poceniu się nocą i przy nadmiernej pobudliwości nerwowej. nasiona dojrzewają we wrześniu. omletów. Dodaje się je do tłustych mięs (baraniny. Nasiona zbiera się na przełomie sierpnia i września. chorobach skóry i przy pielęgnacji włosów. dziąseł. Napar z l łyżki liści i l szklanki wrzątku pije się 2-4 razy dziennie po 1/2 szklanki.2-3-krotnie w sezonie wegetacyjnym. do masła ziołowego. Szczypiorek uprawia się. twarożku. żyznej. gdyż pogarszają smak liści. Ich działanie jest antyseptyczne. Stosowana jest przy dolegliwościach przewodu pokarmowego (zatruciach. kaczek i gęsi). Szczypiorek ogrodowy Bylina rosnąca do wysokości 30 cm. ściągające i przeciwpotne. biegunce. zwłaszcza w okresie zimy i wczesnej wiosny. Uprawiany jest powszechnie w ogrodach. 34 . znosi półcień. do ryb. wieprzowiny. omletów. Posiekany bywa dodawany często do wszystkich sałatek. przeciwskurczowe. rosołów. złym trawieniu. zawsze w pocz ątkowej fazie kwitnienia. Dobrze rośnie na każdej dostatecznie żyznej i wilgotnej glebie. przeciwzapalne. wysiewając nasiona wprost do gruntu w kwietniu. Szałwia kwitnie od maja do sierpnia (pocz ąwszy od drugiego. Szczypiorek jest dobrym źródłem prowitaminy A. jajecznicy. Szczypiorek jest niezwykle popularną rośliną przyprawową. ale największe kępy tworzy w pełnym słońcu. zasobnej w wapń i niezbyt wilgotnej gleby. grochu. Świeże listki szałwii wraz z listkami innych ziół można dodawać do potraw z pomidorów. Świeże i suszone liście szałwii są również przyprawą. ziemniaków. Liście wyrastają z małych cebulek skupionych w rozrastające się z wiekiem kępy.

zapaleniu błon śluzowych przewodu pokarmowego i nieżycie narządów rodnych. gardła i krtani. Tatarak jest stosowany przy dolegliwościach żołądka i wątroby.Śliwa tarnina Krzew o wysokości 2-3 m. gdy są już zupełnie dojrzałe. osób starszych i wycieńczonych pracą. Napar z kłącza przyrządza się. owoce natomiast. lasów. przy drogach. rosnąca na brzegach stawów. rosnący często na skrajach pól. Jest uwa żany za dobry środek ogólnie wzmacniający dla rekonwalescentów. Kwiaty zbiera się w pogodne dni kwietnia i suszy. Uzupełnieniem kuracji są kąpiele z dodatkiem odwaru z kłącza (100 g surowca na l litr wody wystarcza na pełną 35 . Surowcem zielarskim jest kłącze. a następnie suszy. Owoce są dodawane do kompotów. konfitur i nalewek z innych owoców. czyli w październiku-listopadzie. Kwiaty tarniny działają moczopędnie. to przed suszeniem należy je obrać ze skórki. dolegliwościach żołądkowych i stanach zapalnych jamy ustnej. Zewnętrznie używa się tataraku do płukania jamy ustnej i gardła przy zapaleniu śluzówki jamy ustnej oraz w stanach zapalnych gardła. zalewając 1 łyżkę surowca l szklanką wrzątku i pije się go po 1/2 szklanki przed każdym większym posiłkiem. Tatarak zwyczajny Roślina wieloletnia osiągająca wysokość 60-120 cm. napotnie i przeczyszczające. Odwar z owoców stosowany jest przy przewlekłych biegunkach. działa wiatropędnie i hamuje rozwój bakterii. Suszy się je w piekarniku lub na blasze w temperaturze 60°C. Napar z kwiatów pije się przy zaparciach. Poleca się go przy zaburzeniach pracy przewodu pokarmowego na tle nerwowym. W zielarstwie wykorzystuje się kwiaty i owoce tarniny. które zbiera się wiosną i po oczyszczeniu tnie na 10-20-centymetrowe kawa łki. bagnach i w lasach w podmokłych miejscach. pobudza wydzielanie soku żołądkowego. Jeżeli przeznaczone jest do użytku wewnętrznego.

twarożku. masła ziołowego. Działa odkażająco.wannę). duszonych warzyw. Przy kaszlu. chrypce. astmie. a rozsadę wysadza się do gruntu w maju. zbierane na pocz ątku kwitnienia. przerywa się je co 15 cm w rzędzie. Liście należy zrywać wtedy. Ponadto wzmaga apetyt i ułatwia trawienie. zup. Trybula używana jest jedynie jako przyprawa. do sosów. Tymianek właściwy Roślina wieloletnia (podkrzew). do mięs i wędlin. w rozstawie 30 X 40 cm. zapobiega nadmiernej fermentacji i wzdęciom. osiągająca 30 cm wysokości. dań z jaj. wyczerpaniu nerwowym. wysuszeniu . Gdy rośliny wzejdą. Trybulę można również uprawiać w doniczkach i skrzynkach. do farszy i kanapek. Surowcem zielarskim jest ziele tymianku. wyrastająca do 45 cm wysokości.gardła. Surowiec jest składnikiem mieszanek wzmacniających włosy. Mają one działanie pobudzające. Czasem spotyka się jej „kuzynkę" trybulę leśną jako chwast na rumowiskach i w lasach liściastych. Świeże listki dodaje się do różnych sosów. Polecane jest zwłaszcza dla dzieci i osób starszych. Trybula ogrodowa Roślina jednoroczną. potraw z jaj i serów. Rozmnaża się z nasion. wykrztuśnie i ściągające. gdy osiągnie 6-10 cm wysokości. mięs. zapaleniu oskrzeli. przy kaszlu. żeby mieć stale świeże liście. Suszone liście we Francji są popularną przyprawą do pieczonych ryb. kurcząt. Nasiona wysiewa się do skrzyneczek na przełomie marca i kwietnia. W ogrodzie można wysiewać ją sukcesywnie od kwietnia do czerwca. Stosowane jest w stanach zapalnych dróg oddechowych. Nasiona zbierane są w lipcu i sierpniu. gdy rośliny osiągną 10 cm wysokości. Tymianek kwitnie dopiero w drugim roku wegetacji od czerwca do września. reumatyzmie i dolegliwościach żołądkowych zalecane są ponadto kąpiele z dodatkiem naparu z tymianku (100 g ziela zaparza się w l l wrzątku i dodaje 36 . choć możliwe jest także jego sadzonkowanie.

Żywokost kwitnie od maja do lipca. Tymianek jest doskonałą przyprawą kuchenną o silnym aromacie. Korzeń żywokostu zawiera między innymi alantoinę (substancję ułatwiającą i przyspieszającą tworzenie się naskórka). zapiekanek i makaronów na sposób włoski. odmrożenia. Używa się go w małych ilościach do potraw mięsnych. zup. gumy i żywice.białe. Korzenie należy dokładnie umyć. garbniki. żylaki. egzemy oraz przy złamaniach kości. kwasy organiczne. Występuje dość pospolicie na łąkach i w rowach. owrzodzenia. wykopany jesienią lub wczesną wiosną. ryb. duszonych warzyw. duszonych kurczaków.do wanny wody). sosów ziołowych. a po przełamaniu . Obecnie w lecznictwie bywa używany wyłącznie zewnętrznie w postaci okładów na rany. oparzenia. Medycyna ludowa zalecała Żywokost jako środek przyspieszający gojenie się ran i zrastanie złamanych kości. a następnie w całości suszyć. śluzy. Surowcem leczniczym jest korzeń żywokostu. a na polach uprawnych (szczególnie wilgotnych) jest uciążliwym chwastem. Żywokost lekarski Bylina osiągająca l m wysokości. ziemniaków puree. Dobrze wysuszone korzenie powinny być z zewnątrz ciemne (prawie czarne). pizzy. omletów. Napar z l łyżeczki ziela i szklanki wrzątku pije się 3 razy dziennie po 1/3 szklanki (dla niemowląt po kilka łyżeczek naparu). .

. by stworzyć bardziej 39 . Najlepiej urządzić kącik lub ogródek zielarski przy południowej ścianie domu lub altany. choć w ostatnich latach można zaobserwować wyraźny wzrost zainteresowania uprawą i stosowaniem ziół. koper włoski. melisa. Inne pochodzące ze słonecznych i ciepłych krajów. na przykład: estragon. majeranek. Wybór miejsca Przy wyborze miejsca na kącik lub ogródek zielarski należy pamiętać o pochodzeniu poszczególnych gatunków ziół. lawenda. Ogródek zielarski Początki ogródków i kącików zielarskich sięgają starożytności. a w innych . jak: bazylia. W Polsce tradycje ogródków zielarskich nie są tak bogate.II.o wysokiej kulturze ogrodniczej . Te. tymianek .są bardzo wrażliwe na chłody.ogródki i kąciki zielarskie zakładane są przede wszystkim w ogrodach przydomowych na przedmieściach wielkich miast. W średniowieczu uprawa ziół była domeną zakonników. rzeżucha . związany z ogólnym rozwojem rolnictwa i ogrodnictwa. jak w krajach Europy południowej i zachodniej.nie są wrażliwe na chłody i mogą być uprawiane nawet w miejscach zacienionych. kolendra. rozmaryn. W krajach o tradycjach zielarskich w wielu gospodarstwach wiejskich istniej ą do dziś kąciki zielarskie. lubczyk. wymagają stanowisk nasłonecznionych i osłoniętych od wiatru. na otwartej przestrzeni albo w zagospodarowanym już ogrodzie przydomowym. cząber. W epoce odrodzenia nastąpił szczególny rozwój upraw zielarskich. ogórecznik. które wywodzą się z rejonów o klimacie podobnym do naszego.

chodnik ziołowy. a pozostałe. a także indywidualne upodobania użytkowników. których nasiona lub sadzonki uda się zdobyć . rabata płaska albo wzniesiona na planie elipsy. kilkanaście roślin każdego gatunku. co powinno ułatwić rozplanowanie ogródka.korzystny mikroklimat. folia polieetylenowa i podobne. W tabeli l podano zapotrzebowanie przeciętnej rodziny (4-osobowej) na zioła i ich nasiona do uprawy w ogrodzie. jak drewno (deski. Plan ogródka Rozplanowanie ogródka zielarskiego zależy od wielu czynników.po kilka. tuja). ruchomy ogródek zielarski (zioła rosną w pojemnikach różnej wielkości i kształtów). W następnych latach pod uprawę każdego gatunku ziół można już przeznaczyć 1-3 m2 powierzchni. rabata płaska na planie prostokąta. takimi jak na przykład: wysokość i rozłożystość. kukurydza). rośliny jednoroczne niskie (kochia. Można również stosować osłony z takich materiałów.w kierunku do brzegu rabaty. w miarę zmniejszania się ich wysokości . labirynt ziołowy. szachownica ziołowa. a od północnej strony posadzić żywopłot. W przypadku gdy rabata jest z jednej strony ograniczona (na przykład żywopłotem. wysokość sadzonych roślin powinna 40 . Na rabacie okrągłej lub owalnej (płaskiej lub wzniesionej) rośliny wysokie należy sadzić w części centralnej. żywotnik. schody ziołowe. spośród których najważniejsze to: wielkość całkowitej powierzchni ogrodu przydomowego oraz części przeznaczonej na kącik zielarski. posiadane nasiona i sadzonki. sosna górska. płotem lub ścianą budynku). Rozmieszczenie poszczególnych gatunków roślin w kąciku zielarskim jest uwarunkowane cechami morfologicznymi roślin. Do tego celu wykorzystuje się wiele gatunków roślin osłonowych: rośliny jednoroczne wysokie (słonecznik. ukształtowanie powierzchni ogrodu. irga. Za przykłady oryginalnych rozwiązań ogródków zielarskich mogą służyć: rabata płaska na planie koła lub wzniesiona. paliki. ligustr. łubin) lub rośliny wieloletnie (grab. skalny ogródek zielarski. gałęzie). W pierwszym roku prowadzenia ogródka zielarskiego proponuje się uprawę tych gatunków. jałowiec.

Tabela l Zapotrzebowanie przeciętnej rodziny (4-osobowej) na zioła i ich nasiona do uprawy w ogrodzie Gatunek rośliny Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Biedrzeniec anyż Bylica estragon Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity Gorczyca biała Hyzop lekarski Kminek zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna Rozmaryn lekarski Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Szałwia lekarska Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa Tymianek właściwy Liczba roślin lub nasion 1-2 rośliny 10 g (10-20 roślin) 3-5 roślin 2 rośliny 10 g 10 g 15-30 ząbków 20-50 g 1-2 rośliny 10 g 10 g 1-2 rośliny 2-3 rośliny 2 rośliny 1-2 rośliny 10 g 3 rośliny 20 sztuk rozłogów 10 g 10 g 5 roślin 10 g 1-2 rośliny 5g 10-100 g 10-20 roślin 2 rośliny 5 roślin 5g 2-3 rośliny 41 .

Na rysunkach podano kilka przykładów rozplanowania ogródków zielarskich. cegły zakopane w ziemi. ponieważ chwasty. poprawiające warunki wsiąkania wody i pobudzające nasiona chwastów do kiełkowania. stare podkłady kolejowe. których nasiona skiełkowały jesienią na powierzchni skib. kruszenie zwięzłej (zbitej) gleby pod wpływem mrozu. przeciwdziałające zsychaniu się wierzchniej warstwy roli i utracie struktury. Poszczególne grządki należy tak rozplanować. Cz ęść prac wykonuje się po zbiorze plonu głównego w roku poprzedzającym uprawę ziół. takich jak: żwir. zagrabienie gleby. Na pracę po zbiorze plonu głównego w roku poprzedzającym uprawę ziół składają się następujące czynności: płytkie przekopanie gleby na głębokość około 10 cm w celu przykrycia resztek pożniwnych i wzruszenia roli. kamienie. płyty chodnikowe. Przygotowanie gleby Pod uprawę ziół glebę należy przygotować tak samo jak pod uprawę roślin warzywnych. lepsze odchwaszczenie gleby.zwiększać się od brzegu w głąb rabaty. spulchnienie gleby za pomocą różnego rodzaju spulchniaczy 42 . wyrównujące powierzchnię i rozkruszające grudy ziemi. zostają zniszczone przez mróz lub wiosną uprawkami przedsiewnymi. Prace wiosenne w roku uprawy roślin zielarskich służą przede wszystkim odpowiedniemu spulchnieniu (wzruszeniu) gleby: zagrabienie gleby niszcz ące skorupę tworzącą się na jej powierzchni. deski. Jest to zabieg powodujący lepsze wsiąkanie wody w glebę pozostającą w ostrej skibie. aby dostęp do każdej z nich był łatwy. wytępienie niektórych szkodników roślin zimujących w glebie (na przykład poczwarek). a następne na wiosnę w roku uprawy roślin zielarskich. głębokie przekopanie gleby na głębokość szpadla lub wideł amerykańskich (20-25 cm). Ścianki pomiędzy grządkami można obsiać trawą albo wykonać z innych materiałów. przykrycie resztek pożniwnych i obornika dla lepszego ich rozkładu i wykorzystania przez następne rośliny.

23.9. Gatunki wieloletnie: 3. 21) rzeżucha. 6) hyzop. 16. 17) ogórecznik. 5. 24. 16) mięta pieprzowa.12. 4. 12) lebiodka. uprawiany na nasiona. 24) pietruszka naciowa. 25) szczypiorek. 2) bazylia. 22) szałwia lekarska. 14) majeranek. 19) rozmaryn. 8) kolendra. 18) papryka ostra. 3) bylica estragon. 7. Gatunki jednoroczne: 2. 9) koper ogrodowy . 20. 14. 20) rumianek. 7) kminek. b. 21. 10) koper włoski. 11) lawenda. 18. 22. 11.z kamieni polnych 43 . 8. 25 Rys.Oznaczenia gatunków roślin zielarskich na rysunkach 1-7: 1) arcydzięgiel. 15) melisa. 15. 19. 6.a. Ogródek zielarski na planie koła o średnicy co najmniej 6 m. 17. Gatunki dwuletnie: l. uprawiany na zielono. Niektóre ścieżki wykonane z cegieł zakopanych w ziemi. 13. 10. 4) czarnuszka. inne . 1. 5) cząber ogrodowy. 13) lubczyk. 23) tymianek.

Ogródek zielarski wkomponowany w powierzchni ę wyłożoną płytami chodnikowymi. 3.wykorzystano wyłącznie rośliny olejkowe z rodziny wargowych. Od wschodu. Rabata zielarska płaska. północy i zachodu osłonięty żywopłotem o wysokości 0. Od strony północnej osłonięta żywopłotem (lub inną osłoną przeciwwiatrową) o wysokości 1-1. Typowy ogródek pachnący .5 m. Od głębi do przodu rabaty wysokość roślin maleje.Rys. Poletka ograniczone krawężnikami chodnikowymi. ścieżki obsiane mieszanką trawnikową 44 .5-1 m Rys. 2.

Od środka do brzegów rabaty wysokość roślin maleje (aeratorów). lekkie ugniecenie powierzchni gleby (na przykład za pomocą grabi lub lekkiego wału) przed wysiewem nasion niektórych gatunków roślin zielarskich (na przykład rumianku). Rabata zielarska wzniesiona.Rys. 45 . choć nie jest on już tak korzystny jak jesienią. przyczyniające się do wyrównania powierzchni i rozbicia ostatnich większych grud ziemi. Czasem głębokie przekopanie gleby na jesieni jest niemożliwe lub bardzo utrudnione ze względu na nadmierną wilgotność gleby. dokładne zagrabienie powierzchni gleby. Wówczas należy odłożyć ten zabieg do wiosny. przyczyniające się do wyciągnięcia na powierzchnie cz ęści niektórych podziemnych chwastów wieloletnich oraz do wymieszania z głębszymi warstwami gleby uprzednio wysianych nawozów. 4. rozluźniające podpowierzchniowe warstwy gleby.

46 . Ścieżka centralna wykonana w postaci podestu z desek lub ze starych palet Rozmnażanie ziół Rośliny zielarskie rozmnaża się dwoma sposobami: generatywnie.Rys.przez sadzonki. to jest z nasion.betonowe zakopane w ziemi lub w postaci ścieżek wysypanych żwirem. Łuki . Tak zwany ornamentalny ogródek zielarski. 5. i wegetatywnie . Terminarz siewu nasion i wysadzania sadzonek lub rozsady zió ł uprawianych w ogrodzie przedstawiono w tabeli 2.

parawan z folii polietylenowej itp. desek lub starych podkładów kolejowych. dziurawca. Wysokość osłony 0.arcydzięgla. melisy. rumianku. Powierzchnie przy osłonie przeciwwiatrowej obsiane mieszanką trawnikową Większość gatunków ziół rozmnaża się w praktyce z nasion.Rys. albowiem nie ma ich tam jeszcze w 47 . kolendry.5-1 m. żwiru. hyzopu. czarnuszki. Ogródek zielarski otoczony sztuczną osłoni) przeciwwiatrową płot. kawałków pnia drzewa (0 20 cm. kamieni polnych. papryki. zakopane w ziemi na głębokość 10-12 cm). 6. Ścieżki wokół bloków poletek mogą być wykonane z różnych materiałów: cegieł. Pewien problem przy zakładaniu ogródka zielarskiego będzie stanowiło zaopatrzenie się w nasiona ziół. lubczyku.można zdobyć w sklepach wzorcowych „Herbapolu”. wys. lawendy. Nasiona 13 gatunków roślin zielarskich . Piszemy „zdobyć". szałwii i tymianku . bazylii. 15 cm.).

Rośliny.w większości sklepów spożywczych. nagietków. 7. ewentualnie . uprawiane w różnego rodzaju pojemnikach. ustawia się przed domem . rzodkwi i szczypiorku można kupić w sklepach z nasionami roślin warzywnych.Rys. natomiast nasiona kminku (pod nazwą owoc kminku) . Ruchomy ogródek zielarski. lebiodki i ogórecznika roz48 . rzeżuchy. Nasiona cząbru.najlepiej przy południowej ścianie. gorczycy. pietruszki. Nasiona kopru włoskiego.na balkonie ciągłej sprzedaży. majeranku.

zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa (sadzonki rozłogowe) Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna Rozmaryn lekarski 49 .15 VI IV III 3 1 IV 1 IV IIMV 15 III 15 III 15 III 15 III (uprawa 15 V 15 V VI-VII 15 V 15 V 15 V 4 1 Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Biedrzeniec anyż Bylica estragon. IV.Tabela 2 Terminarz siewu nasion i wysadzania sadzonek lub rozsady ziół Gatunek Termin siewu Termin siewu w Termin lub sadzenia pomieszczeniu wysadzania do gruntu rozsady do gruntu 2 VIII 10 V koniec IV koniec IV – początek V początek IV IV X-XI III IV koniec III – początek IV koniec III – początek IV IV XI IV VIII koniec IV początek V koniec III początek IV lub VIII. (sadzonki kłączowe) Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity (ząbki) Gorczyca biała Hyzop lekarski Kminek.

8-9 pokazano nasiona niektórych gatunków roślin zielarskich.1 2 3 w pomieszczeniu) 4 Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Szałwia lekarska Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa Tymianek właściwy 15 IX lub koniec III początek IV koniec III koniec VIII początek IV (odm. Większości działkowiczów polecamy produkcję rozsady ziół na parapecie okiennym. Ząbki czosnku bez większego trudu można kupić na targowiskach lub w sklepach warzywniczych. Nasiona ziół można wysiewać bezpośrednio do gruntu bądź najpierw w szklarni. późna) koniec X początek XII lub IV IV IV 1-15 IV IX-II (uprawa w pomieszczeniu) - 15 III-początek IV - prowadza wyłącznie wśród plantatorów ziół Zielarska Stacja Nasienna „Herbapol" z siedzibą w Bydgoszczy. Ten sposób uzy50 . których przedstawicielstwa otwarto w ostatnich latach w naszym kraju. inspekcie lub rozsadniku. wczesna) VII (odm. którą później wysadzamy do gruntu. usytuowanym najlepiej od strony południowej. Firmy te mają w swoich ofertach handlowych nasiona około 30 gatunków ziół. Nasiona pozostałych gatunków ziół (rozmnażanych z nasion) przywożone są jedynie z zagranicy lub nabywane za Waluty wymienialne w jednym ze składów konsygnacyjnych zachodnich firm nasiennych. gdzie otrzymujemy rozsadę. Na rys.

Rys. 11. 4. macierzanka. biedrzeniec anyż. szałwia. które na skutek długiego okresu wegetacji i dużych wymagań cieplnych. rozmaryn. pietruszka. 14. 3. 19. 15. rzeżucha. 12. 9. 10. 2. szczypiorek. trybula. Gatunki: 1. 6. 7. kminek. arcydzięgiel. kolendra. 18. Doświadczeni działkowicze mogą pokusić się o zbudowanie prostego inspektu lub tunelu foliowego do pro51 . koper włoski. 24. lawenda.w powi ększeniu 5-krotnym. 21.w powiększeniu 10*krotnym. tymianek skiwania rozsady odnosi się do tych gatunków roślin. hyzop. W pomieszczeniach najlepiej produkować rozsadę w skrzyneczkach lub doniczkach (różnego rodzaju) wypełnionych odkwaszonym substratem torfowym. cząber. ogórecznik. bazylia. majeranek. Wysiane w polu. 16. lubczyk. nie zdążyłyby w naszym klimacie zakwitnąć i wydać owoców lub nasion przed okresem jesiennych chłodów. melisa. rumianek. gorczyca. 13. 22. 23. 8-9. lebiodka. pozostałe . Nasiona niektórych gatunków roślin zielarskich. 20. 5. Numery oznaczone kropkami . 8. 17.

otrzymamy rośliny nie gorsze niż te.Rys. Na rys. Prawidłowo wyprodukowana rozsada bazylii dukcji rozsad. Doświetlając rozsadę przez około 10 godzin dziennie. które pochodzą ze szklarni. W celu poprawienia warunków świetlnych przy uprawie rozsady na parapecie okiennym można zainstalować świetlówkę. W uprawie ziół mogą mieć zastosowanie następujące rodzaje siewu: . 10. 10 pokazano prawidłowo wyprodukowaną rozsadę bazylii. Nasiona gatunków ziół o mniejszych wymaganiach cieplnych wysiewa się bezpośrednio do gruntu lub na rozsadniku.siew rzutowy .stosowany raczej wyłącznie przy produkcji rozsady w pomieszczeniu lub na rozsadniku. w polu nie prakty52 .

. zwłaszcza na glebach lekkich i wysiewane później. Rozsadnik to zagon. Nasiona niektórych gatunków ziół wysiewa się na rozsadniku. Jeżeli rzędy mają kierunek północ-południe.siew punktowy. a jednocześnie charakteryzujących się względnie niskimi wymaganiami cieplnymi. Siewy na rozsadniku można rozpoczynać już w końcu marca. nasiona są równomiernie przykryte. Nawożenie rozsadnika nie Wożę być intensywne.siew gniazdowy . Głębokość siewu nasion zależy od ich wielkości oraz sposobu kiełkowania. Przed siewem wyrównujemy powierzchnię gleby. Pod rozsadnik należy przeznaczyć miejsce nasłonecznione. .siew rzędowy. stosując 2 kg saletry lub saletrzaku na 100 m2. w którym powinien następować po roślinach Okopowych. a jedynie w przypadku gdy rośliny słabo rosną. a późniejsza pielęgnacja roślin . a przy mniejszych nasionach okr ągłych może być użyty precyzyjny mini-siewniczek. Zasadniczo wystarcza nawożenie fosforowo-potasowe na jesieni. osłonięte od wiatrów i znajdujące się w pobliżu źródła wody. rozsadnika. uprawianych na oborniku. Nasiona duże. na którym przygotowuje się rozsadę ziół późno wysadzanych do gruntu.utrudniona. . aby rośliny nie rosły za szybko i nie były Zbyt wybujałe. Na ogół płytki siew zalecany jest w przypadku nasion drobnych. to rośliny są równomiernie oświetlone. Po zakończeniu produkcji rozsady miejsce na rozsadniku możemy wykorzystać pod uprawę papryki lub melonów. wymagają przykrycia grubszą warstwą gleby. lecz z uwagi na niebezpieczeństwo wystąpienia mrozów lepiej zrobić to w kwietniu. płytko przekopujemy. gdyż wymaga dużej ilości nasion do wysiewu. zwięzłej gleby i wczesnych terminów siewu. które są na ogół nierównomiernie rozmieszczone. których rośliny powinny rosnąć po 2-3 w jednym miejscu. ułatwia walkę z chwastami. stosowany głównie przy wysiewie dużych nasion.stosowany jest w przypadku nasion o gorszej zdolności kiełkowania lub tych gatunków ziół. 53 .kowany. Ze względu na groźbę wystąpienia chorób rozsadnik należy włączyć 4o płodozmianu. zaoszcz ędza nasiona i czas przeznaczony na przerywanie młodych roślin. można je zasilić. starannie grabimy i podlewamy. Nasiona siejemy w rzędy co 10-20 cm.

a uzyskane efekty będą źródłem naszej satysfakcji. gdy z nasion otrzymałoby się rośliny różniące się od rośliny matecznej. które nie zawiązują nasion (mięta. jednak koszty takiego rozmnażania większości roślin są wyższe niż koszty rozmnażania z nasion. Najbardziej rozpowszechnione w uprawach zielarskich s ą sadzonki rozłogowe z mięty i estragonu. Sadzonka zielna mięty pieprzowej (trzywęzłowa. Przez sadzonki rozmnaża się te gatunki roślin.po ukorzenieniu Rozmnażanie wegetatywne roślin zielarskich polega na pobraniu z rośliny matecznej sadzonki. Należy podkreślić. które można zdobyć 54 . że teoretycznie wszystkie gatunki ziół można by rozmnażać wegetatywnie. W warunkach ogrodowych możemy pozwolić sobie na eksperymenty z rozmnażaniem wegetatywnym ziół. z odrostów korzeniowych i korzeni. jak również w przypadkach. rozłogowe.Rys. która po umieszczeniu w korzystnych warunkach jest zdolna rozwinąć się w samodzielną roślinę. pędowe. estragon). to znaczy z trzema parami liści) . otrzymując w ten sposób materiał roślinny o bardzo wyrównanej wielkości. 11. Rozróżnia się sadzonki kłączowe.

kminek. Zarówno kompost. Trudno sobie wyobrazić najmniejszy nawet ogródek bez pryzmy kompostowej. Pryzmę kompostową należy zakładać w możliwie cienistym i osłoniętym od wiatru miejscu. Dla uproszczenia można przyjąć zasadę uprawy większości gatunków ziół w drugim roku po oborniku. Różne jest zapotrzebowanie poszczególnych roślin zielarskich na nawozy organiczne. Na kompost nadają się liczne substancje organiczne pochodzące z ogrodu i gospodarstwa domowego: słoma. liście. Lubczyk i mięta wymagają bezpośredniego nawożenia wysokimi dawkami obornika (4 kg na l m2). uprawiających je w ogrodach. Nawożenie upraw zielarskich Nawożenie ziół polega na wnoszeniu substancji pokarmowych do gleby w postaci nawozów organicznych lub nawozów mineralnych. gnojówka i gnojowica. odpadki kuchenne. jednakże nie zawsze jest ona prawidłowo przygotowana i przerabiana. bazylia. Na rys. ziemia. poprawiającym właściwości fizyczne i biologiczne gleby oraz dostarczającym znaczną ilość składników pokarmowych wykorzystywanych przez rośliny. lawenda. a w przypadku niektórych roślin wieloletnich w międzyrzędzia. 55 .od plantatorów tych gatunków bądź od przyjaciół lub znajomych. jak też obornik należy stosować na jesieni przed głębokim przekopaniem gleby. chwasty (tylko Jednoroczne i przed kwitnieniem). 11 pokazano ukorzenioną sadzonkę zielną mięty pieprzowej. Nawożenie organiczne jest zawsze nawożeniem podstawowym (z wyjątkiem niektórych upraw wieloletnich). Najbardziej dostępnymi nawozami organicznymi są komposty i nawozy zielone. melisa i tymianek bezpośredniego nawożenia średnimi dawkami obornika (2-3 kg na l m2). czarnuszka. koper włoski i majeranek nawożenia wysokimi dawkami obornika (4 kg na l m2) pod przedplon. estragon. na przykład pod drzewami lub żywopłotem. W przygotowaniu gleby pod uprawę roślin zielarskich mogą być przydatne następujące nawozy organiczne: obornik koński i bydlęcy. arcydzięgiel. komposty i nawozy zielone. zielone resztki roślinne.

a następnie układa w nową. pszenica. mniejszą pryzmę. kalafiory wczesne. węgiel drzewny oraz w ograniczonych ilościach popiół. Optymalne wymiary pryzmy kompostowej: 150X100 cm. mieszankę wyki siewnej z peluszką. Można je uprawiać jako poplony. na przykład pod rośliny warzywne. międzyplony lub przedplony. Po dalszych 6-12 tygodniach kompost jest już dojrzały i może być wykorzystywany. a oprócz tego polewanie wodą. a szczególnie tych początkujących. tatarkę i gorczycę. gdyż one to w poważnym stopniu zmniejszają zapas wody w glebie. że stosowanie na działce lub w ogródku przy56 . Po 4-6 miesiącach kompost przerabia się po raz pierwszy. facelię. Panująca w ostatnich latach moda na wszystko co naturalne wyrobiła w wielu działkowiczach. W pierwszym przypadku wysiewa się je po zbiorze roślin wcześnie schodzących z pola. Nową pryzmę dobrze ugniata się i przykrywa słomą. Po następnych 12 tygodniach kompost przerabiany jest po raz drugi. Nawozy zielone to rośliny. marchew wczesna. Z przeznaczeniem na nawóz zielony poplonowy można uprawiać bobik. mieszanka wyki kosmatej z żytem lub pszenicą. a więc co najmniej 3-letni. Do grupy ozimych roślin poplonowych należy wyka kosmata. Kompost stosowany w uprawie ziół powinien być lepiej przetrawiony. W przeciwieństwie do obornika czy kompostu stosowanie nawozów zielonych (szczególnie w warunkach ogrodowych) cz ęsto nie jest doceniane. łubin roczny. Przedplonowe rośliny z przeznaczeniem na nawozy zielone rosną od kwietnia do połowy czerwca. rzepak. Ka żda 2030-centymetrowa warstwa przesypywana powinna być wapnem palonym (l kg na l m3 masy kompostowej). przekonanie. i rozkład opadów w czasie wegetacji roślin przedplonowych.wióry. mieszankę owsa z jęczmieniem. których masę zieloną przekopuje się jako nawóz. jak kapusta wczesna. które wysiewa się lub sadzi późno. Wysiewa się je wczesną jesienią. a przykopuje w połowie maja następnego roku. dokładnie mieszając (przekładając). W tym ostatnim przypadku duże znaczenie ma ilość. żyto. W czasie rozkładu masy kompostowej konieczne jest napowietrzanie pryzmy przez wbijanie kija o grubości około 5 cm. a po nich wysiewa się nasiona niektórych gatunków ziół. Uprawia się po nich zioła. czyli latem lub na początku września i przekopuje późną jesienią.

a do 0.5 kg na 10 m2 jako nawożenie podstawowe. Zbyt wysokie dawki nawożenia mineralnego to również nieTabela 3 Potrzeby nawozowe wybranych gatunków ziół w przeliczeniu na najczęściej spotykane w handlu nawozy wieloskładnikowe Gatunek Dawki nawozów wieloskładnikowych w g na 1 m2 uprawy w zależności od zawartości składników pokarmowych w glebie (dawki niższe należy stosować na glebach zasobniejszych) Azofoska lub Fructus 2 1 2 2X 22-30 2X 22-26 3X 19-22 X X 2X 30-37 2X 15-19 X Flora MIS 4 3 X X X 2X 24-37 X X 2X 37-49 4 X X X 2X 27-40 X X 2X 40-53 Arcydzięgiel litwor Bazylia pospolita Bylica estragon Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Hyzop lekarski Kminek zwyczajny 57 . z uwagi na wysoki stopień ich koncentracji. których cały asortyment znajduje się w handlu.3-0. Stosując zbyt wysokie dawki.5-0.nawożenie pogłówne w czasie wzrostu roślin. Na ogół stosuje się je kilkakrotnie w ciągu okresu wegetacji: do 0. możemy „spalić" rośliny.domowym środków chemicznych jest szkodliwe. Jest to jednak pogląd niezupełnie słuszny w odniesieniu do nawozów mineralnych. Najłatwiejsze jest dawkowanie nawozów wieloskładnikowych. Nawożenie mineralne ziół jest zbliżone do nawożenia odpowiednich grup roślin warzywnych.7 kg na 10 m2 w jednej lub dwóch dawkach . bo odpowiednie stosowanie zalecanych norm i dawek tych nawozów przyczynia się do uzyskiwania wysokich plonów dobrej jakości. Należy zwracać uwagę na ścisłe stosowanie zalecanych dawek tych nawozów. czyli przed siewem lub sadzeniem roślin.

Zwykle nie docenia się 58 . Prace pielęgnacyjne w uprawie ziół Do najważniejszych prac pielęgnacyjnych w ogródku zielarskim trzeba zaliczyć odchwaszczanie. 2. W tabeli 3 przedstawiono potrzeby nawozowe wybranych gatunków ziół w przeliczeniu na najczęściej spotykane w handlu nawozy wieloskładnikowe. ligninie itp. bezpieczeństwo skażenia gleby i wód. 3. Nawozy wieloskładnikowe daje się zwykle w 2-3 równych dawkach.1 Kolendra siewna Koper włoski Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Lubczyk ogrodowy Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Ogórecznik lekarski Papryka ostra Rumianek lekarski Rzeżucha ogrodowa 2 3 4 Szałwia lekarska Tymianek właściwy X 2X 24-31 2X 27-33 X 2X 24-31 2X 27-33 X 2X 24-31 2X 27-33 2X 15-22 X X 1X 44-59 X X 3X 15-22 X X 2X 22-30 X X 3X 22-30 X X 2X 15-22 X X X 2X 31-49 2X 33-53 X 2X 24-31 2X 27-33 w pomieszczeniu uprawa bez nawożenia -na wacie. Dla roślin 2-letnich i wieloletnich dane dla każdego roku uprawy. Łyżeczka od herbaty nawozu (płaska) to około 5 g. więc wystarcza naturalna zasobność gleby 3X 19-26 X X 2X 30-37 X X Uwagi: 1.. w gruncie bardzo krótki okres wegetacji. które terminowo a sprawnie wykonane decyduje o wysokości plonów. po wzejściu roślin lub po przyjęciu się rozsady i ewentualnie trzecią część po pierwszym zbiorze surowca. bezpośrednio przed siewem i sadzeniem.

torfem.wrażliwości roślin na warunki. gleba szybko ulegnie zaskorupieniu. gdy tylko uda się nam uchwycić siewki chwastów w palce. Na glebach lekkich (piaszczystych) i w rejonach ubogich w opady wskazane jest nawadnianie upraw zielarskich. przewietrzające głębsze warstwy gleby. Tymczasem chwasty rosną szybciej niż rośliny uprawne. ziemią dla zabezpieczenia przed mrozami. . szałwia.przycinanie lub usuwanie pędów bocznych dla przyspieszenia i zwiększenia rozwoju pędów głównych (na przykład zostawiamy rośliny w celu pozyskania z nich nasion). w miarę kiełkowania chwastów.okrywanie roślin wrażliwych gatunków (koper włoski. obornikiem. i pierwsze zabiegi odchwaszczające odkłada się.przycinanie starych pędów wiosną w celu odmłodzenia i zwiększenia przyrostów gatunków wieloletnich. . zagłuszając je. wskutek braku ocienienia. Zwykle spulchnia się międzyrzędzia za pomocą odpowiednich spulchnia-czy (aeratorów). które wysusza gleb ę. przerywające parowanie i powiększające pojemność wodną gleby. Kolejnym zabiegiem pielęgnacyjnym jest spulchnianie międzyrzędzi. . gdyż w przeciwnym razie. Następne pielenie powinno odbywać się sukcesywnie. Dlatego też pierwsze odchwaszczenie należy przeprowadzić wtedy. Najbardziej przydatnym narzędziem do odchwaszczania jest motyczka. Po każdorazowym zbiorze ziół wieloletnich należy spulchniać ziemię wokół roślin. . Dzięki nawadnianiu rośliny lepiej wykorzystują intensywne nawożenie mineralne. W okresach suszy należy unikać głębszego spulchniania. 59 . tymianek) słomą. w jakich odbywa się ich początkowy wzrost.uszczykiwanie wierzchołków pędów dla zwiększenia masy Wdów bocznych. a tylko w ostateczności motyką. Inne zabiegi pielęgnacyjne w uprawie ziół obejmują większość gatunków lub tylko niektóre z nich: .

Zbiór i utrwalanie surowców zielarskich Zarówno zioła uprawiane w ogrodzie. kiedy jest 60 . Wynika to z obawy przed niewłaściwym stosowaniem środków chemicznych przez osoby nie mające odpowiednich kwalifikacji i umiejętności. W niniejszej publikacji Czytelnicy nie znajdą wskazówek dotyczących chemicznej walki z chorobami i szkodnikami opisywanych gatunków roślin zielarskich również z innego powodu. a także ścisłe przestrzeganie agrotechniki poszczególnych gatunków roślin. usuwanie egzemplarzy porażonych. liście. owoce.Najgroźniejsze choroby i szkodniki W naturalnych warunkach rośliny są rzadko porażone przez choroby i szkodniki dzięki wzajemnym ustabilizowanym stosunkom pomiędzy florą i fauną pożyteczną oraz szkodliwą. Dzięki tym właściwościom w niektórych uprawach można zrezygnować z walki chemicznej. nasiona. Cecha ta jednak stawia je wyżej niż inne rośliny. Szczególnie w przypadku roślin leczniczych zatrucie plonów tymi środkami mogłoby stanowić zagrożenie dla osób spożywających te zioła. jak zboża. Z punktu widzenia genetyki rośliny zielarskie są jeszcze stosunkowo mało zmienione w stosunku do swoich przodków w porównaniu z innymi roślinami uprawnymi. Masowemu wystąpieniu chorób i szkodników częściowo może zapobiec stosowanie prostych zabiegów profilaktycznych: niszczenie resztek pożniwnych. Przystępując do zbioru każdego z gatunków roślin zielarskich. gdyż dzięki swojej „dzikości” odznaczają się znacznie większą naturalną odpornością na choroby i szkodniki niż rośliny o szlachetniejszym rodowodzie. W warunkach uprawy rośliny stają się wrażliwe na choroby i szkodniki na skutek zmiany środowiska. ręczne zbieranie owadów.kwiaty.wykorzystywane są w lecznictwie lub jako przyprawy. pojawienia się chorób i szkodliwych owadów. kłącza i korzenie . Różne ich części . a co za tym idzie. musimy orientowa ć się. warzywa i inne. jak też dziko rosnące mają różnorodne właściwości.

a liście przeważnie kilkakrotnie w miarę wzrostu roślin. Na przykład zebrane zioła łatwo zagrzewają się. Terminarz zbioru poszczególnych gatunków ziół przedstawiony został w tabeli 4.po zakończeniu wegetacji roślin . ze względu na cechy surowca. wówczas zachodzą w nich niekorzystne przemiany biochemiczne. Rośliny uprawiane na nasiona zbiera się po osiągnięciu dojrzałości nasion. a rośliny korzeniowe . Kwiaty wielu gatunków zbieramy sukcesywnie w miarę ich rozkwitania. w której zbieramy zioła. rumianek czy szałwia. Dla roślin olejkowych. może mieć wpływ na późniejsze wartości surowca. Tabela 4 Terminarz zbioru poszczególnych gatunków ziół Gatunek rośliny 1 Cześć użytkowa. termin zbioru. Również pora dnia. najwłaściwszym okresem zbioru jest początek kwitnienia. Ponadto wiadomo. że w różnych porach dnia zmienia się zawartość czynnych składników w poszczególnych częściach rośliny. takich jak: mięta. Dla większości gatunków ziół optymalną porą zbioru są godziny południowe i wczesne popołudniowe.najkorzystniejszy. (surowiec) korzeń ogonki liściowe nasiona liście ziele owoce owoce kwiaty owoce liść owoc ziele szyszki Termin zbioru surowca 3 Arcydzięgiel litwor Babka lancetowana Bazylia pospolita Berberys zwyczajny Biedrzeniec anyż Bez czarny Borówka czernica Bylca estragon Chmiel zwyczajny 2 X (l rok) X (l rok) VII (2 rok) V-VIII VII i IX koniec VIII-IX IX VIX VIII VI-VIII VII-VIII IX 61 .zwykle jesienią.

1 Czarnuszka siewna Cząber ogrodowy Czosnek pospolity 2 nasiona ziele główki złożone z ząbków świeże liście ziele kwiaty nasiona świeże liście VIII-IX VII-VIII 3 Dziurawiec zwyczajny Fiołek wonny Gorczyca biała VIII cały okres wegetacji koniec VI-VIII III-V VII do momentu wybijania pędów kwiatostanowych VII od X do późnej jesieni VII (2 rok) VIII/IX IX (2 rok) VII-X VII-IX VII-IX druga pół. VIII VI/VII cały okres wegetacji X-XI VI-VII VI/VII i IX VII/VIII VII i IX VI-IX V-VI IX VI XXXI (1 rok) od momentu wybijania pędów kwiatostanu VII (2 rok) Hyzop lekarski Jałowiec pospolity Kminek zwyczajny Kolendra siewna Koper włoski Krwawnik pospolity Lawenda prawdziwa Lebiodka pospolita Len zwyczajny Lipa drobnolistna i szerokolistna Lubczyk ogrodowy Macierzanka piaskowa Majeranek ogrodowy Melisa lekarska Mięta pieprzowa Nagietek lekarski Ogórecznik lekarski Orzech włoski Papryka ostra Pietruszka zwyczajna ziele owoc dojrzały (granatowo-czarny) owoc owoc owoc ziele i kwiaty kwiat ziele nasiona kwiatostan świeże liście korzeń ziele ziele ziele liście lub ziele kwiaty świeże liście liście owoce korzeń ziele owoce 62 .

na wysokości od 5 do 15 cm nad ziemią.1 Podbiał pospolity Pokrzywa zwyczajna kwiaty liście liście korzeń Rozmaryn lekarski Róża dzika Rumianek pospolity Rzeżucha ogrodowa Rzodkiew zwyczajna Sosna zwyczajna Szałwia lekarska 2 3 II-III V-VI VI-IX (2-3 razy przed kwitnieniem) jesienią lub wczesną wiosną ziele V-VIII owoce IX-X kwiatostany (koszyczki) do 15 VII świeże liścienie i liście korzeń igliwie liście od 2-3 tygodni po siewie X I-II do VIII (1 rok) VI-VII (2 rok i następne) VI-IX (od 2 roku) IV X-XI wiosna-jesień od 6 tyg. noża lub nożyczek. aby umożliwić lepsze odrastanie ziela. których cześć nadziemną zbiera się tylko jeden taż w okresie wegetacji.lub kilkakrotnie . natomiast zbierane dwu. na przykład gdy ich nie ma gdzie uprawiać zimą lub jeśli uprawa doniczkowa wielu 63 . ścina się tuż nad ziemią. Rośliny. jednak nie zawsze są one dostępne. Największą wartość smakową i witaminową mają niewątpliwie zioła świeże. po siewie przed kwitnieniem i we IX X-XI lub III-IV Szczypiorek ogrodowy Śliwa tarnina Tatarak zwyczajny Trybula ogrodowa Tymianek właściwy Żywokost lekarski liście kwiaty owoce kłącze liście ziele korzeń Do zbioru (ścinania) ziół należy używać sekatora.

Do mrożenia należy przeznaczać zioła w całości. Świeże 64 . Do sporządzania masła ziołowego nadają się zwłaszcza: bazylia. które powoduje płowienie ziół. Warunki takie uzyskujemy. Do przechowywania ziół suszonych najlepiej nadają się torby papierowe lub z folii polietylenowej. to po rozdrobnieniu należy je umieścić w formie do mrożenia kostek lodu (pół objętości). Można mrozić pojedyncze gatunki ziół lub ich mieszanki. Suszenie to najstarszy sposób utrwalania zió ł. koper. Co roku warto odnawiać zapasy suszonych ziół. pietruszka. a następnie dopełnić formę wodą aż po brzegi i umieścić w miejscu mrożenia. że prawie wszystkie gatunki ziół przyprawowych można zamrażać w zamrażalniku lodówki lub w zamrażarce. Tłuszcze dobrze utrwalają i chłoną zapachy (między innymi olejki eteryczne). umieszczając zioła na siatce rozpiętej na ramie nad kuchnią. które ulegają stratom. Koniecznością jest wiec przechowywać zioła uprawiane od wiosny do jesieni w gruncie. Z uwagi na zawartość wielu substancji czynnych. chłodnym i ciemnym miejscu. aby nie łączyć ziół o silnych zapachach. a następnie pakuje w woreczki z folii polietylenowej i umieszcza w miejscu ich zamrażania. pamiętając o tym. Należy zamrażać świeże listki roślin lub całe ulistnione pędy. gdyż posiekane tracą część swego aromatu. a umieszczone w zamra żalniku mogą być przechowywane przez kilka miesięcy. Poza tym suszenie musi odbywać się bez dostępu bezpośredniego promieniowania słonecznego. Zioła przeznaczone do mrożenia dzieli się na porcje. Przechowywanie dobrze wysuszonych surowców w odpowiednich opakowaniach zapobiegnie ich wietrzeniu. pudełka blaszane lub słoiki typu twist. Mało kto wie. głównie zapachowe i smakowe. Jeżeli zioła przeznaczone do mrożenia mają być rozdrabniane. lebiodka. gdyż proces ich jełczenia w niskich temperaturach znacznie się opóźnia. Zioła można suszyć rozłożone cienką warstwą na siatce lub całe ulistnione pędy roślin powiązane w pęczki.gatunków jest zawodna. estragon. Opakowania z suszonymi ziołami należy przechowywać w suchym. 12). czosnek. mięta i tymianek. zawsze odwrócone wierzchołkami do dołu (rys. gdyż dłużej przechowywane tracą swoje właściwości. należy suszyć je w temperaturze nie wyższej niż 35°C. Równie ciekawym i mało znanym sposobem konserwowania ziół przyprawowych jest sporządzanie i zamrażanie tak zwanego masła ziołowego.

Rys. 12. Zioła w pęczkach przygotowane do suszenia .

mieszając rozcieńczony ocet spirytusowy o mocy 3-5% z niedużą ilością białego wina wytrawnego. wkładając do środka jedną lub kilka gałązek ziela. Octy ziołowe przyrządzane są zarówno z ziół świeżych. dodając pod koniec ucierania trochę soku cytrynowego. Po tym czasie zlewamy go do butelek. Ocet ziołowy można przyrządzać z jednego gatunku bądź z mieszanki kilku gatunków ziół.masło o temperaturze pokojowej uciera się ręcznie lub mikserem z ziołami na jednolitą masę. Butelkę zamykamy korkiem (naturalnym lub szklanym) i odstawiamy na par ę tygodni w chłodne. Najlepiej do tego celu używać octu winnego. ciemne miejsce. W łochy. drobno posiekanych ziół). trzeba rozdrobnić zioła i zalać je gorącym octem (nie należy doprowadzać octu do wrzenia). natomiast do celów dekoracyjnych do wnętrza butelki można włożyć gałązki świeżych ziół. Francja) umieszczanie ziół w oliwie z oliwek. ale można go przygotować prostym sposobem. Sporządzanie octów ziołowych jest prawie tak starym sposobem konserwowania ziół. . Świeże lub suszone gałązki ziół zalewamy w dużej butelce przygotowanym uprzednio octem winnym. Tak przyrządzony ocet można zlać już po około 10 dniach. która przechowywana w temperaturach pokojowych lub w chłodnych piwnicach znacznie wolniej jełczeje niż masło. który rzadko jest dostępny w naszych sklepach. z którego przyrządzaliśmy ocet. jak i suszonych. By szybciej uzyskać ocet ziołowy. Octy ziołowe można sporządzać z prawie wszystkich gatunków ziół przyprawowych. Podobnym sposobem konserwowania ziół w tłuszczach jest praktykowane w niektórych krajach (Grecja. Tak przygotowane masło ziołowe umieszcza się w małych słoikach typu twist i wstawia do zamra żalnika (na 100 g masła należy dodać 4 łyżki stołowe świeżych. jak ich suszenie.

jak też do ziół. Niektóre z nich. które uprawiają w ogrodzie przydomowym. mogą rosnąć w temperaturze 20°C. Wśród roślin zielarskich. Poza Wartościami smakowymi i zapachowymi świeże zioła zawierają różne grupy witamin. obejmuje ponad 20 gatunków. a w pozostałych porach roku z roślin uprawianych w mieszkaniu. Dzięki aromatycznym listkom nawet dania z mało atrakcyjnych produktów mogą być niezwykle smaczne. natomiast inne zdają się na kupno świeżych ziół. jaka na ogół panuje w naszych mieszkaniach od jesieni do wiosny. jako że ona właśnie może dać nam najwięcej satysfakcji. wyróżnia się dwie grupy w zależności od ich wymagań cieplnych (tabele 5 i 6). Niektóre z nich korzystają latem z ziół. zaliczane zarówno do warzyw.. My proponujemy raczej samodzielną uprawę ziół przyprawowych w mieszkaniu i na balkonie. nie zostały opisane w rozdziale I. przygotowując posiłki z wieloma świętymi ziołami. ale ze względu na ich atrakcyjność umieszczono je wśród roślin polecanych do uprawy doniczkowej. W tabelach przedstawiono długość okresu uprawy w zależności od pory roku oraz sposób rozmnażania roślin.. Wszystkie rośliny przyprawowe.III. Kącik zielarski w mieszkaniu i na balkonie Jak uprawiać zioła w doniczkach i skrzynkach? Świeże rośliny przyprawowe dają szansę urozmaicenia spożywanego pożywienia. Doceniają ten fakt gospodynie w Europie Zachodniej i południowej. a przy sporządzaniu posiłków wystarczy tylko wyciągnąć rękę po zioła. nadające się do uprawy w doniczkach. nadających się do amatorskiej uprawy doniczkowej. Asortyment gatunków roślin przyprawowych. Dla niektó67 . których pełny asortyment znajduje się w sprzedaży przez cały rok. które można uprawiać w pojemnikach.

nasion 68 .Tabela 5 Zioła o wysokich wymaganiach cieplnych. rozsady + pikowanie do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek + pikowanie do doniczek siew bezpośredni do doniczek 15-20 szt. rozsady 3 szt. noc 15-20°C Nazwa gatunkowa Długość Sposób rozmnażania okresu uprawy (latozima) (dni) 2 40-100 Liczba nasion lub rozsady w doniczce 0 10 cm 4 1 Bazylia pospolita 3 siew do skrzyneczek 3 szt. rozsady 5 szt. nasion 5 szt. temperatura uprawy: dzień 20-30°. rozsady 5 szt. rozsady 3 szt. rozsady Cząber ogrodowy Cząber górski 50-100 50-100 Hyzop lekarski Lebiodka pospolita 50-100 50-100 3 szt. rozsady Majeranek ogrodowy 50-90 Melisa lekarska Papryka ostra Rozmaryn lekarski Seler liściowy 50-100 210-250 120-150 45-90 3 szt. rozsady 15-20 szt.

rozsady + pikowanie do doniczek siew do skrzyneczek 3szt. temperatura uprawy: dzień 15-20°C. 10 nasion 15-20 nasion Czosnek pospolity Gorczyca biała (forma liściowa) Koper ogrodowy 30-45 30-45 35-90 69 . noc 10-15°C 1 Nazwa gatunkowa 2 3 4 Liczba nasion lub rozsady w doniczce 10 cm Długość Sposób okresu rozmnażania uprawy (latozima) (dni) 50-85 Bylica estragon forma rosyjska 15-20 nasion siew bezpośredni do doniczek forma niemiecka .1 Szałwia lekarska 2 50-120 3 4 siew do skrzyneczek 3szt.5 sadzonek sadzonkowanie zielnych 5węzłowych lub 5 sadzonek kłączowych 12-ocz-kowych ząbki siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek 10 szt. rozsady + pikowanie do doniczek Tymianek właściwy 50-100 Tabela 6 Zioła o niskich wymaganiach cieplnych.

1 Lubczyk lekarski Mięta pieprzowa 30-60 30-80 2 3 siew bezpośredni do doniczek sadzonkowanie 4 15-20 nasion 5 sadzonek zielnych 3wezłowych lub 5 sadzonek rozłogowych (podziemnych) 1-2-oczkowych 6-8 nasion 15-20 nasion 30-50 nasion 15-20 nasion 30-40 nasion 15-20 nasion Ogórecznik lekarski 30-55 Pietruszka 40-80 zwyczajna Rzeżucha ogrodowa 15-30 Szczaw zwyczajny Szczypiorek ogrodowy Trybula ogrodowa 30-90 50-90 30-60 siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek siew bezpośredni do doniczek rych (ciepłolubnych) ziół będzie ona stanowiła dolną granice. Problem ten można częściowo rozwiązać. Ponadto możemy zastosować doświetlanie roślin do 10 godzin. Do tego celu proponujemy wykorzy70 . 13). umieszczając rośliny na parapetach okien o najlepszym nasłonecznieniu (rys. natomiast dla pozostałych (o niskich wymaganiach cieplnych) -górną. począwszy od świtu. Stosunkowo niska intensywność światła (nawet w lecie) oraz znacznie skrócony okres dziennego naświetlania od października do kwietnia stanowią poważny problem w uprawie roślin w pomieszczeniach.

13. Zioła na parapecie w pokoju .Rys.

Jedna świetlówka wystarcza na doświetlenie roślin na powierzchni parapetu około l m2. a także na korzystne właściwości fizyczne i chemiczne. zawieszonej około 30 cm ponad wierzchołkami roślin. Do uprawy doniczkowej ziół mogą być przydatne następujące kombinacje podłoży (ich skład w procentach objętościowych podano w tabeli 7): Tabela 7 Kombinacja 1 2 3 4 5 6 Torf wysoki Kora sosnowa 90 60 45 45 45 30 30 45 30 30 Glina 15 45 30 Piasek gruboziarnisty 10 10 10 10 10 10 Torf wysoki. a dobowe zużycie energii elektrycznej potrzebnej do tego celu wynosi zaledwie 0. Do mieszkaniowej uprawy roślin przyprawowych przydatne są różnego rodzaju i niejednakowej wielkości doniczki (plastykowe. przesadzania starszych roślin lub obsadzania mini-ogródkami zielarskimi. jednakże z uwagi na wysoką cenę nie mogą mieć zastosowania w domowej uprawie roślin.4 kWh. wiadra plastykowe. 72 . glina i piasek to składniki ziem ogrodniczych. natomiast kora sosnowa (pozbawiona garbników. powszechnie używanych w uprawie doniczkowej roślin. Najlepszym źródłem światła służącym do doświetlania roślin są lampy sodowe. natomiast większe: donice. ceramiczne lub drewniane) oraz skrzynki balkonowe. przede wszystkim ze względu na swoją niską cenę. Ma łe pojemniki są wykorzystywane dla uprawy roślin z siewu nasion. co jest równoważne dwugodzinnej pracy odbiornika telewizji czarno-białej.stanie lampy jarzeniowej o mocy 40 W. rozdrobniona i na ogół przekompostowana) staje się popularnym składnikiem tych mieszanek. miednice oraz skrzynki -do pędzenia.

Do 1 litra każdej z wyżej wymienionych kombinacji podłoży należy dodać 1-1,5 dag kredy malarskiej oraz 0,3 dag nawozu mineralnego wieloskładnikowego, na przykład MIS-4, Flora, Azofoska. Częstotliwość nawadniania upraw doniczkowych jest zależna od pory roku i wynosi: l raz na 3 dni (zimą), a 2-4 razy dziennie (latem). Zioła uprawiane w doniczkach należy zasilać wodnymi roztworami nawozów mineralnych. Po raz pierwszy nawożenie wykonujemy w tydzień po kiełkowaniu lub pikowaniu, a później - raz w tygodniu. Zasilanie przeprowadzamy 0,1% roztworem wodnym nawozu wieloskładnikowego w ilości 10 ml roztworu na doniczkę o średnicy 10 cm. Roztworów nawozów wieloskładnikowych można używać przemiennie z roztworami saletry amonowej lub potasowej. Nasiona ziół należy wysiać precyzyjnie (punktowo) do doniczek, pamiętając o przykryciu ich kilkumilimetrową warstwą podłoża. Sadzonki mięty i estragonu należy sadzić do dużych doniczek (średnica 12-15 cm) na głębokości 3-5 cm. Zabiegi pielęgnacyjne w uprawach doniczkowych roślin przyprawowych nie są skomplikowane. Z reguły ograniczają się do stopniowego zbioru świeżych listków poszczególnych roślin. Najlepiej jest zbierać najpierw listki starsze, tak żeby rośliny zdążyły do następnego zbioru rozwinąć nowe - z wierzchołków wzrostu znajdujących się na szczycie pędów. Roślinom estragonu, mięty, rozmarynu i szałwi należy usunąć, poprzez ich obcięcie, wierzchołki wzrostu pędów głównych, aby szybciej mogły wybić pędy boczne. Najlepszy dla tego zabiegu jest okres, gdy rośliny wytworzyły już 4-5 par liści. W przypadku niektórych roślin wieloletnich, uprawianych przez wiele sezonów, zabiegi pielęgnacyjne obejmują również przycinanie roślin na jesieni. Rośliny przycina się równomiernie o około 5-10 cm. Dotyczy to następujących ziół: estragon, hyzop, melisa, mięta, szałwia i tymianek. Rośliny uprawiane przez wiele sezonów przesadza się zawsze na przedwiośniu -w lutym lub marcu.

73

Świeże zioła w zimie (pędzenie roślin przyprawowych)

Wiele roślin przyprawowych można pędzić. Pędzenie jest tym sposobem uprawy, w którym wykorzystujemy naturalnie nagromadzone substancje zapasowe w podziemnych cz ęściach roślin do ich wegetacji w gruncie. Spośród opisywanych roślin przyprawowych do pędzenia nadają się: estragon, czosnek, hyzop, lubczyk, mięta, pietruszka, seler, szczaw i szczypiorek. Najprostsze jest pędzenie roślin korzeniowych (lubczyku, pietruszki, selera) i czosnku. Korzenie tych roślin wykopuje się z gruntu od września do mrozów, w zależności od tego, kiedy chcemy otrzymać świeżą nać tych roślin. Do pojemników, dużych doniczek lub wiader plastykowych sadzi się korzenie średnie i duże, po uprzednim usunięciu całej naci, pamiętając, aby nie uszkodzić szyjki korzeniowej. Świeżą nać otrzymujemy po około 6 tygodniach od momentu wysadzenia korzeni. Pietruszkę można również pędzić, wysadzając tylko wierzchołkową część korzenia, przyciętą około 2-3 cm poniżej szyjki korzeniowej, pozostałą część możemy wykorzystać w celach kulinarnych. Aby uzyskać świeży szczypior czosnku, należy wysadzić ząbki lub główki czosnku po usunięciu suchych łusek okrywających. Również nieskomplikowane jest pędzenie estragonu i mięty. Sadzonki kłączowe estragonu i rozłogowe mięty można pozyskać z własnej uprawy gruntowej, praktycznie od ustąpienia śniegów na przedwiośniu do mrozów na jesieni. Aby przyspieszyć proces pędzenia tych roślin, można moczyć sadzonki w ciepłej wodzie o temperaturze 40°C przez około 5 godzin. W ten sposób sadzonki sadzi się tak samo jak w normalnej uprawie doniczkowej. Świeże listki estragonu i mięty można otrzymać już po około 4 tygodniach od momentu ich posadzenia. Pędzenie hyzopu lekarskiego jest nieco trudniejsze. Na jesieni -w październiku krótko przycina się sekatorem części nadziemne roślin przeznaczonych do pędzenia, po czym wykopuje się rośliny wraz z dużymi bryłami korzeniowymi i dołuje je w chłodnych piwnicach. Na około 6 tygodni przed planowanym pierwszym zbiorem ziela hyzopu przesadza się zadołowane rośliny do dużych doniczek i przenosi do ciepłego pomieszczenia, w którym będą pędzone.
74

Najbardziej skomplikowane jest pędzenie szczypiorku. Nadają się do tego przede wszystkim rośliny dwuletnie i tylko bardzo silne, uprawiane z rozsady kępki roczne, z których nie cięto liści w okresie wegetacji. Kępki przeznaczone do pędzenia wykopuje się na jesieni, szczypior krótko przycina się i przysusza. W połowie października szczypiorek znajduje się w stanie bezwzględnego spoczynku. Wykopane i przesuszone kępki przenosi się do pomieszczeń, zabezpieczając w ten sposób przed silniejszymi mrozami i tam pozostawia do rozpocz ęcia pędzenia. W październiku-grudniu należy przerwać okres spoczynku roślin, najskuteczniejszym sposobem jest ciepła kąpiel, w której można trzymać rośliny przez 8-16 godz., stosując początkową temperaturę 40°C, potem woda stygnie i temperatura powoli obniża się. Bezpośrednio po takim zabiegu sadzi się kępki do skrzynek, misek lub doniczek, które można umieścić w miejscach nieco zaciemnionych, nie nadających się do pędzenia innych gatunków roślin przyprawowych. Po 3-4 tygodniach można uzyskać pierwsze zbiory. Szczypiorek odrasta ponownie i daje następny zbiór po kolejnych 3-4 tygodniach. Najcz ęściej uzyskuje się 2-3 zbiory. Temperatura pędzenia szczypiorku powinna wynosić około 20°C.

IV. Zielarska książka kucharska

Zioła przyprawowe są tajemnicą dobrej kuchni. Sława kuchni francuskiej i włoskiej opiera się nie tylko na różnorodności potraw, ale także na bogactwie używanych w nich ziół. Spróbujmy więc i nasze zwyczajne potrawy uszlachetnia ć nie „zamorskimi korzeniami", ale roślinami, które wyrosły na naszej ziemi, w ogródkach i doniczkach. Rośliny te nie tylko poprawiają smak potraw czy nadają im zupełnie inny aromat, ale mają również działanie lecznicze, które polega przede wszystkim na ułatwianiu trawienia. Jest to szczególnie ważne dla tych, którzy po obfitym obiedzie zmuszeni są połknąć pastylkę raphacholinu. Zioła pobudzają apetyt i tę ich właściwość należy wykorzystywać w diecie dzieci„niejadków”, które dodatkowo powinien zachęcić nowy, ciekawy zapach potraw. Nie obowiązują żadne ścisłe recepty dotyczące przyprawiania potraw, należy raczej zdać się na własny smak i eksperymentować, przestrzegając tylko kilku podstawowych zasad: - nie używać zbyt dużo ziół o silnym zapachu, który może całkowicie zagłuszyć naturalny smak potrawy. Jedynym wyjątkiem są sosy, których istotę stanowi przyprawa; - są różne szkoły mieszania przypraw ziołowych: jedni uważają, że w potrawie mogą być najwyżej trzy zioła, inni - że musi być ich co najmniej 3, a najwyżej 5, a jeszcze inni nadają potrawie smak tylko jednego ulubionego zioła; - przyprawa, im bardziej rozdrobniona, tym jest mocniejsza i działa szybciej, a więc sproszkowane zioła dodaje się tuż przed podaniem potraw, a całe gałązki i pęczki ziół na początku przygotowania; - suszone zioła najczęściej dodaje się na początku gotowania
77

lub duszenia, a świeże w ostatniej chwili, by wysoka tamperatura nie zniszczyła ich aromatu i witamin.

Zielone przyprawy o każdej porze roku
Zawsze, jeśli tylko jest to możliwe, należy do potraw dodawać świeże zioła, które mogą być jedyną lub jedną z wielu przypraw albo stanowić „przybranie". Zielone listki roślin są źródłem witamin, tak cennych zimą i wczesną wiosną, gdy warzywa przechowywane przez długi czas tracą je, a nowalijki są jeszcze bardzo drogie. Doniczkowa uprawa ziół zapewnia nam w tym okresie wartościowe dodatki do potraw: przede wszystkim pietruszkę, szczypiorek, rzeżuchę, koper, szczaw, listki selera, ale także bazylię i miętę. Latem mamy pod dostatkiem ziół, ale nie zawsze używamy ich tak, by nie traciły nic ze swojego aromatu. Pęczki ziół należy płukać pod słabym strumieniem wody, a jeszcze lepiej w naczyniu napełnionym wodą i osaczać na bibule lub czystej ściereczce. Nie wolno ich przy tych czynnościach gnieść i wyciskać. Zwiędłe i żółte liście należy usunąć. Najczęściej używane są tylko listki, a łodygi można zużyć przy gotowaniu zupy, warzyw lub marynat. Świeże listki sieka się ostrym nożem na plastykowej, porcelanowej lub fajansowej deseczce (rys. 14), raczej nie na drewnianej - gdyż w jej pory wsiąka sok. Jeżeli zioła mają być zmieszane z małą ilością płynu, twarogu czy masła można posłużyć się mikserem, rozcierając je tak drobno, aż potrawa przyjmie zielone zabarwienie. Niektórzy twierdzą, że nie wolno ziół ranić ostrzem noża, i rozdrabniają je w palcach. Przyprawiając świeżymi ziołami zimne potrawy, np. majonezy, sosy, twarożki, trzeba dodać je co najmniej na godzinę przed podaniem, żeby olejki eteryczne połączyły się z emulsją tłuszczu. Natomiast w gorących daniach olejki te ulatniają się wraz z parą wodną i dlatego świeże listki dodaje się na krótko przed końcem gotowania lub duszenia albo posypuje się nimi gotowe danie już na talerzu. Zdarza się, że nie cała ilość posiekanych ziół zostanie zużyta. Można wtedy wsypać je do słoiczka ze szczelnym zamknięciem i
78

Rys. 14. Świeże zioła przygotowane do siekania

wstawić do lodówki, zużywając jednak w ciągu kilku dni, ponieważ w takiej postaci szybko tracą wartość. Świeże zioła dodaje się do: zup, dań z jaj, past do kanapek i dekorowania kanapek, sałatek i zielonej sałaty, sosów, maseł ziołowych, twarożków, deserów, dań z ryb, warzyw, drobiu, mięs, pasztetów, napojów, octów ziołowych.

Myśli przed półką na przyprawy
W przeciętnej kuchni polskiej można znaleźć więcej przypraw egzotycznych, takich jak: goździki, pieprz, cynamon, liście laurowe, gałka muszkatołowa, ziele angielskie, niż rosnących w kraju. Do bardziej znanych rodzimych ziół przyprawowych należą: majeranek, kminek, czosnek, koper, pietruszka i szczypiorek. Niektóre gospodynie używają jeszcze jałowca, gorczycy, kolendry. Ten ubogi asortyment powinien być rozszerzony co najmniej o bazylię, estragon, cząber, hyzop, lebiodkę, lubczyk, melisę, miętę, rzeżuchę i tymianek. Większość tych roślin była dawniej uprawiana w ogrodach przydomowych lub zbierana na łąkach, polach i stosowana na co dzień w kuchni. Warto wrócić do tej tradycji i półki na przyprawy wzbogacić o dalsze gatunki suszonych ziół i octy ziołowe. Kolejnym stopniem wtajemniczenia są mieszanki przyprawowe, które można sporządzić samodzielnie według recept lub kierując się własnymi upodobaniami. Niektóre mieszanki s ą bardzo łatwe do przyrządzania, skład innych jest bardziej urozmaicony, ale wszystkie opierają się na ziołach, które można kupić lub zebrać we własnym ogródku. Przyprawa do zup: 30 g pieprzu czarnego, 10 g pieprzu białego, 5 g tartej gałki muszkatołowej, 2 zmielone liście laurowe, 5 g tymianku, 5 g goździków, 20 g imbiru. Wszystkie składniki tłucze się lub rozciera w moździerzu i miesza. Przechowuje się w szczelnie zamkniętej puszce. Na l litr zupy wystarcza 1/4-1/2 łyżeczki do harbaty. Przyprawa do rosołu: 2 ziarna ziela angielskiego, 2 ziarna pieprzu czarnego, 1/2 liścia laurowego, szczypta tymianku, l z ąbek czosnku, l goździk. Ta ilość wystarcza na l litr rosołu.
80

mięty. szczypta mielonych goździków. majeranek (1/2 łyżeczki). 1/2 łyżeczki tartej gałki muszkatołowej. cząber (2 łyżeczki). liści laurowych. bazylii. pieprz czarny (1/3 łyżeczki). papryka (l łyżeczka). bazylii i mielonego pieprzu czarnego miesza się ze sobą i przechowuje w szczelnie zamkniętym pojemniczku. gdyż odmierzanie i mieszanie ziół przed każdym użyciem zajmowałoby zbyt wiele czasu. anyż (1/2 części). rozmarynu. koper (l część). ryby z wody i duszonej. Mieszanka ta nadaje się do zup rybnych. selera. 81 . a przy przyrządzaniu ryb zmieszać je z odpowiednią ilością drobno posiekanej cebuli.Mieszanka włoska: jednakowe ilości lebiodki. pasty z mielonej ryby i ryb marynowanych. Służy ona do przyprawiania gotowanego i duszonego drobiu. Przyprawy tej używa się do rizotta. 2% papryki. Suszone składniki można przygotować wcześniej w większej ilości i przechowywać w szczelnie zamkniętym słoiku. mięsa duszonego z pomidorami i zapiekanek z makaronu lub ryżu. pietruszka (l część). Przyprawa do pasztetu i dziczyzny: l łyżeczka mielonego pieprzu czarnego. mięta (l łyżeczka). pieprz czarny mielony (1/2 części). l mielony liść laurowy. zmielony liść laurowy (szczypta). l łyżeczka mielonego ziela angielskiego. kardamon (1/2 części). cz ąbru. tymianku. Mieszankę tę przygotowuje się podobnie jak przyprawę do ryb. szałwi. a rozmieszana z niewielką ilością oliwy nadaje się do nacierania drobiu przed pieczeniem. czosnek (4 ząbki). Mieszanka do potraw z grochu. szczypta tymianku. pizzy. Wszystkie wymienione mieszanki dodaje się w końcowym etapie przygotowywania potrawy. Przyprawa do ryb: cebula (4 części). kolendra (1/2 łyżeczki). Chmeli-sunęli (gruzińska mieszanka do przyprawiania mięs duszonych i potraw z warzyw): jednakowe części kozieradki. tarta gałka muszkatołowa (1/2 części). spaghetti. pietruszki. Suszone składniki można przygotować wcześniej. bazylia (2 łyżeczki). majeranku. szczypta imbiru. kopru. kolendry. fasoli i soczewicy: czosnek (kilka ząbków). koper włoski (1/2 części). cz ą-bru. koper (3 łyżeczki). papryka (1/2 łyżeczki). Przyprawa do drobiu: cząber (4 łyżeczki).

Drobno posiekany czosnek lepiej jest dodawa ć już po zakończeniu gotowania lub duszenia. tymianek (l gałązka). tymianek (2 łyżeczki). Niemiecki (suszony) Bouquet garni: koper (2 łyżeczki). pozostawić na 3-4 min. 2 łyżki oliwy. fasolkę szparagową pokrajać na centymetrowe 82 . gdyż wtedy da cały aromat. Angielski (suszony) Bouquet garni: pietruszka (2 łyżeczki). sól. rozmaryn (l gałązka). Amerykański Bouquet garni (ze świeżych ziół): cebula (2 łuski). Obrane ziemniaki pokrajać w kostkę. papryka (2 strąki). Francuski Bouquet garni: pietruszka (l korzeń. trybula (2 ga łązki). kolendra (1/2 łyżeczki). pietruszka (2 łyżeczki drobno pociętych korzeni i liści). które wrzuca się do zupy związane nitką lub w woreczku z gazy n•: 5 min przed zakończeniem gotowania i wyjmuje tuż przed podaniem. 10 dag białej fasoli w ziarnach. majeranek (l łyżeczka). 3 pomidory. można zastąpić szczyptą zmielonej gałki muszkatołowej). majeranek (l gałązka). 10 dag ryżu. starta skórka z cytryny (l łyżeczka). ząbek czosnku. pietruszka (gałązki). goździki (3 pączki). liść laurowy (4 liście). a zawarte w nim witaminy i olejki nie zostaną zniszczone. czosnek (4 ząbki). 2 łyżki drobno posiekanej bazylii. oleju sojowego lub słonecznikowego. majeranek (2 łyżeczki). kilka liści). bazylia (l łyżeczka). koper (3 gałązki). pieprz czarny (5 ziaren). pieprz czarny (4 ziarna).Godne polecenia są przyprawy „Bouquet garni” ze świeżyć!. pieprz. Mieszanka na l litr zupy lub 4 porcje innej potrawy. kwiat muszkatołowca (l płatek. Poprzedniego wieczoru ziarna fasoli zala ć wodą. lub suszonych całych gałązek ziół (nie mielonych ani nie ciętych). 10 dag tartego żółtego sera. cząber (2 gałązki). koper włoski (1/2 łyżeczki). Przepisy dla smakoszów Zupy Zupa jarzynowa z bazylią 3 ziemniaki. cząber (l łyżeczka). 20 dag zielonej fasolki szparagowej.

Rys. Zupa z soczewicy z ziołami . 15.

35 dag cukini. Zupa jarzynowa z bukietem ziół 25 dag kapusty białej lub włoskiej. sól. Dodać obrane. opłukaną cukinię pokroić na grube plastry. gotować przez 5 min. pieprz. 1. 3 ziemniaki. l l wywaru mięsnego. lecz już nie gotować. aż wszystkie warzywa będą miękkie. 10 dag zielonego groszku. seler. wrzucić do zupy i gotować jeszcze 10-15 min. l ząbek czosnku. aż warzywa będą miękkie. majeranek. 1. 2 listki laurowe. Przetrzeć zupę przez sito o dużych oczkach. lubczyk. Obraną. pietruszka). szałwia. 2 łyżki posiekanych różnych świeżych ziół. sól. pietruszka). Wszystkie te składniki zalać 2 l gorącej wody i gotować przez 30 min. 25 dag włoszczyzny (marchew. seler. gotować przez 10 min. Posiekane listki bazylii i czosnek utrzeć w moździerzu z oliwą i żółtym serem. Oskrobaną i opłukaną marchew pokroić na talarki i wrzucić do wrzącego wywaru. 2 łyżki posiekanej trybuli. przyprawić solą i pieprzem. 25 dag włoszczyzny (por. podgrzać. aż ryż będzie miękki. Przed podaniem wyjąć bukiet i wsypać posiekane zielone zioła. opłukane i pokrojone na grubsze kawałki pory. Wszystkie składniki drobno pokroić i wrzucić do wrzącego wywaru.kawałki. Przyprawić zupę solą i pieprzem. pomidory sparzyć. Zupa jarzynowa minestra 6 łyżek oliwy. tymianek. bukiet ziół: lebiodka. gotować około 30 min. obrać ze skórki i podzielić na ćwiartki. pietruszka po jednej małej gałązce świeżej lub suszonej.5 l rosołu lub wywaru mięsnego. 10 dag fasolki szparagowej. pieprz.5 l wywaru mięsnego. Dodać sól i pieprz. cząber. dodać śmietanę i trybulę (trybulę można zastąpić pietruszką). Zupa jarzynowa z trybulą 25 dag marchwi. l cebula. por. włożyć związany nitką bukiet ziół i na bardzo wolnym ogniu gotować jeszcze przez 5 min. 2-5 marchewek. 1/2 selera. l łyżka koncentratu pomido- 84 . Wsypać ryż i gotować zupę. seler i pietruszkę. przełożyć do wazy i zalać gorącą zupą. 4 łyżki śmietany.

śmietanowa 75 dag ziemniaków. Ziemniaki pokroić w kostkę. sól. gotować 20 min. Zupa ziemniaczana . Zupa ziemniaczana z lubczykiem 20 dag boczku. Całość przełożyć do garnka i uzupełnić do l l wodą. wsypać mąkę i mieszając sporządzić zasmażkę. łyżka posiekanych świeżych listków lubczyku. suszone zioła i gotować jeszcze 5 min. Przed podaniem wrzucić świeże zioła. łyżka suszonego roztartego lubczyku. ale nie zagotować. seler). łyżka posiekanych świeżych listków hyzopu lub pietruszki. Boczek pokroić w drobną kostkę i stopić. pokroić w centymetrowe kostki. dodać drobno pokrojony seler oraz marchew i poddusić. a pozostałe warzywa bardzo drobno pokroić i dusić przez 5 min z cebulą i boczkiem. Boczek drobno pokroić i stopić. Po zdjęciu z ognia wlać śmietanę. fasolkę. sól. 85 . dodać ser. Posiekaną cebulę i czosnek podsmażyć na oliwie. 6 łyżek ryżu. dodać liście laurowe. Przełożyć do wrzącego rosołu. ryż. 11 rosołu. Przed podaniem jeszcze podgrzać. 1/2 szklanki zielonego groszku. którą następnie dodać do zupy. pieprz. groszek.rowego. pieprz. sól. 1/2 szklanki pociętej na centymetrowe kawałki fasolki szparagowej. Pod koniec gotowania dodać przecier pomidorowy. majeranku. l kg ziemniaków. przyprawić solą oraz pieprzem. 20 dag włoszczyzny (marchew. Suszony lubczyk dodać na 5 min przed zakończeniem gotowania. 1 duża cebula. pieprz. dodać liść laurowy. 5 dag boczku. Gotować 20 min na wolnym ogniu. Gotować na wolnym ogniu 20-30 min. wsypać świeże zioła. Ziemniaki obrać. majeranek. pietruszka. wlać śmietanę i wsypać świeży lubczyk. l łyżka roztartego majeranku. wrzucić do wrzącego rosołu. l łyżka mąki. 2 łyżki roztartych suszonych ziół: bazylii. Przyprawić solą i pieprzem. drobno posiekaną cebulę podsmażyć razem z boczkiem. szklanka śmietanki. 1 liść laurowy. Zupę przetrzeć przez sito o dużych oczkach. przyprawić solą i pieprzem. tymianku. szklanka kwaśnej śmietany. 4 łyżki tartego żółtego sera.

szczypta kwasku cytrynowego albo łyżka soku cytrynowego. Cebulę pokroić w grubą kostkę i przysmażyć na maśle na złoty kolor. 3 łyżki masła. ćwiartka selera. gotować na wolnym ogniu przez 20 min. stopić i podsmażyć w niej drobno posiekaną cebulę. pokroić w drobną kostkę. 2 łyżki słodkiej śmietany. Słoninę drobno pokroić. 25 dag porów. Zupę zakwasić. 2 żółtka. 4 łyżki kwaśnej śmietany. sól. l łyżka melisy (drobno posiekanych świeżych ziół lub roztartych suszonych). podsmażyć z cebulą przez 10 min i przełożyć do zupy. l łyżka sproszkowanej słodkiej papryki. 3 łyżki posiekanego koperku. Kapustę drobno poszatkować. tak jak i pozostałe warzywa. 2 ząbki czosnku.5 l rosołu. Zupa cebulowa ziołowa 35 dag cebuli. pieprz i trybulę lub cząber (nie zagotować zupy). sól. 1 cebula. sól. Wsypać mąkę. 2 łyżki koncentratu pomidorowego. 1 łyżka cukru. 1-2 marchewki. ziemniaki obrać i pokroić w kostkę. Zupa z porów 25 dag ziemniaków. l l rosołu. Mąkę rozmieszać z cukrem oraz papryką w małej ilości wody i wlać do zupy. l łyżka mąki. 1 łyżka mąki. 25 dag buraczków. pory pokroić na półcentymetrowe kawałki. Przetrzeć przez grube sito. 2 łyżki posiekanej pietruszki. biały pieprz (można go zastąpić czarnym). 40 dag ziemniaków. dodać trochę wody i poddusić. 1. wrzucić do wrzącego rosołu. 4 łyżki posiekanej trybuli. l szklanka białego wytrawnego wina. l l rosołu. wlać śmietanę. l szklanka słodkiej śmietanki. łyżka szczypiorku. 10 dag słoniny. pieprz. pokroić na kawałki. 86 . dodać śmietanę. Po zakończeniu gotowania dodać rozgnieciony czosnek i świeże zioła.Barszcz ukraiński 35 dag białej kapusty. Obydwa składniki wrzucić do wrzącego rosołu i gotować na wolnym ogniu przez 30 min. Buraczki. 1 pietruszka. Ziemniaki obrać. dodać liść laurowy. 1 łyżka koperku. 1 liść laurowy. sól. stale mieszać. Podgrzać. przyprawić solą i pieprzem. biały pieprz (może być też czarny).

Zupa kalafiorowa l średni kalafior. I żółtko. pieprz i sól. Seler obrać. 2 łyżki zielonej pietruszki. wrzucić do wrzącego wywaru. sól. 10 dag boczku. gotować na wolnym ogniu 10 min. stale mieszając. pieprz. 4 łyżki rzeżuchy lub 2 łyżki świeży cii drobno posiekanych lub suszonych roztartych listków lubczyku. pieprz i sok cytrynowy. l łyżka soku cytrynowego. Kalafior podzielić na małe różyczki i wrzucić do wrzącego rosołu. Przyprawić solą i pieprzem. ć ziaren czarnego pieprzu. l l rosołu. Jeżeli dodajemy lubczyk suszony . Pikantna zupa fasolowa 30 dag fasoli (biała lub kolorowa). seler. l łyżka mąki. wrzucić świeże zioła i wlać śmietanę.Przełożyć do garnka z rosołem. pokroić w kostkę. 4 łyżki śmietany. wlać wino. sól. 87 . 1 l wywaru mięsnego. Gdy kluseczki wypłyną na powierzchnię zupy. Gotować 20 min i przetrzeć przez sito. pół szklanki słodkiej śmietanki. Wsypać świeże zioła. sól. l duża cebula. Zupa selerowa z rzeżuchą lub lubczykiem 1 duży seler. rozmieszać z mąką. Podawać z grzankami z białego pieczywa. 4 jagody jałowca. liście posiekać. wlewać powoli zupę i. wlać cienkim strumieniem do gotującej się zupy. 2 łyżki masła. 2 łyżki mleka. Śmietanę rozmieszać z żółtkami i ziołami. pieprz. dodać sól. 4 goździki. pietruszka). Dodać suszony cząber. 2 łyżki mąki. zestawić garnek z ognia. 3 łyżki świeżej trybuli lub koperku. gotować 20 min. 2 łyżki koncentratu pomidorowego. łyżeczka suszonego cząbru. pieprz. l łyżeczka suszonego tymianku. 25 dag włoszczyzny (marchew.wsypuje się go na 10 min przed zakończeniem pierwszego etapu gotowania. zagotować. 2 liście laurowe. zagotować. Jajko rozbić z mlekiem i mąką na jednolitą gęstawą masę. Po zdjęciu garnka z ognia wlać śmietanę rozmieszaną z żółtkiem. l łyżeczka suszonego majeranku. wlać do zupy (po zdjęciu z ognia). W innym garnku rozpuścić masło.

Wrzucić groszek i gotować jeszcze 10 min. 2 łyżki drobno posiekanej bazylii. Zupa z dyni z bazylią 50 dag dyni. pół szklanki śmietany. wsypać mąkę i wymieszać. l cebula. 2 łyżki drobno posiekanej mięty (świeżej). sól. przygotować jasnozłotą zasmażkę. Grochówka zielona 25 dag zielonego groszku łuskanego. l marchewka. Boczek drobno pokroić i stopić. Gotować około 40 min. szczypta cukru. goździki. koncentrat pomidorowy. pieprz i gotować na wolnym ogniu jeszcze 10 min. Przed podaniem wsypać posiekaną zieloną pietruszkę. liście laurowe. Włoszczyznę drobno pokroić i dodać do garnka z namoczoną fasolą. Podawać z grzankami z białego pieczywa. Marchewkę i seler drobno pokroić. l cebula. pieprz. Zupa z zielonego groszku z miętą 40 dag świeżego łuskanego groszku. sól. l łyżka mąki. dopełnić zupę wodą do objętości l l. plasterek selera. Zupę przyprawić solą i pieprzem. podsmażyć na nim drobno posiekaną cebulę. l marchewka. wrzucić ziarna pieprzu.Koncentratu pomidorowego. pieprz. 88 . dodać do zupy. gotować 20 min.5 1. sól. Wsypać suszone zioła. Boczek drobno pokroić i stopić. Gotować w tej samej wodzie przez 20 min. l l rosołu. 25 dag marchwi. l łyżeczka suszonego cząbru. podsmażyć w nim drobno posiekaną cebule. dodać boczek i cebule. l łyżeczka suszonego majeranku. dopełnić wodą do 1. 10 dag boczku. dodać suszone zioła. 3 łyżki śmietany. Suchy groszek namoczyć na noc poprzedniego wieczoru. l l rosołu. Marchewkę drobno pokroić. pieprz. wlać śmietanę i wsypać posiekaną miętę. wrzucić do wrzącego rosołu i gotować 10 min. 2 łyżki masła. jagody jałowca. sól. sól i pieprz i gotować na wolnym ogniu jeszcze 10 min. Przed podaniem podgrzać zupę (nie zagotowywać). wrzucić do gotującego się groszku.Ziarna fasoli namoczyć poprzedniego wieczoru. 2 łyżki .

2 łyżki suszonej bazylii lub 4 łyżki posiekanych świeżych listków albo łyżka suchego bądź świeżego rozmarynu. podgrzać przed podaniem. Przetrzeć przez sito o drobnych oczkach. pieprz. Świeże pomidory sparzyć. Zupa szczawiowa z sałatą i pietruszką 10 dag szczawiu. Po zakończeniu gotowania dodać świeże zioła i przed podaniem zupę lekko podgrzać. Przyprawić cukrem. pieprz. zagotować. Przyprawić solą. gotować 20 min. Drobno pokrojoną cebule podsmażyć na maśle. dodać śmietanę i posiekaną bazylie. jeżeli stosujemy koncentrat pomidorowy.Dynię pokroić w drobną kostkę. a następnie przetrzeć przez sito. podsmażyć na maśle. 4 jajka na twardo. marchew w plasterki i wrzucić razem do wrzącego rosołu. szczypta cukru. solą i pieprzem. 5 dag masła. poddusić na maśle. l I rosołu. sól. Umyty szczaw.5 l rosołu przy użyciu świeżych pomidorów i l l rosołu. 10 dag ziemniaków. wrzucić suszone zioła i gotować jeszcze 10 min na wolnym ogniu. 89 . podgrzać. Podawać z pokrojonym lub posiekanym jajkiem na twardo i grzankami z białego pieczywa. Jeżeli używamy koncentratu pomidorowego. pokroić na ćwiartki i dusić przez kilka minut z cebulą. 5 dag masła. 10 dag sałaty. dodać koncentrat pomidorowy i przez chwile dusić. Zupa pomidorowa z bazylią lub rozmarynem l cebula. dodać pokrojone w grubą kostkę ziemniaki i gotować 20 min. należy go dodać do smażącej się cebuli i przez chwilę dusić. cukrem i pieprzem. Marchew i dynie przetrzeć przez sito. Następnie przełożyć do rosołu. posiekać dość grubo. Cebulę drobno posiekać. 5 dag pietruszki. sałatę i pietruszkę osaczyć na ściereczce. 50 dag pomidorów lub 4 łyżki koncentratu pomidorowego. dodać cebule z pomidorami. Przetartą masę pomidorowo-cebulową wlać do wrzącego rosołu i gotować przez 5 min. dodać sól i pieprz. sól. 0. a potem również przetrzeć przez sito. obrać ze skórki.

90 . 2 łyżki śmietany. wlać śmietanę. 4 łyżki śmietany. Majeranek. Gotuje się je w osolonej wodzie przez 5 min. trybuli. a potem przetrzeć przez sito. wlać żółtko rozmieszane ze śmietaną. pieprz. papryka słodką i ostrą.Rosół a la flaki z pulpetami 1 l rosołu wołowego. Zupę podgrzać. do lodówki. Dodać do wrzącego rosołu i zagotować. Rosół wołowy. Umyte zioła osaczyć na ściereczce. jajko. przyprawić solą i pieprzem i dodać tyle mąki. 3-4 łyżki mąki. rzeżuchy. przetrzeć zupę przez sito. 5 dag masła. sól. 25 dag pokrzyw (szczyty pędów ścinane wiosną). od nerki. 10 dag masła. Pokrzywy poddusić na maśle przez 10 min. trybula lub pietruszka. wsypać pietruszkę. Zupa ziołowa 50 dag świeżych ziół (młode pędy zbierane wiosną): pokrzywy. Można podawać z naleśnikami pokrojonymi w paseczki. pietruszki. Przed podaniem wrzucić pulpety i świeże zioła. szczawiu. S jajko. pieprz. 20 dag łoju wołowego lub cielęcego (np. l żółtko. żeby powstała gęsta masa. można dodać trochę mięsa). Obrane ziemniaki pokroić w kostkę i podgotować przez 10 min w osolonej wodzie. Przyprawić solą i pieprzem. Zupa pokrzywowa 50 dag ziemniaków. przyprawić dość ostro pieprzem. przyprawić solą i pieprzem. sól. Należy wstawić ją na 1/2 godz. l l rosołu. l cebula. solą. 2 łyżki posiekanej pietruszki. pokroić i dusić w maśle przez kilka minut. krwawnika i innych dziko rosnących ziół. Gdy ziemniaki są miękkie. Dodać 2 łyżki posiekanej pietruszki lub trybuli. mniszka. papryka. Łój i cebulę pokroić na mniejsze kawałki i przepuścić przez maszynkę do mięsa. gotujący się na wolnym ogniu. 1 l rosołu. przełożyć do gotującego się rosołu. Z masy formować małe pulpety wielkości wiśni i obtaczać je w mace. sól. stokrotki. pieprz. majerankiem i gotować przez 10 min. wrzucić ziemniaki i gotować wszystko razem.

sporządzić zasmażkę i nią zaprawić zupę. cebuli. Tuż przed podaniem wsypać drobno posiekan ą pietruszkę. gałką muszkatołową. pietruszka. pieprz. 4 łyżki białego wytrawnego wina. 4 łyżeczki masła. solą i pieprzem. 2 łyżki oliwy. pół szklanki białego wytrawnego wina.. 4 łyżeczki soku cytrynowego. seler. 50 dag pomidorów lub 2 łyżki koncentratu pomidorowego. l łyżka drobno posiekanej zielonej pietruszki. Włoszczyznę drobno pokroić i gotować w osolonej wodzie (l 1) przez 10 min. obrać ze skórki. Pomidory sparzyć. Stopić masło. pokroić na ćwiartki i dusić razem z cebulą. szczypta cukru. Mięsa Wątróbka w folii aluminiowej 4 kawałki wątróbki. szałwię. wsypać mąkę i stale mieszając. 7 ziaren pieprzu. 1 łyżka masła. 3 łyżki zielonej pietruszki. por). Rozgnieciony ząbek czosnku i drobno posiekan ą pietruszkę dodać tuż przed podaniem. l łyżeczka chrzanu. szczypta gałki muszkatołowej. pieprz. l liść laurowy. cukier i sól. 2 łyżki posiekanej zielonej pietruszki. 50 dag filetów rybnych. szczypta szałwii i szczypta majeranku.Zupa rybia 20 dag włoszczyzny (marchew. sól. po 1/2 łyżeczki lebiodki i bazylii. 30 dag filetów rybnych. Włożyć filety i gotować na wolnym ogniu około 20 min. l łyżka mąki. sok cytrynowy. pieprz. Cebulę pokroić w kostkę lub plasterki i podsmażyć na oliwie. 5 ziaren ziela angielskiego. ząbek czosnku. l łyżka estragonu. sól. papryka słodka. l łyżka soku cytrynowego. Filety wrzucić do wrzącej wody (l 1). Włoska zupa rybna 2 duże cebule. Przyprawić suszonymi ziołami. wlać wino i gotować 15 min. dodać pomidory z cebulą. 91 . ząbek czosnku. Dodać wino. szczypta tymianku. 1/2 łyżeczki suszonej lub świeżej szałwii.

Klopsiki szwedzkie 50 dag mięsa wołowego lub cielęcego. jajko i dobrze wymieszać. pieprz. l ugotowany ziemniak. masło. suszone zioła rozetrzeć i wymieszać z cebulą i czosnkiem. sól. śmietanę. 2 łyżki trybuli. l łyżeczka tymianku. po czym posypać pieprzem. w który będzie można go potem szczelnie zawinąć. sól. 1/2 małej suchej bułeczki. Mięso. ziołami. l łyżka bazylii. 2 łyżki mąki. biały lub czarny pieprz. 4 porcje wątróbki. 1/2 łyżeczki słodkiej papryki. I łyżeczka masła. l jajko. w chłodnym miejscu. cebuli oraz czosnku i dusić przez l min. ziemniak i cebulę przepuścić przez maszynkę do mięsa. Tak przygotowane porcje ułożyć na patelni i zalać połową szklanki wody. 4 łyżki śmietany. 1/2 łyżeczki szałwii. a potem nałożyć na wątróbkę. dać odrobinę chrzanu i skropić sokiem cytrynowym. Dokładnie zawinąć każdą porcję w folię. a następnie mokrymi rękami formować klopsiki o średnicy 3 cm. Gotować pod przykryciem na wolnym ogniu przez 15 min. Cebulę i czosnek bardzo drobno pokroić. Do tłuszczu na patelni szybko wrzucić mieszankę ziół. Przy końcu smażenia dodać trochę masła. Wątróbka po prowansalsku l cebula. Posiekać drobno świeże zioła. Na wierzchu każdej porcji kłaść łyżeczkę masła.Każdy kawałek wątróbki położyć na kawałku folii aluminiowej. Wątróbkę obtoczyć w mące z dodatkiem papryki i przysmażyć przez kilka minut z każdej strony na mocno rozgrzanej oliwie z masłem. Postawić na 1/2 godz. namoczoną bułkę. l łyżka oliwy. smalec. Smażyć je ze wszystkich stron na smalcu przez około 10 min. l łyżka mąki. Można podaw ź z sosem koperkowym. 92 . Folię rozwinąć na krótko przed podaniem i wtedy wątróbkę posolić. Przełożyć na podgrzany talerz i posolić. zioła. l cebula. ząbek czosnku. 3 łyżki bazylii albo rozmarynu. papryką. Do masy dodać sól.

aż ser roztopi się. l łyżka pietruszki. pieprz. solą. tymianek. 3 łyżki oliwy. l łyżka soku cytrynowego. Boczek z cebulą pokroić w kostkę i zrumienić na gorącej oliwie. 2-3 łyżki oliwy. majerankiem. l duża cebula. a następnie zalać winem. l jajko. Spaghetti z mielonym mięsem i ziołami 5 dag boczku. papryka słodka i ostra.Pieczeń cielęca lub wołowa z estragonem 50 dag mięsa bez kości (cielęcina lub wołowina). słodka papryka. pietruszką. gałązka świeżej bazylii i gałązka świeżego tymianku lub po łyżeczce suszonych ziół. l łyżka estragonu. 5 dag suchego ostrego żółtego sera startego na drobnej tarce. l łyżka majeranku. Mięso obsmażyć ze wszystkich stron na mocno rozgrzanej oliwie. pietruszką i jajkiem. sól. 15-20 dag spaghetti. dodać drobno pokrojoną cebulę. pieprz.). Kotlety mielone ziołowe 60 dag mielonego mięsa. l łyżeczka tymianku. l łyżeczka lebiodki. 4 plastry ostrego żółtego sera (kaszkawał. tylżycki itp. l łyżka zielonej pietruszki. papryką. 25 dag ziemniaków. w chłodnym miejscu. oliwa do smażenia. sól. pietruszka). Mięso wymieszać z rozmoczoną bułką. dodać sok cytrynowy. obrać 93 . sól. l mała bułeczka. l liść laurowy. pieprzem. 30 dag mielonego mięsa. 25 dag pomidorów lub 2 łyżki koncentratu pomidorowego. Patelnię przykryć i smażyć na bardzo małym ogniu jeszcze kilka minut. Usmażyć na złotobrązowy kolor. Przed podaniem posypać resztą estragonu. l ząbek czosnku. solą i pieprzem. połowę estragonu i dusić 50 min pod przykryciem na małym ogniu. szczypta tymianku. Mokrymi rękami formować płaskie kotlety. a potem ziemniaki pokrojone w kostkę. pieprz. Chwilę smażyć. Masę pozostawić na 1/2 godz. tymiankiem. Pomidory sparzyć. l łyżeczka majeranku. l cebula. Następnie dodać mielone mięso i na ostrym ogniu szybko je podsmażyć. mieszając drewnianą łyżką. l łyżeczka świeżych ziół (bazylia. Posypać drobno posiekaną bazylią oraz tymiankiem i przykryć plastrami sera. 1/2 szklanki białego wytrawnego wina.

3 łyżki posiekanej pietruszki. 3 łyżki oliwy. 75 dag cielęciny bez kości (chudej). przed koń94 . 3 łyżki sosu miętowego. Potrawę należy dusić na wolnym ogniu około l godziny. przyprawić solą i pieprzem. 2 ząbki czosnku. Dodać sól i pieprz. sól i pieprz. pieprz. pokroić w kostkę i obsmażyć ze wszystkich stron na jasnobrązowy kolor. dodać rozgnieciony czosnek. a następnie obrane ze skórki i pokrojone na kawałki pomidory. Teraz włożyć przyprawy. Podawać z sosem śmietanowym z miętą. 200°C. wsypać sól i pieprz. patelnię przykryć. Formować małe klopsiki. Osobno podać tarty ser do posypywania potrawy na talerzach. Na 1/2 godz. Mięso obrać z błonek. 3 gałązki rozmarynu. włożyć gałązki rozmarynu. kilkakrotnie przewracając. dodać czosnek. Klopsiki baranie miętowe 50 dag mielonego mięsa baraniego. układając je na posmarowanej tłuszczem blasze i wstawić do piekarnika. Drobno posiekaną cebulę lekko podsmażyć na oliwie. pieprz. 3 łyżki posiekanej mięty. Mielone mięso wymieszać z cebulą i ziołami. Klopsiki piecze się w temperaturze 180°C przez 25 min. l jajko. Patelnię przykryć i na małym ogniu dusić mięso przez około 15 min. l łyżka oliwy. Pieczeń barania z miętową skórką Cała łopatka barania. sól. a do środka wlać sos i przełożyć mięso. gorące spaghetti włożyć do salaterki. sól i pieprz. l łyżka posiekanej pietruszki.ze skórki. pietruszkę. 3 łyżki tartej bułki. Łopatkę upiec na ruszcie lub w rondlu w piekarniku w temperaturze ok. Cebulę drobno posiekać i podsmażyć na oliwie. Można je też smażyć na patelni. 25 dag świeżych (mrożonych lub ze słoika) pomidorów. Tartą bułkę wymieszać z sosem miętowym na pastę. sól. Cielęcina z rozmarynem l cebula. wymieszać z mięsem lub koncentrat pomidorowy rozmieszać z 1/3 szklanki wody i dodać do mięsa. l duża cebula. l ząbek czosnku. Ugotowane.

16. Pieczeń barania z miętową skórką .Rys.

6 łyżek posiekanej pietruszki. torbą cukru). mała puszka koncentratu pomidorowego. 6 jagód jałowca. a na patelnię wrzucić drobno posiekaną cebulę i gdy tylko zmięknie. wątróbkę i dokładnie wymieszać z drobno posiekaną cebulą. 96 . przykryć patelnię i podgrzewać jeszcze przez 15 min. estragon. Pasztet ziołowy 50 dag wieprzowiny. solą i pieprzem. Kawałki mięsa natrzeć solą oraz pieprzem i pozostawić na kilka minut. Masę przełożyć do formy i przykryć folią aluminiową. 15 dag wątróbki. Do sosu włożyć kawałki mięsa z roztartym czosnkiem. Patelnię przykryć i trzymać na bardzo małym ogniu przez 30 min. zalać rosołem wymieszanym z przecierem pomidorowym. pieprzem oraz rozgniecionymi jagodami jałowca. Na końcu dodać jajko i sok cytrynowy. 5 cebul. słoninę. Wstawić do piekarnika. l łyżka soku cytrynowego. lubczyk. Królik w sosie pietruszkowym l kg mięsa króliczego (obranego z błonek i podzielonego na porcje). solą. a potem polać sosem z pieczeni. 5 łyżek posiekanej pietruszki. sól. majeranek. 6 łyżek oliwy. l jajko. 15 dag szczawiu. Po zdjęciu z ognia potrawę posypać pietruszką. Szpinak i szczaw wrzucić na 1-2 min do wrzącej osolonej wody. odcedzić i przelać zimną wodą. Piec w piekarniku o temperaturze 180°C przez około 90 min. Po ostygnięciu pasztetu przykryć go talerzem lub deseczką i obciążyć na godzinę kilogramowym ciężarkiem (np. Zmielić mięso. Po dokładnym osaczeniu na sicie pokroić bardzo drobno i dodać do masy mięsnej wraz z posiekaną pietruszką i pozostałymi ziołami. sól.cem pieczenia wyjąć pieczeń i jej tłustą stronę wysmarować pastą. pieprz. 2-3 ząbki czosnku. szałwia). Mięso przełożyć na talerz. skórka powinna przypiec się na złotobrązowy kolor. 1/2 szklanki rosołu. rozgniecionym czosnkiem. 25 dag szpinaku. potem obsmażyć je ze wszystkich stron na mocno rozgrzanej oliwie. 6 łyżek posiekanych różnych ziół (trybula. koper. 2 ząbki czosnku. wygładzając nożem. pieprz. 25 dag słoniny. l duża cebula.

35 dag boczku. a potem polać nim porcje kurczaka. dokładnie wymieszać. dodać rozgnieciony czosnek. 35 dag wieprzowiny. Wieprzowinę. przyprawić koniakiem. Mięso kurze. 1. wytrawnego wermutu lub białego wina. 2 łyżki masła. Piec przez około 2 godz.5 kg). posolić i dusić przez 10 min. wsypać estragon i wbić jajko. dodać estragon i chwilę jeszcze trzymać na słabym ogniu. 2 łyżki mąki.5 łyżki ziaren pieprzu (najlepiej zielonego). Kawałki kurczaka ułożyć w misce. Drób Kurczak w sosie estragonowym po francusku 4 porcje kurczaka (2 piersi i 2 nogi). 3 łyżki koniaku. Cześć słoniny pokroić w drobną kostkę. w piekarniku o temperaturze 160°C. boczek i cebule przepuścić przez maszynkę do mięsa. a w lodówce można go przechowywać przez 8-9 dni. 1/2 szklanki słodkiej śmietanki. po czym wlać wino. Mięso drobno pokroić. formę napełnić masą i przykryć folią aluminiową. Mąkę rozmieszać ze śmietaną i wlać na patelnię. słoninę pokrojoną w kostkę wymieszać ze zmieloną masą. l szklanka wytrawnego wina. l łyżeczka soku cytrynowego. Oddzielić mięso od kości (kości z resztą mięsa można zużyć na rosół). l łyżeczka pieprzu.Pasztet drobiowy z estragonem l kura (około 1. a część w wąskie długie paski. Przyprawić sokiem cytrynowym. 3 łyżki posiekanego świeżego lub roztartego suszonego estragonu. l ząbek czosnku. sól. 2 gałązki estragonu. l łyżeczka soli. Po wyjęciu z zalewy kawałki kurczaka obsmażyć na maśle na bladożółty kolor. Na dnie formy ułożyć paski słoniny. l cebula. Kurę pokroić. a następnie obciążyć. pieprzem. l łyżeczka soli. dokładnie wymieszać z sosem. w którym dusił się kurczak. Ostudzić. a następnie wyjąć na talerz. pieprz. 25 dag słoniny. l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego estragonu. 97 . pieprz. l jajko. Pasztet smakuje najlepiej po 2 dniach. włożyć gałązki estragonu i zalać winem na 2 godz.

pierś pobić przez mokrą ściereczkę). 98 . l mała bułeczka. oliwa. 25 dag makaronu. Przez ostatnie 10 min folię rozwinąć. l marchewka. Indyk nadziewany po peruwiańska 1 indyk. solą. l łyżeczka rozmarynu. a drugą połowę grubo posiekać. 3 ząbki czosnku. 2 jajka. sól. podlać połową szklanki wody. aby kurczak mógł się zrumienić. 4 gałązki pietruszki. przed pieczeniem natrzeć pastą z rozgniecionego czosnku. połową ziół. Nadzieniem tym napełnić wnętrze indyka. oliwa. gałka muszkatołowa. Ułożyć indyka w brytfannie. 10 ziaren pieprzu. 200°C przez około 2 godz. l łyżeczka estragonu. sól. pieprzem i gałką muszkatołową. jajami. Następnie zemleć wątróbkę i namoczoną bułkę. l łyżka rozmarynu. Zemleć połowę orzechów. Kurczaka natrzeć oliwą i solą na zewnątrz i od wewnątrz. 2 małe bułeczki. Namoczoną bułkę rozgnieść z pozostałymi składnikami i tak przygotowanym nadzieniem wypełnić wnętrze kurczaka. l por. l łyżeczka papryki słodkiej. l łyżeczka soli. kilkakrotnie polewając sosem. posypać drugą połową ziół. l liść laurowy. l łyżeczka tymianku. Na 2 godz. sól. pieprz.Kurczak nadziewany l kurczak. 4 porcje kurczaka. 4 łyżki posiekanej pietruszki. 2 łyżki soku cytrynowego. którego trzeba potem zaszyć lub spiąć wykałaczkami. l łyżeczka soli.. 15 dag łuskanych orzechów włoskich. papryki i oliwy od środka i na zewnątrz. soli. wymieszać ze zmielonymi i siekanymi orzechami. 2-3 jaja. wątróbka z indyka. pieprz. 2 łyżki masła. otwór zaszyć lub spiąć wykałaczkami. Kurczaka szczelnie zawinąć w folię aluminiową i piec w piekarniku w temperaturze 200°C przez 55 min. brytfannę przykryć i piec w temperaturze ok. Kurczak w zielonym sosie l cebula. Przygotować indyka do pieczenia (powyciągać ścięgna.

l liść laurowy. pokroić.5 łyżki posiekanego estragonu. tymianek. zalać wodą i zagotować. Ugotować makaron. następnie przecedzić. osaczyć. W rondlu stopić masło. wsypać mąkę i zrobić zasmażkę. 1/4 szklanki śmietany. Warzywa oczyścić.Sos zielony: 10 dag szczawiu albo szpinaku. przyprawić solą i pieprzem. Szczaw lub szpinak wrzucić na 2 min do wrzącej wody. żeby go całkowicie przykrywała. włożyć do garnka. aby część wody wyparowała. 1/4 szklanki oliwy. lubczyk. Następnie kurczaka wyjąć na talerz i obrać ze skórki. 2-3 łyżki rzeżuchy. a potem ostudzić i zmiksować z posiekanym szczawiem lub szpinakiem. Następnego dnia ze stężonego rosołu zebrać tłuszcz. Zimny kurczak w sosie ziołowym l kurczak. Do wrzącej wody włożyć porcje kurczaka i gotować przez 35 min. sól. ponownie włożyć kurczaka. l łyżeczka soku cytrynowego. całość polać zielonym sosem. w którym gotował się kurczak.5 łyżki posiekanej pietruszki. Sos ziołowy: l żółtko. a potem śmietanę. 2 łyżki posiekanej trybuli. sól. na nim porcje kurczaka.. 4 łyżki jogurtu. estragonem i pietruszką. Gotować na wolnym ogniu około l godz. 2 gałązki tymianku. 1. Kurczaka wyjąć i włożyć pokrojone warzywa. l por. szczypta soli. pieprz. l marchew. Posolić i zagotować. Porcje ugotowanego kurczaka ułożyć na talerzu i polać sosem. 3 łyżki masła. l łyżka musztardy. pietruszkę. potem dodać świeże posiekane zioła. Kurczaka włożyć do dopasowanego garnka i zalać wodą tak. dodać 4 łyżki stężałego rosołu oraz pozostałe składniki sosu i ucierać jak majonez. gorący makaron. l cebula. l łyżeczka octu. odcedzić. liść laurowy. po czym kurczaka wyjąć i ostudzić. Na dużym talerzu ułożyć ugotowany. Sos podgrzać przed podaniem. Wlać do niej przecedzony rosół. 1. 2 łyżki mąki. Rosół gotować jeszcze trochę. ostudzić i wstawić do lodówki. 2 łyżki posiekanego kopru. przelać zimną wodą. 99 . Powstały sos gotować przez 3 min. a po ostudzeniu bardzo drobno posieka ć. Musztardę wymieszać z jogurtem. 3 gałązki lubczyku. 3 gałązki pietruszki.

Pieczenie trwa około 1. Pozostawić tak na 1-2 godz. l pęczek włoszczyzny. 3-4 jabłka.oblać oliwą. Nakłuć mięso w kilku miejscach i polać sokiem pomarańczowym lub cytrynowym. 3-4 gałązki suszonego majeranku związanego w pęczek. Kurczaka posmarowa ć musztardą. 100 . 2 gałązki tymianku. Połówki kaczki ułożyć skórką do góry w nasmarowanej oliwą brytfannie.5 godz.Kurczak pieczony z ziołami l kurczak. l liść laurowy. posypać solą i pieprzem. Po upieczeniu podzielić na porcje. 3 gałązki estragonu. l łyżka majeranku. Brytfannę lub ogniotrwałe naczynie szklane do pieczenia drobiu natrzeć rozgniecionym czosnkiem.5 kg). 4 łyżki miodu. 3 gałązki trybuli. l gałązka majeranku. Gęś w sosie jabłkowym l gęś. Gotowego kurczaka podzielić na porcje i polać sosem z brytfanny. W czasie pieczenia przewrócić połówki kaczki na drugą stronę i przyrumienić. ułożyć w brytfannie i obłożyć gałązkami ziół.. trzeba go podgrzać). posypać ziołami. Wstawić do nagrzanego piekarnika i piec w temperaturze 200°C przez l godz. Kaczka pieczona z miodem i ziołami l kaczka (2-2. Kaczkę przedzielić na pół i posmarować z obydwu stron miodem (jeśli jest twardy. pieprz. 4 łyżki soku pomarańczowego lub cytrynowego. żeby kaczka przeszła aromatem ziół. solą i pieprzem. l łyżeczka soli. Brytfannę przykryć i wstawić do zimnego piekarnika. nie polewać sosem powstałym przy pieczeniu. 3 łyżki musztardy. l szklanka białego wytrawnego wina. 2 łyżki oliwy. ponieważ jest bardzo tłusty. l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego rozmarynu. 1/2 łyżki hyzopu. l łyżka ziaren białego pieprzu (może być czarny). 2 łyżki mąki. powoli ogrzewać do 250°C. l łyżka oliwy. l ząbek czosnku. pieprz. . 3 gałązki pietruszki. sól. 3 gałązki kopru. l łyżka tymianku. 1/2 łyżki cząbru.

1/2 łyżeczki soli. Mąkę rozmieszać z 2 łyżkami wcześniej zebranego tłuszczu. wlać do gotującego się rosołu. 1/4 łyżeczki lebiodki. Ryby Filet rybny duszony 8 plasterków filetów. Polać sosem. posypując je solą. 2 łyżki soku cytrynowego. a następnie pomidory obrane ze 101 . estragonu. żeby całkowicie przykryła gęś. żeby odparowała część wody. 1/4 szklanki białego wytrawnego wina. wsypać sól i gotować na wolnym ogniu przez 90 min od chwili zagotowania. 50 dag pomidorów lub l mała puszka koncentratu pomidorowego rozrobiona w 3000 ml wody. Wlać wino. po l łyżce koperku. Włożyć l liść laurowy. l łyżeczka soli. 1/4 szklanki śmietany. 3 łyżki masła. l łyżeczka soli. dodać rozgnieciony czosnek (nie rumienić). wrzucić obrane i pokrojone na plasterki jabłka. 1/4 łyżki białego lub czarnego pieprzu. 2 ząbki czosnku. 8 plasterków filetów. zebrać możliwie cały tłuszcz. zalać winem i dodać tyle wody. 10 dag pieczarek. filety wkładać pojedynczo. 1/4 łyżeczki bazylii. pieprz. Plasterki filetów skropić sokiem cytrynowym i zostawić na 15 min. Mięso gęsi oddzielić od kości i pokroić na mniejsze kawałki. włoszczyznę. pieprzem i posiekanymi ziołami. 1/4 łyżeczki pieprzu. Wyjąć porcje gęsi na talerz.Gęś podzielić na porcje i ułożyć w garnku. włożyć pęczek majeranku i gotować jeszcze 10 min na wolnym ogniu. sos szybko zagotować i wlać do niego śmietanę rozmieszaną z mąką. 4 łyżki oliwy. 2-3 łyżki soku cytrynowego. pietruszki i melisy. l liść laurowy. 2 łyżki mąki. przykryć patelnię i na bardzo wolnym ogniu dusić 10 min. przyprawić solą oraz pieprzem i polać nim rybę. Filet rybny zapiekany l cebula. Masło stopić na patelni. Rosół gotować dalej. z którego wcześniej wyjąć majeranek. Cebulę bardzo drobno posieka ć i podsmażyć na oliwie. Wyjąć rybę na talerze. stale mieszając zagotować. 2 łyżki masła.

sól. Ryby zala ć sosem pomidorowym. 2 łyżki oliwy. l szklanka jogurtu. 2 łyżki tartego żółtego sera (parntezan. sól. Cebulę bardzo drobno posiekać. Podawa ć posypane posiekaną pietruszką. posypać solą oraz pieprzem i kłaść na patelnię z rozgrzaną oliwą. Przed podaniem posypać świeżym posiekanym estragonem lub pietruszką. l mała cebula. posypać estragonem oraz pieprzem i pozostawić na 15-30 min. l jajko. Kawałki ryby maczać w jajku z cebulą. 4 łyżki oliwy. 1/2 łyżeczki białego pieprzu (może być czarny). Ryby oczyścić. 2 łyżki masła lub olej. Na pozostałym ze smażenia ryb maśle podsmażyć pokrojone na cieniutkie plasterki pieczarki. porcje filetów panierować w mące i wkładać na patelnię. Sos remuladowy: 2 łyżki majonezu. na wierzchu ułożyć pieczarki i wszystko zapiec krótko w piekarniku o temperaturze 180-200°C. 4 łyżki soku cytrynowego. można dodać jeszcze szczyptę cukru. smażyć jeszcze l min. a następnie każdy kawałek posolić. Sos gotować na bardzo wolnym ogniu. 2 łyżki estragonu. sok cytrynowy. Filety skropić sokiem cytrynowym. zmieszać z jajkiem. a następnie obtaczać w tartej bułce. ementaler lub inny łagodny ser). Filety na 15 min przed smażeniem skropić sokiem z cytryny i posolić. 2 łyżki płatków kukurydzianych. Makrela. pieprz. Masło stopić na patelni. Filet rybny z estragonem 8 plasterków filetów. dorsz (lub inna ryba morska) smażona z sosem remuladowym 4 małe ryby. już nie odwracając. Usmażoną rybę wyjąć na talerz i polać sosem. Usmażyć na złotobrązowy kolor z obu stron. Zmieszać wszystkie składniki sosu. posypać płatkami kukurydzianymi i żółtym serem. koperku i szczypiorku. Smażyć je szybko na rozgrzanym maśle lub oleju i przekładać do brytfanny lub naczynia do zapiekania.skórki lub rozrobiony z wodą koncentrat pomidorowy i zioła. 3-4 łyżki pietruszki. aż stanie się gęstawy. 102 . l tarta bułka. podzielić na kawałki.

17.Rys. Pstrąg pieczony w folii aluminiowej .

l pęczek młodej cebuli dymki ze szczypiorem. koperek). Pozostałe składniki zmieszać ze sobą i nałożyć na śledzie. Oczyszczone śledzie pokroić na cienkie paski i ułożyć na dnie miski. przyprawić solą i pieprzem. Włożyć do piekarnika nagrzanego do temperatury 180°C i piec około 25 min. Polać resztą oliwy i soku cytrynowego. szczypiorek. na nie kłaść drobno pokrojoną cebulę i pomidory (obrane ze skórki i też drobno pokrojone). sól. 3 łyżki posiekanych świeżych ziół (estragon. aż folia trochę ostygnie. posypać solą i pieprzem. Wsypać zioła. Ryby oczyścić i podzielić na porcje. l łyżka ogórecznika. 2 drobno pokrojone ogórki konserwowe. 3 łyżki oliwy. Po wyjęciu z piekarnika poczekać. 4 pomidory. Na końcu każdą porcję posypać rozmarynem i dokładnie zamknąć folię. Na folii ułożyć porcje ryby posypane z obydwu stron solą i pieprzem. l łyżka melisy. ułożyć na kawałkach folii aluminiowej. 104 . wyjąć rybę i przełożyć do salaterki. l łyżka estragonu. pieprz. Każdy kawałek skropić sokiem cytrynowym. posypać pokrojoną na cienkie krążki cebulką. l łyżeczka lubczyku. Folię szczelnie zamknąć i wstawić do piekarnika nagrzanego do 180°C na 35 min.Halibut z rozmarynem (również pstrąg lub inna ryba) 4 porcje halibuta. l łyżka oliwy. trybula. posmarować oliwą. l łyżka soku cytrynowego. sól. Można jeść na ciepło z ryżem lub na zimno jako przystawkę. Sałatka z halibuta lub dorsza 50 dag halibuta lub dorsza. l liść laurowy. 4 małe cebulki dymki z zielonym szczypiorem lub l duża cebula. 2 łyżki posiekanego rozmarynu. pieprz. 2 łyżki cukru. l łyżeczka świeżo utartego chrzanu. 2 łyżki oliwy. Śledzie ziołowe 4 świeże śledzie. l łyżeczka koperku. 4 łyżki octu. Przygotować 4 kawałki folii aluminiowej i posmarować je oliwą.

pokroić na 3-4-centymetrowe kawałki i ułożyć w wysmarowanej masłem formie. tymianek. kiełbasy. opłukać. cząber. sól. Cebulę pokroić w plastry. trybula).Miskę przykryć i przenieść w chłodne miejsce lub do lodówki na 2428 godz. l szklanka śmietany. szczypiorek. włożyć śledzie. 2-4 pomidory. pieprz. 1. Rozmaryn można zastąpić tymiankiem lub majerankiem. Podawać po kilku godzinach. wsypać zioła. położyć na ziemniakach. 20 dag szynki. 25 dag ugotowanego makaronu (lub 50 dag ugotowanych ziemniaków lub 2 szklanki ryżu). Cebulę bardzo drobno posiekać. 3 łyżki roztartych suszonych ziół (bazylia. Śledzie wyjąć z marynaty. Zapiekanka ziołowa 2 łyżki masła. l łyżka posiekanego szczypiorku i l łyżka posiekanego koperku (może być trybula. jabłka zetrzeć na grubej tarce i przełożyć do salaterki. Śledzie w śmietanie 8 śledzi marynowanych. zdjąć skórkę i pokroić na paski. opłukać. przykryć cieniutkim^ plastrami boczku i wstawić do nagrzanego piekarnika. Ca łość posypać rozmarynem i solą. pietruszka i mięta). Przez pierwsze 15 min temperatura powinna wynosić 250°C.5 łyżeczki soli. 3 łyżki tartego sera. majeranek. Wlać śmietanę. lubczyk). Ziemniaki obrać. resztek pieczeni lub pieczonego drobiu. 25 dag cebuli. 2 łyżki śmietany. wyjąć ości. sól. parówek. pieprz. l drobno posiekana cebula. l jajko. Zapiekanki. l cebula. koperek. 105 . gdy sos nabierze właściwego smaku. 15 dag boczku. 2 łyżki posiekanych świeżych ziół (pietruszka. przyprawić sos solą i pieprzem. l łyżka masła. potrawy z ryżu i potrawy mączne Zapiekanka z ziemniaków z rozmarynem 80 dag ziemniaków. a potem obniża się do 180°C i piecze jeszcze 50 min. l łyżka rozmarynu. 1-2 jabłka.

Pizza neapolitańska 3 dag drożdży. sól. ułożyć sardynki. l łyżka bazylii. 5 łyżek posiekanych świeżych listków mięty. Ciasto dobrze wygnieść. Ciasto posmarować sosem. Gotować sos na wolnym ogniu przez 30 min. odrobiną soli. Pierogi z serem i miętą 50 dag m ąki. Mąkę rozbić w dużej misce z ciepłą wodą. 2 cebule. przyprawić na słono i 106 . miskę przykryć i zostawić na 2 godz. pieprzem. 25 dag tartego żółtego sera. drożdżami. l łyżka lebiodki. 2 ząbki czosnku. podsmażyć na oliwie. dodać pomidory obrane ze skórki i pokrojone na ćwiartki. rozwałkować ciasto i ułożyć na blasze. 75 dag białego sera. Na wierzch pizzy można położyć jeszcze podsmażone pieczarki. l jajko. następnie przestawić znów w ciepłe miejsce na 30 min. Mąkę rozmieszać z ciepłą wodą i zagnieść ciasto pierogowe. Przyprawić solą i pieprzem. ciepła woda. potem ułożyć ćwiartki pomidorów. w ciepłym miejscu. w temperaturze 200°C. 1/2 łyżeczki pieprzu. potem szynkę (kiełbasę. Drożdże rozmieszać z cukrem na jednolitą masę. ostudzić.Masło stopić na dużej patelni. Cebulę i czosnek posiekać. a następnie włożyć makaron (ziemniaki lub ryż). Dużą blachę nasmarować oliwą. posypać bazylią. parówki lub mięso) i całość wymieszać. cebulę posiekać i podsmażyć na maśle. plasterki świeżych pomidorów. dodać jajko i miętę. wsypać pieprz i lebiodkę. żółtym serem. sól. posypać żółtym serem i przykryć. ćwiartki jaj na twardo. 40 dag mąki. na końcu dodać 4 łyżeczki oliwy. plasterki szynki lub kiełbasy. l łyżeczka cukru. tłuszcz do polania. Jajko rozmieszać ze śmietaną. oliwki. żeby wyrosło. Piec przez 20-30 min. rozwałkować na cienkie placki i szklanką wyciąć krążki. l mała puszka sardynek. l kg pomidorów. 14 łyżeczek oliwy. pieprzu oraz suszonymi ziołami i rówuież wlać na patelnię. szczyptą soli. skropić oliwą i wstawić do lekko nagrzanego piekarnika. Smażyć na wolnym ogniu przez 5 min. Podawać posypane świeżymi ziołami. Ser zmielić w maszynce do mięsa.

dodać umyty i dobrze osaczony ryż. świeże liście wrzucić na 2-3 min do wrzącej wody. pieprz. zalać połową rosołu. a potem osuszyć. Przyprawić sokiem cytrynowym i wsypać zioła. l łyżeczka sproszkowanej słodkiej papryki. 3 łyżki soku cytrynowego. selera. dodać umyty i dobrze osaczony ryż. 4 dag masła. W razie potrzeby dolać jeszcze rosołu. jak gołąbki z kapusty. papryki). wsypać orzechy. Nadzienie rozłożyć na krążki i zlepiać pierogi. pietruszki. rodzynki. 3 łyżki posiekanych świeżych lub roztartych suszonych ziół: koperku. Na każdy liść nałożyć łyżkę nadzienia i zawijać tak. Patelnię przykryć i trzymać na wolnym ogniu przez 8-10 min. pora. Liście winorośli z nadzieniem ryżowo-ziołowym 20 dag cebuli. Dno dużej patelni wyłożyć liśćmi wino107 . 25 dag ryżu. 2 łyżki posiekanych orzechów laskowych lub włoskich (w oryginalnym przepisie tureckim -orzeszków piniowych). 10 listków szałwii. Sól i pieprz dodać przed podaniem. wtedy przełożyć go do miski. Następnie dodać zioła i ewentualnie warzywa. 3/4 l rosołu. sól. 2 łyżki rodzynków. Risotto ziołowe l cebula. pieprz (można dodać 25 dag startych na grubej tarce lub drono posiekanych warzyw: marchwi. 10 dag ryżu. pietruszki. Ugotować je w dużej ilości osolonej wody i podawać polanę roztopionym tłuszczem. 24 liście winorośli (mogą być suszone). wlać l szklankę wody. Suszone liście moczyć przez kilka minut w zimnej wodzie. 10 małych gałązek tymianku. 1/2 l wody. Drobno posiekaną cebulę" podsmażyć na oliwie. sól. 10 listków estragonu. Cebulę drobno posiekać i podsmażyć na maśle. estragonu. 10 listków majeranku. aż ryż wchłonie cały rosół. W czasie duszenia ryżu przygotować liście winorośli.dokładnie wymieszać. aby ostygł. pieprz. pomidorów. 1/4 szklanki oliwy. potem ostudzić i osaczyć. l liść laurowy. jeszcze filiżankę rosołu i dalej dusić. Patelnię przykryć i trzymać na bardzo małym ogniu tak długo. aż ryż wchłonie wodę. sól.

pieprz. sól. trybula). l łyżka posiekanych świeżych ziół (mieszanka: pietruszka. Gdy tylko jajka się zetną. potrzymać jeszcze chwilę na słabym ogniu. 3 łyżki masła. sól. szczypiorku. pieprz. stale mieszając. 2 łyżki posiekanych świeżych ziół (dodawać raczej pojedynczo albo w wypróbowanych mieszankach następujące świeże zioła: szczypiorek.rośli. a następnie wlać na patelnie z roztopionym masłem. wsypać większą część ziół i jeszcze kilka sekund potrzymć na ogniu. tymianek). szczypiorek. obciążyć talerzem i gotować na wolnym ogniu jeszcze 45 min. Przed podaniem posypać resztą posiekanych ziół. rzeżucha. estragon lub pojedynczo: trybula. Na patelni roztopić masło i wlać rozrobione jajka. tymianek. śmietanką. wymieszać z jajami. dodać śmietanę i większą część ziół. Omlet ziołowy I (porcja dla jednej osoby) 2 jajka. estragon. Gdy jajecznica zacznie krzepnąć. wody i soku cytrynowego. pietruszki. 108 . solą i pieprzem. bazylia. pieprz. trybula. Dania z jaj Jajecznica ziołowa 5 jajek. l łyżeczka masła. Podawać posypaną resztą posiekanych świeżych ziół. 10 dag ementalera albo innego łagodnego żółtego sera. 2 łyżki śmietany. estragon. szczypiorek. sól. Jajecznica z serem i ziołami 6 jajek. Zalać resztą oliwy. Jajka rozmieszać z solą i pieprzem. Ser zetrzeć na grubej tarce. a na nich ułożyć liście z nadzieniem. 3 łyżki słodkiej śmietanki. bazylia. stale mieszając. 4 łyżk masła. 3 łyżki świeżych posiekanych ziół: trybuli.

Rys. 18. Omlet ziołowy .

pieprz. wylać na patelnię z roztopionym masłem i smażyć na słabym ogniu. z )ła. majeranek). 1/2 szklanki śmietany. a na nich położyć połówki jajek. smażyć małe naleśniki i układać je na podgrzanym talerzu. 2 łyżki posiekanych orzechów laskowych. sos ziołowy: l żółtko. 1/2 szklanki posiekanych świeżych ziół (pietruszka. Drobno posiekane orzechy. l łyżeczka soli. 8 łyżek posiekanej pietruszki. przyprawionym solą i pieprzem. Brzegi omletu podważyć. l mała główka sałaty. Listki sałaty pokroić na długie paski i ułożyć na półmisku. i zalać nim jajka. ser biały. koper. żeby płynne jeszcze jajka spłynęły pod spód i ścięły się. solą i pieprzem. posiekane zioła. 2 cebulki dymki ze szczypiorkiem. pieprzem i ziołami. sól i pieprz wsypać do śmietany. Patelnię smarować odrobiną masła i oliwy. Wszystkie składniki sosu zmieszać ze sobą dokładnie. Smarować białym serem.Jajka niezbyt dokładnie wymieszać z solą. l łyżka oliwy.5 łyżeczki octu winnego. 110 . Jajka z orzechami i ziołami 4-6 jajek ugotowanych na twardo. i zwijać w rurki. 2 łyżki soku cytrynowego. dobrze wymieszać i tym sof :m zalać jajka.5 łyżeczki soku cytrynowego. Jajka w sosie ziołowym 6-8 jajek ugotowanych na twardo. szczypiorek. pietruszką. na nie kłaść połówki jaj. nie mieszając. przeciętą stroną do góry. estragon. trybula. 1. 1. pieprz. 3 łyżki masła. 2 łyżki oliwy. Omlety ziołowe II 4 jajka. koprem. sól. 4 łyżki posiekanego koperku. aż powstanie majonez. l szklanka śmietany. Jajka wymieszać z drobno posiekaną cebulką. kilka listków sałaty. Salaterkę lub półmisek wyłożyć liśćmi sałaty.

mięty. Podawać posypane cukrem. 2 łyżki twarożku homogenizowanego lub roztartego białego sera. Naleśniki z jagodami i melisą 25 dag jagód. sokiem cytrynowym. smalec). trybuli.Jajka wiosenne 6-8 jajek. ziołami i solą. 2 łyżki posiekanej pietruszki. rozmarynu. po l łyżce świeżych posiekanych ziół: ogórecznika. tłuszcz do smażenia (olej. szczypiorku. W niej ułożyć połówki jajek przekrojoną stroną do góry. mleka. Zioła bardzo drobno posieka ć albo zmiksować z małą ilością śmietany. kopru. l jajko. można udekorować bitą śmietaną. 2 łyżki oliwy. drobno posiekać i zmieszać z oliwą. szczawiu. Wyjąć białko i żółtko. 2 łyżki masła. szczypta estragonu. l łyżka tartego sera ostrego (tylżycki. Jajka faszerowane 4 jajka na twardo. 111 . sól. soli i jajka przygotowa ć ciasto naleśnikowe. 5 łyżek posiekanej świeżej melisy. cukier do posypania. lubczyku. sos: l szklanka śmietany. po l łyżeczce: bazylii. pietruszki. Z mąki. posolić do smaku i wlać do płytkiej salaterki. l łyżeczka soku cytrynowego. Na posmarowanej cienko tłuszczem patelni smażyć naleśniki i układać je na podgrzanym talerzu. melisy. 2 łyżki bułki tartej. posypać je melisą i naleśnik zwinąć w rurkę. 1/2 łyżeczki soli. żeby nie uszkodzić skorupki. 2 łyżki posiekanego kopru. tymianku i bazylii (suszonych lub świeżych). Dokładnie wymieszać wszystkie składniki sosu. Jajka ugotowane na twardo przeciąć ostrym nożem tak. 1/2 szklanki mleka. na to położyć jeszcze kilka wiórków masła. wówczas sos nabierze zielonej barwy. 15 dag mąki. Bułkę tartą zmieszać z tartym serem i posypać tym każdą połówkę jajka. szczypta soli. Na każdy naleśnik nałożyć trochę jagód. trochę cząbru. Masą napełnić połówki skorupek. salami). Ułożyć jajka na blasze i wstawić na 10-15 min do gorącego piekarnika (180-200°C).

10 gałązek mięty. wrzucić do wrzącej osolonej wody i włożyć gałązki mięty związane w pęczek. Dodać cebulę. l łyżka piwa. 2 cebule. 2 łyżki masła. Kwiatostany maczać w cieście i smażyć na mocno rozgrzanym tłuszczu. l łyżka posiekanego świeżego lub roztartego suszonego tymianku. l szklanka rosołu. wymieszać i od razu podawać. marchew pokroić w cienkie paseczki. najpierw kwiatami do dołu. Przełożyć groszek do salaterki. cebulę i czosnek drobno posiekać. 2 łyżki stopionego masła. szczypta soli. 2-3 łyżki mleka.5 kg zielonego groszku w strąkach. Mąkę rozrobić z jajkami. pietruszkę i zalać rosołem. 15 min. a potem obciąć wystający ogonek i odwrócić na drugą stronę. dodać masło oraz sól. Gotować 15 min. 3 jajka. Potrawy z warzyw Kapusta biała po hiszpańsku 70 dag białej kapusty.Kwiatostany czarnego bzu w cieście 15 dag mąki. Groszek wyłuskać. Podawać posypane cukrem. 1/2 łyżeczki soli. 2 łyżki masła. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. 2 ząbki czosnku. 20 kwiatostanów czarnego bzu (w pełni rozkwitniętych). po czym odcedzić i wyjąć miętę. liść laurowy. wyrobić gładkie gęste ciasto. doda ć masło i posiekaną miętę. l liść laurowy. stale mieszając. Kapustę drobno poszatkować. 2 łyżki posiekanej pietruszki. 112 . na końcu przyprawić solą i pieprzem. tłuszcz do smażenia (smalec). wrzucić kapustę i marchew i chwilę podsmażyć. Masło stopić na dużej patelni. 30 dag marchwi. czosnek. Gotować na małym ogniu ok. cukier do posypania. 1/4 łyżeczki pieprzu. mlekiem i piwem. l łyżeczka soli. Groszek zielony z miętą 1.

Zioła i warzywa w koszykach . 19.Rys.

30 dag włoszczyzny z kapustą. l łyżeczka bazylii. 1/2 łyżeczki lebiodki (zioła świeże lub suszone). Można też przyprawić inaczej . Cukinia w pomidorach 50 dag cebuli. l łyżeczka tymianku. oberżyny. Marchew pokroić w kostkę. pokroić na plasterki. aż cukier lekko zbrunatnieje. Wsypać miętę i zestawić patelnię z ognia. cukinia. szczypta cukru. Suszoną bazylię wsypać na 3 min przed zakończeniem duszenia. pieprz. 2 łyżki świeżej posiekanej lub roztartej suszonej bazylii. Masło roztopić na patelni.Marchewka z miętą 75 dag marchwi. Cebulę pokroić w cienkie plasterki i podsmażyć na maśle lub oliwie. dodać cukier i stale mieszając. 3 łyżki masła lub oliwy. pieprz. Wtedy wrzucić marchewkę. ale nie odkrywać jeszcze przez jakiś czas. sól. 3 łyżki oliwy. fasolę w ziarnach namoczyć na noc poprzedniego dnia i podgotować przez 1/2 godz. 25 dag pomidorów lub 3 łyżki koncentratu pomidorowego. fasoli w ziarnach. Warzywa duszone l duża cebula. Świeże listki bazylii i rozgnieciony czosnek dodać po zakończeniu duszenia i przykryć patelnię jeszcze na kilka minut. l szklanka wody. 2 łyżki masła. Przyprawić solą i pieprzem. l łyżka cukru. l duża cebula. 1/2 łyżeczki lubczyku. papryki słodkiej (osobno lub mieszanki). odcedzić. 30 dag innych warzyw: fasolki szparagowej. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. Wszystkie warzywa pokroić dość drobno. trzymać na ogniu przez 3-4 min. obrać ze skórki. dodać do cukinii i dusić pod przykryciem 10 min. sól. l ząbek czosnku. wrzucić na patelnię i smażyć 10 min. patelnię przykryć i dusić jeszcze 2 min. Na 114 . Pomidory sparzyć. l ząbek czosnku. cukinii. sól. wrzucić do wrzącej osolonej wody i ugotować do miękkości. Cukinię pokroić w plastry grubości l cm (starą cukinię trzeba obrać ze skórki). 3 łyżki koncentratu pomidorowego.l łyżeczka curry i l łyżeczka przyprawy chińskiej.

a potem dodawać kolejno pozostałe warzywa. Dolać tyle wody. 2 łyżki masła. żeby wypuściła sok. Ogniotrwałe naczynie do zapiekania wysmarowa ć masłem i wysypać tartą bułką. l łyżka tymianku.patelni rozgrzać oliwę i najpierw podsmażyć cebulę. jako samodzielne danie. 1/2 szklanki śmietany. posolić i dusić pod przykryciem na wolnym ogniu 40 min. wrzucić na patelnię i zalać koncentratem pomidorowym rozrobionym z wodą. salami). Posiekany koper i paprykę rozmieszać ze śmietaną. na końcu cukinię. Rozgnieciony czosnek. a potem odkryć patelnię i przez kilka minut odparować część wody. wlać na patel115 . Dynia z koperkiem 80 dag dyni. Dynię osuszyć z soku. ułożyć w nim plastry selerów. obrać ze skórki i pokroić w plastry grubości l cm. 10 dag tartego ostrego żółtego sera (myśliwski. Wierzch zapiekanki posypa ć tartym żółtym serem i wstawić do piekarnika o temperaturze 180°C na 15 min. Suszone zioła dodać na kilka minut przed zakończeniem duszenia. Selery zapiekane z tymiankiem 2 duże selery. Potrawę można podawać z dodatkiem ryżu lub ziemniaków. aby przykryła dynię. Obraną. aż warzywa będą miękkie. Każdy plasterek posypać solą i tymiankiem. opłukaną dynię pokroić w kostkę. posolić i pozostawić na kilka minut. Gotować na wolnym ogniu 30 min pod przykryciem. Zalać koncentratem pomidorowym rozmieszanym z wodą. l łyżka koncentratu pomidorowego. 2 łyżki oliwy. 2 łyżki tartej bułki. świeże zioła i pieprz wsypać po zdjęciu z ognia. ponieważ gotuje się najszybciej. sól. Selery gotować w skórce w dużej ilości osolonej wody około 30 min. l łyżeczka słodkiej papryki. Na patelni rozgrzać oliwę i podsmażyć drobno pokrojoną cebulę. jako dodatek do pieczeni czy pieczonego kurczaka. Ostudzić. sól. l pęczek koperku. l mała cebula. jeśli jest jej za dużo. cukier.

Posypać pokruszoną bryndzą i grubo posiekanymi listkami bazylii. odcedzić. Przyprawić solą. 2-3 gałązki lubczyku. l szklanka jogurtu. l pęczek pietruszki. l pęczek rzodkiewek. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. 10 dag bryndzy. Podawać po 10 min. Z oleju. l łyżka posiekanego koperku. Sałatka z fasolki szparagowej z bryndzą 75 dag fasolki szparagowej. l łyżeczka posiekanej melisy. l łyżeczka posiekanego cząbru. ale nie gotować. Wsypać cukier i sól do smaku. l łyżka posiekanej mięty. 1/4 łyżeczki soli. potem ugotować ją do miękkości i odcedzić. 3 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. l łyżeczka kminku. 2 gałązki bazylii. l pęczek szczypiorku. 2 cebule. odcedzić. pomidory pokroić w kostkę i wymieszać z fasolą i ziołami. soli. octu. 3 łyżki octu ziołowego. olejem i octem. obrać i pokroić w plasterki. 4 pomidory. 3 listki szałwii. 2 łyżki octu ziołowego.nie i jeszcze chwilę trzymać na ogniu. Cebulę bardzo drobno posiekać. sól. pieprz. l cebula. Poprzedniego dnia fasolę namoczyć w zimnej wodzie. 3 duże pomidory. pieprz. 1/2 szklanki majonezu. Ziemniaki w łupinach ugotować w osolonej wodzie z kminkiem do miękkości. Sałatki i surówki Sałatka bretońska z fasoli 50 dag białej fasoli. drobno posiekanej cebuli. słodka papryka sproszkowana. 1/4 łyżeczki pieprzu. sól. pieprzem. pieprzu i 1-2 łyżek wody sporządzić sos i zalać nim fasolkę w salaterce. ostudzić. Sałatka z ziemniaków I l kg ziemniaków. l łyżka posiekanej pietruszki. Fasolkę szparagową pociąć na mniejsze kawałki i gotować 20 min w osolonej wodzie. l pęczek koperku. 2 łyżki octu ziołowego. 2 łyżki rzeżuchy. 116 .

Fasolkę ugotować do miękkości. na nich ułożyć ziemniaki i polać je łyżką oleju. l łyżka posiekanego kopru. ocet. sos ziołowy: 2 jajka na twardo. pieprz. dodać do ziemniaków. Marchew i fasolkę polać l łyżką oleju. 4 jajka na twardo. Zalać sosem sałatkę i ostrożnie wymieszać. 2 łyżki śmietany. Dokładnie wymieszać i od razu podawać. Sałatka z ziemniaków II l główka sałaty. Sałatka warzywna z sosem ziołowym 25 dag ziemniaków. obrać. pieprzem. ugotować do miękkości. Marchewkę pokroić w kostkę. sól. 2 łyżki octu ziołowego. l pęczek cebuli dymki ze szczypiorem lub 2 cebule.Pomidory i rzodkiewki pokroić w plasterki i wymieszać z ziemniakami. dodawać stopniowo olej. odcedzić. Musztard? zmieszać z octem. Cebulę drobno pokroić. Żółtka ucierać z małą ilością śmietany. Całe ziemniaki ugotować. pokroić na grube plasterki. ułożyć na ziemniakach i posypać szczawiem. posiekać i wsypać do salaterki. odcedzić. obrać i pokroić w plasterki. Pozostałe składniki wymieszać z drobno posiekanymi ziołami i tym sosem zalać ziemniaki. l łyżka posiekanego estragonu. pieprz i zioła. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. pokroić na 1-centrymetrowe kawałki i dodać do sałatki. pieprz. Ziemniaki w łupinach ugotować w osolonej wodzie. sól. 2 łyżki oleju sojowego lub s łonecznikowego. 1/2 łyżeczki śmietany. śmietaną. cukrem i tym sosem polać sałatkę. l łyżka octu ziołowego. odcedzić. Salaterkę wyłożyć listkami sałaty. 4 łyżki posiekanego świeżego szczawiu. 117 . 15 dag zielonej fasolki szparagowej. Jajka pokroić w plasterki. szczypta cukru. odcedzić. 2 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. l łyżka posiekanego szczypiorku. wsypać na wierzch. 25 dag ziemniaków. na nich położyć jeszcze ciepłe ziemniaki i skropić je łyżką oleju. olejem. Białka jaj ugotowanych na twardo oddzielić od żółtek. l główka sałaty. Salaterkę wyłożyć listkami sałaty. solą. 15 dag marchwi. sól.

1/2 łyżeczki musztardy. trybuli. 4 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego.Sałatka serowa 10 dag łagodnego żółtego sera. 3 łyżki posiekanych ziół: estragonu. przyprawić solą. Wszystkie składniki wymieszać. Sałatkę przygotować tuż przed podaniem. 2 łyżki soku cytrynowego. Surówka wiosenna l biała rzodkiew. 2 łyżki soku cytrynowego. solą i świeżymi lub suszonymi ziołami. przybrać listkami sałaty i ziół. 3 łyżki śmietany. 20 dag ogórków świeżych lub kiszonych. l łyżka serka homogenizowanego. pieprzem. gdyż seler szybko brązowieje. nałożyć na nie sałatkę. sól. 1/4 szklanki posiekanej rzeżuchy. Przełożyć rybę z puszki do miski. kilka liści sałaty. cukier. Pozostałe składniki rozmieszać dokładnie w kubku na jednolity sos i zalać nim surówkę. l łyżka oleju sojowego lub s łonecznikowego. pieprzem. 10 dag ostrego żółtego sera. Ser i pomidory pokroić w kostkę. 118 . pieprz. rzodkiewki pokroić w plasterki i wymieszać w salaterce z rzeżuchą. sól. Salaterkę wyłożyć liśćmi zielonej sałaty. 1/2 szklanki posiekanej rzeżuchy. l pęczek koperku. sól. pieprz. Seler zetrzeć na drobnej tarce i od razu wymieszać z rybą i ziołami. pokroić na mniejsze kawałki. 1/4 selera. 10 dag cebuli. jasnozielonych liści mniszka. cebulę i koper drobno posiekać. 2 pęczki rzodkiewki. melisy. 2 łyżki soku cytrynowego. sól. Surówka z liści mniszka („mleczu”) 10 dag bardzo młodych. olej sojowy lub słonecznikowy. 3 łyżki posiekanego szczypiorku. przyprawić sokiem cytrynowym. 20 dag pomidorów. Rzodkiew obrać i zetrzeć na tarce jarzynowej. ogórki w cienkie plasterki. pieprz. l cebula dymka ze szczypiorem. Sałatka rybna z selerem i ziołami l puszka ryb w oleju (20 dag). musztardą. pęczek pietruszki. olejem i sokiem cytrynowym. sok cytrynowy.

Według tego samego przepisu można sporządzić surówkę z młodych liści babki zwyczajnej. podawać po kilku minutach. Od razu podawać. Olej rozmieszać w kubeczku z sokiem cytrynowym. 119 . 6 łyżek śmietanki. 4 łyżki oleju sojowego lub s łonecznikowego. Listki roszponki porozrywać na mniejsze kawałki. 2 młode cebulki ze szczypiorkiem. zmieszać razem w salaterce. polać surówkę i wymieszać. Pomidory z bazylią l kg pomidorów. Podawać po 10 minutach. potem osaczyć. 1/2 łyżeczki cukru. 2 łyżki ogórecznika. l łyżka mięty (posiekanych świeżych listków). 1/2 łyżeczki soli. 2 łyżki trybuli lub pietruszki. 1/2 łyżeczki pieprzu. Surówka z roszponki 15 dag roszponki. 3 łyżki koperku. sól. Dokładnie wymieszać. Mizeria z ziołami 50 dag świeżych ogórków. cebule pokroić w krążki. 1/4 łyżeczki pieprzu.Liście mniszka zalać na godzinę zimną wodą. l szklanka śmietany. cukier oraz zioła i wlać do miski. pieprz. 2 łyżki soku cytrynowego. solą i cukrem. l łyżeczka soli. posolić i zalać śmietaną wymieszaną z drobno posiekanymi ziołami. sól. dodać do pomidorów i ostrożnie rozmieszać. 4 łyżki posiekanych świeżych listków bazylii (można spróbować też z tymiankiem i rozmarynem). Pomidory pokroić w kostkę. Słodką śmietankę rozmieszać z posiekanymi ziołami (kwaśną śmietanę można ubić). Do oleju dodać sok cytrynowy. Ogórki pokroić na cienkie plasterki. przyprawić solą i pieprzem. Cebule pokroić w krążki i wymieszać w salaterce z liśćmi mniszka i rzeżuchą.

rzeżuchy. 4 łyżki mleka. Tym sosem można przyprawiać zieloną sałatę i wszystkie surówki z warzyw. 2 łyżki soku cytrynowego. l jajko na twardo. befsztyków. 1/4 łyżeczki pieprzu. l łyżeczka musztardy. lubczyku. pietruszki. po l łyżeczce koperku. pietruszki. 1/2 łyżeczki słodkiej papryki. rzeżuchy. 1/2 łyżeczki cukru. cukrem. szczawiu lub szpinaku. Doskonały sos do zielonej sałaty. melisy. Zielony sos frankfurcki Po 2 łyżki świeżych ziół: ogórecznika.Sosy Sos twarogowy z ziołami 5 dag sera twarogowego. trybuli. kapusty chińskiej. a także pieczonych ziemniaków. szczypta soli. olejem i mlekiem. l łyżka soku cytrynowego. 2 łyżki oleju sojowego lub słonecznikowego. Można też bardzo drobno posiekać na desce i rozgnieść. szczypiorku. gotowanej lub smażonej ryby. szczypta soli. Podaje się go do gotowanego mięsa. przyprawić solą. Śmietanę rozmieszać z sokiem cytrynowym. W skład sosu musi wchodzić co najmniej 7 gatunków ziół. Wymieszać z pozostałymi składnikami sosu. pieprzem. Sos śmietanowy z ziołami l szklanka śmietany. 120 . dodać drobno posiekane zioła. przyprawić solą. l szklanka śmietany albo jogurtu. 10 dag majonezu. l łyżeczka cukru. pietruszki. Zioła posiekać i zmiksować przystawką z nożykami na zieloną masę. cukrem i papryką. wsypać zioła i wymieszać. 4 łyżki posiekanych świeżych ziół: szczypiorku. melisy. l cebulka dymka ze szczypiorkiem lub l mała cebula. szczypta cukru. po l łyżce świeżych posiekanych ziół: ogórecznika. 2 łyżki soku cytrynowego. Ser utrzeć na jednolitą masę z sokiem cytrynowym. liścia selera. jaj na twardo. estragonu. 1/4 łyżeczki białego pieprzu (można go zastąpić czarnym).

Sosy ziołowe .Rys. 20.

1/2 łyżeczki soli. 1/2 szklanki oleju sojowego lub słonecznikowego. do pieczeni baraniej i wołowej. pieprz i stale mieszając. gotowanej wołowiny. zestawić z ognia i ostudzić. Do garnka wlać ocet. Sos ten świetnie pasuje do makaronu.3 l oliwy lub oleju sojowego. koperku. Podawać do gotowanej ryby na gorąco i na zimno. Posiekaną bazylię zmiksować przystawką z nożykami. szczypiorku. 1/4 łyżeczki soli.5 łyżki octu winnego. 4 łyżki mięty świeżej lub suszonej. Na koniec wlać 2 łyżki gorącej wody. 1/2 łyżki soku cytrynowego. orzechy i dolewać olej. Przyprawić solą i pieprzem. sól. 1/4 łyżeczki pieprzu. dodawać kolejno czosnek. 0. 1/4 łyżeczki pieprzu (w oryginalnym przepisie . szczypta soli. 1/2 szklanki wody. Majonez ziołowy 2 żółtka. l żółtko. 2-3 łyżki tartego żółtego sera o łagodnym smaku (ementaler. Sos serowy z bazylią 1/2 szklanki posiekanej świeżej bazylii. garnek przykryć. wsypać cukier i zagotować. Angielski sos miętowy 1/2 szklanki winnego octu. W Anglii sos ten podaje się do pieczeni baraniej. Czosnek obrać i utrzeć w moździerzu. 1-2 ząbki czosnku. przełożyć do miseczki. Do czosnku dodać żółtko. 2 łyżki orzechów włoskich. wymieszać z serem. gouda). 4 łyżki różnych posiekanych świeżych ziół: trybuli. Dodać 3 łyżki mięty. rzeżuchy.Hiszpański sos czosnkowy Ailloli 3 ząbki czosnku. gotowanej i smażonej ryby. estragonu. 122 .białego pieprzu). 1/2 szklanki oleju sojowego lub słonecznikowego. wlewać olej. 1. 1/2 łyżeczki musztardy. pietruszki. l łyżka cukru. sól. wsypać resztę mięty i przyprawić solą. Sos przecedzić.

l łyżka octu koperkowego. Następnie dodaje się ocet. pieprz. koperku. rzeżuchy. 1/2 łyżeczki musztardy. a następnie musztardę. dodać sól. l ząbek czosnku. a na końcu zioła. Najpierw żółtka ubija się w misce drewnianą łyżką.5 łyżki octu winnego. Sosem przyprawiać sałatki i surówki. a także do mięs i ryb w galarecie. dodając odrobinę soli. pietruszki. sól. można też dodać łyżkę drobno posiekanego ogórka konserwowanego. l łyżka octu estragonowego. 123 . Majonez podaje się do ryb na zimno i innych zimnych przystawek. jaj na twardo. 2 surowe żółtka. 1. surówek i jaj na twardo. 2 łyżki posiekanego szczypiorku. Sos remouladowy z ziołami 2 ugotowane żółtka. po kropelce dolewa się oliwę i wkrótce powstaje krem. szczypiorku. Sos vinaigrette z ziołami Szczypta soli. Teraz dodaje się ocet i sok cytrynowy. Ten sos podaje się do różnych sałatek. l łyżeczka posiekanej trybuli.Wszystkie składniki muszą mieć temperaturę pokojową. 1/2 łyżki soku cytrynowego. można wsypać zioła. musztardę. 6 łyżek oliwy lub oleju sojowego. 1/2 łyżeczki cukru. do którego można już dolewać oliwę cienkim strumieniem. 2 łyżki octu winnego. pieprz. Dolewać po kropli oliwę i ubijać tak długo. 1/2 łyżki posiekanego ogórecznika. 1/2 łyżki posiekanego estragonu. 1/2 łyżki posiekanej melisy. Ciągle ubijając. Po godzinie czosnek wyjąć. l łyżeczka posiekanego koperku. 6 łyżek śmietany albo jogurtu. l łyżka musztardy. 4-6 łyżek świeżych posiekanych ziół: trybuli. sok cytrynowy. sól i pieprz z ziołami i włożyć do niej obrany ze skórki ząbek czosnku. musztardę i ubić na krem. W małej misce wymieszać ocet.3 l oliwy lub oleju sojowego. potem jogurt lub śmietanę. aż cała oliwa zostanie wymieszana. szczypta pieprzu. Ugotowane żółtka rozgnieść i wymieszać z surowymi żółtkami na jednolitą pastę. a gdy majonez jest już gotowy. oliwę. 0.

szczypiorku. po l łyżeczce bazyl . mięty. oleju lub smalcu). Na patelni stopić masło. ogórecznika. majeranku. mięty. majeranku. wsypać do niego mąkę i stale mieszając. Mieszając wlewać rosół. pieprz lub na tłuszczu podsmażyć małą posiekaną drobno cebulkę. 1/2 l rosołu. pieprzem. trybuli. hyzopu. Suszone zioła należy przez 3-5 min gotować w sosie. cząbru. estragonu. wsypać do niego mąkę. l łyżka trybuli lub pietruszki. sól. Na patelni stopić tłuszcz. melisy. kminku. mieszając przyrumienić na ciemnobrązowy kolor. Sos można przyprawić również papryką. lubczyku. a także dodać jajko rozmieszane z sokiem cytrynowym lub ze śmietaną. a dopiero potem dodać mąkę. 3-4 łyżki roztartych suszonych lub posiekanych świeżych ziół: bazylii. 2 łyżki mąki. tymianku. Sos do pieczeni l szklanka białego wytrawnego wina. tymianku. 2 łyżki mąki. Suszone zioła należy przez 3-5 min gotować w sosie. pieprz. czosnku. tymianku. pietruszki. Jeżeli używa się świeżych ziół. lubczyku. rozmarynu. melisy. aby sos nabrał aromatu. jałowca.Sos biały ziołowy (gorący) 2 łyżki masła. majeranku. l szklanka sosu >pod pieczeni. rozmarynu. szałwii i grubo zmielonego pieprzu. Jeżeli używa się świeżych ziół. Do sosu można dodać paprykę. lebiodki. a następnie sos gotować na małym ogniu kilka minut. szałwi. czosnku. Dolewać powoli rosół. należy je dodać do sosu po zdjęciu z ognia i patelnię na kilka minut przykryć. koperku. sól. 124 . 3-4 łyżki suszonych roztartych ziół lub 2 łyżki suszonych i l łyżkę świeżych posiekanych ziół pojedynczo lub w mieszance: bazylii. a następnie sos gotować na małym ogniu przez kilka minut. Zioła można stosować pojedynczo lub w mieszankach. solą. Sos ciemny ziołowy (gorący) 2 łyżki tłuszczu (oliwy. estragonu. 1/2 l rosołu. należy je dodać do sosu po zdjęciu z ognia i patelnię przykryć na kilka minut. sporządzić jasną zasmażkę.

a cebulę i pieczarki przetrzeć. trzeba go przez 20 min gotowa ć na bardzo małym ogniu. l łyżka bazylii.Wino z ziołami i pieprzem gotować 10 min. Podawać do makaronu i innych potraw mącznych oraz ryżu. 1/2 łyżeczki soli. 1/2 szklanki rosołu. 1/2 kg pomidorów lub l mała puszka koncentratu pomidorowego. l cebula. l liść laurowy. zdjąć ż ognia. Sos szczawiowy 4 łyżki masła. żeby wyparowała część wody. ostudzić pod przykryciem i wlać przez sito do sosu spod pieczeni. Sos pomidorowy l cebula. l łyżeczka tymianku. Dodać sos spod pieczeni. przecedzić przez sito. przyprawić sos solą i pieprzem. ziemniaków i kopytek. l łyżka soku cytrynowego. Wino zagotować z posiekaną cebulą. 2 łyżki oliwy. l ząbek czosnku. gotowanej wołowiny. Jeżeli sos przygotowuje się ze świeżych pomidorów. Cebulę oraz czosnek obrać i drobno posiekać.3 l wody. tymiankiem i liściem laurowym. 3 łyżki ketchupu. Potem dodać ketchup i bazylię. patelnię zdjąć z ognia. Wsypać świeże posiekane zioła. wyjąć zioła. Gdy pieczarki i cebula będą miękkie. 10 dag masła. 2 łyżki mąki. krokietów ziemniaczanych i warzyw z wody. 125 . ryb. l łyżeczka posiekanej pietruszki. 1/2 szklanki sosu spod pieczeni. 1/2 szklanki słodkiej śmietanki. Na końcu wsypać posiekaną trybule lub pietruszkę. Na patelni podgrzać oliwę i chwilę smażyć w niej czosnek i cebulę. 3 łyżki szczawiu. aż uzyska konsystencje rzadkiego kremu. befsztyków. Sos Chateaubriand l szklanka białego wytrawnego wina. pieprz. l łyżeczka posiekanego estragonu. dodać pomidory lub koncentrat pomidorowy z 0. l żółtko. 10 dag pieczarek. pieczarkami. Podawać do pieczeni. Sos ten nadaje się do befsztyków. sól. pokrojone na małe kawałeczki masło i ciepły sos ubijać trzepaczką.

Mamy wtedy dużo rozmaitych świeżych ziół. jabłka zimowe). Masło można ucierać w moździerzu. na końcu sok cytrynowy i inne przyprawy. pieczeni wieprzowej i kotletów schabowych. jest lato. Najpierw uciera się masło z solą. papryką. Na dno garnka nalać trochę wody. Szczaw pokroić w cienkie paseczki i dodać do sosu. włożyć jabłka i rozgotować je. Należy przymocować do niej karteczkę z nazwą masła i w większym opakowaniu ułożyć w zamrażalniku. musi mieć temperaturę pokojową. Sos ten nadaje się do pieczonej kaczki. Dodać sól. Dodać cukier. Najlepszą porą do sporządzania maseł ziołowych. Można więc przygotować masła o różnych smakach. szczyptę pieprzu i szałwię. Podawać do ryb smażonych i gotowanych. Sos jabłkowy z szałwią 2 kwaśne jabłka (antonówki. a masło zawiera najwięcej witamin. natomiast w lodówce. Patelnię zdjąć z ognia. Masło. Jabłka obrać. pieprzem. przeznaczone do ucierania z ziołami. musztardą. przez 2-3 tygodnie. podzielić je na mniejsze porcje i każdą kosteczkę zawinąć w folię aluminiową. sok cytrynowy i gotować sos przez 5 min. Masła ziołowe Wszystkie masła ziołowe przygotowuje się według tego samego przepisu. dodać resztę masła i sos ubić trzepaczką. pieprz. w makutrze lub w mikserze. które będziemy dłużej przechowywać w zamrażalniku. osuszone i grubo posiekane. rozmieszać z mąką i powoli dolewać rosół. l łyżeczka szałwii. Śmietanę rozmieszać z żółtkiem i wlać do sosu. a potem dodaje zioła. w szczelnie zamkniętym słoiku. W ten sposób można przechowywać masło przez kilka miesięcy. wykroić gniazda nasienne i pokroić w plasterki. 126 . dodając jedynie różne gatunki ziół lub przyprawiając je sokiem cytrynowym. zioła powinny być umyte. 1/2 łyżki cukru.2 łyżki masła stopić. pozostawić pod przykryciem na 5 min.

Rys. 21. Masło ziołowe .

mięta w równych częściach* l łyżka soku cytrynowego. pieczeni i drobiu. ryb gotowanych i smażonych. 3 łyżki ziół: koperku. pieprz.Masło czosnkowe: 2 ząbki czosnku. sól. Ogórek pokroić w drobną kostkę. melisy. 10 dag masła. zimnych przystawek. wymieszać z twarożkiem. sól. sól. 5 łyżek posiekanych ziół: szczypiorku. pieprz. zimnych przystawek. Masło szałwiowe: l łyżka szałwii. sól. 1/2 łyżki soku cytrynowego. 10 dag ogórka. Masło pietruszkowe: l ząbek czosnku. pieprz. 10 dag masła. 10 dag masła. marchewki i fasolki szparagowej. pieprz. Twarożek z ogórkiem i rzodkiewką l opakowanie twarożku homogenizowanego. 3-4 łyżki mleka. szczypiorek. Do pieczeni baraniej. sól. mlekiem. Do pieczeni. 10 dag masła. pietruszki. 10 dag masła. łyżeczka soku cytrynowego. Masło estragonowe: 4 łyżki estragonu. mięty. sól. solą i ziołami. rzeżuchy (można dodać mieszankę ziół lub każdy gatunek osobno). trybuli. Do befsztyków. pieprz. Twarożki ziołowe Twarożek wiosenny l opakowanie twarożku homogenizowanego. rzodkiewki pokroić w plasterki. koperku. pieprz. 3 łyżki posiekanej pietruszki. sól. Do kotletów baranich i cielęcych. ogórecznika. makaronu. l łyżka soku cytrynowego. pieprz. Do pieczeni i zimnych przystawek. 3-4 łyżki mleka. sól. 128 . trybula. Do kotletów smażonych i gotowanych ryb. 10 dag masła. sól. baranich i smażonej ryby. 2 łyżeczki soku cytrynowego. kotletów cielęcych. bazylii. Masło ziołowe: 3 łyżki posiekanych ziół: estragon. szaszłyków. l łyżeczka soku ze startej na drobnej tarce cebuli. l łyżka soku cytrynowego. koperek. 10 dag masła. Masło miętowe: 2 łyżki posiekanej mięty. 5 rzodkiewek. smażonych ryb. Masło szczypiorkowe: 4 łyżki posiekanego szczypiorku. Do ryb.

sól. bazylii. l łyżeczka mielonego lub rozgniecionego w moździerzu kminku. a potem pokroić na plasterki. 3-4 łyżki mleka. Estragon włożyć do naczynia. pieprz (można dodać l łyżeczkę słodkiej papryki i użyć mieszanki ziół lub każdego gatunku osobno: koperku. Następnie ocet przecedzić przelać do szczelnie zamykanej butelki. Zioła nadają octom specyficzny aromat. Zamiast twarożku homogenizowanego można użyć 25 dag sera twarogowego roztartego z 3-4 łyżkami śmietany. przykryć i pozostawić na 14 dni. dodać drobno posiekaną cebule.Twarożek z pomidorami i kminkiem I opakowanie twarożku homogenizowanego. Można od razu smarować nim chleb lub uformować kostkę. 2 łyżki pietruszki. dzięki któremu stają się one wartościowym dodatkiem do sałatek. czosnku. sosów i majonezów Ocet estragonowy 1 l octu. Twarożek wymieszać z mlekiem. pietruszkę i pomidory pokrojone w kostkę. l mała cebulka. 10 dag estragonu. Ser ziołowy 25 dag sera twarogowego. zielonej sałaty. trybuli. 1-2 pomidory. wstawić na kilka godzin do lodówki. mięty. solą i kminkiem. sól. przyprawić solą. 5 łyżek posiekanych ziół. ocet spirytusowy stosować należy w ostateczności. Masło i ser o temperaturze pokojowej utrzeć mikserem lub w makutrze na jednolitą masę. pieprzem i ziołami. rzeżuchy. . 129 . pietruszki. szczypiorku). Octy ziołowe Do sporządzenia octu ziołowego najlepiej używać octu winnego i owocowego. 10 dag masła. całość dokładnie wymieszać. zalać octem.

Octy ziołowe .Rys. 22.

1 kwiatostan czarnego bzu.Według tego przepisu można sporządzać następujące octy: .ocet melisowy: 1 l octu. 2-3 kwiatostany czarnego bzu. l mała cebula pokrojona w plasterki. kwiatu lipy.ocet ziołowy II: 1 l octu. Czosnek obrać. estragonu.ocet ziołowy III: 1 l octu. l papryka ostra. 131 . . . dodać liście bazylii.ocet czosnkowy: 1 l octu. . 4 łyżki nasion kopru. . W ten sam sposób można przygotowywać kolejne octy: . melisy. Butelkę odstawić na 2 tygodnie. 10 dag ziół i owoców: bazylii. 20 łyżek posiekanych świeżych liści melisy. Potem ocet przecedzić i zlać do innej butelki. 6 ziaren pieprzu. . tymianku. 5 dużych liści laurowych.ocet z kwiatostanów czarnego bzu: 1 l octu. . dalej ucierać. posiekać i utrzeć w moździerzu. . melisy.ocet ziołowy I: 1 l octu. Ocet bazyliowo-czosnkowy 2 ząbki czosnku. liści wiśni. liści laurowych. l pęczek trybuli lub pietruszki.ocet koprowy: 1 l octu. Szklankę octu zagotować i zalać masę w moździerzu. Uzupełnić resztą octu i szczelnie zamknąć. 6 ząbków czosnku. aż powstanie jednolita masa. 10 dag świeżych liści melisy. 10 dag różnych ziół: estragonu. porzeczki.ocet estragonowy: 1 l octu. l l octu.ocet melisowy: 1 l octu. 20 łyżek posiekanych świeżych liści bazylii. co kilka dni nią potrząsnąć. 20 łyżek posiekanych świeżych liści estragonu. po 1-2 min ostudzić i przelać do butelki. .ocet laurowy: 1 l octu. l pęd estragonu.

anyżu i imbiru. a następnie wyrabiać ręką. l jajo. szczypta gałki muszkatołowej. masło stopić. sól. Mąkę. sól wsypać do miski i pozostawić w ciepłym miejscu. 0. Do mąki dodać jajo. l łyżka czarnuszki. a drugą połowę czarnuszką. mleko podgrzać.Wypieki Chleb anyżowy 50 dag mąki. aż będzie gładkie i elastyczne. Żółtko rozmieszać z mlekiem i smarować nim bułeczki. włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około 40 min w temperaturze 180200°C. żeby urosło. pamiętając o tym. l łyżka cukru. drożdże. gałkę muszkatołową. Gdy podwoi swoją objętość. podgrzać mleko. l łyżka kminku. mieszając ciasto drewnianą łyżką. szczypta soli. kawałek drożdży wielkości orzecha włoskiego. Zamiast anyżu można dodać kminku lub mieszanki kminku. anyż. 5 dag masła. dodawać po trochu mleka i drewnianą łyżką mieszać ciasto. Blaszkę do pieczenia wysmarować tłuszczem. będzie gładkie i elastyczne. zachowując dość duże odstępy. Wyrabiać dalej tak długo. Wtedy przykryć miskę ściereczką i pozostawić w ciepłym miejscu na 15 min.3 l mleka. Następnie formować małe bułeczki. aż przestanie błyszczeć. a następnie posypać połowę kminkiem. drożdże rozrobić z cukrem. kolendry. nakryć ściereczką i pozostawić w ciepłym miejscu na godzinę. aż bułeczki wyrosną. l jajo. l łyżka cukru. W filiżance rozmieszać drożdże z cukrem. l żółtko i l łyżka mleka do smarowania bułeczek. Następnie wyrobić ciasto ręką i wlać roztopione masło. Układać je na posmarowanej tłuszczem płaskiej blaszce. jajko i dolewać mleko. pieprz. przełożyć na nią ciasto. Do mąki dodać drożdże. Bułeczki z przyprawami 50 dag mąki. szczypta pieprzu. Przed posypaniem można 132 . Blachę postawić w ciepłym miejscu na około 20 min. Mąkę wsypać do miski i postawić w ciepłym miejscu. l szklanka mleka. szczypta soli. kawałek drożdży wielkości orzecha włoskiego. 2 łyżeczki nasion anyżu. że po upieczeniu będą dwa razy większe.

Rys. 23. Chleby ziołowe .

l pęczek pietruszki. 1/2 łyżeczki gałki muszkatołowej. Włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około 50 min w temperaturze 180200°C. smarować cienko każdą kromkę z obydwu stron i z powrotem złożyć cały bochenek. a na końcu stopione masło. bazylia lub rozmaryn). Chleb z czosnkiem lub ziołami l chleb (najlepiej pszenny). Do jednej części dodać posiekaną pietruszkę i szczypiorek. Gdy przyrządza się chleb z ziołami. 5 dag drożdży. 2 łyżeczki soli. drożdże rozrobić z cukrem.każdą przekroić ostrym nożem na pół lub na krzyż. Ciasto dokładnie wyrobić ręką. Resztą masy posmarować wierzchnią skórkę. l łyżeczka cukru. dodać do mąki i dolewać powoli mleko. 1/2 łyżeczki soli. rozetrzeć z solą i masłem.3-0. Pikantny chleb l kg mąki. pokrojone w drobną kostkę. 134 . Jest to dobry sposób odświeżania starego pieczywa. 7 dag masła. 1/2 łyżeczki kminku. nie przecinając dolnej skórki do końca. a do drugiej ser i kiełbasę. Chleb pokroić na kromki. a gdy trochę wyrośnie. ułożyć na płaskich blachach i zostawić jeszcze na 20 min do wyrośnięcia. sól.4 I mleka. 2 jaja. Dodać jajo. 1/2 łyżeczki mielonej kolendry. Uformować dwa okrągłe bochenki. szczypta papryki słodkiej i papryki ostrej. każdą kromkę smaruje się cienko masłem z obydwu stron. 7 dag kiełbasy szynkowej. przyprawy. Czosnek posiekać. Mąkę wsypać do miski i postawić w ciepłym miejscu. Wstawić do podgrzanego piekarnika i piec w temperaturze 200° C przez około 1/2 godz. 0. Po złożeniu chleba zawija się go w folię aluminiową i wkłada na 15 min do piekarnika o temperaturze 200°C. 7 dag żółtego sera. l pęczek szczypiorku. podzielić na dwie części. Postawić pod przykryciem na 20 min w ciepłym miejscu. 7 dag masła. przesypując solą i roztartymi ziołami. mieszając ciasto drewnianą łyżką. 2 ząbki czosnku lub 2 łyżki suszonych ziół (tymianek.

mąki. Masło utrzeć z cukrem (zostawić l łyżkę do posypania) i jajami. 3 obrane. 25 dag masła. kminkiem lub tartym serem i wstawić na 10-15 min. 2 jaja . przekrojone na połówki (bez gniazd nasiennych) gruszki. mak. Następnie wyjąć blachę na chwilę. Włożyć do podgrzanego piekarnika i piec około l godz. morski. l łyżeczka do kawy margaryny. w piekarniku o temperaturze 170-200° C. 135 .Ciastka serowe 20 dag żółtego sera (ementaler. Margaryną wysmarować formę. Ciasto lub ciastka posmarowa ć białkiem i piec około 1/2 godz. 12 dag mąki. 1/2 łyżeczki do kawy proszku do pieczenia. sól. wsypać mąkę. kminek lub tarty ser do posypania. a następnie rozwałkować wprost na blasze wysmarowanej tłuszczem. Zostawić na godzinę. gouda). cukier waniliowy. l cukier waniliowy. w temperaturze nie przekraczającej 180°C. 1/2 łyżeczki do kawy mielonego suszonego korzenia tataraku. które przekłada się na wysmarowaną tłuszczem blachę. połowę tataraku i całość dokładnie wymieszać. Ciasto z gruszkami i tatarakiem 2 jaja. Można też rozwałkować na stolnicy i wykrawać foremką ciasteczka. 40 dag mąki. Zaraz po upieczeniu pokroić ciasto na paski. Łyżkę cukru pudru zmieszać z drugą połową tataraku i posypać ciasto. masła. 6 dag masła. proszek do pieczenia. aż przypiecze się na złotobrązowy kolor. Z sera. posypać ciasto makiem. 6 dag cukru pudru. żółtek i soli zagnieść ciasto. a na wierzchu ułożyć połówki gruszek. przełożyć do niej ciasto.

Żelatynę moczyć 4 min w zimnej wodzie.Desery Galaretka z kwiatami podbiału 40 dag kwiatów podbiału z szypułkami. Budyń z kwiatostanów czarnego bzu 2 kwiatostany czarnego bzu. Kwiaty umyć. które należy drobno pokroić i wszystko przełożyć do miski. Budyń przelać do salaterki i ostudzić. l l mleka. osaczyć i ugotować razem z jabłkiem. Wsypać cukier. Podawać zimny. szczypta soli. Mąkę ziemniaczaną rozrobić z l szklanką zimnego mleka. 6 łyżek cukru. przykryć i pozostawić na noc w chłodnym miejscu. osaczyć. zagotować i przelać do salaterki. a następnie wszystko przetrzeć przez sito. a potem przełożyć do garnka. włożyć kwiatostany bzu i gotować jeszcze przez kilka minut. aż żelatyna się rozpuści. 1/2 I białego wina deserowego. 3 łyżki cukru. 1/2 szklanki białego wina deserowego. aż stężeje. 1/2 paczki budyniu waniliowego. 8 listków żelatyny. 136 . oddzielić od szypułek. Proszek budyniowy rozmiesza ć z winem i wlać do jagód cięgle mieszając. następnie kwiatostany wyjąć. 4 łyżki mąki ziemniaczanej. Jabłko obrać. 1/2 l wody. Jagody umyć. Galaretką napełnić salaterkę i zostawić na kilka godzin. wykroić gniazda nasienne i pokroić na cienkie plasterki. dokładnie wymieszać. wlać do mleka i bez przerwy mieszając. 2 jaja. wlać wino z podbiałem i stale mieszając podgrzewać. l kwaśne jabłko. Deser jagodowy 30 dag jagód. 2 żółtkami. Białka ubić na pianę i przełożyć do gorącego jeszcze budyniu. zagotować. 2 łyżki cukru. cukrem i solą. Następnie zasypać kwiaty oraz szypułki cukrem i zalać winem. Zagotować 3/4 l mleka.

4 łyżki soku cytrynowego. Mąkę ziemniaczaną rozrobić z 1/2 l zimnej wody i wlać do soku. Cukier puder ubić z 8 żółtkami i 2 całymi jajami. Natychmiast podawać. starta skórka z cytryny. 20 dag mąki ziemniaczanej. w dużym garnku z wodą. Sok zagotować z wodą lub winem z dodatkiem cukru. Pozostałe białka ubić i na końcu ostrożnie wymieszać z resztą masy. 20 dag cukru pudru. budyń wyjąć na salaterkę i ostudzić. aż powstanie gęsta masa. Jabłka pokroić i wrzucić do sokowirówki. Budyń z owoców dzikiej róży 1/2 kg świeżych. 1/2 kg soku z berberysu (z sokowirówki). 2 łyżki posiekanej świeżej mięty. Mleko zagotować z masłem. wsypać tartą bułkę i mieszając gotować. przełożyć do niej masę i gotować przez 1. gałkę muszkatołową i porcjami dodawać masę z róży oraz tartej bułki. dodać cynamon. l łyżeczka cynamonu. jeszcze raz zagotować. Suszone owoce namoczyć na noc.5 godz. Sok jabłkowy zmieszać z sokiem cytrynowym i miętą. Owoce róży ugotować w 3/4 l wody do miękkości z dodatkiem cukru i przetrzeć przez sito. 10 jaj. Po wyjęciu formy z kąpieli wodnej ostudzić ją. zagotować. oczyszczonych owoców dzikiej róży. 30 dag tartej bułki. stale mieszając. 1/2 l wody. sól. szczypta gałki muszkatołowej.Kisiel z berberysu 3/4 l wody lub czerwonego wina. szczypta soli. Dodać przetarte owoce róży. 12 dag cukru. kawałek kory cynamonowej. 3/4 l wody. Napoje Sok jabłkowy z miętą 8 soczystych jabłek. Formę budyniową wysmarować tłuszczem. 20 dag masła. 3/4 l mleka. przełożyć do miski i ostudzić. cynamonu i skórki cytrynowej. 137 . Przelać do salaterki i ostudzić. Następnie przecedzić przez sito. 1/2 kg cukru.

Napój orzeźwiający z syropu miętowego . 24.Rys.

l łyżka posiekanej trybuli lub pietruszki. 2 łyżki posiekanej świeżej mięty lub bazylii. 2 łyżki soku cytrynowego. pomidory pokroić i wszystko przepuścić przez sokowirówkę. Sok z ogórków ze szczypiorkiem i ogórecznikiem 30 dag ogórków. Marchew oczyścić. zmieszać go z jogurtem i ziołami. sokiem cytrynowym i ziołami. 25 dag szczawiu albo pół na pół szczawiu ze szpinakiem. l szklanka jogurtu. Uzyskany sok wymieszać z jogurtem. l łyżka posiekanego ogórecznika. 139 . Sok z marchwi i pomidorów 50 dag marchwi. 2 łyżki soku cytrynowego. wycisnąć sok w sokowirówce. Można posolić do smaku. Pozostawić w chłodnym miejscu na 2 godz. l łyżka posiekanego szczypiorku. Następnie wrzucić do sokowirówki szczaw (lub szczaw ze szpinakiem). Od razu podawać. Ogórki pokroić na kawałki (nie obierać ze skórki). l szklanka jogurtu. do otrzymanego soku wsypać zioła i wlać sok cytrynowy.Sok z marchwi i szczawiu l kg marchwi. l łyżka soku cytrynowego. Wycisnąć sok z pomidorów w sokowirówce. Ca łość wymieszać z sokiem cytrynowym i od razu podawać. pokroić. Sok pomidorowy z bazylią lub miętą l kg pomidorów (lub puszka soku pomidorowego). 50 dag pomidorów. Marchew oczyścić. Natychmiast podawać. pokroić i przepuścić przez sokowirówkę.

140 . 11 zimnego mleka. wlać sok cytrynowy i napój ostudzić. selera. wymieszać. bazylii. gałka muszkatołowa. następnie zioła wyjąć. pietruszki. 4 łyżeczki miodu lub soku malinowego wysokosłodzonego. szczawiu. Zioła (co najmniej 4 różne) zmiksować z 1/4 szklanki mleka tak. 4 łyżki soku cytrynowego. koperku. trybuli (każdy gatunek osobno lub w mieszance po 3-4 zioła). ogórecznika. wymieszać. pietruszki. rzeżuchy. do naparu wsypać cukier. Mleko o smaku ziołowym 4 łyżki posiekanych świeżych ziół (koperku. 4 łyżeczki suszonych kwiatostanów lipy. do każdej wrzucając po dwie kostki lodu. żeby nie wystygła. melisy. Rozlać do szklanek. 4 łyżki cukru. dodać sól do smaku i szczyptę gałki muszkatołowej. Napój z mięty lub melisy na upalne dni 11 wody. 4-5 łyżek posiekanych świeżych ziół: szczypiorku. mięty. dodać miód lub sok malinowy. Przecedzić przed podaniem albo podawać nie przecedzone. 4-5 gałązek mięty lub melisy. Wlać do pozostałego mleka. trybuli. sok cytrynowy i podawać od razu. Ziele lipy zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 5 min. Herbatę przecedzić.Kefir lub jogurt z ziołami 1/2 l kefiru lub jogurtu. aby zioła były całkowicie rozdrobnione. Kefir lub jogurt zmiksować z ziołami i od razu podawać. bazylii). sól. melisy. Herbata z lipy na zimowe wieczory l l wody. 4 łyżeczki soku cytrynowego. a mleko zabarwiło się na lekko zielony kolor. Herbata ta działa rozgrzewające. Miętę lub melisę zalać wrzątkiem i parzyć pod przykryciem 10 min. 8 kostek lodu.

Przetwory Galaretka jabłkowa z miętą l kg zielonych jabłek. aż będą miękkie. 3 łyżki octu winnego. usunąć gniazda nasienne (nie obierać) i ugotować z pęczkiem mięty w niewielkiej ilości wody. opłukać. usunąć resztki kielichów. 4 łyżki posiekanej mięty. Napełnić galaretką wyparzone słoiki. a następnie zostawić pod przykryciem na 30 min. dodać sok cytrynowy. 20-25 dag cukru. 2 łyżki soku cytrynowego. Napełnić kompotem słoiki. Przygotować syrop z cukru i wody. l pęczek mięty (ok. Świeże owoce przebrać. Jabłka pokroić. 1 l wody. Owoce róży i skórki z jabłka zalać wodą i powoli zagotować. Następnego dnia należy zmierzyć ilość soku i na każde 1/2 l dodać ok. Na dużym garnku umocować lnianą ściereczkę i wylać na nią rozgotowane jabłka. 1/2 kg cukru. cukier lub miód do smaku. skórka z 2 dużych jabłek. Kompot z borówki czarnej l kg oczyszczonych owoców. 2 szklanki wody. a gdy zacznie gęstnieć. Uwaga: do kompotów owocowych można dodawać po kilka gałązek mięty lub melisy dla nadania im przyjemnego zapachu. Kompot przecedzić i osłodzić cukrem lub miodem. zamknąć je i pasteryzować przez 20-25 min. szypułki i inne zanieczyszczenia. Owoce wrzucić na gorący syrop. 15 g). wkładając na czas gotowania galaretki kilka kwiato141 . 40 dag cukru.Kompot z owoców dzikiej róży 12 dag owoców dzikiej róży (oczyszczonych). W ten sam sposób przygotowuje się galaretkę z jabłek o zapachu czarnego bzu. zagotować. zakręcać i pasteryzować 10 min. ocet i posiekan ą miętę. które odsącza się tak przez noc. Płyn gotować 20-30 min.

odcedzić. 142 . Do syropu wrzucić owoce. zagotować syrop. opłukać. Oczyszczone i umyte owoce zalać wodą tak. Marmolada z czarnego bzu l kg dojrzałych owoców czarnego bzu. zalać w rondlu bardzo małą ilością wody. Gorącą galaretkę zlać do małych wyparzonych słoików. rozkroić z jednego boku. dojrzałe i twarde owoce umyć. Do przecieru dodać cukier i smażyć stale mieszając. l kg cukru na 1 l uzyskanego soku. kiedy zmiękną. Konfitura z owoców dzikiej róży l kg oczyszczonych owoców. czarnego bzu. sok z cytryny (lub sok cytrynowy). przetrzeć. 3/4 kg cukru. potem zlać syrop. jabłek (w stosunku 1:1) i owoców dzikiej róży oczyszczonych.stanów czarnego bzu. Odcedzić. Gorącą marmoladę wlać do wyparzonych słoików. 3 szklanki wody. krótko pogotować. Do odcedzonej z owoców wody dodać połowę cukru.5 kg cukru. aż masa zgęstnieje. 2 szklanki wody. Owoce wrzucić do wrzącej wody i pozostawić je w niej do momentu. Ładne. Według tego przepisu można sporządzić galaretkę z owoców berberysu (zebranych po pierwszym mrozie). rozgotować. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. 1. Uzyskany sok odmierzyć. całość przelać do kamiennego lub szklanego czy porcelanowego naczynia i pozostawić do następnego dnia. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. szybko zagotować mieszając. dodać odpowiednią ilość cukru. Dojrzałe owoce oddzielić od szypułek. krótko gotować. Galaretka z berberysu l kg owoców berberysu. dodać resztę cukru. usunąć pestki i włoski. żeby były tylko przykryte i gotować około 1/2 godz. żeby cukier dobrze się rozpuścił.

Usmażoną konfiturę nałożyć do małych wyparzonych słoików. Wyjmować owoce łyżką durszlakową. przepuścić przez sokowirówkę. Pozostawić je w zimnym miejscu na 2 dni.zagotować. Słoiki zamknąć. zagotować. Cukier i wodę zagotować. umyć. powstałym ciepłym syropem zalać owoce. kawałek cynamonu. następnie pasteryzować 10 min. 2 szklanki wody. Sok z czarnego bzu l kg dojrzałych owoców czarnego bzu. osaczyć. opłukać. Sok można pić rozcieńczony lub nierozcieńczony przy przeziębieniach. Konfitura z owoców śliwy tarniny l kg oczyszczonych owoców. wrzucić owoce i całość powoli smażyć. Syrop jeszcze pogotować i zalać nim owoce w słoikach. Na 1/2 kg soku dodać l kg cukru i całość zagotować. włożyć do niego owoce. l kg cukru. kilka goździków. krótko zagotować. Po ostygnięciu słoiki zamknąć. dodać sok cytrynowy. Jagody czarnego bzu oddzielić od szypułek. Konfitura z owoców dzikiej róży ma zastosowanie głównie do dekoracji ciast. umyć. cukier. Owoce berberysu (zebrane po pierwszym mrozie) odszypułkować. osaczyć i włożyć do kamiennego lub emaliowanego naczynia. 25 dag cukru. zdej143 . Zlać syrop. Syrop z berberysu Owoce berberysu. osaczyć. Sok zagotować z cukrem oraz cynamonem i od razu przelać do wyparzonych butelek. trochę rozgnieść. ugotować do miękkości i przecedzić. nakładać do wyparzonych słoików. szczypta cynamonu. Lekko przemarznięte owoce oczyścić z ogonków i listków (na konfiturę przeznaczyć owoce największe). dodać trochę cynamonu i goździków. legumin.

Wtedy wlewa się sok z mięty i trzyma na wolnym ogniu jeszcze 10 min od chwili zagotowania. Świeżo zerwane kwiaty fiołków umyć. Na 1/2 l soku potrzeba 1/2 kg cukru. Syrop miętowy Świeża mięta. uważając. Przelać do wyparzonych buteleczek. aż krople syropu będzie można między palcami wyciągnąć w nitkę. Syrop przela ć do wyparzonych butelek i używać do napojów orzeźwiających. osaczyć i oberwać płatki. Syrop fiołkowy Kwiaty fiołków. następnego dnia przecedzić. Cukier gotowa ć ze szklanką wody tak długo. cukier. Gorący sok przelać do wyparzonych butelek i szczelnie je zamknąć. . Jest to dobry środek przeciw kaszlowi dla dzieci. przykryć i zostawić na noc. Zalać płatki fiołków w porcelanowej misce niewielką ilością wrzątku. sok cytrynowy. żeby nie została przy nich żadna zielona cześć.mując tworzącą się pianę. Miętę przepuścić przez sokowirówkę i zmierzyć ilość soku. cukier. ale nie gotować. Zmierzyć ilość soku i na każde 1/2 l dodać 50 dag cukru i 3 łyżki soku cytrynowego. Syrop podgrzewać powoli na małym ogniu.

........................... 90 rybna ............................ 91 włoska rybna............................................................................... 91 Potrawy mięsne wątróbka w folii aluminiowej ..............................................................................................................................Indeks rzeczowy potraw Zupy jarzynowa z bazylią .............................. 89 pomidorowa z bazylią lub rozmarynem ........................................................ 84 jarzynowa z bukietem ziół ................................. 91 wątróbka po prowansalsku ..................................................... 85 barszcz ukraiński ...................................................... 86 cebulowa ziołowa ........................... 84 ziemniaczana śmietankowa .................................................................................... 89 rosół a la flaki z pulpetami......... 86 selerowa z rzeżuchą lub lubczykiem ............................................ 94 145 ........................................ 87 pikantna fasolowa .............. 82 jarzynowa z trybulą ........ 93 kotlety mielone ziołowe.................................. 88 grochówka zielona ... 85 ziemniaczana z lubczykiem.................................................................... 88 dyniowa z bazylią.............................. 87 z zielonego groszku z miętą ......................... 86 z porów................. 93 spaghetti z mielonym mięsem i ziołami................................................. 90 ziołowa .................................................................................................................................................................................................... 90 pokrzywowa................................. 88 szczawiowa z sałatą i pietruszką ............................................................. 92 pieczeń cielęca lub wołowa z estragonem ......................................................... 87 kalafiorowa ................................................. 93 cielęcina z rozmarynem ........................................................ 92 klopsiki szwedzkie ........... 84 jarzynowa minestra ...............................................................

....... 101 filet rybny zapiekany................ 98 kurczak w zielonym sosie...................................................... 100 kaczka pieczona z miodem i ziołami ....................... 97 Potrawy z drobiu kurczak w sosie estragonowym po francusku................................klopsiki baranie miętowe..................................................................................................... 100 Dania rybne filet rybny duszony.............. 98 kurczak zimny w sosie ziołowym ..... 105 zapiekanka ziołowa.............. 96 pasztet ziołowy.............................. 99 kurczak pieczony z ziołami ............ 104 sałatka z halibuta lub dorsza .................................................................................................................................................................................................................. 101 filet rybny z estragonem ..................................................................... 107 146 ............................................................................................... pstrąg lub inna ryba z rozmarynem..................................................................................... 94 pieczeń barania z „miętową” skórką ............................................................ potrawy z ryżu i potrawy mączne zapiekanka z ziemniaków z rozmarynem ..... 100 gęś w sosie jabłkowym ....... 105 Zapiekanki............................. 107 liście winorośli z nadzieniem ryżowo-ziołowym ... 98 indyk nadziewany po peruwiańsku .......................................... dorsz z sosem remouladowym................................. 102 makrela.................. 105 pizza neapolitańska.................................................. 104 śledzie ziołowe.............. 106 pierogi z serem i miętą ........ 96 pasztet drobiowy z estragonem ............ 104 śledzie w śmietanie ........ 97 kurczak nadziewany...... 106 risotto ziołowe.................................................................... 102 halibut......... 94 królik w sosie pietruszkowym...

................................................. 110 jaja wiosenne ...........................................Dania z jaj jajecznica ziołowa .................. 117 sałatka z żółtego sera ................................................... 111 kwiatostany bzu czarnego w cieście...................................... 114 warzywa duszone ........................... 118 surówka z liści mniszka ................. 110 jaja z orzechami i ziołami ............................................. 116 sałatka z fasolki szparagowej z bryndzą ..................... 116 sałatka z ziemniaków I......................................................................... 114 selery zapiekane z tymiankiem... 112 marchewka z miętą ............................................ 119 mnizeria z ziołami ................................................. 118 sałatka rybna z selerem i ziołami...................................................................................................................................................................................... 111 naleśniki z jagodami i melisą .................... 112 Potrawy z warzyw kapusta biała po hiszpańsku ............................................................. 118 pomidory z bazylią ................................................. 115 Sałatki i surówki sałatka bretońska z fasoli ......... 116 sałatka z ziemniaków II ............... 119 147 .......................................................... 108 omlet ziołowy II ................................................................................................................... 110 jaja w sosie ziołowym........ 108 jajecznica z żółtym serem i ziołami ..................................................................................................... 117 sałatka warzywna z sosem ziołowe.................................. 115 dynia z koperkiem........................................................ 108 omlet ziołowy I ....................... 118 surówka wiosenna .................. 114 cukinia w pomidorach.............................................. 119 surówka z roszponki ........................................................... 112 groszek zielony z miętą ................ 111 jaja faszerowane.............................................................

.......................................125 pomidorowy................. 123 vinaigrette z ziołami .................................. 122 serowy z bazylią ............................................................................................ 135 ciasto z gruszkami i tatarakiem .......................................................... 120 zielony frankfurcki.................. 136 148 ............................ 134 ciastka serowe......................................................................................................................... 120 śmietankowy z ziołami....................... 129 Wypieki chleb anyżowy............................................................................................................................................................................................................................................................................. 128 Octy ziołowe........................................................................... 136 deser jagodowy........... 132 pikantny chleb .... 135 Desery galaretka z kwiatami podbiału..Sosy twarogowy z ziołami .................................................... 122 majonez ziołowy ............................... 120 hiszpański czosnkowy Ailloli .............................................................................................. 124 do pieczeni..................................................................... 125 szczawiowy..... 123 biały ziołowy (gorący) ... 122 angielski miętowy ..................................................................................................................................................................... 124 Chateaubriand................................................... 126 Masła ziołowe................. 125 jabłkowy z szałwią ........ 126 Twarożki ziołowe . 122 remouladowy z ziołami ................ 132 bułeczki z przyprawami ......................... 124 ciemny ziołowy (gorący) .................................................................................................................... 134 chleb z czosnkiem lub ziołami...........

............................. 142 konfitura z owoców dzikiej róży........ 139 sok z ogórków ze szczypiorkiem i ogóreczkiem.. 140 mleko o smaku ziołowym.......................................... 136 kisiel z berberysu ....... 143 syrop fiołkowy............................................................. 139 sok z marchwi i pomidorów ................................. 141 Przetwory galaretka jabłkowa z miętą .... 139 kefir lub jogurt z ziołami.......................................................................... 141 kompot z borówki czarnej .. 141 galaretka z berberysu .............................................. 143 sok z czarnego bzu..................... 142 marmolada z czarnego bzu................................. 142 konfitura z owoców śliwy tarniny............................................ 140 kompot z owoców dzikiej róży .......................................................... 137 budyń z owoców dzikiej róży ............................................................................................................................ 143 syrop z berberysu ............. 144 syrop miętowy................................................................................................................................................................................................................. 137 Napoje sok jabłkowy z miętą ................................... 139 sok pomidorowy z bazylią lub miętą . 140 napój z mięty lub melisy na upalne dni ............budyń z kwiatostanów bzu czarnego................................... 140 herbata z lipy na zimowe wieczory....................... 137 sok z marchwi i szczawiu.............................................................. 144 ..................

co służy do zachowania lub podniesienia urody ciała). (Słowo kosmetyk jest pochodzenia greckiego i oznacza to wszystko. W późniejszym okresie więcej uwagi poświęcano ubiorom i wyposażeniu mieszkań. a jeszcze wcześniej w Azji i Ameryce. O ile dawniej kosmetyka opierała się przede wszystkim na substancjach naturalnych. dziś używa się dezodorantów. Na przykład w rejonie Morza Śródziemnego od dawna używano krwawnika. tymianku i macierzanki. której tajniki staramy się przybliżyć. W pierwszych epokach poziom higieny osobistej był różny. Ostatnio. związany między innymi z prostszym i bardziej praktycznym ubiorem. olejku różanego. podbiału. Ten ostatni zwyczaj przetrwa ł w pewnym sensie do naszych czasów. używanych w celach kosmetycznych. W starożytnym Egipcie. 153 . rumianku. cz łowiek zaczai coraz częściej powracać do tradycyjnej kosmetyki zielarskiej. a mniej higienie osobistej. Zioła dla urody Podstawowym warunkiem dbałości o urodę jest zachowanie czystości. które od wielu tysiącleci towarzyszą człowiekowi. W epoce baroku i rokoka noszono peruki b ędące siedliskami wszy. znano również wiele ziół. skrapiając się obficie perfumami. choć wiadomo. a zapach potu usiłowano usunąć. Grecy i Rzymianie byli prawdziwymi miłośnikami czystości i pięknych zapachów .regularnie się myli i umiejętnie stosowali zioła oraz otrzymane z nich substancje zapachowe. ale upodobanie do przyjemnych zapachów pozosta ło do dziś. o tyle obecnie wiele składników otrzymuje się syntetycznie. po długim okresie fascynacji syntetykami lub substancjami o wysokim stopniu przetworzenia. że najlepszym dezodorantem jest woda i mydło. doceniano znaczenie czystości ciała dla zdrowia i urody. Grecji i Rzymie.V. Od czasów Rewolucji Francuskiej stopniowo wzrastał poziom higieny społeczeństw.

Proponujemy natomiast recepturę zastępczą.Aby utrzymać higienę osobistą na wysokim poziomie. np. należy codziennie rano i wieczorem myć ciało. Do małej szklaneczki oleju słonecznikowego dodać trochę rozdrobnionego jednego gatunku zioła. Następnie przełożyć krem do słoiczka. zwłaszcza przeznaczone dla cery suchej. dodać kilka kropel wody lawendowej lub różanej i szczelnie zamknąć. liście mięty. liście żywokostu. kokosowy. Ciepła woda otwiera pory skóry . kwiaty lipy. Ziołowa pielęgnacja skóry Preparaty oczyszczające skórę Kremy Oryginalne kremy oczyszczające zawierają trudno dostępne składniki. kwiaty lipy. z kiełków pszenicy) w połączeniu z surowcami zielarskimi są znakomitymi środkami oczyszczającymi. następnie do roztopionego tłuszczu dodać 3 łyżeczki suszonych ziół. kwiaty i liście rozmarynu. mogą to być: kwiaty bzu czarnego. Oliwki Naturalne oleje roślinne (migdałowy.zimna zamyka je. masło kakaowe czy olej migdałowy. a następnie spłukuje ciepłą. Składniki dokładnie przecedzić przez sitko. wymieszać i pozostawić je do ostygnięcia. liście pokrzywy. liście szałwii lub liście krwiściągu lekarskiego. Pozosta154 . takie jak lanolina. Najpierw namydla się dość ostrą gąbką lub szczotką ciało. która zawiera ogólnie dostępne składniki: 4 łyżki margaryny lub masła roślinnego podgrzać na bardzo słabym ogniu. słonecznikowy. kwiaty rumianku. w związku z tym ich przygotowanie w warunkach domowych jest praktycznie niemożliwe. liście rozmarynu. Spośród wymienionych najdostępniejszy jest olej słonecznikowy. a później zimną wodą. kwiaty i liście fiołków. kwiaty bzu czarnego.

rozpuszczając jednocześnie trochę miodu pszczelego. następnie przecedzić przez sitko. śmietance. Lotiony Są to płyny oczyszczające skórę.. Lotion fiołkowy Do 300 ml świeżego mleka dodać 3 łyżki świeżo zebranych kwiatów fiołka. Lotiony ziołowe są odpowiednie dla wszystkich rodzajów cery. śmietanki. by rozpuściły się substancje zawarte w ziołach. Prosty lotion ziołowy Do 75 ml gorącego mleka. oparte na mleku słodkim. W podobny sposób można przygotować lotiony z liści pokrzyw. Pozostawić w naczyniu pod przykryciem przez 3 godz. liści podbiału lub kwiatów rumianku. Lotion przelać do butelki. podgrzać. jogurcie lub serwatce z dodatkiem surowców zielarskich. przechowywać szczelnie zamknięty w lodówce. Podgrzewać mieszaninę na bardzo słabym ogniu do momentu. Do lotionu można dodać mąki owsianej. Stosujemy je po uprzednim umyciu twarzy wodą z mydłem za pomocą wacików. otrębów pszennych lub kiełków pszenicy. kwaśnym. Lotion z liści kopru włoskiego i jogurtu Najpierw przygotować skoncentrowany wywar z liści kopru włoskiego: 2 łyżki liści kopru włoskiego wrzucić do 150 ml wody i 155 . wiązówki błotnej lub bzu czarnego. zsiadłego mleka lub serwatki dodać garść świeżych kwiatów jednego z następujących ziół: rumianku.wić tę mieszaninę oleju i ziół na kilka tygodni. Lotiony należy zużyć w ciągu tygodnia od ich przygotowania i przechowywa ć w lodówce. a szczególnie polecane dla cery tłustej. w którym poczujemy intensywny zapach fiołków. odstawić do ostygnięcia.

usuwa zmarszczki skóry. Kwiat fiołka .przyczynia się do rozjaśnienia plam na skórze: Kwiat nagietka .wybiela skórę. Kwiat bzu czarnego . Usuwa zmarszczki skóry i wypryski. Lotion z liści krwawnika Przygotować skoncentrowany napar z liści krwawnika: 4 łyżeczki krwawnika (również kwiatostanów) wrzucić do 150 ml wrzątku i pozostawić do ostygnięcia. Gotowany lotion należy przechowywać w lodówce. odżywia i oczyszcza skórę twarzy.zmniejsza pory skóry i natłuszczenie skóry szcze156 . Ziele krwiściągu .używane przy zbyt dużych porach skóry.gotować w naczyniu na bardzo słabym ogniu przez 15 min. Dla innych rodzajów cery można przygotować w analogiczny sposób lotiony z kwiatów krwawnika pospolitego. Ziołowe wody do twarzy Służą do zmywania ze skóry twarzy resztek mydła oraz resztek poprzednio opisanych preparatów oczyszczających skórę. Ziele i owoc kopru włoskiego . Lotion jest przeznaczony dla cery tłustej. następnie przecedzić przez sitko. Wody ziołowe to napary z różnych surowców zielarskich. Liść melisy .usuwa zmarszczki skóry.czyni cerę delikatną i czystą. Liść szałwi . Ziele przywrotnika . usuwa zmarszczki skóry.czyni skórę delikatną i białą. przyczynia się do rozjaśnienia piegów. a następnie kolistymi ruchami zmywać skórę.zmniejsza pory skóry. Poza działaniem czyszczącym wody ziołowe odświeżają i nadają skórze przyjemny zapach. reguluje kr ążenie krwi w drobnych naczyniach podskórnych. Skoncentrowany wywar z liści kopru włoskiego zmieszać dokładnie ze 150 g jogurtu butelkowego. Kwiat lipy . Tampony z waty zanurzyć w naczyniu z wodą do twarzy. po czym przecedzić przez sitko i pozostawić do ostygnięcia. usuwa zmarszczki skóry. melisy i lipy.

nad miednicą z gorącą wodą lub naparem z ziół. W zależności od potrzeb dobiera się maseczkę o odpowiednim składzie i oddziaływaniu. Stosować je można dla cery tłustej i normalnej. Parówki wodne twarzy Parówki wodne twarzy stanowią doskonały sposób oczyszczania (głębokiego) i odświeżania skóry twarzy. która ma na celu oczyszczenie. Do zwykłej parówki wodnej można dodać naparów ziołowych kwiatu lipy. odżywienie i upiększenie skóry. Woda ziołowa zachowuje swe właściwości przez około 12 godz. Następnie przecedzić przez sitko do innego naczynia. działa silnie ściągające . Parówkę stosuje się przez 10 min.silniej niż inne surowce zielarskie. Ziołowe maseczki kosmetyczne Maseczki kosmetyczne to rodzaj mniej lub bardziej jednorodnej papki. nakładanej na skórę twarzy i szyi.gólnie przy cerze tłustej. wrażliwej. o rozszerzonych naczyniach włosowatych. Parówki uzupełniają stosowanie maseczek odżywczych. Ciepła woda otwiera pory skóry. 157 . kwiatu rumianku lub ziela bratka (zwłaszcza przy cerze trądzikowej). trzymając głowę pod ręcznikiem. Nie zaleca się parówek dla cery suchej i starczej. powoduje wydzielenie z nich niepotrzebnych substancji. do naciągnięcia. Liść podbiału . Omówienie poszczególnych maseczek ziołowych rozpoczynamy od gotowych produkowanych przez „Herbapol”. Przygotowanie wody ziołowej jest proste: l łyżeczkę wysuszonego i rozdrobnionego surowca wrzucić do filiżanki wrzątku i pozostawić na 1/2 godz. co pewien czas uzupełniając wrzątkiem. olejki eteryczne zawarte w surowcach zielarskich dezynfekują ponadto otwarte pory skóry.poprawia wygląd skóry zbyt widocznie unaczynionej.

powodując lepsze jej ukrwienie. zmiękczająco. Kwiat bzu Maseczka na bazie wyciągu z liści szałwii. Oczy chroni się tamponami waty zwilżonymi naparem z kopru włoskiego lub czystą wodą. Działa ściągająco. Maseczki nakłada się na oczyszczoną twarz i szyje. przeciwwysiekowo. przeciwzapalnie. Przeznaczona dla cery tłustej i normalnej. zapobiega kruchości i pękaniu włosowatych naczyń krwionośnych. wzmaga funkcje wydzielnicze skóry. przeciwzapalnie. Szczególnie dokładnie powinno się umyć partie twarzy wokół nosa i brodę. ściągająco. Twarz należy spłukać letnią wodą i osuszyć miękkim ręcznikiem. antyseptycznie. 158 . Przy nanoszeniu maseczki ziołowej na twarz należy pozostawić wolne partie wokół ust i oczu. Maskę najlepiej nakładać w pozycji leżącej lub po jej nałożeniu położyć się i odpocząć przez pewien czas. wspomaga funkcje wydzielnicze skóry. przeciwwysiekowo. kwiatów lipy i korzeni mydlnicy. Polecana w takich schorzeniach skóry. Nadaje się dla wszystkich rodzajów cery. kwiatów nagietka. Dzia ła udelikatniająco. a następnie spłukuje zimną. kory wierzby i szyszek chmielu. jak łojotok i trądzik. osłaniające. ściągające. Działa regenerująco. kwiatów bzu czarnego. Nadaje się dla wszystkich rodzajów cery. Kwiat nagietka Maseczka na bazie wyciągu z nasion kozieradki. Maseczkę zmywa się na ogół gorącą wodą. Po zdjęciu maseczki na skórę twarzy i szyi nanosi się nawilżacz. używając do tego miękkiej szczoteczki i mydła. olejki eteryczne drażnią skórę. kwiatów nagietka. Twarz i szyję należy umyć delikatnymi ruchami okrężnymi. ziela przywrotnika i korzenia żywokostu.Kwiat lipy Maseczka na bazie wyciągu z liści podbiału.

pobudzająca Zaparzyć 2 łyżki drobno posiekanego ziela mięty w 150 ml wrzątku. pokrajać na drobne kawałki i rozdrobnić w mikserze na puree razem z 2 łyżkami miodu i 15 g drobno pokrojonych liści szałwii. Zamiast szałwii można użyć 2 łyżki wody różanej (sposób przygotowania opisany po przepisach na maseczki ziołowe). Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 10-15 min. Maseczka z owoców kopru włoskiego Zaparzyć 3 łyżeczki owoców kopru włoskiego w 150 ml wrzątku. Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 15 min. Pozostawić 10-15 min. Przygotować napar z l łyżki posiekanego ziela przywrotnika i 150 ml wrzątku. 3 łyżki skoncentrowanego naparu zmieszać z 50 g jogurtu. 159 . Maseczka z przywrotnika pospolitego Dokładnie wymieszać 3 łyżki kiełków pszenicy z l łyżką miodu. Po ostygnięciu nałożyć na twarz i szyję.Maseczki dla cery normalnej Maseczka szałwiowo-jabłkowa l jabłko obrać ze skóry. Napar pozostawić do ostygnięcia. Maseczka powinna pozostawa ć na twarzy 20 min. Maseczka miętowo-drożdżowa . pozostawić do ostygnięcia. l łyżeczkę suszonych drożdży piekarniczych rozpuścić w łyżce skoncentrowanego jeszcze ciepłego naparu. 3 łyżkami miodu i 2 łyżkami płatków owsianych. następnie l łyżkę naparu dodać do pozostałych składników.

Maseczki dla cery tłustej Maseczki tej grupy oparte są na surowcach zawierających wiele garbników. Należą do nich kwiaty rumianku. Maseczka pietruszkowa Pęczek pietruszki drobno posieka ć i dodać tyle wrzątku. liście pokrzywy. aby uzyskać jak najwięcej soku. rozgnieść owoc. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. wycisnąć przez gazę tak mocno. a więc o działaniu ściągającym. Przy braku miksera można użyć skoncentrowanego naparu z 3 łyżek pietruszki i l fili160 . szałwii i pietruszki. Maseczka rumiankowo-krwawnikowa z marchwią Średniej wielkości marchew zetrzeć na drobnej tarce. usunąć pestkę. Nałożyć na twarz i pozostawić na 10 min.Maseczki dla cery suchej Maseczka żywokostowa 4 łyżki wrzątku i garść świeżych drobno posiekanych liści żywokostu rozdrobnić w mikserze na jednolitą masę. Składniki dokładnie wymieszać mikserem. Maseczka brzoskwiniowo-nagietkowa l brzoskwinię obrać ze skórki. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. kwiaty i liście krwawnika. dodać do ubitej piany z l białka i 1-2 łyżki skoncentrowanego naparu z kwiatów rumianku i kwiatów oraz liści krwawnika (3 łyżeczki tych surowców na l filiżankę wrzątku). dodać 2 łyżki jogurtu oraz l łyżkę skoncentrowanego naparu z kwiatów i liści nagietka (2 łyżki rozdrobnionych kwiatów i liści nagietka na l filiżankę wrzątku). aby za pomocą miksera wymieszać na gęsty sok. Składniki dokładnie wymieszać mikserem.

Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 15 min. Sok lub napar z ziela pietruszki wymiesza ć z taką samą objętością białka kurzego lub jogurtu. aby tworzył on cienką warstwę. aby utrzymać gęstą papkę. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 15-20 min. Woda różana 18 dag płatków silnie pachnącego gatunku róży (na przykład dzikiej) zalać w garnku emaliowanym taką ilością wody. po zdjęciu maseczki i zmyciu twarzy wodą należy dodatkowo zmywać twarz za pomocą nawilżacza. Przed każdym użyciem wstrząsnąć.żanki wrzątku. dodać jedno jabłko. zmywać ciepłą wodą. żeby pasta dała się łatwo rozsmarować na twarzy. Maseczka z pokrzywy Wymieszać 2 łyżki płatków owsianych z taką objętością mleka. do której należy dodać tyle świeżego soku z pokrzywy. Maseczkę tą można zmywać wyłącznie zimną wodą. Nakładać nawilżacz należy na twarzlak. Jak już wspomnieliśmy. Maseczkę nałożyć na twarz i pozostawić na 10-15 min. 2 łyżki wody różanej oraz 2 łyżki wody nagietkowej i przelać do butelki. Można ją zmywać wyłącznie zimną wodą. Maseczka mietowo-ogórkowa 1/2 ogórka obranego ze skórki pokroić w średniej wielkości kostkę. Zamiast soku można użyć skoncentrowanego naparu z liści i pędów pokrzywy (2 łyżki pokrzywy na l filiżankę wrzątku). Sok z pokrzywy najlepiej zrobić w mikserze lub sokowirówce. l łyżeczkę soku cytrynowego i zmieszać w mikserze z niepełną garścią świeżo zerwanych liści mięty. Podstawowa recepta na nawilżacz ziołowy Zmieszać 2 łyżki gliceryny. aby je 161 .

drobno pokrojonych. Do okładów używane są kwiaty rumianku. Kwiat rumianku . Okład powinien docierać do wszystkich zafałdowań skóry.łagodzi łzawienie oczu. opuchnięte. owoce dzikiej róży. Pod przykryciem gotować na bardzo słabym ogniu przez 30 min.nadaje oczom właściwy blask (połysk).czyści oczy i łagodzi zmęczenie powiek. bolące.likwiduje opuchlinę powiek i zaczerwienienie oczu. Kompresy ziołowe to waciki kosmetyczne zamoczone w letnim naparze z określonego surowca zielarskiego. a następnie dokładnie rozgniecionych ziół. Napary przygotowuje się zazwyczaj z l łyżeczki świeżego surowca i 150 ml wody. W zależności od użytego surowca okład trzyma się na oczach od 10 do 20 min. W efekcie otrzymuje się nieco ponad filiżankę wody nagietkowej. W przypadku gdy oczy są podkrążone. Kwiat bzu czarnego . a następnie przelać do wygotowanej butelki. 162 . Można używać po 3 dniach od przygotowania. Papkę z ziół umieszcza się pomiędzy dwoma kawałkami gazy. zwłaszcza o charakterze uczuleniowo-zapalnym.łagodzi wszelkie stany zapalne. Przecedzić i dodać jeszcze 25 g płatków nagietków. Ziele kopru włoskiego . Ziołowa pielęgnacja oczu Do pielęgnacji oczu można używać kompresów lub okładów ziołowych. natomiast należy unikać bezpośredniego kontaktu z gałką oczną. Ziele werbeny . Ziele skrzypu . Świetlik łąkowy . zmęczone lub podrażnione. Przecedzić. ziele kopru włoskiego lub liście podbiału. Ziele piołunu . można stosować ciepłe okłady za świeżych.przykryła.likwiduje zaczerwienienie oczu i zapalenie powiek. Woda nagietkowa 25 g płatków nagietków gotować w 2 filiżankach wody przez 30 min.stosowany przy wielu dolegliwościach oczu. do których dodaje się nieco wrzątku.

Ziele przytulii czepnej . Liście i korzenie mydlnicy . Młode pędy skrzypu .pobudzają wzrost włosów i zapobiegają łupieżowi. wzmacnia je i lekko przyciemnia włosy. Korzeń łopianu . Kwiaty nagietka . dla 163 . Liście szałwii . Liść nasturcji . dla tłustych . Przy niedomaganiach włosów dobrze jest stosować jedno lub kilka podanych ziół. Szampon ziołowy łagodny 2 łyżki szamponu dziecinnego zmieszać z 2 łyżkami mocnego naparu ziołowego.działają tonizująco i wzmacniająco.pobudza wzrost włosów. Kwiat rumianku . Napar przygotować z garści świeżych lub łyżki suszonych ziół i 150 ml wrzątku.najlepszy uniwersalny surowiec o działaniu tonizującym wzmacniającym. oczyszczające.pomaga zwalczać łupież. Liście bylicy bożego drzewka .rozjaśniają włosy. nadaje włosom połysk.oczyszczają włosy.daje doskonały żółty barwnik do włosów. przyciemniają włosy. Liście i kwitnące wierzchołki rozmarynu . Liście kocimiętki .działa tonizująco.doskonale zmiękcza włosy.pobudza wzrost włosów i łagodzi podrażnienia owłosionej skóry. Korzeń rzewienia . Czosnek i cebula . rozjaśniając je również. pomaga zwalczać łupież.stymulują wzrost włosów i pomagają zwalczać łupież.zapobiegają łupieżowi. należy je myć średnio raz w tygodniu ciepłą wodą i szamponem.z ziela krwawnika. Liście pokrzywy .wzmacniają włosy. Liść pietruszki .Zioła dla włosów Aby zachować czystość włosów. choć silny zapach odstrasza od ich stosowania.wzmacnia kolor włosów i nadaje im połysk. Dla włosów ciemnych przygotowuje się napar z liści szałwii. działają tonizująco oraz wzmacniająco.

164 . 2 części kwiatów bzu czarnego Pachnąca płukanka dla włosów ciemnych Składniki: 3 części liści szałwii. 2 części liści melisy. ziela skrzypu lub z pokrzywy. rozmieszaniu i podgrzaniu uzyskuje się doskonały preparat wzmacniający włosy. to znaczy w proporcji: 2 łyżki na l szklankę wody. dla włosów z łupieżem . 2 części startego korzenia łopianu. 2 części liści nasturcji.z mieszaniny ziela pokrzywy i korzenia łopianu. 3 cz ęści ziela pokrzywy. 3 części cienko ściętej skórki pomarańczowej (część zewnętrzna). Korzenie i kory gotować krótko. 4 cz ęści kwiatów nagietka. 3 części liści rozmarynu. liścia orzecha (który przyciemnia włosy). l część bylicy bożego drzewka. a ziele skrzypu dłużej niż 1/2 godz. 3 części liści oczaru wirginijskiego. klaczą tataraku. Po wbiciu żółtka jajka kurzego i l łyżki żelatyny w proszku. które dodane do ciepłej wody tworzą płukankę. Pachnąca płukanka dla włosów jasnych Składniki: 4 części kwiatów rumianku. mydlnicy. Płukanka dla silnie osłabionych włosów Składniki: 3 części ziela tymianku. Płukanki ziołowe i ziołowe płyny wzmacniające Prócz systematycznego mycia włosów ciepłą wodą i szamponem (bez lub z dodatkiem ziół) dużą rolę w pielęgnacji włosów spełnia stosowanie płukanek z ziół suszonych: z korzenia łopianu. rumianku. tymianku. Wymienione zioła należy przyrządzać w postaci skoncentrowanej.z kwiatów nagietka. kory dębu. W przypadku wszystkich trzech recept należy przygotować mocne napary lub odwary ziołowe.jasnych .

l części świeżych kwiatów i liści nasturcji i 2 części spirytusu przygotować nalewkę. Nalewka z pokrzywy i nasturcji Z l części świeżego ziela pokrzywy. Okład zdejmuje się. Można je przygotować na bazie oliwy z oliwek lub oleju słonecznikowego. Korzeń chrzanu przeciwdziała wypadaniu włosów poprzez poprawę krążenia krwi w skórze głowy. 75 ml mocnego naparu z bylicy bożego drzewka zmieszać z 75 ml wódki i przechowywać w butelce. Można również przyrządzić nalewkę z ziela bylicy bożego drzewka na spirytusie lub wódce. Włosy rozczesać.Tonik do włosów z ziela bylicy bożego drzewka Bylica boże drzewko znajdowała od wielu stuleci zastosowanie jako ziele powodujące wzrost włosów. zamknąć szczelnie i postawić w ciemnym miejscu. korzeń rzodkwi działa podobnie. powodując między innymi regenerację cebulek włosowych. Na bazie wyciągu z korzenia rzodkwi czarnej produkuje się rozmaite środki na porost włosów. Każdorazowo bierze się jej tyle. choć znacznie bardziej skutecznie. głowę zaś płucze dopóty. dopóki nie zniknie charakterystyczny zapach. Oliwki odżywcze do włosów Niekiedy używa się również oliwek do włosów. Wciera ć we włosy po uprzednim rozcieńczeniu ciepłą wodą (l łyżka toniku w l łyżce wody). 165 . ile potrzeba do dokładnego wtarcia we włosy i skórę głowy. Wszystkie zmiksowane składniki wlać do butelki lub słoika. Okład z korzenia rzodkwi czarnej lub chrzanu Kilkuminutowy okład ze świeżo startego korzenia rzodkwi lub chrzanu jest znacznie bardziej radykalnym środkiem niż płukanka ziołowa. a następnie można zastosować jedną z płukanek ziołowych. Nalewkę wciera się mniej więcej raz na tydzień w dzień poprzedzający mycie głowy. Po 2 tygodniach nalewka jest gotowa do użycia.

Płukanka dla włosów ciemnych 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych liści szałwii oraz 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych liści rozmarynu oraz 4 166 . aby szybciej zachodziła ekstrakcja olejków eterycznych z surowca do oleju. Przez ten czas należy codziennie ostrożnie wstrząsać zawartością butelki. Płukanki te stosuje się po uprzednim umyciu włosów.Do butelki o pojemności 0. które miesza się z proszkiem kaolinowym. Środki koloryzujące i farby do włosów Do ziołowych substancji koloryzujących można zaliczyć płukanki z surowców zielarskich o działaniu przyciemniającym lub rozjaśniającym. Płukanka dla włosów jasnych 2 łyżki świeżych lub l łyżkę suszonych kwiatów rumianku oraz 2 łyżki świeżych lub l łyżeczkę suszonych kwiatów nagietka gotować na bardzo słabym ogniu pod przykryciem w 600 ml wody przez 30 min. Dla otrzymania bardziej intensywnego koloru włosów należy użyć skoncentrowanych odwarów (ta sama ilość ziół. Następnie natrzeć włosy szamponem i odrobiną gorącej wody. bo tylko z 75 ml . niestety. Oliwkami odżywczymi do włosów należy nacierać włosy i skórę głowy przed ich myciem i tak pozostawić na około 30 min pod przykryciem z wilgotnego ręcznika.por. u nas trudno dostępnym. lecz mniej wody. Przed użyciem dodać 2 łyżki soku cytrynowego i płukać włosy. Ponownie umyć włosy wodą oraz szamponem i znów spłukać ciepłą wodą. a po kilku minutach spłukać ciepłą wodą. Zakorkowaną butelkę postawić w miejscu silnie nasłonecznionym. przepisy na płukanki). Czynności te powtarzać tak długo.25 l wrzucić 2 łyżki dokładnie zmiksowanych ziół (gatunku lub gatunków zawierających olejki eteryczne) i zalać to 100 ml oleju. Po 3 tygodniach usunąć zioła. aż olej nabierze intensywnego zapachu ziół. a do przefiltrowanego oleju ponownie doda ć 2 łyżki zmiksowanych ziół. Trwa to co najmniej 3 tygodnie.

Rys. Płukanka ziołowa . 25.

Przed właściwym nałożeniem farby należy zrobić próbę na kilku pasemkach włosów. Głowę należy przykryć na godzinę czepkiem kąpielowym z folii polietylenowej. to nakładać sukcesywnie na całą powierzchnie włosów. aby uzyskać pastę. Farby do włosów Są dość trudne do przygotowania w warunkach domowych. jak zmienia się kolor. brązowa. Jeżeli chcemy uzyskać bardzo mocny i trwały kolor. Proszek z torebki rozmieszać z taką ilością gorącej wody. Po nałożeniu farby należy umyć włosy łagodnym szamponem. Farba może pozostać 5-6 miesięcy. a tylko mająca działanie wzmacniające. natomiast można je nabyć w postaci sproszkowanej. z których można uzyskać kolory włosów od rudego do brązowego. i czarna oraz „neutral” . po czym natłuścić skórę odrobiną oliwki. . można pozostawić farbę na całą noc. Henna.nie zmieniająca barwy włosów. W sprzedaży znajdują się 3 rodzaje henny: czerwona. pozostawić na 30 min dla „dojrzenia”. po czym sprawdzić.łyżeczki herbaty gotować na bardzo słabym ogniu pod przykryciem w 600 ml wody przez 30 min. Jeżeli kolor jest odpowiedni.

koper włoski (owoc). . ogórecznik (ziele). kozłek (kłącze). sza łwia (liść). podbiał (liść). tymianek (ziele).zioła uspokajające: arcydzięgiel (olejek). lipa (kwiat). czosnek (ząbki). chmiel (szyszka). macierzanka (ziele).zioła wykrztuśne: babka (liść).VI.zioła przeciwkaszlowe: babka (liść). tatarak (kłącze). dziurawiec (ziele). . nagietek (kwiat). żywokost (korzeń). Zaziębienie. lawenda (kwiat).zioła łagodzące nieżyt górnych dróg oddechowych: bez czarny (kwiaty i owoce). Domowa apteczka ziołowa Jakie zioła i na jakie dolegliwości? (wykaz surowców zielarskich stosowanych na najbardziej znane dolegliwości) Schorzenia układu nerwowego . hyzop (ziele). koper włoski (owoc). . kaszel. sosna (igliwie). rzodkiew (korzeń). fiołek (ziele i kwiat). róża (owoc).zioła wzmacniające: lawenda (kwiat). biedrzeniec anyż (owoc). sosna (pączki). ogórecznik (ziele). malina (liście i owoce). . tymianek (ziele). gorączka . tymianek (ziele). lawenda (kwiat). lebiodka (ziele). rumianek (kwiat). melisa (liść). melisa (liść).zioła przeciwgorączkowe i napotne: bez czarny (kwiaty i owoce). fiołek (ziele i kwiat). sosna (pączki i igliwie). mięta (liść).zioła pobudzające: kolendra (owoc). 169 . .

zioła przeczyszczające o łagodnym działaniu: bez czarny (kwiat).zioła gorzkie i aromatyczne pobudzające apetyt i dzięki zwiększonemu wydzielaniu soków żołądkowych ułatwiające trawienie: arcydzięgiel (korzeń). gorczyca (nasiona). tatarak (kłącze). ogórecznik (ziele). 170 . gorczyca (nasiona). melisa (liść). cząber (ziele). . krwawnik (ziele). kminek (owoc).zioła przeciwbiegunkowe: bez czarny (owoc). len (nasiona). gorczyca (nasiona). jałowiec (owoc). . lawenda (kwiat). melisa (liść). cząber (ziele). majeranek (ziele). borówka czernica (owoc). kolendra (owoc). śliwa tarnina (owoc). . sosna (igliwie). hyzop (ziele). kolendra (owoc). rumianek (kwiatostan). lebiodka (ziele). .zioła przeciwdziałające nadmiernej fermentacji jelitowej (wiatropędne): arcydzięgiel (korzeń). kolendra (owoc). dziurawiec (ziele). hyzop (ziele). rozmaryn (liść). lebiodka (ziele). koper włoski (owoc). krwawnik (ziele). papryka (owoc). tatarak (kłącze). majeranek (ziele). rzodkiew (korzeń). nagietek (kwiat). dziurawiec (ziele). czarnuszka (nasiona). mięta (liść). biedrzeniec anyż (owoc). szałwia (liść). . jałowiec (owoc).zioła przeciwrobacze: czosnek (ząbki).zioła przeciwskurczowe: kolendra (owoc). len (nasiona). rzodkiew (korzeń). czarnuszka (nasiona). bazylia (ziele). szałwia (liść). hyzop (ziele). . macierzanka (ziele). mięta (liść). lipa (kwiat). czarnuszka (nasiona). . biedrzeniec anyż (owoc). rumianek (kwiat). dziurawiec (ziele). majeranek (ziele). szałwia (liść). tymianek (ziele). koper włoski (owoc). orzech włoski (liść).zioła żółciopędne: bylica estragon (ziele). lipa (kwiat). czosnek (ząbki). krwawnik (ziele). kminek (owoc). rozmaryn (liść). szałwia (liść).zioła osłaniające: babka (liść). krwawnik (ziele). kolendra (owoc). . ogórecznik (ziele). szałwia (liść). mięta (liść). bylica estragon (ziele). róża (owoc). rumianek (kwiat). chmiel (szyszka). pokrzywa (liść). macierzanka (ziele).zioła stosowane przeciwko nieżytowi przewodu pokarmowego: borówka czernica (owoc). śliwa tarnina (kwiat).Schorzenia układu pokarmowego . bazylia (ziele). mięta (liść). czosnek (ząbki). babka (liść).

tymianek (ziele). cząber (ziele). czarnuszka (nasiona). jałowiec (igliwie). orzech włoski (liść). berberys (owoc).zioła o działaniu przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym: babka (liść). śliwa tarnina (kwiat). orzech włoski (liść). lawenda (kwiat). macie171 .Zaburzenia przemiany materii . len (nasiona). fiołek (ziele i kwiat). melisa (liść). lubczyk (korzeń). czosnek (ząbki). dziurawiec (ziele).zioła moczopędne: arcydzięgiel (korzeń). orzech włoski (liść).zioła przeciwcukrzycowe: borówka czarna (liść).zioła przeciwkrwotoczne: berberys (kora). szałwia (liść). mięta (liść).zioła przeciwpotne: hyzop (ziele). cząber (ziele). sosna (igliwie). Stany zapalne organizmu spowodowane infekcjami bakteryjnymi i wirusowymi . pokrzywa (liść). tatarak (kłącze). krwawnik (ziele). Schorzenia układu moczowego . bylica estragon (ziele). chmiel (szyszka). dziurawiec (ziele). majeranek (ziele). chmiel (szyszka). .zioła pobudzające przemianę materii: bez czarny (owoc). krwawnik (ziele). śliwa tarnina (kwiat). krwawnik (ziele). rumianek (kwiat). krwawnik (ziele). nagietek (kwiat). . pokrzywa (liść). macierzanka (ziele). kolendra (owoc). dziurawiec (ziele). żywokost (korzeń). . koper włoski (owoc).zioła krwiotwórcze: pokrzywa (liść). podbiał (ziele i kwiat). rzeżucha (liść). Choroby krwi . lubczyk (korzeń). szałwia (liść). lebiodka (ziele). hyzop (ziele). szałwia (liść).

żywokost (korzeń). skrzyp (ziele).zioła stosowane przy bolesnym miesiączkowaniu. nagietek (kwiat). czarnuszka (nasiona). papryka (owoc). cebula (pieczona lub gotowana). rumianek (kwiat).zioła łagodzące bóle gośćcowe: arcydzięgiel (olejek).zioła łagodzące nerwobóle: arcydzięgiel (olejek). Choroby skóry .zioła pobudzające laktację (wydzielanie gruczołów mlecznych): biedrzeniec anyż (owoc). Niedostateczna laktacja . dziurawiec (ziele). krwawnik (ziele). Bóle gośćcowe i nerwobóle . nagietek (kwiat). . rzodkiew (korzeń). 172 . rozmaryn (liść). kminek (owoc).rzanka (ziele). sosna (igliwie). pokrzywa (liść). pietruszka (owoc). rumianek (kwiat). pietruszka (korzeń). dziurawiec (ziele).zioła stosowane w leczeniu chorób skóry: babka (liść). jałowiec (owoc).zioła dezynfekujące drogi moczowe: babka (liść). Zaburzenia miesiączkowania . lubczyk (korzeń). melisa (liść). pietruszka (korzeń). papryka (owoc). ogórecznik (ziele). . melisa (liść). krwawnik (ziele). chmiel (szyszka). rzeżucha (ziele). . gorczyca (nasiona).zioła pobudzające miesiączkowanie: lubczyk (korzeń).

lawenda (kwiat). . tymianek (ziele). majeranek (ziele).Stany zapalne oczu .zioła łagodzące zwichnięcia i stłuczenia: dziurawiec (ziele). cząber (ziele). rozmaryn (liść). majeranek (ziele). nagietek (kwiat). cebula (okład z gotowanej cebuli). ogórecznik (liść). .zioła dezynfekujące i przyspieszające gojenie się skaleczeń i ran: bez czarny (liść świeży). szałwia (liść). lawenda (kwiat). rumianek (kwiat). szałwia (liść). żywokost (korzeń). szałwia (liść). Zioła „pierwszej pomocy" . sporządzonych ze świeżych części roślin: jałowiec (owoc). nagietek (kwiat). mięta (liść). pietruszka (liść). czosnek (ząbki). dziurawiec (ziele).zioła „dla ust": biedrzeniec anyż (owoc). rumianek (kwiat). mięta (liść). Stany zapalne jamy ustnej . . żywokost (korzeń). nagietek (kwiat). nagietek (sok ze świeżych liści). rozmaryn (liść). melisa (liść). .zioła na odmrożenia: nagietek (maść). tymianek (ziele). tymianek (ziele).zioła na czyraki: len (nasiona) i rumianek (kwiat). 173 .zioła łagodzące ugryzienia i ukąszenia owadów w postaci okładów sporządzonych ze świeżych części roślin: bazylia (liść).zioła na brodawki: glistnik (sok ze świeżych liści). świetlik (ziele). . hyzop (ziele). majeranek (ziele).zioła na odciski: czosnek (okład z rozgniecionych ząbków).zioła przeciw bólom w postaci olejków do masażu i maści. rozmaryn (liść). żywokost (korzeń) oraz tymianek (olejek). nagietek (kwiat). . lawenda (kwiat).zioła „dla oczu": koper włoski (owoc). .

melisa (ziele). Nr 1: „Nervosan": kozłek lekarski (kłącza). czosnek (ząbki). macierzanka (ziele). . bezsenności.zioła zwiększające potencję (afrodyzjaki): bazylia (ziele). po 1/2 szklanki. gotować 3-5 min. Stosowany jest w stanach nadmiernej pobudliwości nerwowej i nadmiernego podniecenia psychicznego. Mieszanka ta ma zastosowanie w schorzeniach wieku starczego.zioła obniżające potencję (anafrodyzjaki): chmiel (szyszki). wzajemnie się uzupełniających i wzmacniających swoje działanie lecznicze.Zaburzenia aktywności seksualnej . Składa się z ziół o działaniu uspokajającym. Mieszanki „Herbapolu” mają numeracje ułatwiającą ich identyfikację oraz nazwy firmowe. histerii oraz zaburzeniach okresu przekwitania i pokwitania. zagotować i pić rano (na czczo) i wieczorem. szałwia (liść). zaburzeniach krążenia obwodowego. Gotowe mieszanki ziołowe Na całym świecie powszechnie stosowane są gotowe mieszanki ziołowe. których charakterystykę podajemy niżej. Nr 2: „Sklerosan” głóg (kwiat z liściem oraz owoc). tatarak (kłącze). przeciwskurczowym i nasennym. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę wody (250 ml). liść). rumianek (kwiat). rzeżucha (nasiona). kruszyna (kora). Sposób użycia: l łyżka ziół na 1/4 szklanki wody. Polski przemysł zielarski produkuje od lat kilkanaście mieszanek ziołowych. u osób starszych. pić 2-4 razy dziennie po jedzeniu. rdest ptasi (ziele). a także przy wadliwej przemianie materii. chorobie nadciśnieniowej. żywokost (korzeń. jarzębina (owoc). 174 . krwawnik (ziele). po 2/3 szklanki. Zalecana przy miażdżycy (sklerozie). morszczyn (ziele). nerwicach układu wegetatywnego. jemioła (ziele). krwawnik (ziele). składające się z kilku zmieszanych w odpowiednich proporcjach surowców roślinnych. mięta (ziele).

gdy objawy wskazują na nerwicę żołądka. gotować 3-5 min i pić 2 razy dziennie po l szklance odwaru po posiłkach. skrzyp (ziele). poprawia trawienie i przemianę materii. dzięki temu krążąca krew uruchamia złogi. Nr 5: „Tannosan”: pięciornik (kłącze). Pić 2-5 razy dziennie po 1-3 łyżki (dzieci) lub po 1/4-1/2 szklanki (dorośli). gotować 3-5 min i pić 2-3 razy dziennie między posiłkami. mięta (liść). Sposób użycia: 1-11/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody. pokrzywa (liść). rumianek rzymski (kwiat). Mieszanka stosowana w zaburzeniach przemiany materii charakteryzujących się niedoczynnością gruczołów wydzielania wewnętrznego. lipa (kwiat). ostrych i przewlekłych nieżytach jelit. perz (kłącze). 175 . nadmiernej ilości śluzu w stolcu oraz wówczas. przetłuszczona cera i włosy). rdest ptasi (ziele). Składa się z ziół działających przeciwbiegunkowe. Sposób użycia: l łyżkę ziół na l 1/4 szklanki gorącej wody. lipa (kwiat). Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. które stopniowo dostają się do układu moczowego. Ten zestaw ziół działa rozwalniająco. po 2/3 szklanki. bez czarny (kwiat). wierzba (kora). Mieszanka ma działanie rozgrzewające i moczopędne. wzdęciach. Stosuje się przy ostrych i przewlekłych chorobach gośćcowych (reumatyzmie. wiązówka błotna (kwiat). bólach przewodu pokarmowego. gotować 2 min. przed posiłkiem. przy zewnętrznych objawach skórnych (trądzik młodzieńczy. malina (owoc). szałwia (liść). wierzba (kora). bratek polny (ziele). kruszyna (kora).Nr 3: „Degrosan”: morszczyn (ziele). na l godz. artretyzmie i ischiaszu). Nr 4: „Reumosan”: brzoza (liść). Nr 6: „Pyrosan”: rumianek (kwiat). Jest to zestaw ziół rozgrzewających (przeciwgorączkowych). mniszek (korzeń). krwawnik (ziele). Stosuje się w przewlekłych biegunkach. skąd są wydalane na zewnątrz organizmu. topola (pączki). borówka czernica (owoc). brzoza (liść).

tymianek (ziele). niewydolności układu krążenia. kruszyna (kora). rozgrzewające i kojąco. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. Stosowany we wszystkich stanach przeziębieniowych. żarnowiec (ziele). migdałów oraz anginie. głóg (kwiat z liśćmi). gotować 2 min i pić 1/2-2/3 szklanki 2-3 razy dziennie po jedzeniu. jemioła (ziele). Nr 7: „Rektosan”: krwawnik (kwiat). towarzyszących wszystkim przeziębieniom. szałwia (liść). bratek polny (ziele). żywokost (korzeń). Jest to specyficzna mieszanka ziołowa. 176 . pozostawić nad parą na 15-20 min. kozłek (kłącze). Zioła wzmacniające mięsień sercowy działają uspokajająco i obniżają ciśnienie krwi.działa napotnie. Stosowana w ostrych i przewlekłych stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. kozieradka (nasiona). Mieszanka o działaniu przeciwzapalnym i dezynfekującym. Gardło i jamę ustną należy płukać 2-4 razy dziennie. Sposób użycia: 1-1 1/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody. a przy tym lekko moczopędnie. jarzębina (owoc). Sposób użycia: l łyżka ziół do 1/2 lub l szklanki gorącej wody. zaburzeniach krążenia na tle miażdżycy oraz przy migotaniu i trzepotaniu przedsionków. Należy 1/2-2/3 szklanki naparu pić 1-3 razy dziennie. nieżycie górnych dróg oddechowych i reumatycznych bólach mięśniowych. Dobrze jest wypić wieczorem w łóżku do 2 szklanek naparu z dodatkiem 2-3 łyżek syropu malinowego. pozostawić przykryte nad parą 15-20 min. lubczyk (korzeń). Nr 9: „Cardiosan": konwalia (ziele). Taki sam odwar można stosować do obmywania odbytu i do okładów. Sposób użycia: odwar z 3/4 łyżki ziół na 1-1 1/4 szklanki gorącej wody. zapaleniu dziąseł. mająca zastosowanie w zwalczaniu hemoroidów i żylaków odbytu lub guzów krwawnicowych. serdecznik (ziele). róża dzika (owoc). skrzyp (ziele). przy grypie. gotować 2 min i pić możliwie gorący napar 2-3 razy dziennie po l szklance. Mieszankę stosuje się przy osłabieniu mięśnia sercowego. kminek (owoc). Nr 8: „Septosan”: mięta (liść). kasztanowiec (kwiat).

Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. dróg żółciowych. gotować 3-5 min i pić 3-4 razy dziennie po 2/3 szklanki odwaru między posiłkami. niestrawności. Sposób użycia: 1-1 1/4 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki gorącej wody. brzoza (liść). III . zaburzeniach w wydzielaniu soków trawiennych. kruszyna (kora).przy stolcu twardym (zatwardzenie). nieżytach przewodu pokarmowego. „Cholagoga III”: jałowiec (owoc). gotować 2-3 min pod przykryciem i pić 1/2-2/3 szklanki odwaru 3 razy dziennie na 30 min przed posiłkami. bobrek trójlistkowy (liść). kamicy moczowej.przy stolcu normajnym. rdest ptasi (ziele). Mieszanka zawiera wiele gorzkich ziół o działaniu żołądkowym. Nr 11: „Urosan”: skrzyp polny (ziele). mięta (liść).Nr 10: „Cholagoga I”: jałowiec (owoc). uśmierzają ból pochodzenia trawiennego. trzustki. krwawnik (ziele). poprawiają trawienie. rozwalniająco. atonii żołądka. rdest ptasi (ziele). Stosuje się je przy zapaleniu nerek i pęcherza moczowego: przy skąpomoczu i obrzękach. Cholagoga I stosowana jest przy stolcu miękkim (rozwolnienie). borówka brusznica (liść). likwidując jego stany zapalne. Jest stosowana przy braku apetytu. gotować 2-3 min i pić 1/2-2/3 szklanki odwaru 2-4 razy dziennie w ciągu dnia między posiłkami. glistnik (ziele). jelita cienkiego. kminek (owoc). dziurawiec (ziele). nudnościach. wątroby i nerek. likwidują nadmierną fermentację w przewodzie pokarmowym i wzdęcia. Zioła pobudzają niektóre czynności wydalnicze żołądka. mięta (liść) Mieszanki działają żółciopędnie. krwawnik (ziele). kruszyna (kora). II . kminek (owoc). dziurawiec (ziele). Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. Stosuje się je w schorzeniach wątroby. 177 . żywokost (korzeń). Zioła działają moczopędnie i dezynfekujące na przewód moczowy. „Cholagoga II”: kocanki piaskowe (kwiat) mniszek (korzeń). Nr 12: „Digestosan”: drapacz (ziele). podróżnik (korzeń). żołądka i jelit. wzdęciach. mięta (liść).

koper włoski (owoc). kminek (owoc). niestrawności. Zioła działają przeczyszczające. młodzieży i osób starszych. bez czarny (owoc). przy kaszlu i utrudnionym odkrztuszaniu. przeciwrzęsistkowe. mniszek (korzeń). Szczególnie polecany dla dzieci. mniszek (korzeń). Nr 16: „Yagosan”: rdest ptasi (ziele). pokrzywa (liść). perz (kłącze).Nr 13. prawoślaz (liść). przeciwprzesiękowe i przeciwskurczowe. przeciwskurczowo. gotować 2 min i pić po 2/3 szklanki odwaru 2-3 razy dziennie między posiłkami. przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. „Pektosan”: oman (korzeń). mięta (liść). przyspieszają przyswajanie pokarmów. mają także działanie przeciwbakteryjne (mięta. dąb (kora). Nr 14: „Normosan”: kruszyna (kora). przy niezbyt zaawansowanej infekcji i zapaleniu błon śluzowych. otyłości. Zioła te obniżają poziom cukru we krwi i są stosowane pomocniczo w lżejszych przypadkach cukrzycy. Sposób użycia: l łyżka mieszanki na l szklankę wrzątku. wzdęciach. Zioła zawarte w tej mieszance mają działanie przeciwzapalne. gotować 2 min i pić po 2/3 szklanki 2-3 razy dziennie między posiłkami. senes (liść). rumianek (kwiat). Sposób użycia: 1-1 1/2 łyżki ziół na 1-1 1/2 szklanki wrzątku. Nr 15: „Diabetosan”: rutwica (ziele). fasola (naowocnia). szałwia (liść). Mieszankę stosuje się przy zaparciach. Zioła zawarte w tej mieszance mają działanie powlekające. podbiał (liść). pozostawić nad parą pod przykryciem na 15-20 min i pić 3 razy dziennie po 1/4-1/3 szklanki (w lekkich stanach nieżytowych jelit) lub raz dziennie wieczorem jako środek rozwalniający. borówka czernica (liść). przeciwbakteryjne. Mieszanka stosowana jest do 178 . szałwia (liść). wadliwej przemianie materii i w nieżytach przewodu pokarmowego. Sposób użycia: l łyżka ziela na l szklankę wrzątku. szałwia (liść). pokrzywa (liść). gardła i oskrzeli. wzmagają ruchy perystaltyczne jelit. nagietek (kwiat). Pektosan stosuje się w stanach nieżytowych jamy ustnej. kminek). zaburzeniach przemiany materii. przeciwkrwotoczne.

pylicy. perz (kłącze). przeciwalergiczne i przeciwgorączkowe. wzdęciach. prawoślaz (liść). a po ostudzeniu stosować do irygacji. podbiał (liść). a przede wszystkim przy zatruciach przewodu pokarmowego. tymianek (ziele). otyłości. Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę gorącej wody. Sposób użycia: 2 łyżki ziół na l 1/2 szklanki gorącej wody i poddać maceracji pod przykryciem (przez noc). Działanie ziół jest analogiczne jak w przypadku mieszanki „Normosan”. przemywań. wykrztuśne i zmiękczające. dychawicy oskrzelowej i stanach astmatycznych. zaburzeniach przemiany materii. zatruciu lotnymi substancjami toksycznymi. „Neonormosan” polecany jest przede wszystkim dla tych osób. słonecznik (kwiat). mniszek (korzeń).irygacji i przemywań przy upławach oraz stanach zapalnych pochwy o charakterze bakteryjnym. w których nastąpiło uszkodzenie tkanki płucnej. kminek (owoc). których organizmy nie tolerują kory kruszyny. Nr 17: „Pulmosan”: rdest ptasi (ziele). 179 . Sposób użycia: 3 łyżki ziół na 5-6 szklanek wrzątku. bez czarny (owoc). w gruźlicy. rozedmie płuc. prawoślaz (korzeń). gotować 3 min i pić 2-4 razy dziennie po 1/2-2/3 szklanki odwaru między posiłkami. krwawnik (kwiat). Zioła zawarte w powyższej mieszance przyczyniają się do szybszej regeneracji uszkodzonych tkanek w płucach. mniszek (korzeń). koper włoski (owoc). żywokost (korzeń). gotować 3 min. następnie gotować 57 min i pić po szklance rano przed śniadaniem i wieczorem po kolacji. niestrawności. Stosowana jest przy schorzeniach płuc. mięta (liść). skrzyp (ziele). tamponów i okładów. Mieszankę stosuje się przy zaparciach. Nr 19: „Neonormosan": rzewień (kłącze). mają ponadto działanie przeciwskurczowe. np. Nr 18: „Neopektosan”: szałwia (liść). Mieszankę stosuje się w nieżytach górnych dróg oddechowych i oskrzeli. Zioła te mają właściwości powlekające.

Sposób użycia: l łyżka ziół na l szklankę wrzątku, pozostawić nad parą na 15-20 min. Napar pić wieczorem jako środek przeczyszczający w ilości 2/3 do l szklanki. W czasie przygotowywania naparu lub odwaru tracimy w znacznym stopniu wiele cennych substancji leczniczych (głównie olejków), przez co oddziaływanie mieszanki ziołowej jest znacznie słabsze. Dlatego polecamy proszkowanie większości mieszanek w elektrycznym młynku do kawy i stosowanie tego zamiast picia odwaru lub naparu. (Sposób użycia: 1/4 płaskiej łyżeczki do herbaty proszku popić chłodną wodą lub innym płynem, na przykład rozcieńczonym sokiem owocowym lub warzywnym). Później popijamy gorącym płynem: herbatą, mlekiem lub kawą. Proszkować nie należy „Pyrosanu” (nr 6), „Septosanu” (nr 8), „Pektosanu” (nr 13), „Yagosanu” (nr 16), „Pulmosanu” (nr 17), „Neopektosanu” (nr 18), czyli mieszanek, dla których najlepsz ą formą stosowania jest odwar i pijanie tego odwaru na gorąco lub stosowanie zewnętrzne („Septosan” i „Yagosan”).

Różne postaci leku roślinnego, czyli jak przyrządzać zioła
Jednorazowe surowce zielarskie lub mieszanki różnych ziół należy przygotować do użycia w takiej postaci, która zapewni jak najlepsze wchłoniecie składników leczniczych przez organizm. Leki roślinne, stosowane w lecznictwie domowym, mogą być używane w kilku postaciach:

Napar
Odpowiednią ilość surowca lub mieszanki ziołowej zalać przepisaną ilością wrzącej wody w naczyniu, które umieszcza się na parze i po przykryciu ogrzewa co najmniej 15 min. Następnie pozostawia się pod przykryciem jeszcze na 15 min, co kilka minut mieszając. Otrzymany napar należy przecedzić przez sitko, a pozostały na sitku surowiec przemyć wrzącą wodą, uzupełniając otrzymany napar do przepisanej objętości.
180

Herbatki ziołowe
Napary są przygotowywane z jednorodnych surowców zielarskich lub mieszanek. W przypadku wielu surowców olejkowych (ziela i liści) przygotowuje się je w sposób uproszczony, zalewając dany surowiec w szklance lub filiżance wrzątkiem i pozostawiając do zaparzenia na 5 do 15 min pod przykryciem.

Odwar
Odpowiednią ilość surowca lub mieszanki ziołowej zalewa się przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej, starannie miesza, przykrywa i umieszcza na parze (stawiamy garnek w garnku napełnionym wodą około 2 cm poniżej garnka wewnętrznego). Temperatura powinna wynosić około 90°C przez okres około 30 min, co osiąga się pozostawiając garnek zewnętrzny na małym ogniu przez 45 min. Otrzymany odwar należy przecedzić, a surowiec pozostały na sitku przelać wrzątkiem, uzupełniając odwar do przepisanej objętości. Odwary przygotowywane są z surowców, z których trudno jest wyodrębnić składniki czynne, na przykład-korzeni, kory, nasion, przy czym należy podkreślić, że jest to postać leku roślinnego, w czasie przygotowywania którego traci się najwięcej składników leczniczych, głównie olejków eterycznych.

Maceracja
Maceracja jest najrzadziej stosowaną postacią leku roślinnego, przy jej przygotowaniu jako rozpuszczalnika używa się wody. Jednorodny surowiec lub mieszankę ziołową zalewa się przepisaną ilością wody o temperaturze pokojowej i pozostawia na odpowiednią ilość czasu (od 1/2 godz. do kilku godzin), po czym mace-rat cedzi się przez sitko, a pozostały na sitku surowiec przelewa wodą, uzupełniając macerat do przepisanej objętości. Maceracje przyrządza się na przykład w przypadku korzenia prawoślazu i nasienia lnu. 181

Nalewka
Niekiedy przy sporządzaniu wyciągów ziołowych lepszym niż woda rozpuszczalnikiem jest alkohol etylowy. Na skalę przemysłową do sporządzania wyciągów alkoholowych używa się spirytusu etylowego, natomiast w warunkach domowych najlepszy wydaje się być winiak lub brandy. Do 2 filiżanek winiaku dodaje się 30 g suszonych ziół w całości lub sproszkowanych, przelewa je do butelki i szczelnie zamyka. Butelkę należy postawić w ciepłym miejscu i co kilka dni wstrząsnąć dla lepszej ekstrakcji składników. Po dwóch tygodniach zawartość butelki filtruje się przez bibułkę, dodaje znów surowca i regularnie wstrząsa co kilka dni. Po 4-5 tygodniach nalewka jest gotowa do użycia.

Syrop ziołowy
Rzadko stosowaną formą leku roślinnego jest syrop ziołowy (60 g suszonych ziół zalać l filiżanką wrzątku i odstawić do ostygnięcia, po czym otrzymany napar odcedzić, filtrując przez bibułę). Przefiltrowany napar podgrzać i rozpuścić w nim l filiżankę cukru, następnie doprowadzić do wrzenia i gotować na wolnym ogniu aż do momentu, w którym syrop osiągnie konsystencję płynnego miodu. Tak przygotowany syrop studzi się i przelewa do słoiczka typu twist.

Maść
Substancją podstawową do przygotowania maści ziołowej domowym sposobem jest na ogół smalec wieprzowy (250 g smalcu wieprzowego rozpuścić na wolnym ogniu, po czym dodać do płynnego tłuszczu 30 g suszonych ziół i dalej podgrzewać aż do zagotowania, następnie pozostawić na wolnym ogniu na około 1/2 godz., później przecedzić przez sitko do słoiczka, ostudzić i wstawić do lodówki).

182

Rys. 26. Przygotowanie gorącego okładu chmielowo-tymiankowego

Proszki (zioła sproszkowane)
Ta postać leku roślinnego była niegdyś powszechnie stosowana, jednak we współczesnej medycynie jest mniej popularna. Wysuszone surowce zielarskie miele się w młynku na proszek i w tej postaci zażywa, popijając odpowiednią ilością wody przegotowanej, sokiem owocowym lub warzywnym - rozcieńczonym wodą. Należy pamiętać, że proszki to bardzo skoncentrowana postać leku roślinnego. Jednej szklance odwaru lub naparu odpowiada ilość proszku mieszcząca się na końcu noża. Nigdy nie należy zażywać sproszkowanego dziurawca, świetlika i arcydzięgla ze względu na niebezpieczeństwo wystąpienia uczulenia po spożyciu ich w tej postaci. Zażywając proszek, dostarczamy organizmowi wszystkie substancje zawarte w zielu. Na bazie sproszkowanych surowców zielarskich przemysłowo produkuje się mieszanki ziołowe w postaci granulatów.

Kataplazmy
Są to gorące okłady z rozdrobnionych ziół. Oryginalna postać leku roślinnego, szczególnie polecana przez medycynę ludową. Rozdrobnione świeże zioła zawijane są w gazę, a następnie umieszcza się je w naczyniu ceramicznym i zalewa na kilka minut wrzącą wodą. Okład wyjmuje się z wrzątku, studzi do pożądanej temperatury i przykłada na chore miejsca.

Zimne kompresy
Również ta postać leku roślinnego jest dobrze znana medycynie ludowej. Polega na przykładaniu do chorych miejsc okładów ze świeżych, rozdrobnionych ziół, a klasycznym przykładem jest okład z liści babki na stłuczone i obtarte miejsca kończyn.
Kąpiele ziołowe

Ta postać leku roślinnego stoi na pograniczu działania leczniczego i kosmetycznego. Kąpiele ziołowe przyrządza się z jednego
184

lub z kilku surowców zielarskich, biorąc 1/2 kg świeżych lub 10 dag suszonych ziół na kilka litrów wrzątku, sporządza napar lub odwar (w zależności od surowca) i dodaje do wody kąpielowej Ze względu na bardzo korzystne oddziaływanie leczniczych kąpieli ziołowych na nasz organizm podajemy wykaz roślin zielarskich, mogących mieć zastosowanie przy sporządzaniu takich kąpieli. W nawiasach podano schorzenia, przy których można stosować dany surowiec bądź właściwości lecznicze kąpieli: Arcydzięgiel - korzenie, nasiona (bóle gośćcowe, nerwobóle); Arnika górska - kwiat (bóle reumatyczne; pobudza funkcje skóry); Dąb szypułkowy - kora (schorzenia skóry; stymuluje gojenie się chorej skóry); Fiołek trójbarwny - ziele (schorzenia skóry; egzemy, trądzik, wypryski alergiczne, stany zapalne); Kasztanowiec - kora, kwiaty, niedojrzałe owoce (kąpiele saponinowe stosowane przy otyłości, zastojach żylnych i innych niedomaganiach naczyniowych); Kozłek - kłącze (nadmierna pobudliwość nerwowa); Krwawnik - ziele (pobudza krążenie krwi, uspokaja podskórną część systemu nerwowego, działa kojąco na suchą i popękaną skórę); Lawenda - ziele (wyczerpania nerwowe, nerwobóle, bóle gośćcowe, świąd skóry, egzemy); Mięta - liście (drażni skórę, poprawiając jej ukrwienie, olejek parując podczas kąpieli, łagodzi stany zapalne błony śluzowej nosa); Melisa - liście (wyczerpanie nerwowe, działa kojąco na wrażliwą skórę); Nagietek - kwiat (stany zapalne skóry, trudno gojące się rany i oparzenia); Orzech włoski - liście i owocnia (schorzenia skóry); Perz - kłącze (obrzęki i stany zapalne chorej skóry); Rozmaryn - ziele (zaburzenia krążenia, zmęczenie psychiczne, bóle reumatyczne, stany zapalne skóry); Rumianek - kwiat (działa kojąco na skórę, łagodzi stany kataralne);
185

Skrzyp - ziele (źle gojące się rany); Sosna - igliwie (złe samopoczucie, schorzenia płuc); Szałwia - ziele (stany zapalne skóry, zapalenie błony śluzowej nosa); Tatarak - kłącze (stany osłabienia mięśni).

wrotycz. ruta. nazywana niekiedy w jeżyku francuskim „gardę robe” (co znaczy: chroniąca ubranie). można z nich wyrabiać kadzidła lub świece o zapachu ziół. piołun. Podajemy kilka przepisów na mieszanki ziół odstraszające owady: Silnie pachnące woreczki odstraszające owady Do woreczka z gęstego płótna lnianego wsypać 4 części pokruszonych liści mięty. lawenda. lebiodka. poprawiać zapach naszych pomieszczeń. Jako środki przeciwko owadom mogą być stosowane następujące zioła: bazylia. powszechnie stosowane przeciwko molom. lebiodka i mięta mogą być umieszczane w bieliźniarce i w spiżarni ze względu na swój przyjemny i dość delikatny zapach. do czasu wynalezienia innych syntetycznych środków. rozmaryn. 2 cz ęści pok187 . tatarak.VII. wreszcie mogą być źródłem bardzo trwałych barwników roślinnych. hyzop. Niektóre zioła lub ich mieszanki mogą służyć do odstraszania owadów. cząber ogrodowy. mięta. Zioła przeciw owadom Symbolem zioła odstraszającego owady jest bagno zwyczajne. 4 części pokruszonego ziela ruty. bylica boże drzewko. w kosmetyce oraz w leczeniu nie wyczerpuje ich możliwości wykorzystania w gospodarstwie domowym. Inne zastosowanie ziół i przypraw ziołowych w gospodarstwie domowym Stosowanie surowców zielarskich w kuchni. a lawenda w bieliźniarce. Bazylia.

tymianek. „Pot-pourri” można zestawić według własnych upodobań. majeranek. 2 cz ęści pokruszonego ziela tymianku. cynamon. nostrzyk. bazylia. szałwia. ziół o pachnących kwiatach (rumianek. tymianek cytrynowy. goździk. estragon. imbir. Aromatyczny proszek Pomieszać 4 części pokruszonego ziela majeranku. skórka pomarańczowa lub cytrynowa). rozmaryn. pamiętając. fiołek). ziół o pachnących liściach (arcydzięgiel. majeranek.ruszonego ziela bylicy bożego drzewka. mięta. wanilia). a otrzymanym proszkiem napełnić woreczki zapachowe. jagody jałowca. bez lilak. lawenda. lubczyk. 2 cz ęści pokruszonego ziela bazylii. goździk. Do mieszanek takich można używać: przypraw egzotycznych (kardamon. hyzop. gałka muszkatołowa. Mieszanka odstraszająca owady W woreczku lnianym lub w otwartym naczyniu umieścić pokruszone ziele wrotycza i piołunu w równych ilościach. fiołek). Następnie woreczek zaszyć i powiesić w szafie ubraniowej. Tak przygotowaną mieszankę zemleć w młynku elektrycznym. pieprz. Mieszanki zapachowe ziół i przypraw zwane „pot-pourri” Nasze mieszkania będą inaczej pachniały. olejki eteryczne (w wielu krajach można kupić je w drogeriach) otrzymuje się je poprzez destylację z parą wodną surowców olejkowych. żeby w jednej mieszance 188 . jeżeli w kilku miejscach umieścimy naczynia napełnione pachnącymi ziołami i przyprawami. melisa. róża. ziół o innych częściach pachnących (korzeń arcydzięgla. hyzop. l cześć owoców kminku. l cześć pokruszonej skórki cytrynowej i l cześć startej gałki muszkatołowej. rozmaryn. 2 części pokruszonych liści rozmarynu i l część pokruszonych goździków.

Barwniki roślinne Wiele roślin zielarskich jest źródłem cennych barwników roślinnych. gdyż wymaga wielu niedostępnych w naszym kraju składników. natomiast świece ziołowe może zrobić każdy. Sam proces barwienia jest dość trudny. jakie możemy z nich uzyskać za pomocą różnych zapraw utrwalających. 2 części kwiatów rumianku i l część ziela marzanki wonnej zmieszać ze sobą i umieścić pod podszewką poduszki. Najprostszym sposobem będzie stopienie zwykłych świec (odzyskujemy wówczas knoty). i knoty. dlatego wymieniamy tylko gatunki roślin będące źródłem barwników. Przygotowanie kadzideł jest trudne. w niej będziemy odlewali świece o pożądanym kształcie. Poza tym barwienie za pomocą surowców zielarskich nadaje tkaninom zapach ziół. mogą one w ten sposób oddziaływać leczniczo. Kadzidła i świece ziołowe Zawartość substancji zapachowych w surowcach zielarskich.! cześć kwitnącego ziela majeranku zmieszać z niewielką ilością pogniecionych goździków i umieścić w poszewce poduszki. znanych ze swej trwa łości. w dwuchromianie potasu . Żywokost (świeże liście. Do płynnej parafiny dodaje się drobno pocięte zioła. 189 . kwiaty itp. a dla lepszego efektu plastycznego do formy można włożyć świeże lub suszone większe fragmenty roślin: liście. pędy i kwiaty): w chlorku cynowym daje kolor żółty. głównie olejków eterycznych. Poduszka wzmacniająca nerwy i sprawność umysłową: 2 części liści mięty.zielonkawo-poma-ra ńczowy. które zalejemy parafiną zmieszaną z ziołami. Wcześniej należy przygotować formę szklaną. może być wykorzystana do sporządzania kadzideł lub świec ziołowych. Poduszka przeciw bólom głowy: 2 części kwiatów lawendy. Mieszanki zapachowe ziół bywają wkładane do wnętrza poduszek.nie znalazły się dwa surowce o silnym zapachu. ich części użytkowe oraz barwy.

siarczan żelazowy z kwasem winnym .czerwono-brązowy.ochra ciemnożółta. Wrotycz (świeże liście): chlorek cynowy .blady kremowożółty.blady brązowy. w siarczanie żelazowym z kwasem winnym .żółtawo-płowy. Dziurawiec (świeże kwiatostany): dwuchromian potasu -mocno żółtobrązowy. chlorek cynowy . korzeń.blady kremowożółty.ochra jasnożółta.bladożółty. dwuchromian potasu . ałun z kwasem winnym . chlorek cynowy . dwuchromian potasu . dwuchromian potasu .marchewkowo-czerwony. Nagietek (suche płatki lub świeże koszyczki kwiatowe): a łun z kwasem winnym . Marzanna barwierska (suszony sproszkowany korzeń): ałun z kwasem winnym . Cebula (zewnętrzne suche łuski): ałun z kwasem winnym intensywnie żółty. chlorek cynowy .matowo musztardowożółty.różowo-pomarańczowy. kwiaty): dwuchromian potasu żółtawopłowy. Szczaw (świeże pędy. liść): w ałunie z kwasem winnym . Jałowiec (suszone rozdrobnione jagody): ałun z kwasem winnym .płowy.matowo żółtopłowy.mocno pomarańczowobrązowy.blady żółtawozielony.blady khaki. ałun z kwasem winnym . Pokrzywa (świeże wierzchołki pędów): ałun z kwasem winnym . Skrzyp (świeże wyłącznie płonę rośliny): dwuchromian potasu . Pietruszka (świeże pędy i liście): dwuchromian pota zielonkawożółty. dwuchromian potasu .brązowy „ciepły". dwuchromian potasu żółtopłowy.ostry cytrynowo-żółty. . siarczan żelazowy z kwasem winnym „zadymiony" szary. chlorek cynowy . liście. ałun z kwasem winnym .bladokremowy. chlorek cynowy intensywny pomarańczowy.ciemnobrązowy.szary.Mniszek (cała roślina. dwuchromian potasu .

W roku 1990 nakładem Instytutu Wydawniczego Związków Zawodowych ukażą się następujące książki o podobnej tematyce: Aleksander Ożarowski Wacław Jaroniewski Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie wyd. ziół i używek wyd. I Krystyna Obidzińska Zioła w gospodarstwie domowym wyd. II Franciszek Sroka Poradnik ziołowy wyd. IV Wacław Jaroniewski Danuta Jaroniewska Z dziejów przypraw. II Anna Mazerant-Leszkowska Mała księga ziół wyd. I .

Al Oddano do składania 17. Ww/1246/KO/87. Ark. 12. wyd. Ark. 70 g. Podpisano do druku w marcu 1990 r. Nakład 29780+220 egz. 159/89. Nr prod. Papier offsetowy kl. druk. A-89 DRUKARNIA INSTYTUTU WYDAWNICZEGO ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH . Zam. III.INSTYTUT WYDAWNICZY ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH WARSZAWA 1990 Wydanie I. 10. Druk zakończono w kwietniu 1990 r.03.2.1989 r.