P. 1
Farmakol All

Farmakol All

4.0

|Views: 19,012|Likes:
Wydawca: arnevae

More info:

Published by: arnevae on Nov 01, 2009
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/28/2015

pdf

text

original

11.1. PODZIAŁ LEKÓW PSYCHOTROPOWYCH

Leki psychotropowe dzieli się na :
1. Leki przeciwlękowe (leki anksjolityczne, ataraktyczne, trankwilizatory małe) – ich działanie w
psychozach ma wyłącznie objawowy charakter ; leki te nie działają przyczynowo.
2. Leki przeciwpsychotyczne (leki neuroleptyczne, trankwilizatory du e) – znoszą one objawy
osiowe i wytwórcze, działając bardziej przyczynowo.
3. Leki przeciwdepresyjne (leki tymoleptyczne, tymoanaleptyczne) – są to leki poprawiające

nastrój.
4. Narkotyczne leki przeciwbólowe
5. Leki nasenne
6. Leki przeciwpadaczkowe
7. Leki psychostymulujące (cerebroenergizery, nootropy)
8. Związki psychodysleptyczne, np. amfetamina, LSD, meskalina
Leki psychotropowe w wę szym znaczeniu, z ukierunkowanym działaniem w określonych
zaburzeniach, które mają największe znaczenie spośród wy ej wymienionych grup leków to :
• leki przeciwlękowe (anksjolityczne)
• leki przeciwpsychotyczne (neuroleptyczne)
• leki przeciwdepresyjne
Leki te nie działają silnie nasennie i nie zaburzają tak łatwo świadomości.

11.2. LEKI NEUROLEPTYCZNE (LEKI PRZECIWPSYCHOTYCZNE)

Leki neuroleptyczne dzielą się na 10 grup, ale znaczenie kliniczne mają tylko cztery spośród nich :
1. pochodne fenotiazyny
2. pochodne butyrofenonu
3. pochodne tioksantenu
4. pochodne benzamidu

51

Istotą działania większości tych leków jest działanie dopaminolityczne. Niestety, z powodu tego
działania leki te powodują równie wiele objawów niepo ądanych.
Poni ej omówione zostaną najczęściej stosowane pochodne fenotiazyny.

11.2.1. Pochodne fenotiazyny

Pochodne fenotiazyny są najstarszą i najliczniejszą grupą neuroleptyków. Mechanizm ich działania
polega na blokowaniu receptorów adrenergicznych i dopaminergicznych w CUN, a zwłaszcza w
układzie mezolimbicznym, co daje w efekcie blok przewodnictwa w synapsach dopaminergicznych.
Blokowanie receptorów dopaminergicznych w układzie pozapiramidowym (nigrostrialnym) przez
tą grupę leków prowadzi do parkinsonizmu polekowego. Pochodne fenotiazyny hamują tak e
cyklazę adenylową (nale y zaznaczyć, e receptor D2 jest niezale ny od cyklazy adenylowej).
Poprzez swoje działanie antypsychotyczne pochodne fenotiazyny znoszą objawy osiowe (rozszczep
osobowości, stępienie uczuciowe, autyzm) oraz objawy wytwórcze (omamy i urojenia) psychoz.
Leki te są metabolizowane w wątrobie i wydalane przez nerki.
Pochodne fenotiazyny mo na podzielić na :
1. Pochodne alifatyczne – łańcuch boczny tych leków stanowią proste pochodne alifatyczne. Leki
tej grupy mają działanie uspokajające i dają najwięcej objawów ubocznych ze strony układu
autonomicznego. Są one najczęściej stosowanymi lekami spośród pochodnych fenotiazyny.
Leki te dają stosunkowo du o objawów ubocznych. Prawie wszystkie pochodne alifatyczne
mają działanie sedacyjne, co jest cechą wyró niającą je spośród innych pochodnych
fenotiazyny.
Do leków tej grupy nale ą :
chlorpromazyna (Fenactil)
lewomepromazyna (Tisercin)
promazyna
prometazyna
trifluoropromazyna

Pochodne alifatyczne stosuje się :
• w schizofrenii i innych psychozach endogennych
• w stanach maniakalnych
• w premedykacji jako :
leki przeciwwymiotne

leki przeciwhistaminowe
leki hipotermiczne – leki te same w sobie nie wywołują hipotermii, ale powodują, e
temperatura ciała obni a się do temperatury otoczenia ; nie jest to więc działanie
hipotermiczne w całym tego słowa znaczeniu ; zjawisko obni ania temperatury ciała do
temperatury otoczenia jest szczególnie dobrze widoczne w zatruciach tymi lekami
Pochodne alifatyczne wykazują ró norodne interakcje : potęgują działanie alkoholu, środków
przeciwbólowych, nasennych, narkotycznych.
Działając α–adrenolitycznie leki te mogą wywoływać ortostatyczne spadki ciśnienia tętniczego
krwi, które mogą nawet prowadzić do zapaści ortostatycznej.
Głównym objawem zatrucia pochodnymi alifatycznymi jest hipotonia tętnicza.

1. Pochodne piperydynowe – łańcuch boczny tych leków zawiera piperydynę. Leki te działają
słabo neuroleptycznie, są bardzo zró nicowane między sobą i wywołują niewiele objawów
ubocznych. Działają one łagodnie uspokajająco, antypsychotycznie. Najsilniej ze wszystkich
neuroleptyków działają cholinolitycznie, co jest cechą odró niającą je od innych pochodnych
fenotiazyny. Z powodu silnego działania cholinolitycznego leki te najrzadziej ze wszystkich
pochodnych fenotiazyny wywołują parkinsonizm polekowy ale toxic na serce i retinopatia!
Do leków tej grupy nale ą :

tiorydazyna
mepazyna

52

perymetazyna

Pochodne piperydynowe mają zastosowanie w leczeniu psychoz wieku starczego.

1. Pochodne piperazynowe - łańcuch boczny tych leków zawiera piperazynę. Leki tej grupy są
neuroleptykami silnie działającymi. Ich cechą charakterystyczną, wyró niającą tą grupę spośród
innych pochodnych fenotiazyny, jest działanie aktywizujące. Pochodne piperazynowe dają
najwięcej ze wszystkich neuroleptyków objawów ubocznych ze strony układu
pozapiramidowego.
Do leków tej grupy nale ą :

flufenazyna
perfenazyna
perazyna
trójfenazyna

Leki tej grupy znalazły zastosowanie w leczeniu schizofrenii i innych psychoz.
Objawy uboczne pochodnych fenotiazyny mo na podzielić na :

1. Objawy neurologiczne :
polekowy zespół Parkinsona – wynika on z działania dopaminolitycznego tych leków i
występuje w postaci zespołu hipertoniczno-hipokinetycznego. W przebiegu tego zespołu
dochodzi do wzmo enia napięcia mięśni szkieletowych o typie “koła zębatego” z
jednoczesnym wzmo eniem mimiki, spowolnienia ruchowego, maskowatości twarzy,
dr enia mięśniowego (występuje najczęściej po pochodnych piperazynowych, a
najrzadziej po pochodnych piperydynowych). W leczeniu polekowego zespołu
Parkinsona stosuje się wyłącznie parasympatykolityki, np. biperydynę (Akineton).
• zespół dyskinetyczny – jest to dość częsty objaw uboczny, charakteryzujący się
napadowymi ruchami głowy, mięśni, rąk, języka. W leczeniu tego zespołu stosuje się
leki przeciwparkinsonowe.
• akatyzja – charakteryzuje się przymusowym niepokojem ruchowym – niemo nością
usiedzenia w jednym miejscu. Akatyzja występuje równolegle z innym objawem –
tasykinezją, którą charakteryzuje przymus przebierania nogami. W leczeniu tych
objawów stosuje się leki przeciwparkinsonowe.
• napady drgawkowe – są one związane z tym, i neuroleptyki obni ają próg
pobudliwości drgawkowej. Dlatego bardzo ostro nie powinno się je stosować u
alkoholików, u których stosunkowo często występuje padaczka pourazowa. Napady
drgawkowe występują tak e jako wynik zbyt szybkiego zwiększania dawek pochodnych
fenotiazyny, zwłaszcza w początkowym okresie leczenia.
• zahamowanie i senność – występują zwłaszcza po stosowaniu pochodnych alifatycznych
• pobudzenie, aktywizacja - występują zwłaszcza po stosowaniu pochodnych
piperazynowych
• ośrodkowy zespół cholinolityczny, który rzadko występuje w wyniku stosowania dawek
terapeutycznych, natomiast zdecydowanie częściej pojawia się po przedawkowaniu
pochodnych fenotiazyny i w zatruciu tymi lekami

2. Objawy psychiczne

Celem podawania neuroleptyków jest zmiana stanu psychicznego pacjenta. Niestety,
niekiedy w trakcie stosowania tych leków dochodzi do wystąpienia niepo ądanych objawów
psychicznych w postaci :
• nadmiernego zahamowania ruchowego i senności (po pochodnych alifatycznych)
• niepokoju ruchowego i bezsenności (po pochodnych piperazynowych)

• ośrodkowego zespołu cholinolitycznego, w przebiegu którego mo e dojść do zaburzeń
przytomności i majaczenia
• objawów depresji (po pochodnych alifatycznych)

53

Objawy ze strony układu pokarmowego :
• nudności – pojawiają się stosunkowo często
• wymioty pojawiają się bardzo rzadko, poniewa neuroleptyki hamują ośrodek wymiotny
• zaparcia i atonia jelit – są to objawy występujące po lekach, które mają działanie
cholinolityczne
• działanie wrzodotwórcze (chlorpromazyna – Fenactil)
• działanie przeciwwrzodotwórcze – mają je leki działające cholinolitycznie, np.
tiorydazyna
• ółtaczka o charakterze zaporowym spowodowana skurczem przewodów ółciowych o
charakterze uczuleniowym ; objaw ten zdarza się bardzo rzadko, ale ma bardzo cię ki
przebieg

Objawy ze strony układu wydzielania wewnętrznego – objawy te są związane z
dopaminolitycznym działaniem pochodnych fenotiazyny. W wyniku blokady receptorów
dopaminergicznych w podwzgórzu podwy sza się poziom prolaktyny, co przede wszystkim
powoduje mlekotok, a znacznie rzadziej zaburzenia miesiączkowania oraz ginekomastię i
obni enie libido u mę czyzn. U kobiet po długotrwałym stosowaniu tych leków mogą pojawić
się objawy wirylizacji.

Objawy skórne – mogą pojawić się wzmo one reakcje skórne po nasłonecznieniu
(fotosensybilizacja), w postaci swędzących wysypek.

Zmiany pigmentacyjne – pojawiają się głównie po Fenactilu i tiorydazynie i polegają na
odkładaniu się pigmentu w rogówce i siatkówce oka. U 1% chorych leczonych du ymi
dawkami mogą pojawić się przebarwienia skóry.

Objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego :
• ortostatyczne spadki ciśnienia tętniczego, występujące zwłaszcza po pierwszych
dawkach leków i wynikające przede wszystkim z działania cholinolitycznego tych
środków

• zaburzenia rytmu serca, występujące po długotrwałym leczeniu, wynikające równie z
cholinolitycznego działania tych środków

Objawy ze strony szpiku kostnego – pochodne fenotiazyny charakteryzują się słabą
mielotoksycznością, ale czasami mogą powodować :
• uszkodzenie toksyczne lub uczuleniowe szpiku, powodujące agranulocytozę i

leukopenię
• eozynofilię
Wpływ na krzepliwość krwi – pochodne fenotiazyny rzadko mogą powodować spadek
krzepliwości krwi, który mo e być przyczyną krwotoków.
Złośliwy zespół poneuroleptyczny – jest on najgroźniejszym powikłaniem po stosowaniu
neuroleptyków. Charakteryzuje się on występowaniem trzech grup objawów. Są to :
• ró ne zaburzenia wegetatywne : zaburzenia termoregulacji, ciśnienia tętniczego, akcji
serca, nietrzymanie moczu
• zaburzenia ruchowe – początkowo mo e wystąpić pobudzenie, a później stupor, a do

katalepsji



• zaburzenia świadomości – od przymglenia, a do śpiączki
Wykładnikami biochemicznymi złośliwego zespołu poneuroleptycznego są :
• podwy szone stę enie CPK

54

• leukocytoza

Przeciwwskazania do stosowania pochodnych fenotiazyny to :
1. stany depresyjne ; w niektórych depresjach, np. przebiegających z du ym pobudzeniem,
doraźnie stosuje się neuroleptyki
2. zespół Parkinsona ; mo na stosować tylko te neuroleptyki, które mają działanie
cholinolityczne
3. padaczka ; je eli istnieje konieczność stosowania neuroleptyków, to tylko pod osłoną leków
przeciwpadaczkowych
4. uszkodzenie wątroby i nerek – jest to raczej wskazanie do redukcji dawki
5. powa ne zaburzenia krą enia
6. choroby układu krwiotwórczego
7. cią a

11.2.2. Inne leki neuroleptyczne

Inne neuroleptyki często stosowane w leczeniu to :
1. Sulpiryd (Dogmatil, Dolmatil) – jest to pochodna benzamidu. Nie wywołuje on parkinsonizmu
polekowego, poniewa jest specyficznym antagonistą postsynaptycznego receptora D2. Lek ten
wpływa tak e na presynaptyczny receptor autoinhibicyjny D2, co odró nia go od innych
neuroleptyków.
2. Loksapina – jest to trójpierścieniowa dibenzoksepina. Lek ten charakteryzuje się du o
wolniejszym (do 4 tygodni) początkiem działania od innych leków przeciwpsychotycznych.
3. Klozapina – jest to pochodna dibenzoazepiny. Ma ona potencjalnie du e działanie toksyczne na
szpik – efekt mielotoksyczny występuje u 2% pacjentów leczonych tym lekiem. Klozapina
powinna być stosowana jako neuroleptyk drugiego rzutu w terapii schizofrenii opornej na
leczenie.
Zatrucia występujące po stosowaniu klozapiny wynikają z tego, e jej współczynnik
terapeutyczny jest niewielki, dlatego nawet za ycie 2-3-krotnej dawki terapeutycznej mo e
wywołać objawy zatrucia. Zatrucie klozapiną charakteryzuje się spadkiem ciśnienia tętniczego,
ślinotokiem oraz zaburzeniami termoregulacji. Brak jest specyficznego leczenia tego zatrucia.
Klozapina charakteryzuje się tym, i w niewielkim stopniu wpływa na układ dopaminergiczny,
dlatego wywołuje ona mniej objawów niepo ądanych ze strony układu pozapiramidowego, ni
konwencjonalne neuroleptyki (klozapina chętniej łączy się z receptorem D1, ni z receptorem
D2, a tak e receptorem D4). Klozapina zalecana jest jedynie tym chorym, którzy nie reagują na
standardowe leki lub tym, którzy cierpią z powodu niepo ądanych efektów neurologicznych po
lekach standardowych.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->