You are on page 1of 9

Eksperyment Darcego 1

E E
nvironment nvironment P P
rotection rotection P P
rogram rogram
ADAM SZYMASKI ADAM SZYMASKI
Kierzkowo 22A, 8!21" #$oczewo Kierzkowo 22A, 8!21" #$oczewo
%o&an' %o&an'
adi_epp@wp.pl
____________________________________________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________________________________________
Eksperyment
Eksperyment
Darcego
Darcego

W swojej pracy magisterskiej Gopal Chandra Saha
2009
przedstawi wyniki bada laboratoryjnych
zwizane z tzw. eksperymentem Darcego, stosowanym w przypadkach wyznaczania wspczynnika
filtracji gruntu. iniejszy raport opisuje zastosowanie czterech nieliniowych zagadnie brzegowych do
formalnego modelowania opisanego eksperymentu. !rzy z nich to zagadnienia brzegowe, gdzie
przedstawiono rozwizania w formie zamkni"tej. #z"sto nazywa si" je, w literaturze hydrologicznej,
rozwizaniami analitycznymi. $ozwizanie czwartego zagadnienia brzegowego uzyskano metod
numeryczna, tzw. metod elementw skoczonych, za pomoc pakietu demonstracyjnego %&%'() *+.,-
firmy D./0)123.
(bliczono4
poo5enie zwierciada swobodnej powierzchni wody gruntowej,
skadowe pr"dko6ci filtracji na swobodnej powierzchni,
6redni pr"dko67 filtracji w przekrojach pionowych oraz
bilans przepywu wody gruntowej.
(A%)(* *E#+,I#Z,Y (A%)(* *E#+,I#Z,Y
2"1
Eksperyment Darcego 2
1- .prowa'zenie
( (uch wd gruntowych ze swobodn powierzchni jest opisywany za pomoc modeli
nieliniowych. W ramach programu ochrony rodowiska (EPP EPP stworzono Uoglniony Model
Boussinesqa (UMB! pozwalajcy na obliczenie parametrw kinematycznych na swobodnej
powierzchni wody gruntowej wraz z geometryczn lokalizacja tej powierzchni. "ozwizanie
otrzymano w #ormie zamkni$tej (patrz Szymaski
2009
a, / i jest ono dost$pne! dla wszystkich
zainteresowanych! na plat#ormie internetowej S#(I0D S#(I0D w #ormie kopii do niekomercyjnego
u%ytku. &rezentowane rozwizanie jest jednym z niewielu rozwiza'! ktre w kr$gach
hydrologw nazywane s rozwizaniami analitycznymi. &ozwala to! mi$dzy innymi! na dyskusj$
problemw #ormalnych takich jak( istnienie i jednoznaczno) rozwizania. &roponowane wy%ej
rozwizanie pozwala na okrelenie sk*adowych pr$dkoci #iltracji na swobodnej powierzchni!
spe*niajc jednoczenie! w sposb dok*adny! kinematyczny warunek brzegowy! czego nie mo%na
powiedzie) o %adnej metodzie numerycznej! zwizanej z dyskretyzacj nieznanego obszaru
obliczeniowego. +odel UMB, w trzech r%nych standardach! zosta* zastosowany do oblicze'
zwizanych z badaniami laboratoryjnymi przeprowadzonymi przez 1opa&a #$an'r2 Sa$2
2009
,
ktry powtrzy* znany eksperyment ,arcego! s*u%cy do wyznaczania wsp*czynnika #iltracji
gruntu. W raporcie zaproponowano cztery nieliniowe zagadnienia brzegowe do #ormalnego
modelowania wspomnianego eksperymentu. -ym czwartym modelem jest standardowy model
hydrologiczny. W tym przypadku rozwizanie uzyskano za pomoc metody elementw
sko'czonych! stosujce pakiet demonstracyjny ./.01W (2.3 #irmy ,456W789.
2- Eksperyment Darcego przeprowa'zony przez 1opa&a #$an'r2 Sa$2
" "ys. : przedstawia schemat eksperymentu przeprowadzonego przez 1opa&a San'r2
Sa$2
2009
w ramach jego pracy magisterskiej. W trjwymiarowym zbiorniku o wymiarach ::;
<cm= > 2? <cm= > 3.; <cm= umieszczono @grunt@ symulowany przez kulki szklane o rednicy
oko*o :.: <mm=. "ezultaty pomiarw przedstawia -abela :.
*a/e&a 1
+s 3cm4 +e 3cm4 k 3cm5min4 6789: 3cm
;
5min4 <789: 3cm5min4 (
Rys. 1 Schemat eksperymentu
Eksperyment Darcego ;
3A.B 3A.3 C;.2 :?B :.DC ?.A2A
gdzie( 4
s
6 wysoko) s*upa wody po lewej stronie modelu!
4
e
6 wysoko) s*upa wody po prawej stronie modelu!
k 6 wsp*czynnik #iltracji gruntu!
E
>
(0

6 ca*kowity przep*yw poziomy dla > F 0!
G
>
(0 6 sk*adowa pozioma redniej pr$dko) #iltracji w przekroju > F 0!
" 6 liczba "eynoldsa.
Hiestety Iopal 8andra 8aha nie poda* w swojej pracy wartoci parametru 0. &arametr ten
wyznaczymy dwoma metodami( metod standardow stosowan przez ,arcego i metod
analityczna zaproponowana przez Szyma=skiego
2009
/.
+etoda standardowa ,arcego(
0 F (4
s
64
e
kJ G
>
(0 F 3:.2:2: <cm= . (:
+etoda analityczna (Szyma=ski
2009
/(
G
>
(0 F 6 kmJ(:Km
3
! (3
gdzie( m F (4
e
6 4
s
J0 (regionalny gradient.
L relacji (3 wynika! %e 0 F 3:.2?M2 <cm=. 1trzymane wyniki wskazuj! i% w rozpatrywanym
przypadku mamy do czynienia z tzw. kinematycznie g*$bokim przep*ywem (szczeg*y patrz!
Szyma=ski
2009
a. &rzyj$to! i% 0 F 3:.2:2 <cm=. &oniewa% szeroko) modelu rwna 3.; <cm= i nie
przedstawia bezporednio e#ektywnego przekroju przep*ywu! szeroko) przekroju e#ektywnego
obliczono nast$pujco( Ny F 7J4
e
F (E
>
JG
>
(0 4
e
6:
F 3.A3DA <cm=.
;- Mo'e& nr 1
D Do #ormalnego modelowania opisanego powy%ej eksperymentu zaproponowano
nast$pujce dwupunktowe zagadnienie brzegowe (Szyma=ski
2009
a.
G>(>!z <dh(>Jd>=
3
K k dh(>Jd> K G>(>!z F ? at z F h(>! ? O > O 0 (A
gdzie( h(> 6 #unkcja opisujca po*o%enie swobodnej powierzchni wody w gruncie!
G>(>!z 6 #unkcja opisujca poziom sk*adow pr$dkoci #iltracji na swobodnej
powierzchni! G>(>!h(> F 6 ?.; k b (a K b >
6:J3
! ? O > O 0! a! b nieznane sta*e
rzeczywiste!
G
z
(>!h(> F 6k (dhJd>
3
<: K (dhJd>
3
= 6 sk*adowa pionowa pr$dkoci #iltracji na
swobodnej powierzchni!
z nast$pujcymi warunkami brzegowymi!
h(? F 4s! h(0 F 4
e
(M
"ozwizania zagadnienia brzegowego (A 6 (M otrzymuje si$ w #ormie zamkni$tej. Hieznane
#unkcje to( h(>! G>(>!h(> i G
z
(>!h(>. 8tosuje si$ je w momencie! gdy dolna granica modelu
zosta*a okrelona! co teoretycznie nie zawsze jest mo%liwe. +odel nr : jest modelem
dwuwymiarowym na p*aszczyPnie (>!z.
- Mo'e& nr 2
Eksperyment Darcego
M Model nr 3 jest pewn mody#ikacj zagadnienia opisywanego powy%ej! stosowan w
przypadku! gdy dolna granica modelu nie mo%e by)! z jaki wzgl$dw! poprawnie zde#iniowana.
G>(>!z <dh(>Jd>=
3
K k dh(>Jd> K G>(>!z F ? at z F h(>! ? O > O 0 (;
h(? F 4s! h(0 F 4
e
(2
Q F Rc(?! 4sJRc(0! 4
e
! ? O Q O : (B
gdzie( Rc(>!z F <G>(>!z
3
K Gz(>!z
3
=
:J3
dla z F h(> i G>(>!h(> F 6 ?.; k b (a K b >
6:J3
. Sak
wy%ej szukanymi #unkcjami s( h(>! G>(>!h(> i G
z
(>!h(>. "ozwizania zagadnienia
brzegowego (; 6 (B otrzymuje si$ w #ormie zamkni$tej. &raktyczne zastosowania tego modelu
zosta*y przedstawione w raporcie Szyma=skiego
2011
a.
>- Mo'e& nr ;
M Model nr A jest pewn mody#ikacj modelu nr 3 w nast$pujcym sensie!
G>(>!z <dh(>Jd>=
3
K k dh(>Jd> K G>(>!z F ? at z F h(>! ? O > O 0 (C
h(? F 4s! h(0 F 4
e
(D
Q F Rc(?! 4sJRc(0! 4
e
! ? O Q O : (:?
gdzie( Rc(>!z F <G>(>!z
3
K Gz(>!z
3
=
:J3
dla z F h(> i G>(>!h(> F 6 k m <a K b (>J0=. Sak wy%ej
szukanymi #unkcjami s( h(>! G>(>!h(> i G
z
(>!h(>. "ozwizania zagadnienia brzegowego (C 6
(:? otrzymuje si$ w #ormie zamkni$tej.
?- Mo'e& nr
M Model nr M jest standardowym podejciem cz$sto stosowanym w praktycznych
zagadnieniach hydrologicznych.
TUJTz F (TUJTz
3
K (TUJT>
3

z F h(> (::
U(>!h(> F h(> ? O > O 0 (:3
T
3
UJTz
3
K T
3
UJT>
3
F ? w V (:A
U(?!z F 4
s
? O z O 4
s
(:M
U(0!z F 4
e
? O z O 4
e
(:;
TU(>!?JTz F ? ? O > O 0 (:2
gdzie U(>!z jest #unkcj potencja*u wysokoci piezometrycznej! a V F W(>!z( ? X > X 0! ? X z
X h(>Y. &e*ny opis rozpatrywanego modelu nr M (patrz( Szyma=ski
2009
/. "ozwizanie
Eksperyment Darcego >
numeryczne tego zagadnienia otrzymano! poprzez rozszerzenie do zagadnienia trjwymiarowego
(>!y!z! za pomoc metody elementw sko'czonych (./.01W wersja 2.3.
@- Zastosowanie mo'e&i nr 1, 2 i ;
. .arto) regionalnego gradientu m F 6?.?3A:A:. "ys. 3 pokazuje porwnanie
unormowanej sk*adowej poziomej pr$dkoci #iltracji na swobodnej powierzchni wody gruntowej
dla modeli nr :! 3 i A.
"ys. A pokazuje porwnanie unormowanej sk*adowej pionowej pr$dkoci #iltracji na swobodnej
powierzchni wody gruntowej dla modeli nr :! 3 i A.
(ys- 2 %ozioma skAa'owa pr2'koBci Ci&tracDi na swo/o'neD powierzc$ni
Rys. !iono"a sk#ado"a pr$dko%ci &iltrac'i na s"o(odne' po"ierzchni
Eksperyment Darcego ?
La pomoc modelu nr : wyznaczono warto) parametru Q F 6?.DB3C2. L praktycznego punktu
widzenia modele nr :! 3 i A dostarczaj prawie identycznych oszacowa' dla sk*adowych
pr$dkoci #iltracji na swobodnej powierzchni wody gruntowej.
8- Zastosowanie mo'e&E nr
S Szczeg*owy opis zastosowania modelu nr M mo%na znaleP) w raportach
Szyma=skiego
2011
/! c. -utaj prezentujemy tylko obliczenia przeprowadzone w celu numerycznej
wery#ikacji opisywanego eksperymentu. &rzedstawiamy dwa testy numeryczne o r%nej
charakterystyce siatek. "ys. M pokazuje otrzymane rezultaty.
"ys. ; przedstawia po*o%enie swobodnej powierzchni wody gruntowej obliczone za pomoc
modelu nr 3! modelu nr A i modelu nr M.
Rys. ) *a#ko"ita pr$dko%+ &iltrac'i na s"o(odne' po"ierzchni
Rys., S"o(odna po"ierzchnia "ody grunto"e'
Eksperyment Darcego @
F- 0i&ans przepAywE 6
7
87:
0 0ilans przep*ywu obliczony za pomoc modelu nr M przedstawia -abela 3.
*a/e&a 2
mo'e& nr 8nr testE: 678": 3cm
;
5min4 6789: 3cm
;
5min4
test nr 1 1"8-?F? 1"8-?F?
test nr 2 1"8-@" 1"8-@">
,o dalszych oblicze' przyj$to! %e E
>
(? F E
>
(0 F :?C.MB3 <cm
A
Jmin=. &orwnujc ten rezultat z
pomiarem! otrzymujemy b*d wzgl$dny oko*o :.MZ. 7by obliczy) E
>
(0 dla modelu nr 3 nale%y
uwzgl$dni) pewne za*o%enia dodatkowe! pozwalajce na rozszerzenie tego modelu. La*%my
zatem! %e dla > F 0 pr$dko) G
>
(0!z dla ? O z O 4
e
jest #unkcj cig*! cile malejc.
Wwczas! uwzgl$dniajc twierdzenie o wartoci redniej ca*ki z tej #unkcji dla ? O z O 4
e
otrzymamy w ramach model nr 3 nast$pujc nierwno)!
6 kmJ(:Km
3
O G
>
(0 X G
>
(0!4
e
. (:B
+no%c nierwno) (:B przez sta* rwn Ny4
e
otrzymujemy nierwno) dla nieznanej
wartoci E
>
(0! dla modelu nr 3! w nast$pujcej postaci!
E
min
(0 O E
>
(0 X E
ma>
(0! (:C
gdzie wartoci E
min
(0 i E
ma>
(0 s znane i wynosz odpowiednio( E
min
(0 F :?2.DMA <cm
A
Jmin=!
E
ma>
(0 F :?C!?C3 <cm
A
Jmin=. Hast$pnie nieznan warto) przedzia*u dla #unkcji G
>
(>
wyznaczamy z nast$pujcej relacji!
G
>
(> F <E
min
(0!E
ma>
(0= <h(>Ny=
6:
! ? O > O 0 (:D
gdzie wartoci #unkcji h(> przedstawiono na rys. ;. "ys. 2 obrazuje otrzymane! za pomoc (:D!
rezultaty dla modelu nr M i modelu nr 3.
Rys. - .arto%+ %rednia pr$dko%ci &iltrac'i /01213 4 015mean2136
Eksperyment Darcego 8
1"- Zastosowanie mo'e&E nr 2 8przypa'ek graniczny G H 1:
M Model nr 3 w przypadku granicznym Q F : odpowiada #izycznie eksperymentowi o
niesko'czonej g*$bokoci (patrz Szyma=ski
2009
/. 1znacza to! i% obecno) dna modelu!
prezentowanego na rys. :! nie ma wp*ywu na lokalizacj$ swobodnej powierzchni i kinematyk$
ruchu wody gruntowej. "ys.B przedstawia wykonane obliczenia.
Ha rys. B pokazano rwnie% dwa test przeprowadzone za pomoc modelu nr M przy r%nych
strategiach dyskretyzacji. Hale%y zaznaczy)! i% geometria eksperymentu w przypadku modelu nr
M nie zosta*a zmieniona (patrz -abela :. .ormalnie oznacza to! %e Ple dobrana strategia
dyskretyzacji w modelu numerycznym mo%e prowadzi) do niejednoznacznego rozwizania!
szczeglnie w przypadkach geometrycznie zbli%onych do zagadnienia granicznego. WyraPnie
wida) to w trakcie porwnania rys. M z rys. B.
1"- %o'sEmowanie i wnioski
. . prezentowanym raporcie porwnano rezultaty symulacji eksperymentu ,arcego
powtrzonego przez 1opa&a San'r2 Sa$2
2009
. 1bliczenia przeprowadzono

za pomoc czterech
nieliniowych zagadnie' brzegowych. ,la trzech omawianych zagadnie' brzegowych
rozwizania uzyskano w #ormie zamkni$tej tzw. rozwizania analityczne. [zwarte zagadnienie
rozwizano metod numeryczn tzw. metod elementw sko'czonych za pomoc
demonstracyjnej wersji programu ./.01W (2.3 #irmy ,456W789. "ozwizania analityczne
dostarczaj! z praktycznego punktu widzenia! identycznych rezultatw. +etoda numeryczna jest
mocno zale%na od wybranej strategii dyskretyzacji problemu i w przypadkach zbli%onych do
sytuacji granicznej mo%e prowadzi) do niejednoznacznoci rozwizania. Hie zauwa%ono
znaczcej r%nicy w wynikach czterech rozpatrywanych zagadnie' brzegowych! w odniesieniu
do lokalizacji swobodnej powierzchni wody gruntowej. Hatomiast r%nice zaobserwowano w
obliczonych charakterystykach kinematyki ruchu. 8zczeglnie du%e r%nice wyst$puj w
Rys.7 !or"nanie ca#ko"ite' pr$dko%ci &iltrac'i na s"o(odne' po"ierzchni z
roz"i8zaniem granicznym
Eksperyment Darcego F
obliczeniach uzyskanych metod elementw sko'czonych i to w pobli%u granic modelu. L
przeprowadzonych oblicze' wynika! %e dla zagadnie'! gdzie istnieje s*aba zale%no) mi$dzy
po*o%eniem swobodnej powierzchni a g*$bokoci przep*ywu! sk*adow poziom pr$dkoci
#iltracji na swobodnej powierzchni mo%na! w zadowalajcy sposb! aproksymowa) #unkcj
liniow. &roblem tzw. stre#y przesikania zosta* pomini$ty! gdy% 1opa& San'ra Sa$a
2009
nie
wspomnia* o jego znaczcej roli.
11- 9iteratEra
Saha, *h., 9.,
:;;<
. />perimental and numerical analysis o# groundwater \ sur#acewater
interaction in horizontal and sloping uncon#ined a]ui#ers!
(7 -hesis submitted to the Iraduate .aculty o# 7uburn ^niGersity in
&artial #ul#illment o# the re]uirements #or the degree o# +aster o#
8cience 7uburn! 7labama
Szymanski, =.,
:;;<
a.
1n a generalization o# the _oussines] approach #or modeling the
#low in uncon#ined a]ui#ers! EPP technical report!
(http(JJwww.scribd.comJdocJ:MBDA:;MJ_oussines]6approach.
Szymanski, =.,
:;;<
b.
7nalytical solution o# the groundwater #low in an in#initely deep
uncon#ined a]ui#er! EPP technical report!
(http(JJwww.scribd.comJdocJ:CD22:2;J_oussines]6approach6part63.
Szymanski, =.,
:;11
a. Lastosowania ^oglnionego +odelu _oussines]a ,o 1szacowania
&r$dkoci .iltracji Ha 8wobodnej &owierzchni Lwierciad*a Wody
Iruntowej! EPP technical report!
(http(JJwww.scribd.comJdocJ;:DBCDABJ7&&6/_76/&&.
Szymanski, =.,
:;11
b. />tended _oussines] 7pproach Gs .inite /lement .low and -ransport
8imulation 8ystem `.e#low`! EPP technical report!
(http(JJwww.scribd.comJdocJ;2332A:MJ_oussines]67pproach6Gs6.e#low.
Szymanski, =.,
:;11
c. />tended _oussines] 7pproach Gs .inite /lement .low and -ransport
8imulation 8ystem `.e#low` (part 3! EPP technical report!
(http(JJwww.scribd.comJdocJ;CA2;??2J.e#low6_oussines]67pproach.