Pracownia Testów Psychologicznych

Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

PIOTR BRZOZOWSKI

RADOSŁAW ŁUKASZ

DRWAL

Kwestio nariusz Osobowości
Eysenck a
Polska adaptacja EPQ-R

PODRĘCZNIK

Warszawa 1995

Opraco wanie polskiej wersji EPQ-R było częściowo finanso wane z fundusz y
program u CPBP 08.03 oraz program u RPBP 111.25.

Konsult acja naukow a:
Prof dr hab. Zbignie w Zaleski

Recenz ent:
dr Bogdan Zawadz ki

Redakcja:
Aleksan dra Jawore wska

Projekt okładki:
Marian Jankow ski

ISBN 83-8551 2-36-5
Copyrig ht© for the Polish edition by: Pracow nia Testów Psycho logiczn ych
Polskieg o Towarzy stwa Psychol ogiczne go, Warsza wa 1994

Skład

i łamanie: REPRO GRAF, Warsza wa, ul. Bolecha 59, tel. 36 22 77
Druk: Zakład Poligrafi czny Jerzy Engel, Zielonka , ui.Okrze i 13, tel./fax 781 97 70

SPIS TREŚCI
Wstęp.. ........... .. . .. . . . . .. ................ ............. ... .. .... ..... ...... .....

1. Teoria osobowości H.J. Eysencka................................
1.1. Uwagi ogólne ....................................................
1.2. Struktura osobowości ................... ...... ...............
1.2.1. Biologiczne uwarunkowania podstawowych
wymiarów osobowości ............................
1.2.2. Charakterystyka podstawowych wymiarów
osobowości .............................................
1.2.3. Podstawowe wymiary osobowości a choroby psychiczne .........................................
1.2.4. Podstawowe wymiary osobowości a choroby somatyczne .........................................
2. Historia testu .. ..... .. ... .... .. .... .... ..... .. .. .... ... .. .. ...... .. ......
2.1. Angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości .................................................
2.2. Polskie tłumaczenia i adaptacje Eysenckowskich
kwestionariuszy osobowości ..............................
3. Opracowanie polskiej wersji EPQ-R .. .. .. .. .. .. ... .. .. ... .. .
4. Przebieg badań i osoby badane .. ... .. ... ... .. ... .. .. .. .. ... ..
5. Psychometryczne właściwości EPQ-R .........................
5.1. Średnie i odchylenia standardowe dla skal EPQ-R
5.2. Rozkłady wyników .. .. ... .. ... .. .. ... .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... .. .
5.3. Moc dyskryminacyjna pytań ..................................
5.4. lnterkorelacje skal EPQ~R .. ... ... ... .. ... .. ... ... ... .. .. .. .
5.5. Rzetelność........... . . . ...................... . ... . ......... ........
5.5.1. Stabilność bezwzględna .. ... .. .. .. ... .. ... .. ... ...

5
7
7
9
11
14
18
19
24
24
30
33
35
39
39
43
47
50
52
52

..7....... Trafność teoretyczna~ . Zastosowania .............. ltl . ~ ...... Wyniki analizy czynnikowej EPQ-R ...... ~ 8... ~ .......... Zakończenie l....................... Interpretacja wyników ...... ~........... ~ .. ~ ...... Materiał testowy ... ~............. ~ ............................ 613.... 6.......... .... l.513t Standardowy błąd pomiaru i przedziały ufności ...... ~ . 55 51611.... t.. tt l l l •• •••• l • • • l ...... t.. l •• • •••• l ........ l l l l.. l.. ~ . ~ . ~ 55 5.. t...................... Tabele norm ... ·~ II I I...... l l l •• l l .... l l.....6~3......... ~. l.... Trafność skal EPQ-R . 6121 Procedura badania .. l....... 5... l Literatura ·~·~~· l·~·~ ·~··~ III·~ l~· l~· l~ · ~·... l l ~· l........ ~ .. l l l l l l ll l l l ••• l l..... ~ .... ~ ....... l l • • t........ l..............6121 Trafność zbieżna i różnicowa........... 1 . Normalizacja .. ~...... l l l ll l l l t l l .~..... ~ .. l..... t.... ~ ..... Trafność czynnikowa ~ ... l lll ll t l l l............... ........ ~ . ............... ~....... l..... l l ........ 7..... l... 1 l l l. l l ••• l i l l i l l l l l ••• l •• •• l i l l l l 64 67 70 70 71 72 73 79 86 88 95 103 ...... 54 516...· ~·~ . 52 5......21 Zgodność wewnętrzna .5.. Obliczanie wyników ... 1.. ........5... ~..... 62 5.. ..... 11101 I I I ••• •• l i ...... III l i t ••• l • •• ••• l I I I I I I l •• l l l • • l l . ~ .. ~ ....... l l l l... ~ . .... l l .... 6t 1.......... Procedura badania i opracowanie wyników l..

0.poziomu 0. Ekstrawersji (E).skala P (około 0.80) mają skale N i E. 1977) jeszcze w latach sześćdziesiątych. że EPQ-R jest wersją najnowszą.60. Mimo tego. stopień ryzyka w badaniach indywidua!- 5 . ani w Polsce. wskaźniki rzetelności nie osiągają -ani w Anglii. Adaptacji MPI dokonał M. Obecnie proponujemy Państwu podręcznik do najnowszej. Naturalnie. Polską wersję EPQ-R nazwano. dla prostoty. Najbardziej znany w Polsce jest Inwentarz Osobowości. Kwe· stionariuszem Osobowości Eysencka. Psychotyzmu (P) i Kłamstwa (K). Eysenck i Barrett. będący adaptacją Maudsley Personality lnwentory (MPI). najdłuższą i najlepszą psychometrycznie. najgorsze. poprawionej wersji kwestionariusza Eysencka opublikowanej w roku 1985 (Eysenck. jak i polskiej) obejmuje 100 pytań tworzących cztery skale: Neurotyzmu (N). kilkunastoletnich odstępach po zakończe­ niu drugiej wojny światowej. Choynowski (1968. Ich kolejne wersje pojawiały się w kilku-. EPQ-R (tego skrótu będziemy używać na oznaczenie tak wersji angielskiej.WSTĘP Kwestionariusze Eysencka mierzące podstawowe wymiary osobowości należą do najbardziej znanych narzędzi używa­ nych przez współczesnych psychologów. wymaganego w przypadku narzędzi przeznaczonych do diagnozy indywidualnej.90. 1985). Dlatego EPQ-R powinien być używany przede wszystkim do badań naukowych.70). Jej angielska nazwa to Eysenck Personality Questionnaire .Revised (EPQ-R). W polskiej adaptacji najlepsze wskaźniki (około 0.

Współautorem podręcznika do EPQ-R jest zmarły w 1992 roku Radosław Łukasz Drwal. Drwala opóźniła realizację naszego zamierzenia. Zebrał również od kilku osób. największy. dr Bogdanowi Zawadzkiemu i prof. Większość wyników empirycznych. które znalazły się w podręczniku została opublikowana w naszym wcześniejszym opracowaniu (Drwal. Najmniejszy jest w przypadku skal N i E oraz osóbz-co najmniej. dr Alicji Maurer. 1995b). Profesorowi Zaleskiemu dziękuję również za konsultacje naukowe w czasie opracowywania tego podręcznika.nych zależy od skali i od osób badanych. Piotr Brzozowski . Wspólnie planowaliśmy napisanie tego podręcznika. które przeprowadziły badania naszą wersją EPQ-R. dr hab. Brzozowski. dr hab. Wniósł on znaczący wkład w przygotowanie polskiej wersji językowej EPQ-R. Zbigniewowi Zaleskiemu za udostępnienie do opracowań psychometrycznych wyników swoich badań przeprowadzonych naszą wersją EPQ-R.wykształce­ niem średnim.w przypadku skali P i osób nie posiadających średniego wykształcenia. Janowi Strelauowi. a śmierć R.Ł. ani w charakterze narzędzia selekcjonującego jednostki. opracowanie statystyczne wyników i ich interpretację. Chciałbym podziękować mgr Beacie Gryzie. Skala P z powodu niejasności teoretycznych i słabości psychometrycznej w żadnym wypadku nie powinna być używana ani do diagnoz czy prognoz indywidualnych. prof. dodatkowe dane wykorzystane w podręczniku do opracowania norm.

pojęcie to ma zasługujących na szacunek antenatów. Cztery tysiące lat temu w hinduskiej Mahabharacie napisano: " Istnieją dwie klasy chorób- cielesne i duchowe. TEORIA OSOBOWOŚCI H. 8-9). EYSENCKA 1. jednego z największych współczesnych psychologów\ koncentrują się przede wszystkim na psychologii klinicznej i psychologii osobowości. Naturalnie.1. Każda z nich powstaje z drugiej i żadna nie może istnieć bez drugiej. 1990). Eysenck. choroby cielesne powstają z duchowych" (Santi Parve. wydał autobiografię 7 . Eysenck interesował się również postawami.J. humorem i inteligencją (Hall i Lindzey.mind continuum). i odwrotnie. Podobnie psychologowie będą musieli odrzucić Kartezjańskie pojęcie ciała i duszy jako oddzielnych bytów (substances) i analizować wymiar ciała i duszy (a body .Fizycy doszli do wniosku . W ostatnich latach zajął się praktycznymi implikacjami swojej teorii.J. s.J. 1 H. Eysenck jest obecnie emerytowanym profesorem Uniwersytetu Londyńskiego. Kilka lat temu w której opisuje swoje życie rodzinne i kontakty towarzyskie oraz wspomina własne dokonania naukowe (Eysenck. 1990a.J. że konieczne jest odrzucenie pojęcia przestrzeni i czasu jako dwu odrębnych całości (entities) i mówią raczej o wymiarze czasoprzestrzeni." H. 41 . estetyką. UWAGI OGÓLNE Zainteresowania naukowe Hansa Jorgena Eysencka. Choroby duszy powstają z cielesnych. H. 1990b). 1. XVI.

Prawa te wykorzystuje między innymi terapia behawioralna (Eysenck. zwracając uwagę na anatomię i fizjologię układu nerwowego oraz powiązane z nimi zjawiska psychologiczne. 1991.J . s.HN .O . por. w tym także zachowania anormalne. 476). jak każda dotychczas teoria osobowości. 473--476). s. analizując 2 Dokładniej: jest to teoria S . które przyczyniają się do rozwoju psychologii (Madsen. Madsen.J. 487). Eysenck. s. bądź je wygasić. a mimo to jest teorią "słabą''. w wersji drugiej -jest to organizm bądź jego właściwości fizjologiczne. 1991. Tym niemniej pozwala na stawianie ważnych i interesujących hipotez. s. i że zgodnie z prawami uczenia się można się ich oduczyć. 1990). lecz między osobowością i predyspozycjami do schorzeń somatycznych (takich jak choroba wieńcowa serca. że niemal wszystkie zachowania są wyuczone. Teoria osobowości Eysencka jest jedną z teorii "bodźca reakcji" (S. 1991. kładzie nacisk na empirię i na wykorzystywanie praw logiki w badaniach psychologicznych.R) (Hall i Lindzey. Eysenck.2 Zakłada ona . 1990a. Teoria Eysencka w swojej późniejszej wersji ma charakter fizjologiczny i redukcjonistyczny zarazem . studiował wcześniej fizykę. 8 . s. Przyjmuje założenia filozofii pozytywistycznej i pragmatyzmu 3 . choroby nowotworowe i inne) oraz terapią behawioralną tych dolegliwoścr (zob. że współczesna psychologia jest "schizofrenicznie" rozdwojona na eksperymentalną psychologię ogólną i i różnicową psychologię osobowości. 1990. za: Hall i Lindzey. s. Grossarth-Maticek.R (w wersji późniejszej). 1993). jakie sobie postawił. 1980. 1980. Eysenck ubolewał. W wersji pierwszej czynnik pośredniczący m iędzyS i R to neutralne zmienne hipotetyczne (HN). 3 H. Jego teoria ma charakter hipotetyczno-dedukcyjny. 1990. 331-333.tym razem nie związki między osobowością i chorobami psychicznymi. Grossarth-Maticek i Eysenck. H .R (w wersji wcześniejszej) lub S. Eysenck i Grossarth-Maticek. Omawianą syntezę przeprowadził dzięki podejściu neuropsychologicznemu (Madsen. gdyż sprowadza zmienne psychologiczne do fizjologicznych. 557). było połączenie tych dwu dziedzin w badaniach nad osobowością (Madsen. podobnie jak większość behawiorystów. 1976. Jednym z zadań. 1980. 1980. 1993. 486. Eysenck i Barrett. Eysenck zanim zajął się psychologią.

por. Krytykę hipotetycznych 9 . Zjawiska z poziomów L 1 i L 2 są zdeterminowane przede wszystkim czynnikami o naturze biologicznej czy.introwersja i psychotyzm. 2).J. Sanocki (1981. Nieliczne cechy ogólne łączą w sobie liczne cechy pierwotne. Można wyróżnić cztery poziomy organizacji osobowości. które powodują niejakie trudności przy jej opisie. do cech ogólnych należą: neurotyzm. Z temperamentem należy utożsamiać biologiczne aspekty osobowości. Eysenck (1994) twierdzi. temperamentu.1. intelektu i wła­ ściwości fizycznych. ekstra . Eysencka opisał jako pierwszy Z. 273). 1981. 3) poziom nawyków (cech) zachowania (L3 ). Zjawiska z poziomu L3 powstają w wyniku interakcji czynników konstytucjonalnych i środowiskowych. 1970. s. STRUKTURA OSOBOWOŚCI W literaturze polskiej teorię osobowości H . jednak trudno powiedzieć.bezpośred­ nio obserwowalne. nej z nowszych publikacji H. szczególnie wobec innych ludzi" (Eysenck. W jed-. 129-185). s.J. Trzeba jednak pamiętać. 2) poziom zjawisk. 1994. Znajdują się tu cechy pierwotne i cechy bardziej ogólne. Strelaua (1983). przyjmując stanowisko J. s . któresą-upraszczając nieco sprawę.inaczej .2. Sanocki. Poziom L 1 dotyczy zjawisk niedostępnych bezpośredniej obserwacji w odróżnieniu od zjawisk z trzech pozostałych poziomów. Są to: 1) poziom konstruktów teoretycznych (L 1 ). że pojęcia "osobowość" i "temperament" są bliskoznaczne. które można zaobserwować w eksperymentach psychologii ogólnej (L 2 ). Czym jest osobowość według Eysencka? Jest to "względnie trwała organizacja charakteru. w jaki. że teoria ta podlegała i podlega zmianom.konstytucjonalnej. Zjawiska z poziomu L4 (postawy) są w jakiś sposób powiązane ze zjawiskami z trzech niższych poziomów. które determinują specyficzne sposoby przystosowania się do otoczenia" (Eysenck. Chlewiński (1963). Temperament determinuje "charakterystyczny sposób zachowania się jednostki. 4) poziom postaw lub nawyków myślowych (L4 ). a najpełniej przedstawił ją W.

mimowolne przerwy na odpoczynek.LUB INTROWERTYWNEJ. jest to rodzaj hamowania pojawiający się przy monotonnym wykonywaniu takich samych czynności. 456) WPŁYWY ŚRODOWISKOWE L3 : Nawyki behawioral ne (cechy) CECHY PIERWOTNE EKSTRAWERSJA _t---towarzyskość i mpulsywność INTROWERSJA dominacja optymizm etc.R. 10 . 1970.P. związków między Schemat 1 SCHEMATYCZNE PRZEDSTAWIENIE WSPÓŁODDZIAŁYWAŃ GENOTYPU l ŚRODOWISKA. Eysenck. 456-457). Niżej przedstawiliśmy nieco dokładniej (schemat 1) ten uproszczony model struktury osobowości na przykładzie ek. s.poziomami L 3 i L 4 znaleźć można u Sanockiego (1981. Tym samym Eysenckowski model organizacji osobowości uległ uproszczeniu. s.-s (involuntary rest pauses).J. W trzecim wydaniu The structure ot human personality Eysenck (1970) zrezygnował z poziomu L 4 (s. 138-140). t L2 : Zjawiska obserwowane w laboratorium Powidoki Poziom L 1: Konstrukt teoretyczny: genotyp RÓWNOWAGA POBUDZENIA. 1970. KTÓRE PROWADZĄDO POWSTANIA OSOBOWOŚCI EKSTRA. czyli na przykładzie jednego z trzech podstawowych wymiarów (Eysenck. stra-introwersji. CZYLI OKREŚLONEGO FENOTYPU (źródło: H . s . 425-457).HAMOWANIA I.

1981 ). względem neurotvzmu warunkuje tzw. Różnice indywidualne pod. tzn. reagują silnymi emocjami na bodźce neutralne. determinuje pojawienie się podstawowy ch cech osobowości i zachowania. BIOLOGICZ NE UWARUNKO WANIA PODSTAWO WYCH WYMIARÓW OSOBOWOŚCI Według Eysencka (1970) genotyp (zespół genów danego organizmu) decyduje wspólnie ze środowiskiem o powstaniu szeregu cech fenotypiczny ch organizmu. że pierwsi z nich łatwo reagują neurotycznie . Tym .1. który powoduje wyższy poziom pobudzenia korowego u introwertykó w niż u ekstrawertyk ów. psychotyzm (P) oraz inteligencję (Sanocki. Stale podwyższony poziom pobudzenia korowego introwertykó w sprawia. "mózg trzewiowy" (układ limbiczny oraz podwzgórze) i autonomiczny układ nerwowy. Pobudzenie tych struktur przez bodźce emocjonalne powoduje również automatyczn e pobu. s.2. Introwertycy są w związku z tym bardziej zsocjalizowa ni niż ekstrawertyc y. czynniki genetyczne wpływają na zachowanie się . 1994. "Mózg trzewiowy" i ARAS nie są więc w pełni · niezależne funkcjonalni e od siebie (choć są odrębne ana11 . Ujmując rzecz inaczej. Według Eysencka (1970. ekstra-introwersję (E). Nadmierna podatność na warunkowan ie powoduje jednak. Hamowanie korowe (oraz percepcyjne i motoryczne) jest z kolei wyż­ sze u ekstrawertyk ów niż u introwertyków . ale nie w sposób bezpośredni. że reakcje warunkowe powstają u nich szybciej (uczą się oni szybciej).1. razem ze środowiskiem . niż u ekstrawertyk ów. 275). S .) różnice indywidualne w ękstra-introwersii związane są z wstępującym siatkowatym układem aktywacyjnym (ARAS). jest struktura neurologiczn a i fizjologiczna organizmu. w tym determinanty biochemiczn e i hormonalne (Eysenck.· dzenie korowe. w tym o właściwoś­ ciach anatomiczny ch i fizjologiczny ch układu nerwowego. Zalicza się do nich neurotyzm . Pobudzenie to jest reakcją na stymulację zewnętrzną. 434 i nast. co wiąże geny i chromosomy z jednej strony oraz zachowania społeczne z drugiej . Układ nerwowy z kolei.

Wynikający z badań A . również wskazują na istnienie biologiczn ego podłoża psychoty zmu (Zuckerm an. 1990) kwestiono wali istnienie genetycz nych uwarunkowań Eysencko wskiego psychotyz mu. 1981 . Jednak ci sami autorzy w jednej z ostatnich prac (Heath ." aktywacją" (Madsen.z niskim. s. 1980. Heatha i N . Trudno w literaturze przedmio tu znaleźć informacj e na temat anatomic znych i fizjologicz nych uwarunkowań psychoty zmu. 11 11 4 Korelacje negatywne. Dlatego w badaniac h kwestionarius zowych uzyskuje się na ogół niewielkie negatywn e4 korelacje między skalami Neurotyz mu i Ekstrawe rsji. która jest uogólnieniem analizy czynnikow ej i genetyczn ej analizy zachowan ia. ponieważ wysoki neurotyzm idzie w parze z wysokim pobudzeniem . wyższą nawet niż wymiarów neurotyzm u i ekstrawer sji. strawersja . zważywszy na bardzo złożony i niejednorodn y charakter omawian ego konstrukt u (będzie o tym mowa później) . 1989). Badania genetycz ne. W pracy tej .G. s .C . chociaż cechy ll neurotyzm u" i ekstra-int rowersji są od siebie -w teorii -niezależne (Eysenck. Aby podkreślić odrębność mechaniz mów pobudzan ia siatkowatego (ARAS) i autonomi cznego Eysenck proponuje . a związane z drugim. s. 163). uwzględ­ niającej 2903 pary dorosłych bliźniąt. zastosow ano specjalną metodę analizy (multivaria te genetic analysis). s . 1980. 1970. Uprzedzając pełniejszy opis faktów można by rzec. by pobudzenie związane z pierwszym z nich nazwać "wzbudza niem". 478). Madsen . w których stosowan o bardziej tradycyjne metody analizy. 1994) wskazują na bardzo wysoką odziedziczalność psychotyz mu . Martina (1990) wniosek o braku genetyczn ych uwarunkowań psychotyz mu nie wydawał się zaskakujący. Sam Eysenck bliżej nie zajął się tą sprawą (Sanocki. Biologiczn e podłoże psychotyz mu nie jest jasne. Autorzy jednej z ważniejszych prac dotyczących tego problemu (Heath i Martin. ponieważ pobudzen ie korowe można uzyskać przez pobudzen ie któregoko lwiek z nich . Cloninge r i Martin. prawdopo dobnie nie znalazł przekonujących faktów. że psychotyz m jest enfant terrible teorii osobowości Eysencka .tomicznie ). 478). 436. a ek- 12 .

wymiary te "wyłaniają się praktycznie ze wszystkich wielowymiarowych badań nad osobowością' (s. nawet całkowicie różnych kulturach. narażeni są na śmierć ze strony drapieżników i przedstawicieli własnego gatunku. czy zastygać w bezruchu . Według Eysencka: 1. ponieważ nie walczą i nie uciekają. natężenie ekstrawersji. Samotnicy. stanowiąca istotę ekstrawersji. s. s. odrzuceni przez grupę. Towarzyskość. Psychotyczna agresja bywa skrajnie niebezpieczna dla jej ofiar (Zuckerman. 4.wchodzące w skład psychotyzmu sprzyjają również adaptacji. neurotyzmu i psychotyzmu jest u poszczególnych jednostek bardzo podobne w ciągu całego życia. 1989. stwierdza się je we wszystkich. jeśli występują w umiarkowanym stopniu . Trzy opisywane wymiary osobowości są związane z trzema rodzajami problemów adaptacyjnych. 2. Z drugiej strony jednostki. W końcu wrogość i agresywność . wymiarów zdeterminowanych biologicznie. Pisał o niej między in13 .W jednej z późniejszych prac Eysenck (1994. 274). 273-275) przytacza szereg argumentów przemawiających za silnym wpływem czynników biologicznych (genotypu) na trzy podstawowe wymiary osobowości. również badania genetyczne potwierdzają istnienie trzech l. wychowywania dzieci i obrony. Eysenck nie poświęcił tyle uwagi. Jednak u ludzi cecha psychotyzmu nie jest raczej związana z przetrwaniem i rywalizacją. co trzem pozostałym. Służą przecież rywalizacji i dominacji u samców i obronie młodych u samic. przed którymi stają zwierzęta naczelne żyjące w grupach oraz człowiek (Zuckerman. mimo różnorodnych i bogatych doświadczeń indywidualnych. 3. Emocjonalność (neurotyzm) w reagowaniu na zagrożenia także decyduje o przetrwaniu. które paraliżuje strach (nadmiernie neurotyczne) są także skazane na zagładę. zabawy. uciekać . dlatego nie przeżywają we wrogim otoczeniu. umożliwia współdziałanie członków grupy w czasie pracy. 391 ). czwartemu z wymiarów osobowości. Inteligencji. Jednostki nie reagujące na zagrożenia nie są w stanie walczyć. 1989).

Rawlings i Carnie (1989) wykazali. 143). a testowe zadania słowne utworzono na wzór zadań angielskich .(1981 ): 5 Połskie wydanie ksią:zki Eysencka jest jedynie tłumaczeniem . że różnice w wynikach testu inteligencji między ekstra.i introwerty kami są związane z obecnością bądź brakiem ograniczeń czasowyc h przy wykonywa niu zadań . 1967. 1992)5 . ~'bo inaczej biegunowe typy osobowości. drugi raz. 1. co autorzy wiążą z nadmiernym pobudzen iem korowym występującym u introwerty ków w sytuacjach presji czasowej. Inteligencj a jest w pewnym. 81-100).nymi w pierwszej części książki Uses and abuses of psycholog y (Eysenck. zwłaszcza z neurotyzm em i ekstrawersją. w związku z czym t rudno uważać je za testy psychologiczne we właściwym tego słowa znaczeniu . CHARAK TERYSTY KA PODSTA WOWYC H WYMIAR ÓW OSOBOWOŚCI Ekstrawe rsja-intro wersja Charakteryzując ekstrawersję-introwersję. za pomocą których każdy może zbadać swoją własną inteligencję (Eysenck.2. Ekstrawer tycy (badani EPQ) wypadali lepiej w sytuacjach z ograniczo nym czasem wykonania. a w szkole średniej i wyższej korelacje te były ujemne (Sanocki. a introwerty cy. niż osoby z niskim neurotyzm em. s. Skonstruował również zbiór testów.z nieogranic zonym. Zgodnie z prawem Yerkesa-D odsona przy nadmiem ym pobudzen iu (motywac yjnym) wykonani e zadań pogarsza się. Powtarzan ie Cyfr.obserwow ano brak korelacji . Jednak bez względu na obecność lub brak ograniczeń czasowyc h osoby z podwyższonym neurotyzm em wypadały w omawiany ch testach lepiej. Prosili oni swoich badanych o dwukrotne wykonani e czterech zadań (Arytmety ka. Przedstaw imy je tu za Sanockir:. Nic nie w iadomo o jakichkołwiek polskich badaniach adaptacyjnych testów inteligencji Eysencka ani o własnościach psychometrycznych tej serii zadań .z ogranicze niami. 14 .2. W młodszych klasach szkoły podstawowej uzyskiwan o pozytywne korelacje między inteligencją i ekstrawersją. s . opisuje się zazwyczaj bieguny tego wymiaru (kontinuu m).bez ograniczeń czasowyc h. w starszych . 1981 . Wiadomości i Porządkowa­ nie Obrazków ) z testu Wechsler a (WAl S): raz. niezbyt dużym stopniu związana z pozostałymi wymiaram i osobowości .

Jego życie uczuciowe nie jest poddane kontroli intelektu i obowiązujących w danym środowisku. jest ambiwertyków. Jest optymistycznie nastawiony w stosunku do przyszłości . Dużą wagę przywiązuje do wartości etycznych." (s. Łatwo wpada w gniew. powszechnie przyjętych zasad współżycia . Ogólnie uważa się go za jednostkę impulsywną i działającą bez zastanowienia. Przykłady można by mnożyć. że Eysenckowskie charakterystyki ekstrawertyka i introwertyka nie są. :f 15 . Z przyjętych na siebie zobowiązań wywiązuje się sumiennie i zwykle posiada opinię człowieka. Jego stosunek do przyszłości zabarwiony jest pesymizmem. Nie przejmuje się nigdy zbytnio z powodu doznanych niepowodzeń . że na co dzień kieruje się maksymą: "Sto razy pomyśl . Jntrowerlyk z kolei lubi zajmować się introspekcją. Sprawy dnia powszedniego traktuje bardzo poważnie i lubi wieść uporządkowany tryb życia . Lubi być w ruchu. Najwięcej jednak. a w ich doborze jest bardzo wymagający. lub nawet wyłącznie. jest agresywny. przyjaciół ma niewielu. Lubi zajmować się działalnością praktyczną. posiada wielu przyjaciół. Lubi zmiany. na którym można zawsze polegać. w której aktualnie się znajduje. W opisie introwertyka nie ma jednak wzmianki o jego stosunku do działalności praktycznej i niepowodzeń. działa pod wpływem sytuacji . choć być powinny. Potrzebuje podniet z zewnątrz. zasadą przyjemności. Ekstrawertyk na przykład lubi zajmować się działalnością praktyczną i nie przejmuje się zbytnio niepowodzeniami."Typowy ekstrawertyk jest towarzyski. Zawsze posiada gotową odpowiedź na skierowane pod jego adresem uwagi. jest powściągliwy. że ten czło­ wiek w postępowaniu swoim kieruje się przede wszystkim. wykonywać prace ręczne. woli raczej czytać książki niż przebywać w towarzystwie. W działaniu nie jest impulsywny. zgodnie z rozkładem normalnym. 152) Sanocki słusznie zwraca uwagę na fakt. odczuwa potrzebę prowadzenia rozmów z innymi ludźmi. a raz zrób". Freud powiedziałby. którzy mają część cech intro-. można by powiedzieć. Uczucia swe poddaje bardzo dokładnej kontroli. a część ekstrawertywnych . nie lubi natomiast zajmować się czytaniem w samotności. Ambiwertykom Eysenck poświęcił niewiele uwagi. biegunowo przeciwstawne.

jest wymiarem. 203). Jest możliwe . Tymczasem Eysenck (Eysenck i Eysenck. od zera (pełne zrównoważenie . 1970. anty- 16 17 Krańce tego wymiaru .hotyzmem (Eysenck i Eysenck. przestępczość. nieprzyjazne. nie potrafią współczuć. 1975. nieskore do wzruszeń . Stany psychotyczne tworzą kontinuum od normy do patologii. Eysenck nie scharakteryzował jednak drugiego krańca . Eysenck. za: Toeplitz. W nowszej pracy Eysencków psychotyzm został zdefiniowany jako sktonność do psychoz.Neurotyzm Psychotyzm określają terminy "stałość emocjonalna" lub "zrównoważenie emocjonalne" oraz " neurotyczność" czyli niezrównoważenie emocjonalne. Na określenie neurotyzmu używa się także terminów: wrażliwość emocjonalna. Pojęcie psychotyzmu jest w teorii Eysencka najmniej jasne. Studia genetyczne nad rodzi ną i adopcjam i wykazały również zwiększone prawdopodobieństwo pojawienia się u krewnych osób schizofrenicznych takich zaburzeń jak: schizofrenia. 1976). Psvchooatia z kolei znajduje się według Eys. psychopatia. Myśląc tak jak Zuckerman (1989) można założyć. s. 7}. s. że mamy tu do czynienia z zaburzeniami procesów poznawczych (Sanocki. !:J~:>rmą i. Psychotyzm . 1968. Jest to związane ze szczególną wrażliwością autonomicznego układu nerwowego (współczulnego} . 148-149} trudno jednak powiedzieć. Według Sanockiego (1981 . psychopatii i innych wymienionych zaburzeń mają odmienne przyczyny biologiczne. między którymi istnieje tylko różnica il ościowa . alkoholizm i różnorodne zaburzenia osobowości. 1972. narkomani i dzieci przejawiające liczne zachowania antyspołeczne (Eysenck i Eysenck.encków . Może ona oznaczać deficyt wrażli­ wości emocjonalnej. Łat­ wo ulegają nastrojom. że schizofreniczki poczynają dzieci z psychopatami (Heath i Martin. według Eysencka.. są drażl iwi i skłonni do stanów lękowych (lękliwi} oraz załamań nerwowych (Choynowski .zaburzenia obserwowane u pacjentów psychotycznych". Osoby neurotyczne (niezrównoważone emocjonalnie} są mało odporne na działanie stresu. 147}. s. emocjonalna reaktywność {Sanocki . gdzie "+ x" to wartość większa od zera. głównie do schizofreni i i dwubiegunowych zaburzeń afektywnych (bipolar affective disorder) . s. Przegląd badań sporządzony przez tych autorów dowodzi. alkoholicy. którego jeden kraniec da się opisać jako " normaln ość stanów umysłowych" . + max}. że predyspozycje do schizofren ii.oty4m1.! są: "zimne. 264}. . Na przykład istnieje spore prawdopodobieństwo . 1981 . lecz rzeczywistym (+ x.ogólny popęd emocjonalny" (Madsen. "stałości emocjonalnej". s. między . s. podobnie jak neurotyzm. 147}. 163). że Sanocki (podobnie zresztą jak Zuckerman . 1989} operuje pełnym wymiarem neurotyzmu. 1981 . które jest patologią} do nieokreślonego maksimum (które jest także patologią} . s. s. komu . która sprawia. 1980. Niestety. 122 i 262).SYC. 259-260} zakłada . bezosobowe. zwana powszechnie zdrowiem psychicznym. s. nieufne dziwaczne. że w toku ewolucji osobniki charakteryzujące się poziomem neurotyzmu zbliżonym do zerowego po prostu wyginęły. 1990). ale że te zaburzenia .yskujące! wysokie wyniki wskali Psych. chwiejność emocjonalna. Neurotyzm jest związany z lękiem rozumianym w teoriach Hulla i Spence'a jako .wzajemnie się przyciągają" (cross-assortative mating). s.należałoby przypisać ten deficyt. Operuje zatem nie wymiarem wyidealizowanym (O + max}.jako . nie jakościowa (por. s. 1981 . a drugi . tJ. 1982. 4 }.P.w połowie ci rogi" . nieszczęśliwe .. że neurotyzm jest kontinuum od normy do patologii. 1982. 477}. że powstające emocje są silne i długotrwałe {Sanocki . schizofrenicy. fakty te można interp retować na różne sposoby. Często też popadają w depresję i cierpią na bezsenność (Toeplitz.na przykład jakiej grupie klinicznej. Autor początkowo właściwie nie wyszedł poza stwierdzenie. że podwyższone wyniki w skali Psychotyzmu uzyskują: więźniowie. 1976. Osoby u:z. Z tego wynika. 3. Neurotycy często uskarżaj ą się na nieokreślone dolegliwości somatyczne i narzekają na ciągłe kłopoty (Eysenck.

za: Sanocki. ~ 98 1 . 1978 s. z urojeniami prześladowczy ­ mi" (Eysenck i Eysenck. Często bawi się kosztem innych ludzi . nie zważający na ludzi . Eysenck (1968) pisze: "Miej sce histeryków przyp~da ~ obu skalach klinicznych (tj. bez wglądu w siebie. N i E. jak i leka~zy. za : Heath i Martin. mieszani neurotycy i dystymicy. 1977. s. 218). nawet w odniesieniu do swych bliskich i drogich . zarówno w stosunku do innych jednostek jak i do zwierząt. samotnika .. Uspołecznienie jest sprawą bardzo odległą od tego typu dzieci i dorosłych empatia . za: Pospiszyl. nie bacząc na niebezpiecze ń stwa . 14) zdają si ę dowodzić.do nerw1cy dyst~m~c. lstn1en1..społeczne. PODSTAWOW E W YMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY SOMATYCZNE Eysenck jest zwolennikiem teorii "skaza . 1958. s. Ustalanie związków między procesami i strukturami p~y­ chicznymi z jednej strony oraz chorobami somatyczny.3.. których kocha . s. pozbawiony wszelkich uczuć empatycznych . a dystymicy . a bardzo introwertywne . ] najbardzlej ekstrawertywne były osoby no rmalne. nigdzie nie zadomowiony. Już jako dziecko wykazuje zanik uczuć. specjalizując się w wyprowadzaniu ich z równowagi [. Może być okrutny i nieludzki. nawet do tych . h ipochondr~a 1 1nne cechy) (por. nawet do przyjaciół i krewnych. Neurotyzmu i niskie. psychastenia .ml . Od najwcześniejszego dzieciństwa mamy bardzo klarowną psychologi czną sylwetkę dziwaka..e schorzeń psychosomatycznych jest powszechnie znane. która wspólnie z niekorzystnymi oddziaływaniami środowiska (stres) może prowadzić do patologii. pozbawionego ludzkich uczuć.li.. n1~ więc dziwnego.znej (lęk .stres" (Eysenck.4. Histerycy są jednak m~iej ekstrawertywni (na podstawie badań MPI) niż psychopaci . Wyn ikałoby z tego. 1968. po nich zaś kolejno na~tę­ powali histerycy. s. 1976. pop ierając to badan iami że histerycy uzys kują wysokie wyniki zarówno w skali Neur~tyzmu jak i Ekstrawersji (są neurotycznymi ekstrawertykami). 1.za Jungiem i M_c~ougalle ~ że osoby bardzo ekstrawertywne maj ą skłonnosc1 do n~rw1cy histerycznej. całkowicie nieczuły. agresywnego i złego .) m iędzy dystym1kam1 1n~r~ malnymi. 111). za: Pospiszyl . PODSTAWOWE WYMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY PSYCHICZNE Eysenck przyjął początkowo . że również Eysenck wi ąże je z podstawowymi 18 19 . wykazuje agresję . Wyniki różnych badań prze~­ stawione w cytowanej publikacji (Eysenck. 220-221). 1990. Według niej niektórzy ludzie rodzą się z określoną skazą. 1.B. Bywa złośliwy w stosunku do ludzi. że bardziej ekstrawertywn i s~ hi~terycy. często sprawiający trudności .w skali Ekstrawersji (są neurotycznymi mtrowertykami) (Eysenck.• (s. Nadmiernie angażuje się w pełne napię­ cia "krew mrożące w żyłach" sytuacje . Takimi skazami są neurotyzm i psychotyzm. 36. Eysenck. poczucie winy i wrażliwość na sprawy innych są czymś bardzo obcym dla ich psychiki" (Eysenck i Eysenck. 1985. 109. uznaje za niezgodne z teoną nrzsze wyniki w skali E uzyskiwane przez histeryków w porównaniu z osobami normalnym i. s.wysokie wyniki w ska.2. w późniejszej publikacji Eysencków można znaleźć jeszcze -dokładniejszą charakterystyk ę psychotyka. s. 1985. tj.P. sprawiającego szereg trudności w życiu . hlst~rycy czy osoby normalne. s.2.według niektórych badań .mniej niż osoby normalne. że są oni mni. 177-178) relacjonuj ąc za Eysenckiem wyniki badań przeprowadzonych no~s~~ wersją kwestionariusza (EPI ). s. nie zwracając uwagi na niebezpieczeństwa z tym związane . zimnego jak lód . s.z drugiej interesuje tak psychologów. Bywa także zamiłowany w dziwacznych i niezwykłych przygodach . 47. 1970. Również skraj ne nasilenie ekstrawersji i introwersji predysponuje do określonych zaburzeń nerwicowych. 122-126).ej ne~r~tyczm 1 bardziej ekstrawertywni niż dystymicy [. Podobnie Sanocki (1981 . 12) M1m? to nie bardzo wiadomo kto jest bardziej ekstrawertywny. 145-146) . Psychotyk "Jest to człowiek samotny. a nawet . ]. W późniejszym okresie twierdził. specyficzną słabością. depresja reaktywna.

Przyczyną wielkiego stresu może być niepowodzenie w zbliżeniu się do cenionego człowieka. 1988. innym razem. za: Eysenck. a także autonomia osób. ponieważ ich reakcje na stres podlegają ciągłym zmianom i nie utrwalają się w postaci niekorzystnego wzorca zachowania. Potrafią unikać stresu. Oceniają realistycznie zachowania (dążenie i unikanie) tych osób . akceptując ich autonomię. W innej pracy (Grossarth-Maticek. typ drugi nie może uwolnić się od obiektu i przeżywa złość. Takie osoby nie są w stanie zdystansować się wobec obiektu i pozostają od niego zależne. z którymi pragną być w kontakcie. 1990a) wyodrębniono cztery typy reagowania na stres: przypadku traumatyczne zdarzenie. Osoby typu czwartego potrafią sobie radzić z niekorzystnymi sytuacjami. Typ 3: Ambiwalencja (Ambivalence) Jest to typ. Dla osób typu pierwszego i drugiego stres jest nieunikniony. reagując beznadziejnością i bezradnością na niepowodzenia . Dla osób typu czwartego istotnym warunkiem szczęścia i pomyślności jest własna autonomia. dlatego prowadzi do schorzeń psychosomatycznych. Gniew i pobudzenie emocjonalne mogą prowadzić także do wrzodów żołądka . Osoby typu trzeciego są także do pewnego stopnia chronione przed chorobą. agresywność oraz skłonność do gniewu .wymiarami osobowości. Zajmijmy się najpierw interesującymi Eysencka zależnościami psychosomatycznymi. że obiekt ważny dla nich emocjonalnie jest warunkiem ich pomyślności i szczęścia . Eysenck i Vetter. agresję i pobudzenie. 1990a). choroby nadciśnieniowej i cukrzycy. Typowi A przypisuje się : niecierpliwość.Eysenck wyodrębnił trzy typy osobowości : A. ciągłą gotowość do reagowania (hyperalertness). (1984.nawiązując między innymi do badań Grossartha-Maticka i in. którego przedstawiciele reagują na przemian jak osoby typu pierwszego i drugiego. a metody do jej diagnozy są mało rzetelne. zawałów. który prowadzi do choroby wieńcowej serca. na przykład sytuacjami zawodowymi. Odrzucenie przez obiekt (gdy jest to osoba) lub niepowodzenie w osiągnięciu obiektu stanowi i w tym Reakcje osób należących do trzech opisanych już typów na ich zależność od ważnych dla nich obiektów oraz na ciągłą sprzeczność między oczekiwanymi i rzeczywistymi skutkami własnych działań. który prowadzi do raka. 20 21 wskazują Typ 1: Podminowanie ("Understimu/ation'J Osoby tego typu sądzą. Typ 2: Nadmierne pobudzenie (Overarousal) .ze skłonnością do choroby wieńcowej serca. za: Eysenck. co pozwala im zachować zdrowie. brak sukcesów w atrakcyjnej pracy itp. ani takiego. gdyż ludzie tego typu pozostają w ciągłym · kontakcie z zaburzającymi ich funkcjonowanie osobami i sytuacjami. Raz spostrzegają obiekt jako główną przyczynę swoich nieszczęść. Podczas gdy pierwszy typ szuka bliskości z obiektem i pragnie jej. Oscylują więc między beznadziejnością i bezradnością oraz gniewem i pobudzeniem. a w przypadku chorób serca ciągły gniew i złość. Przykładem takiej zależności jest związek między osobowością typu A i skłonnością do choroby wieńcowej serca. Dlatego . Czynnikiem ryzyka w przypadku chorób nowotworowych jest długotrwały stan beznadziejności i bezradności . ani takiego. Brak obiektu bądź jego utrata jest przeżywane jak traumatyczne zdarzenie. Według Eysencka (1990a) samo pojęcie osobowości typu A nie jest precyzyjne.uważają go za niezbędny warunek swego szczęścia . trafne i spójne wewnętrznie. Typ 4: Autonomia osobista (Persona/ AutonomyJ Ten typ spostrzega ważne obiekty jako przyczyny swoich stresów i nieszczęść. Zależność od obiektu stale się powiększa . B -typ zdrowy i C ze skłonnością do chorób nowotworowych.

osoby skłonne do choroby wieńcowej serca (typ A) to neurotyczni ekstrawertycy. Na zakończenie tej części warto zauważyć. Schemat 2 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY TYPAMI OSOBOWOŚCI 1 2 i 4 ORAZ A. W późniejszych pracach (Eysenck. 32) wiąże z podstawowymi wymiarami osobowości: neurotyzmem ekstrawersją i psychotyzmem. a innym razem .).kwestią przyszłości.zrównoważony Typ B Typ4 Należy podkreślić. 1993. nie odnosząc ich do neurotyzmu. że jest pewien problem z powiązaniem reakcji typu 1 (Podminowanie) i 2 (Nadmierne pobudzenie) z neurotyzmem. 1990. ~soby typu . 2. że w teorii Eysencka podstawowe wymiary osobowości predysponują do określonych chorób psychicznych jak i somatycznych. ekstrawersji czy psychotyzmu .Opisane powyżej typy osobowości predysponujące do chorób somatycznych (A. Eysenck. Natomiast związki między typami osobowości predysponującymi do chorób somatycznych i typami reakcji na stres mają dobre uzasadnienie empiryczne. ponieważ osoby chore na raka uzyskiwały niskie wyniki w skali Neurotyzmu. te same osoby) do chorób psychicznych i somatycznych. 1990a. Eysenck i Barrett. 32) sam podkreśla. B i C A WYMIARY OSOBOWOŚCI: NEUROTYZM l EKSTRAWERSJA (źródło: H.J. a zrównoważeni ambiwertycy (typ B) potrafią zachować autonomię (typ 4. a raz Jak typ drug1 są według Eysencka psychotykami. 1993) Eysenck koncentruje się na tych właśnie zależnościach. ponieważ nie są w dostatecznym stopniu uzasadnione empirycznie.miejmy nadzieję . trudno nie zadać pytania. Grossarth-Maticek. a typami osobowości i typami reakcji na stres mają charakter hipotez. czy też niekiedy do chorób psychicznych.do somatycznych. Można. 1991. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z wyparciem emocji. Jak pokazano na schemacie 2. Grossarth-Maticek i Eysenck. czy podstawowe wymiary osobowości predysponująjednocześnie (tj . to niskim wynikom w skali Neurotyzmu powinny towarzyszyć wysokie wyniki w skali Kłamstwa . Jeśli tak jest w istocie. Eysenck (1990a) nie dysponował jeszcze takimi danymi. s.są "podminowani" (typ 1. 22 23 . s. które reagują raz jak typ pierwszy. 3 i 4) Eysenck (1990a. B i C) oraz typy reagowania na stres (1 . Odpowiedź na to pytanie jest .). Eysenck (1990a. że opisane powiązania między podstawowymi wymiarami osobowości. je nazwać zrównoważonymi ambiwertykami. Osoby zdrowe (typ B) są zrównoważone emocjonalnie i osiągają przeciętne wyniki na wymiarze ekstra-introwersja. Neurotyczni ekstrawertycy (typ A) reagują w sytuacjach stresowych nadmiernym pobudzeniem (typ 2 . Nawet akceptując zasadę psychosomatycznej jedności człowieka.). neurotyczni introwertycy (typ C). 32) Skłonność do nowotworów Typ C Typ 1 Neurotyzm Skłonność do choroby wieńcowej serca TypA Typ 2 Normalny. PredyspozyCJe do raka (typ C) mają neurotyczni introwertycy. Dotyczy to zwłaszcza typu 1 (typu C) .trzeciego. s.

R. Następna wersja narzędzia .Introwersja Społeczna ) . sposób odpowiadania. Konstrukcja MPI polegała na empirycznej selekcji spośród 261 pytań zaczerpniętych z MMQ oraz z Inwentarza Gu ilforda i Martina (skale: C. Jest to taki sam cel. a impulsywność.1. Dlatego powtórzymy tu jedynie najważ­ niejsze fakty z nimi związane . G .40. skrócona wersja MPI dostarczała wyników bardziej zgodnych z teorią Eysencka. Istnieją dwie wersje tego inwentarza.Rhatymia. HISTORIA TESTU 2. Postaramy się również pokazać najistotniejsze różnice istniejące między nimi.skali E. s.dodatnio (r 0. liczące po 24 pytania. 1981 .133). Ma 40 pytań . powstał w latach czterdziestych naszego wieku i służy do mierzenia tylko jednej zmiennej: neurotyzmu (N).W tym miejscu zostaną krótko omówione najważniejsze angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości . s.niezależne . czyli Inwentarz Osobowości Maudsley został skonstruowany w połowie lat pięćdziesiątych . Ma dwie skale: N i E. 165-185). przeznaczony jest do badania ludzi dorosłych. które m ierzą dwa wymiary osobowości opisane w teorii Eysencka. liczbę pytań. *Według krytyków skala N mierzy jedynie aktualny stan jednostki (nastrój). punktację . Kwestionariusz był używany do odróżniania neurotyków i ludzi "normalnych" (Sanocki. Obydwie składowe skali E korelowały ze sobą dodatnio (r 0.impulsywność (impulsivity). PEN) opisał Sanocki (1981 . MMQ różnicuje dodatkowo dwie grupy zaburzeń neurotycznych : dystymię i his- terię.30 do -0. Maudsley Medical Questionnaire (MMQ). 1971 . kogo można badać) wszystkich znanych nam wersji tych kwestionariuszy. Jest ona psychometrycznie lep- 24 25 2. 1981 . druaa. 227-228).dla dzieci i m_łqdzięży (JMPI). powstała na początku lat sześćdziesiątych . większa część jej pytań mierzy towarzyskość (sociability). a nie trwałe jej właściwości . 167-175). W piśmiennictwie polskim wcześniejsze wersje Eysenckowskich kwestionariuszy (MMQ. ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI = = = . tj . konstruując na użytek armii Stanów Zjednoczonych kwestionariusz do badania rekrutów (Eysenck.teoretycznie .116). Stwierdzono także szereg innych psychometrycznych niedoskonałości MPI: *Trafność obydwu skal (N i E) nie została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości. tzn. s. Przeciętny współczynnik korelacji dla 20 grup wynosił -0. jaki wcześniej postawił sobie Woodworth . Ponieważ_ dystymicy są introwertykami . Skala E okazała się niejednorodna . MPI .ujemnie (r -0. * Systematycznie stwierdzano znaczące ujemne korelacje między skalami. chociaż odpowiadające im wymiary są. ale w grupach klinicznych nawet -0 . przeznaczenie . którego nazwa pochodzi od nazwy szpitala. ale każda z nich korelowała inaczej ze skalą N: towarzyskość. czyli Kwestionariusz Lekarski Maudsley. Wersja skrócona składa się z sześciu pytań skali N i sześciu . Wybrano ostatecznie 24 pytania tworzące skalę N i tyleż samo pytań do skali E. Jedna dla dorosłych (MPI). *Paradoksalnie. s. Eysenck do następnej wersji narzędzi a (MPI) wprowadził kolejną skalę : Ekstra-Introwersji (E) . W tabeli 1 podano charakterystyki (pełną i skróconą nazwę. czyli Inwentarz Osobowości Eysencka. S . 165-166).Ogólna Aktywność.468). a reszta.ekstrawertykami. beztroska .Cykloidalna Emocjonalność .14. liczbę skal. a histerycy . Mauds/ey Personality /nventory (MPI). Eysenck Personality lnventory (EPI) . EPI . niż skala pełna (Sanocki.

266) . -0. a w wersji dla młodzieży (JPEN). Wprowadzen ie skali Psychotyzmu pozwoliło jednak ujednolicić skalę E.84 .95. który wiązał przestępczość z psychotyzmem . przestępcy (M= 7.05}. s. Młodzieżowa wersja (JEPQ) ma tylko 81 pytań (20 z nich wchodzi do skali N. EPI ma dwie wersie równoległe (A i 8) służące do powtarzania badań i sprawdzania wyników budzących wątpliwości (Sanocki . 25. Dołączono do niej kontrolną skalę Kłamstwa (K). twórczy pisarze (M = 7. Wysokości średnich wyników dla ośmiu grup klinicznych i grupy normalnej były zgodne z przewidywaniami.ekstrawersję . 175-182).92 i 0. 264-265) .truowano po to. a historia późniejszych wersji inwentarza Eysencków jest właściwie historią poprawiania jej. Ponadto istnieje 12-pytaniowa skrócona wersja EPI oraz 60-pytaniowa wersja dla dzieci i młodzieży (JEPI}.do P. ponieważ okazało się .z powodów teoretycznych .19} i osoby cierpiące na depresję endogenną (M = 4.P i 21 . Również korelacje między skalami N i E w grupach osób normalnych . neurotyków i psychotyków były niewielkie (odpowiednio : -0 .94 i 0. 26 Eysenck Personality Questionnaire .06. E . aemocjonalności . s.91 .14). Ta wersja kwestionariusza liczy 'go pytań (23 pytania tworzą skalę N. więźniowie (M = 6 . s. tj. Dla porównania średnia dla populacji ogólnej wyn iosła 3. s. Skala ta była bardzo daleka od doskonałości .48) . W porównaniu z populacją ogólną podwyższone wyniki w skali P uzyskiwały bardzo różne grupy. M= 4 . s. 1981 . schizofrenicy (M= 5. Uiednolicenie skali E oolea~ło na przesunięciu do skali P pytan odnoszących s1ę do impulsywności (Pospiszyl.K).915 (Eysenck i Eysenck.67) . Eysenck wraz ze swą żoną Sybil B. by uleoszyć skale P i usunać ciągle pojawiające się niewielkie skorelowanie między skalami N i E. 1981. 1982. niższy niż osoby normalne. 24 -do E.88. 20do K). co wskazywało na pożądaną.55). Zestawienie to świadczy. Zuckerman (1989. dla skali N: 0. ryzykanctwa i skłonności paranoidalnych (Toeplitz. że przestępcy różnią się od nieprzestępców na wszystkich trzech wymiarach : N.obejmuje pytania dotyczące uspołecznienia .ze skali N i 2 ze skali E. Pod koniec lat sześćdziesiątych Hans J.84} . 1982.sza niż MPI i daje wyniki bardziej zgodne z teorią Eysencka. Z powodu wieloznaczności pojęcia psychotyzmu trudno jest podać charakterystyczne pytania dla skali P. Stabilność bezwzględna narzędzia mierzona w odstępie dziewięciu miesięcy i roku wynosiła odpowiednio dla skali E: 0.78 .n iezależność tych skal.09. angielscy studenci (general students.53). zawodowi artyści (M = 6. M = 7. a N . że skala p nie mierzy po prostu patologii. że najwyższe wyniki6 uzyskiwali: artyści odnoszący sukcesy (średnia arytmetyczna M== 8.10). studenci humanistyki (art students. 217-218). Fakt ten jest niezgodny z wcześniejszymi twierdzeniami Eysencka . EPQ skor1~. PEN w wersji dla dorosłych liczy 78 pytań .K. która -jak wspomnie liśmy. EPI ma 57 pytań .EPQ (Kwestionariusz Osobowości Eysencka) został opublikowany w roku 1. odpowiadające "ekstrawersji społecznej" lub inaczej "ekstrawersji dobrego przystosowania" oraz pytania dotyczące impulsywności i braku samokontroli ("ekstrawersja złego przystosowania").09) . z których 24 tworzą skalę N. 18 . 24 -E i 9. W tym inwentarzu Eysencka (czy teraz raczej. 17. Wynoki kobiet w skali P są z reguły nitsze 27 . Eysenck zaproponował skalę C. Aż 40 pytań tworzy skalę C JEPQ. 1975).neurotyzm. Tylko grupa histeryków otrzymała w skali E wynik nieoczekiwany. neurotycy (M= 4.Eysencków) pojawiła się po raz pierwszy nowa skala przeznaczona do pomiaru cech psychotycznych (Sanocki. 393) zestawił szereg badań. E i P. Współczynn iki rzetelności połówkowej przybierały wartości od 0. ekstrawagancji . w którym P oznacza . 21 -E .74 do 0. 1985. 183-185). psychotyzm (psychoticism). Do skali C nie weszło ani jedno pytanie ze skali K. s.66). Eysenck opracowali PEN lnwentory (Inwentarz PEN).G. Utworzenie skali C jest więc dodatkowym argumentem na rzecz twierdzenia o niejednoznaczności tego wymiaru (Toeplitz. lecz raczej niekon1 Ola iluslracji podano lylko wyniki mętczyzn. Dotyczą one bowiem: poszukiwania wrażeń . z których wiadomo. Posiada dodatkowo skale Przestępczości (skala C) utworzoną z pytan wybranych z trzech skal: 14 pytań pochodzi ze skali P. -0.

d. że skala P EPQ : * charakteryzuje się n iską rzetelnością szacowaną na podstawie zgodności wewn ętrznej (alfa Gronbacha w przypadku mężczyzn wynosi 0. 1. s.d. E-b.wencjonalność charakterystyczną dla "szalonych" artystów. Jeśli tak.?. N O. Extraversion. N 0. P .09 i 2.Jej psychometryczne właściwości poda l iśmy w rozdziale 5 op i s ującym pol s ką adaptację EPQ-R . o dorośli Junior Eysenck Personality 81 T.74. N O.d. N 0. Stabilność bezwzg lędna jest raczej wysoka (mężczyźni : r = 0.?. a więźn i owie i przestępcy. S przy skrócie nazwy testu oznacza wersję skróconą. 0.?. a pośrodku . należałoby mówić raczej o psychopatii niż o psychotyzmie (Zuckerman. N 2. że jeden biegun wymiaru psychotycznego można opisać za pomocą cech psychotycznych .1 78 N-b. dzieCi mlodziet Eysenck Personality Ouestionnaire 90 T.d.78. b. E-b. N-b.36). 1985) przyznają w jednej z późniejszych prac.68). . Nazwy skal: N . kobiety: M= 2 63) · *odchylenia standardowe są niemal równe ś rednim (odpowiednio: 3. P·b. 0 dorośli T. 2 dzieci mlodzK!t s Junior JMPI l Maudsle~ Persona ity lnvenlory EPI Ai B Eysenck Personality lnvenlory 2x57 N-24 E·24 K-9 T.Psychotyzmu. wś ród których jest wielu psychopatów. kobiety: r =071)· * daje niskie ś rednie wyniki (mężczyźni : M = 3. Jak napisano wcześn i ej Eysenck sądzi . N o. o dorośi PEN PsychotiCism.0. PUNKTA· BADANI PYTAN PYTANIA ODPOWIADANIA CJA PEŁNA NAIWA JPEN nvenlory l EPQ JEPQ Questionnaire EPO·R EPQ-R s Eysenck Personality Questionnaire ~ Revised 100 Eysenck Personality Questionnaire . b. E .d.1 dorośk JEPI Junior Eysenck Personality lnvenlory 60 N-24 E-24 K-12 T. Eysenck i Barrett.Revised 48 N· 23 E-21 P-25 K-21 C-34 N-20 ~-24 -17 K·20 C-'10 N-24 E-23 P-32 K-21 N-12 E-12 P-12 K-12 dzieci t młodzie Charakterystyki angielskich wersj i Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości zostały zebrane w tabeli 1. K.d.d. tak aby łatwiej było porównywać oryginał i adap- SKRÓT MMQ Maudsley Medical Ouestionaire 40 N"'O T. W zestawieniu Zucke rmana to jednak psychopaci otrzymują wyższe śred nie niż psychotycy. Gdyby jednak pok usić się o klasyfikację kliniczną.d. że w roku 1985 została opublikowana najnowsza wersj~_ kwestionariusza EEQ-R . a kobiet .brak danych 28 29 tację . Neurotiełsm lnventory Junior l l Tabela 1 ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONAR IUSZY OSOB OWOŚCI WERSJA SPOSÓB SUMA SKALE. Eysenckowie (Eysenck. 2 dorośfi b. 394). A i B przy EPI -sygnalizuje istnienie dwu wersji równoległych. b. O. C . N 2. Przedstawione wyżej średnie wyniki świadczą o jeszcze innej wadzie skali P.d.d. 2 do roś i MPI Maudsley Personality lnventory 12 N-6 E·6 T. T.Kłamstwa.1 dorośk MPI Maudsley Personality lnvenlory 48 N-24 E-24 T. 1.d.d. N 1.d. P·b. dorośfi ~=~~~· ~euroticism 95 N-b. 1989.?. jakie można w niej uzyskać waha się od Odo 50. . N O. Rozpiętość wyników. to schizofrenicy powinni otrzymywać najwyższe wyn iki w skali P. Tymczasem uzyskiwane w badaniach średnie wyniki nie przekraczają 10 punktów. Opisane poważne niedostatki skali P EPQ spowodowały. powin ni mieć wyniki n iższe od schizofreników.?. drug i związa ny jest z normą. N 0. N 1.0. 1.należy um ieścić cechy psychopatyczne.Ekstrawersji. o dzieci mlodziet T.Neurotyzm.d. E·b.83. b.Przestępczości.?. b. 1 do roś i EPI s Eysenck Personality lnventory 12 N-6 E-6 T. W związku z taką cha rakterystyką śred­ niej i odchylenia standardowego rozkład wyników w ska li P jest bardzo skośny.

w jaki opracowano wyniki brytyjskie (metoda głównych składowych . POLSKIE TŁUMACZENIA l ADAPTACJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI Niemal wszystkie opisane wyżej podstawowe wersje kwestionariuszy Eysencka zostały przetłumaczone na język polski. Aby sprawdzić stopień podobieństwa zmiennych mierzonych polską i angielską wersją EPQ. która pojawiła się w eksperymentalnej. 167). 1989/1990) dokonali analizy czynnikowej zebranych wyników w taki sam sposób. Sporym zainteresowaniem cieszyła się późniejsza wersja kwestionariusza. ale po wstępnych badaniach uznała . Niezależnie od tego.podobnie jak EPQ-R . Jedynie wskaźniki dla mężczyzn (Polaków i Brytyjczyków) były gorsze w dwu skalach : P (0. wspólnie z Sybil B.900). Jest ona dotychczas jedynym kwestionariuszem Eysencka powszechnie znanym w Polsce. rotacja typu oblimin). 1977) znaleźć można dość obszerne informacje na temat przygotowania polskiego tłumaczenia MPI. Choynowski (1968.G.2. 1972.Eysenck Personality Questionnaire (EPQ) . 1981 . 1981 .ale ich treść jest w części przypadków zupełn ie różna . Zaleski posłużył się jedną z kilku (eksperymentalną) angielskich wersji EPQ. Zaleski przebadał w latach 1988 i 1989 na terenie całej Polski 1193 osoby (532 mężczyzn i 661 kobiet) . s. wykorzystując do tego celu metodę Kaisera . sposobu badania i techniki obliczania wyników. ponieważ Choynowski dodał skalę Kłam­ stwa. choćby ze względu na liczbę pytań. Toeplitz (1982) rozpoczęła jej adaptację . Adaptacji MMQ dokonał Choynowski (za: Sanocki. Nie jest też pełnowartościowym narzędziem diagnostycznym i badawczym . że skala Psychotyzmu ma zbyt wiele niedoskonałości.97. średnich dla mężczyzn i kobiet itp. lecz nie w ostatecznej wersji MPI i która występuje w późniejszych wersjach inwentarza. głównie studentów (N = 912). wiele ładunków. s. 185). Są tam również normy tetronowe i stenowe dla obu płci. Zestawiono grupy osób tej samej płci poch odzące z dwu różnych krajów i polskie kobiety z polskimi . Tutaj skoncentrujemy s ię przede wszystkim na nielicznych istniejących adaptacjach. a nie adaptacje i dlatego ich właściwości psychometryczne nie są znane. Nieco późn iej Pospiszyl (1885) opublikował tylko tłumaczenia dwu wersji EPQ : dla dorosłych i dla młodzieży. Obejmuje ona 100 pytań . Ko lejn ą dość zaawansowaną próbę adaptacji EPQ podjęto na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (Zaleski i Eysenck . od powszechnie znanego 90-pytaniowego kwestionariusza EPQ . Inwentarz Osobowości składa się z 64 pytań . Prawie wszystkie wskaźniki podobieństwa zmiennych przekroczyły przyjęte kryterium 0. Eysenck (Zaleski i Eysenck. mężczyznami. 229-231 ). było bardzo niskich . Hunki i Bianchiniego (1971 ). 1972. Są to jednak najczęściej tylko tłumaczenia . s. gdyż Choynowski nie zakończył badań adaptacyjnych i nie sprawdził zgodności wyników Inwentarza Osobowości z założeniami terarii osobowości Eysencka. 1989/1990). co skłoniło Zaleskiego do utwo- 30 31 . Jest więc dłuższy niż oryginał. Podejmowanie trudu adaptacji EPQ z powodu niewiele zmienionych skal Ekstrawersji i Neurotyzmu wydało jej się niepotrzebne.829) i K (0.948).2. Następnie . Adaptowana przez Zaleskiego wersja różni się . Według opinii Sanockiego (1981 . W podręcznikch Choynowskiego ( 1968. autorzy porównywali ładunki czynnikowe uzyskane w badaniach polskich i brytyjskich. Także wskaźniki podobieństwa ładunków czynnikowych dla skali P w przypadku Polek i Polaków nie były satysfakcjonujące (0. Pols ką adaptację PEN lnventory przygotowano z kolei na Uniwersytecie Gdańskim w roku 1974 (Sanocki. 1977) przygotował ta kże staranną adaptację Maudsley Personality lnvetory (MPI) opublikowaną pod nazwą Inwentarz Osobowości. Pytania najwcześniej wersji narzędzia (MMQ) znaleźć można w przełożonej na język polski książce Eysencka (1971) "Sens i nonsens w psychologii" (s. trafności i rzetelności. zwłaszcza dotyczących skali P. 173-175) polska wersja MPI nie nadaje się do porównań z wersją angielską z powodu istotnych różnic w konstrukcji skali Ekstrawersji.

84. 1985. zrewidowa nej wersji EPQ (EPQ-R) rozpoczęli niemal równocześnie i niezależnie od siebie J.rzenia krótszej.81 do 0. Zmiany dotyczą przede wszystkim ekstrawersji . Brzozows kim (1995b). Sama koncepcja psychotyz mu jako wymiaru osobowości wzbudziła . 1983. Inwentarz EPQ z roku 1975 zawiera 90 pytań pogrupowanych w cztery skale: Psychotyzmu (P).12). 20 . Obecnie coraz częściej spotyka się opinię.psychopa tyczne. Claridge.K). Ekstrawersji (E).ys~nck )<Qjarzył _wczęśniej "i mpulsywność" i " toughmindedness" _ ("twardość myślenia") . Stwierdzili nieznaczne. 19 . aczkolwiek nastąpiły pewne modyfikacje w ich koncepcji i pomiarze.Z ekstrawer sja f.N i 25. Mimo tego zabiegu zgodność wewnętrzna (alfa Cronbach a) skali P okazała się niska (0. której pojęcie zostało znacznie zawężone . opublikowaną w roku 1985 (Eysenck. 1991 ) z Wojskowe go Instytutu Medycyny Lotniczej przebadała swoją wersją EPQ-R niemal 500 wojskowy ch i osób związanych z wojskiem . Pospiszyl.51 w przypadku mężczyzn i 0. Drwal z P.21 do 0.ostrożniej nonls. Claridge . J . Zachowan e zostały pod dawnymi nazwami skale Ekstrawersji i Neurotyzmu. Zabrakło informacji na temat: rozkładu wyników w skalach . 32 3. . Opracowa no też normy centyłowe i stenowe oddzielnie dla pilotów i podchorążych . Przypominamy.1981 . Clarid ge. 1981 ). Adaptacja EPQ-R wykonana przez R. Ł . K) była satysfakcjonująca (od 0. Kłamstwa (K). Innych danych psychome trycznych odnoszących się do tej adaptacj i Zaleski nie opublikował.Ł. że skala P mierzy nie tyle skłonnośc i psychotyczne co raczej . Drwala i P. Zgodność wewnętrzna pozostałych skal (E. stabilności bezwzględnej i trafności. mocy dyskryminacyjnej pytań i zgodnośc i wewnętrznej . N. 1985).E. Maciejczy k (za: Drwal . 1981 ). Eysenck i Barrett. nie charakteryzując bliżej tej ostatniej . że główne wady tej skali to: 33 . najprawdopodobn iej samych mężczyzn . Niezależn ie od ·s porów o znaczenie psychotyzmu jako wymiaru osobowości. wielu badaczy zwracało uwagę na niedostatki psychometryc zne skali P EPQ (por. Kwestiona riusz wypełniano w trakcie badań kwalifikac yjnych i selekcyjnych ..25 w grupie kobiet). Opracowanie psychometryczne narzędzia objęło ocenę: interkorelacji skal. s. 1985). C laridge. o czym już wspomi naliśmy. Maciejczy k oraz R . wiele kontrower sji i polemik (por. wersji polskiej EPQ (13 pytań skali P. Adaptację najnowsze j. 77-pytanio wej. czy .onformizm (por. Była to więc dość specyficzna próba standaryz acyjna. choć istotne różnice w skalach N i K u mężczyzn (Polacy uzyskali wyższe wyniki) oraz w skali E u kobiet (Polki były bardziej introwerty wne). Zaleski i Eysenck (1989/1990) porównali ponadto średnie wyniki grupy polskiej i brytyjskiej . OPRACOWANIE POLSKIEJ WERSJI EPQ-R Do adaptacj i wybraliśmy najnowszą wersj ę inwentarz a . tj.45 w przypadku kobiet). s. ukierunkowujący odpowiedzi. z wyjątkiem nieco wyższych korelacji między skalami N i E (-0. Z tego powodu niektóre pytania ze skali Ekstrawersji przeniesiono do skali Psychotyzmu.obecnie te właściwości łączonę są 4 r:>svchotvzmern(por. 217-219). Pospiszyl.84). co stanowić mogło poważny czynnik zakłócający. a interkorela cje niewysoki e (od -0. Wersja ta opiera się na Eysenck Personality Questionnaire z roku 1975. Neurotyzm u (N).27 w grupie mężczyzn i -0. 1981 . Brzozowskiego została opisana w następnych rozdziałach podręcznik a. "borderline ".

Dokonali wymiany wielu pytań w skali Psychotyzmu EPQ oraz drobnych zmian w skalach Ekstrawersji i Neurotyzmu (skali Kłam­ poprawia~o). 4. P?ró~n_ywanymi _z oryginałem . n!e ' W grudniu 1989 roku. Były to: 1. bez obecności nauczyciela. niska rzetelność (homogeniczność) . 2. Obok EPQ-R zastosowano jeszcze inne kwestionariusze. 1995). P -32 i K . w której wszystkie cztery skale mają po 12 pytań.J. który miał ją przetłumaczyć na angielski. Szkoły zostały wylosowane do badań . liceum ogólnokształcącego i liceum pocztowo-telekomun ikacyjnego. Sybił Eysenck. stosowaną bez dalszych zmian we wszystkich opisanych tu badaniach 7 . H. Drwal. 1980). 3. opracowali udoskonałoną wersję EPQ. bardzo skośny rozkład wyników.23. 2. 3. w Lublinie. Skala Makiawelizmu Mach V (Christie i Geis.) og_ra_nlczył SI~ do uzupełnienia tłumaczenia podanego w ks1ązce Posp1szyła (1985). Następnie te trzy osoby wspólnie ustałiły tekst wersji wstępnej . miała doprowadzić do jak najWiern~ejsZej . Każda osoba orzymywała zestaw kwestionariuszy ułożony w losowo ustalonej kolejności . Autorzy artykułu . ~e dokonuje back translation. w naszej adaptacji (Drwal i Brzozowski.21 . wypróbowaną jUZ we wczesnlejszych pracach naszego zespołu (skale Caprary i Claridge'a. Eysenck zapozna! się z naszymi badaniami i zaaprobował poslug1wame s1ę naszą adaptacją EPQ-R do celów badawczych. Zawiera on dwie skale: Schizotypii (STA) i Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (borderline) (STB). 4. ~Ie 1dobrze brzmiącej po polsku. dysponując wszystkimi wersjami i uwagami anglisty. opracowali wersję polską EPQ-R.B . Claridge'a (Claridge i Broks. mała rozpiętość wyników (w populacji normalnej). 1989). Przyst~pując ~o adaptacji EPQ-R dysponowaliśmy oryginalną wersj~ angrelską. z tym że ze względu na dość skomplikowaną instru kcję wymuszonego wyboru skala Mach V 34 35 . Autorz~ artykułu i anglista dokonali trzech niezależnych tłuma~zen 1?0 pytań EPQ-R. PRZEBIEG BADAŃ l OSOBY BADANE W czerwcu 1989 roku zbadaliśmy 185 osób (79 chłopców i 106 dziewcząt) . Eysencka 1Barretta (1985) oraz tłumaczeniem EPQ Pospiszyła (1985). wersji każdego pytan1a. Eysenck i Pauł Barrett (1985) uznając słuszność tych zarzutów. 1990). Opracowano też skróconą 48-pytanlową wers}ę. które następnie wykorzystano przy analizach trafności EPQ-R. 1995a).elektrycznych. 1970). 1984). trzecich i czwartych klas czterech ponadpodstawowych szkół lubelskich: zespołu szkół mechaniczno. Rokeacha (1973) w polskiej adaptacji P. por. opublikowaną w artykule Eysenck. W EPQ-R skala N ma 24 pytania: E . Badania prowadzono w klasach szkolnych. Zre_widowana wersja EPQ (tj. Tłumacz był św1adomy. Uczniowie podawali swoje personalia. Skala Wartości (Value Survey) M. zasadniczej szkoły budowlanej. Dyskusja nad tłumaczeniami. Byli to uczniowie drugich . przy czym jeden z nas (P. EPQ-R) liczy stwa obecnie 100 pytan (zam1ast 90) i charakteryzuje się lepszymi p~rametrami skali Psychotyzmu . Kwestionariusz Aprobaty Społecznej KAS (Drwal i Wilczyńska.1. ale w obszernej instrukcji podkreślano naukowy cel badań i zapewniano o dyskrecji. P_os_tanowiłiśmy zastosować strategię wielokrotnego tłumacze­ ~~~ 1tłumacz:ni_a _odwrotnego (back translation). ale oryginał angielski poznał ~op1ero po dokonaniu tłumaczenia . Kwestionariusz STQ G . Wersja wstępna została potem przekazana innemu angłi~cie . Brzozowskiego (1987 . również w naszej adaptacji (Brzozowski i Drwal. w którym większość pytań była wspólna z EPQ-R. Hans J.

które po raz pier i marcu 1990 r. Matematyki 43 111 r. Historii i Filozofii 47 11 r.55 19-30 23. Tech.liczeb 37 . z nas w Biorąc pod uwagę wszystkie osoby zbadane prze pacjeni powinowatych 1989 i 1990 roku oraz grupę krewnych z J. Psychologii Razem: 172 38 14 4 56 44 33 39 116 38 16 454 177 . Gryz 36 Tabela 2 ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI * OWE STAW _ GRUPY POD WIEK PŁEC N GRUPY MĘZCZVŻNI KOBIETY ZAKRES $REDNIA Zespól Szkól 40 Mech . Cha rakte jest w tabeli 2. Spoi. sze po raz ariu kwestion (w tym wszyscy studenci) wypełniały pierwszy. Gryzie *kliniczna (rozp. Zaleski ' ucz. 1993. nie" albo "prawdziwe" . Tuźnik (1990) w prze aną tów psychiatrycznych. (a po raz drugi w lutym im. Sam. dowskiej (przebadanych w październiku bny zestaw testów. s.99 ości y własn • Wyniki tych grup stanowiły podstawę analiz EPO-R N- 41 . własnych celów badawczych .-Eiektrycznych 53 ·~ zas."fałszywe"). Były to: B.06 16. Skal . Część spośród ch V) albo badana za na dwukrotnie skalą Makiawelizmu (Ma im -skalą Makiawedrug pierwszym razem skalą Mach V i za rup możliwe było podg lizmu w wersji typu Likerta. Strelau •uczniowie ' studenci •różne zawody z. zbad por.26 14-20 17. cowania rzetelności i błędów standardow ność N .rukcję do niej czytano zawsze była pierwsza zestawie . Część osób zam rta) lub zaLike (typu u mała inną wersję skali Makiawe lizm Sch eości Wart ę Skal miast Skali Wartości Rokeacha 275 tych ód 1995). oc Q) "'ii5 ::::J Rodziny pacjentów OGÓŁEM o o 40 53 12 o 16-20 17.. ::> Liceum Poczt.). ości wart 18 po w awó rangawania dwóch zest roku zbadan o 1990 ca Od października 1989 roku do mar uczniowie z to Byli t). Wśr lerowskich (Brzozowski.wynikami ymi pletn kom uzyskujemy próbę liczącą 454 osoby z ały pominięte z poEPQ-R i STQ. Kraw.55 22-46 29. Budowlana ·c: Liceum Ogólnokształcące 70 tj 81 ekom.65 17-70 33.83 ado op~acowan la norm oraz osz • Wyniki tych grup zostały wykorzystane ych pomiaru. Stosowano analogiczną procedurę i podo i Mach V otrzyskal iast co w czerwcu 1989. Dla tych EPQ -R. A Maurer *studenci zaoczni WSP J.75 22 18-29 13-76 277 13-76 20. Inst -R.89 psychometrycznych Tabela 3 liczebność ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI GRUPY DODATKOWE* - BADACZE GRUPA B. Zas. Marii Curie-Skło­ kilka grup studenckich z Uniwersytetu i grudniu 1990 r. Kwestionariusza Aprobaty Społ dto bada pona była osób 124 tych Claridge'a. KAS i STQ głośno i komentowano. Szk. 275 osób (97 chłopców i 178 dziewczą iśmy w edzil odwi y wsz tych samych szkół.89 20.00 16 377 583 14 70 42 58 82 251 286 164 40 31 6 19 30 10 138 77 65 36 960 o 22. Kwestionariusze EPQ owiedzi "tak" zawierały własne standardowe instrukcje (odp wymagała a Wartości . 61 ). ' ucz.) oraz czerwcu 1989 r. LO OGÓŁEM N WIEK PŁEĆ MĘZCZVŻN I KOBIETY ZAKRES $REDNIA 2 23 28 72 113 209 99 4 31 4 20 39 23.retest (stabilnoś stałe osoby Pozo między badaniami wynosił około 9 miesięcy.00 16 17-18 17. związku z oceną trafności EPQ-R (opis tej gru py. Ods tęp ci) obliczenie rzetelności test. 1992 .35 18-33 20. poza nie h dwukrot osób znalazło się 124 uczniów badanyc skal i ecznej mocą EPQ -R .nerwicy) *studenci i in.-Tel Razem: 244 105 58 81 139 82 1r.85 16. ziernika 1992 roku W okresie od grudnia 1991 roku do paźd adaptację EPQ -R do cztery inne osoby wykorzystały naszą io (UMCS). Odpowiedzi 31 osób zost rystyka grupy podana wodu niekompletnych danych. 'ucz. Szk.

dr hab. Szczególny udział w przeprowadzeniu tych badań miał dr Bogdan Zawadzki. ale to raczej mężczyźni uzyskuj ą wyższe wyniki (zwłaszcza w grupach studenckich). W skalach E i K różnice są mniej stabilne. 38 W tabelach 4-7 przedstawiono średnie i odchylenia standardowe wyników w skalach EPQ-R dla całej grupy 454 osób i osobno .A. Maurer (WSP w Krakowie). Polki . to w Polsce różnice są mniej wyraźne. Średnie polskie wyniki w skalach P.1. W skali E Polacy są bardziej ekstrawertywni od Brytyj czyków. O ile w badaniach brytyjskich kobiety uzyskują wyższe wyniki w skali E niż mężczyźni. i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują wyniki znacznie wyższe niż mężczyźni. ŚREDNIE l ODCHYLENIA STANDARDOWE DLA SKAL EPQ-R ' Dokładniej : są to badania wykonane przez osoby z Pracowni Temperamentu Wydzialu Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.dla uczniów. Charakterystykę dodatkowej grupy 960 osób zawarto w tabeli 3. standardowych błędów pomiaru i przedziałów ufności. który jest równiet autorem szerokiej charakterystyki psychometrycznej naszej wersji EPQ-R (Zawadzki. by Czytelnik łatwo mógł ocenić zalety i wady naszej adaptacji. PSYCHOMETRYCZNE WŁAŚCIWOŚCI EPQ-R W tym rozdziale zestawiliśmy wyniki badań wykonane polską i angielską (oryginalną) wersją kwestionariusza. z podziałem na płeć. którą kieruje prof. W tabeli 8 podano średnie wyniki w skalach EPQ-R pochodzące z badań własnych i z kilku badań brytyjskich . W podręczniku te dodatkowe dane wykorzystano do opracowania bardziej wiarygodnych (bo opartych na większej i różnorodniejszej próbie osób) norm stenowych oraz do oszacowania rzetelności (zgodności wewnętrznej) . J . 39 . jak i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują znacznie niższe od mężczyzn wyniki w skali P. W skali N kierunek różnic jest odwrotny: i w Polsce. studentów i rodzin pacjentów. N i K są znacznie wyższe od średnich brytyjskich . 1995). Zaleski (KUL). Tak w Polsce . Wymienione osoby udostępniły nam wyniki swoich badań . Jan Strelau. Normy opracowano na podstawie wyników pochodzących od 1414 osób (454 osoby przebadane przez nas w latach 1989-1990 i 960 osób przebadanych przez pozostałych badaczy w latach 1991-1992). Strelau 8 (UW) i Z. 5. 5.mniej ekstrawertywne (bardziej introwertywne) od kobiet brytyjskich .

05 2.09 4. 3.93 11 .65 3.74 4.86 4.05 7.21 244 105 139 Uczniowie 14.43 3.40 4.58 244 105 139 Uczniowie 13.87 2.11 12.00 13.26 5.06 7.24 10.38 244 105 139 9.45 9.ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) Tabela 4 Tabela 6 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI NEUROTYZMU .15 4.02 9.30 4.02 5.79 4.48 6.90 4.22 14.24 5.66 5.15 172 56 116 Studenci Kobiety 13.25 11 .04 9.92 4.93 8.62 244 105 139 8.14 38 16 22 Cala próba 9.92 4.08 4.22 4.62 4.42 7.96 5.89 454 Mężczyźni Kobiety Mężczyźn i Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 41 .67 3.54 3.25 14.59 4.94 9.27 38 16 22 Cala próba 14.29 15.76 3.90 454 GRUPA Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni Tabela 5 Tabela 7 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI SD N 15.08 3.42 38 16 22 Cala próba 8.70 8.98 4.10 3.95 172 56 116 Kobiety 7.37 12.42 5.60 9.77 3.GRUPA M SKALI PSYCHOTYZMU SD N 11.72 13.47 5.43 4.61 11.95 8.83 4.48 15.18 5.80 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 40 M KŁAMSTWA M GRUPA SD N 8.34 38 16 22 Cala próba 12.04 14.70.61 172 56 116 Kobiety 9.30 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI EKSTRAWERSJI GRUPA M SD N 9.72 172 56 116 Studenci Kobiety 11 .80 3.30 3.79 3.

14 13. częścio­ wo przezwyciężonym w EPQ-R.być może. 26) pokazuje.47 10.J. Płużek.za bardziej psychotyczne.31 12.37 5.51 14. 5. z badań S.80 8.18 10.liceów. Hipoteza. neurotyczn e.Eysenck i in. Dlatego w tabeli 1O podaliśmy jedynie wskaźniki skośności i kurtozy dla skal N. nie kontrolowane zmienne. W tabeli 9 podano wskaźniki skośności i kurtozy dla skali P z badań własnych .68 9. Choynowski. III . wobec tak wysokich wyników w skali K (zwłaszcza u Polek).21 14. Możliwe .2. itd. Dalej idące interpretacje różnic w skalach EPQ-R między kobietami i mężczyznami oraz między krajami wymagałyby jednak przeprowadzenia nowych. 1985.78 12.) wyniki w kwestionariuszach osobowości niż badani w innych krajach (por. V .Pearson (1988): studentki terapii zawodowej (51 kobiet). nauczyciele. W naszych badaniach wskaźniki niewiele odbiegają od zera i są zbliżone dla mężczyzn i kobiet. 1 i Fig.63 6. np.66 7.62 7. że Polacy uzyskują bardziej .02 14. Eysenck i in. Grupy brytyjskie są bardzo różnorodne i słabo określone .55 14. neurotycznych. 2 z pracy: Eysenck i in.49 4.46 6. studenci.43 9. Poważnym . nieszczere.91 5.72 10.10 6. że w naszych badaniach wyższe wyniki w skalach P i N wynikają z charakterystycznej dla Polaków szczerości i skłonności do narzekania lub do stosowania . Jedynie Corulli (1987) udało się uzyskać podobnie dobre wskaźniki i to tylko dla mężczyzn . może wynikać ze złego tłu­ maczenia testu.00 13.30 7. (1985) oraz W.badaniach uczniowie to niemal wyłącznie uczniowie szkół zawodowych . Wolińska i Drwal. ale żadnej nie można uznać za reprezentatywną dla populacji młodzieży i dorosłych danego kraju . Corulli (1987).Corulla (1988): studenci (58 mężczyzn i 134 kobiety). większej . 1968.17 15. specjalnie zaplanowanych badań . E 42 43 Polska . rodziny pacjentów (177 męż­ czyzn i 277 kobiet) Wielka Brytania: l .33 7. Rysunek 1 (zrekonstruowany na podstawie Fig.31 3.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet). ROZKŁADY WYNIKÓW W porównaniu z wynikami badań brytyjskich polskich mężczyzn można uznać za bardziej psychotycznych.badania własne: uczniowie.24 7.53 12. Wyniki polskie przedstawione na rysunku 2 mają rozkład zbliżony do normalnego.74 13.64 8. że za obserwowane różnice odpowiadają zupełnie inne. lęko­ we. policjanci. Grupa polska była znacznie mniejsza i bardziej jednorodna niż angielska.szczerości i otwartości Polaków.65 10. 1961 .66 11 .66 5.95 7. Dla porównania podano wskaźniki dla dawnej wersji skali P (EPQ). w których przedstawiono by rozkład wyników dla pozostałych skal EPQ-R. s.09 9.jest on nadal skośny. 11 . ekstrawertywnych.autoprezentacji negatywnej" nie wydaje się prawdopodobna. Nie zawsze musi to świad- mankamentem skali Psychotyzmu EPQ. że rewizja skali tylko częś­ ciowo poprawiła rozkład wyników.77 15.88 13. (1985): studenci.92 III IV V Skala N Mężczyźni Kobiety Skala E Mężczyźni Kobiety Skala P Mężczyźn i Kobiety SkalaK Mężczyźni Kobiety czyć o złym samopoczuciu Polaków. polskie kobiety.63 10. jest wyraźna skośność rozkładu .Corulla (1989): studenci. depresyjne. W naszych . różni chętni (408 mężczyzn i 494 kobiety). Nie znaleźliśmy publikacji. częstszego w Polsce praktykowania badań anonimowych i z wielu innych przyczyn. introwertywne.13 12. We wcześniejszych badaniach często stwierdzano. 1987). uczennic e.54 12..Tabela 8 ŚREDNIE WYNI KI W SKALACH EPQ-R MĘ2:CZYZN l KOBIET W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANII WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 11. mechanicy i inni (31 2 mężczyzn i 288 kobiet).29 14.88 5. Gattell i Scheier. IV .95 9. nieszczerych. 1971.patologiczne" (neurotyczne.

Skala E w przypadku mężczyzn okazała się nawet nieco bardziej skośna . o 8 28 12 32 Wynik skali Rys. Za to wskaźniki kurtozy w badaniach polskich były najlepsze w przypadku skali P.. 1. chociaż te ostatnie są 44 o . Dla pozostałych skal wskaźniki nie były bardzo wysokie. rozkłady wyników w skalach N. E i K są mniej skośne (bardziej zbliżone do rozkładu normalnego) niż w skali P. niż skala P. ~. Również skala P okazała się w badaniach angielskich gorsza od polskiej . Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R Polska lepsze . . l .. l l . 45 . że uzyskane wskaźniki są satysfakcjonujące i pozwalają na stosowanie testów parametrycznych przy statystycznych analizach wyników. 'l ' l l l l l l :·l l l 10 l l l l l l Wynik skali 28 32 Rys. Podsumowując rozważania na temat skośności i kurtozy skal z naszej adaptacji EPQ-R trzeba stwierdzić. choć za najgorszą pod tym względem należy uznać skalę N. z wyjątkiem skali E. 1989). chociaż różnice między skalą E i P są niewielkie.... Najbliższa rozkładu normalnego była skala N.dla porównania -wskaźniki skośności dla angielskiej wersji EPQ (Bental! i in .. l Mężczyźni Mężczyźni li l l l l 40 Kobiety ao l l l l l' l l '' 30 l l ł l l Kobiety l l l l l . 1. Skośność skal z angielskiej wersji EPQ jest porównywalna ze skośnością skal polskich (EPQ-R).120r----------------------------------------100 50 r-----------------------------------. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R -Anglia (Eysenck i in. 1985) i K z polskiej wersji EPQ-R oraz. Jak łatwo sprawdzić.

23 0. rodziny pacjentów (177 męzczyzn 1 277 Tabela 11 kobiet).16 Kobiety Ogólem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Polska.57 0.82 0.44 0. studenci.własne: uczniowie.53 0.39 0.60 1.50 0.60 0.32 0.48 0.42 0. Ws kaźnikiem mocy dyskryminacyjnej pytania jest korelacja (r.47 0.41 0.18 0.23 0.40 0.39 0.48 0. W skali N diagnostyczne są wyłącznie odpowiedzi "ta k".70 0.48 0.46 0.49 0.58 2.33 -0.17 -0.53 1.27 0.48 0.59 0.65 4.48 0. .24 0.39 0.37 0.54 0. nauczyciele.42 0.51 SKOŚNOŚĆ Mężczyźni Kobiety Ogółem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Wielka Brytania .39 ~ r. .28 0.89 0.37 0.54 0.35 1.37 0.11 0.28 0. (1985): studenci.48 0.51 0.1) pytania z wynikiem całej skali pomniejszonej o to pytanie: z reguły jest ona niższa od zwykle obliczanej korelacji pytania z całą skalą. CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI NEUROTYZMU: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) Wielka Brytania: l 11 EPQ . W skalach P.45 0.43 0.41 0.06 0.39 0.67 -0.34 0.23 0.59 0.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet).40 -0.23 -0.38 KOBIETY N= 277 MĘZClYŹNI N = 177 KOBIETY N= 277 0.42 0.74 0.48 0. 13 0.57 0.WSKAźNIKI SKOŚNOŚCI l KURTOlY DLA SKALI p W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANIJ WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 EPQ SKOŚNOŚĆ Mężczyźni 0.40 0. Dla każdego pytania podane są średnie arytmetyczne i wskaźniki mocy dyskryminacyjnej . 25-pytaniowa. MOCDYSKRYMINACYJNA PYTAŃ Tabela 9 W tabelach 11-14 przedstawiono podstawowe charakterystyki pytań czterech skal EPQ-R.34 -0.30 0.46 E N K 0. dlatego średnie dla pytań to jednocześnie frakcje odpowiedzi diagnostycznych . M PYTANIE 3 8 13 17 22 26 31 35 38 43 46 52 60 65 70 74 76 80 83 84 87 92 97 100 0.40 -0.39 0.05 0.30 O.27 0. MĘZCZYŹNI N= 177 Tabela 10 WSKAźN IKI SKOŚNOŚCI l KURTOZY DLA SKAL E. (1985): skala P w wersji EPQ.55 0.08 0. 1989.71 0.46 0.18 3.15 0.58 0.Eysenck i in. różni chętni badani na ulicach i za pośrednictwem poczty (693 mężczyzn i 878 kobiet).38 0.13 0.49 1.15 0.41 0.53 0.3.35 0.50 0. 46 -0.62 0.34 0.badania 5.41 0.26 0.20 -0.85 0..58 0.34 0.53 0.63 0.47 O.48 -0.30 0.48 0.41 1.60 0.26 0.47 1.62 0.66 0.48 0.77 0.55 0.38 0.49 0.Eysenck i in. .34 0.61 -0.48 0.90 0. Odpowiedzi na pytania EPQ-R są dychotomiczne.61 -0.46 0.32 0. N i KW POLSCE (EPQ-R) l W WIELKIEJ BRYTANII (EPQ) POLSKA SKALE E WIELKA BRYTANIA N K -0.44 -0.32 0.Bentaił i in.29 0.68 0.02 0.83 0.75 -0.42 0.44 0.53 0.49 0. E i K dla części pytań diagnostyczna jest odpowiedź "nie".38 47 .

44 0.06 0.68 0.08 0.65 0.32 0.17 0.16 0.04 0.177 N =277 0.17 0.28 0.02 0.73 0.20 0.26 0.28 0.31 0.25 0.81 0.10 0.36 0.25 0.37 0.28 0.61 0.17 0.12 0.14 0.34 0.53 0.42 0.46 0.18 0.43 0.50 0.26 0.1 2 0.22 0.49 0.55 0.85 0.42 0.65 0.11 0.06 0.41 0.39 0.21 0.17 0.21 0.11 0.71 0.24 0.62 0.05 0.07 0.64 0.39 0.76 0.25 0.71 0.28 0.23 0.61 0.50 0.55 0.51 0.90 0.12 0.34 0.17 0.38 0.84 0.79 0.39 0.06 0.18 0.43 0.56 0.16 0.49 0.46 0.50 0.01 0.72 0.01 0.20 0.35 0.49 0.25 0.02 -0.43 0.41 0.71 0.54 0.78 0.22 0.29 0.37 0.12 49 .27 -0.14 0.33 0.33 0.54 0.33 0.13 0.22 0.59 0.29 0.08 0.18 0.02 0.53 0.88 0.70 0.60 0.14 0.73 0.51 0.61 0.18 0.17 0.60 0.50 0.37 0.29 0.31 0.13 0.27 0.03 0.37 0.76 0.77 0.25 0.28 0.09 0.42 0. 04 0.Tabela 13 Tabela 12 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI EKSTRAWERSJI: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M} l KORELACJA Z WYN IKIEM OGÓLNYM SKALI (rit} M PYTANIE 1 6 11 16 20 24 28 33 36 40 45 47 51 55 58 61 63 67 69 72 78 90 94 rk KOBIETY MĘŻCZYŹNI KOBIETY N = 177 N= 277 N -177 N =277 0.07 0.65 0.55 0.20 0.59 0.76 0.43 0.28 0.35 0.29 0.24 0.1 6 0.64 48 rk M MĘZCZYŹNI 0.33 0.08 0.13 0.16 0.72 0.51 0.17 0.21 0.42 0.44 0.10 0.10 0.06 0.05 0.07 0.53 0.21 0.15 0.45 0.26 0.42 0.72 0.19 0.40 0.22 0.10 0.59 0.55 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI PSYCHOTYZMU : ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) PYTANIE 2 5 7 9 12 14 18 21 25 29 30 34 37 41 42 48 50 54 56 59 64 68 73 75 79 81 85 88 91 95 96 99 MĘŻCZYŹNI KOBIETY MĘZCZVŹNI KOBIETY N= 177 N= 277 N .37 0.39 0.59 0.13 0.75 0.41 0.17 0.21 0.48 0.07 0.38 0.26 0.36 0.30 0.03 0.42 0.89 0.57 0.41 0.04 0.16 0.46 0.39 0.12 0.47 0.74 0.72 0.73 0.33 0.13 0.34 0.20 0.49 0.24 0.24 -0 .05 0.28 0.31 0.30 0.35 0.

37 0.16 0.16 O.14 -0.29 -0.też ~PQdo dąząc .52 0. adapta ury proced y zmian decyzja taka wymagałaby lacji na przykład na parafrazę. 16 -0.44 0.odme z teorem~ tycznymi założeniami Eysencka.09 0.17 -0. wytłum ł potrafi nie autor sam czego 1988).25 0.12 0.28 0.1 9 0.04 -0.29 0.71 0. 10 0.25 0. 1 e korelacje r.•27 -0.00 0. .23 0. 1990).4.39 0.Corulla (1989).19 -0. Korelacje poniżej O.08 0. R) Trzeba przypo m nieć.55 0.24 0. (1985): 11 . tabela 8.Corulla (1987). INTERKORELA CJE SKAL EPQ-R Korelacje między czterema skalami EPQ-R są dość podob jest ne w Polsce i w Wielkiej Brytanii (tabela 15).59 0. 14.08 0. III ..49 0. MĘZCZVL:NI KOBIET Y MĘ2:CZYL:NI KOBIETY N=177 N= 277 N = 177 N= 277 0..67 0.23 0.26 0.08 0.02 -0.34 0. Bliższy opis grup oraz liczebności -zob. że inwen tarze Eyse~cka <.37 0.71 0. kowej czynm y analiz iem zystan tworzo no z wykor uzyskania jak najbardziej n iezależ nych skal.06 -0. Drw~l. o c zależe na powin pytań nie wymia o ja Ewent ualna decyz .43 0. Ekstrawersja 50 n euro~yzmem .51 0.23 -0. owsk1 ~ 1 968) . d skal.38 0.37 0.18 0.(ŻClfiNKOOIETY M~l 0.67 0.45 0.43 0.53 0.20 -0.02 -0.14 0.06 0. Stosun kowo n iższa wartość pytań skali P znajdu (hooczywiście odbicie w gorszych wskaż n ikach rzetelności mogeniczności) tej skali.39 0. podobną korel ację E i N zaobserwow~ł Choyn e z Wlększo­ zgodn są 1 e wyższ nie nie są wyraż w polsce nieco silniej skorelowana (ujemn ie) z iła w badam skalam i p i K wystąp .21 Więksiość pytań EPQ-R charakteryzuje się zadowalającymi o parametrami. .43 0.34 0.33 0.37 0.26 0.12 0. IV .20 -0.46 0.Eysenck i in.08 -0.13 -0. aczyc.05 -0.54 0.72 0.ą wyników brytyjskich .18 0.54 0. ostate ęła charakter translacji i jako taka osiąg n na~1~ ~ en1u Nie wymieniano więc słabyc h pytań po przeprowad~ c e mpirycznych .54 0.27 0.27 0.59 0.08 0. 51 .78 0.41 0.12 -0.16 -0.30 0.10 0.13 -0.16 -0.32 -0.03 0.30 -0.29 0.22 0.20 0.06 0.46 0.08 Polska .22 -0.04 -0.58 0.56 0.23 0. · dzy m~ Tabela 15 SKALE P-E P-N P-K E-N E-K N-K INTERKORElA CJE SKAL EPQ-R WIELKA BRYTANIA POLSKA III 11 l IV KOBIETY MĘŻCZ'ftn KOBIETY MĘŻCZYltł KOOIET MĘŻCZYltł KOBIETY t.39 0.23 0.19 -0.15 0.Tabela 14 CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI KŁAMSTWA: ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KOREl ACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) M PYTANI E 4 10 15 19 23 27 32 39 44 49 53 57 62 66 71 77 82 86 89 93 98 datnia k?relacja .Corulla (1988).39 0.06 -0. zg.24 0.08 0.45 0.30 0.14 0.14 -0.53 0.45 0. Mimo to udało się uzyskać dużą mezaleznos . Nies~odziewana.02 -0.30 0. posła? czną.41 0.29 0.35 0.43 0.badania własne Wielka Brytania: l .26 0.03 O. 56 i 64 (to je ujemn e).30 0. (por.32 0.13 0.34 0.15 0.32 0.13 0.15 -0.do ach Corulll (1987.29 0. Polska wersja EPQ-R .42 0.08 -0.08 -0.15 0. 9.1O dla obu płci mają nawet ie ostatn tania o numer ach : 5. cji adapta j polskie planowanych zastosowań transz cji.16 -0. Jedynie w skali P znajduje się kilka pytań yzn mężcz grupie w i ionej ujawn niskiej mocy dyskryminacyjnej pyi w grupie kobiet.49 -0.07 -0.36 0.07 -0.20 0.15 0.12 -0. 5.36 0.04 0.36 0.45 -0.

84 0.81 0. III . Maciejczyk obliczala wspólczynnik 20 Kudera·Richardsona.82 0.82 0. ale .nasza wersja b .82 0.77 0.82 0.72 Stabilność skal EPQ-R jest zupełnie zadowalająca .73 0.83 0.66 0.73 0.83 0.84 0. 11 .85 0.75 0. Maciejczy k. 215 IV MĘŻCZ'IiM KD!llflY ~ KOllifTY N • 134 N• 312 N • 288 N· 58 0. Maciejczyk (1990. Maciejczyk (1990) - N• 92 N .90 0.79 0. Jednak znowu skala P okazuje się mniej rzetelna od pozostałych skal EPQ-R.5.obliczając stabilność bezwzględną oraz zgodność wewnętrzną skal.86 0.82 0. ZGODNOŚĆ WEWNĘTRZNA Podstawą oceny zgodności wewnętrznej skal EPQ-R były współczynniki alfa Cronbacha. Skala P okazuje s1ę ~etelna w _ba_ ) brytyjskrch badanrach w li dominowa (studenci niach studentów oraz w badaniach J.83 0.78 0.45. RZETELNOŚĆ WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNO$CI WEWNĘTRZNEJ (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE) Rzetelność EPQ-R szacowano na dwa sposoby.Corulla (1988).78 0.5.88 0.80 0.86 0. Najniższa jest rzetelność skali P.Eysenck i in.83 0.78 0.75 0. (1985).80 0.J. Oceny rzetelności naszej wersji są nieco niższe w zestawremu z wersją J.81 WIELKA BRYTANIA II I 11 l MĘŻCZ'itN KOBIE!Y N • 494 N• 408 MĘiczvtN KOOIEIY 0. N E p K 0.86 0.84 0. osobista) . Przerwa między pierwszym a drugim badaniem wynosiła średnio 9 miesięcy.84 0.89 0. która przebadała 66 słuchaczy wyższej szkoły wojskowe j naszą i własną wersją EPQ-R.wersja J. 52 N E p K MĘZCZVŻNI KOBIETY UCZNIOWIE STUDENCI N=45-4 N= 177 N =277 N= 244 N= 172 RODZI NY PAC JENTOW N= 38 0.67 0.Corulla (1989).2. STABILNOŚĆ BEZWZGLĘDNA Stabilność bezwzględna została oszacowa na tylko dla uczniów. MACIEJCZYK l W BADANIACH BRYTYJSKI CH SKALA N E p K POLSKA N= 66 a b 0.81 0. SKALA 5.65 0.. Grupa 124 dziewcząt i chłopców została dwukrotni e zbadana EPQ-R. Maciejczyk Wielka Brytania: 1 .83 CNA PRÓBA Dla porównan ia podano w tabeli 18 oceny rzetelności skal 9 EPQ-R z badań J. 53 .82 Polska.83 0.70 tylko w grupie studentów. Współczynniki korelacji między wynikami obu badań podane są w tabeli 16.81 0.61 0. Tabela 18 ZGODNO$ć WEWNĘTRZNA SKAL EPQ-R W POLSKICH BADANIACH J.83 0.87 0. który w przypadku EPO·R powinien być identyczny ze wspólczyMikiem alfa Cronbacha.73 0.85 0. • J. przekraczająca O.85 0.76 0.z _wyjątkiem skali Pdazupełnie zadowalające. Wyjątkowo wysoki współczynnik stabilności uzyskała skala E.85 0.81 0.Corulla (1987). oraz dane z kilku badań brytyjs~ich_.82 0.84 0.83 0.84 0.79 0.80 0.73 0.82 0.45 0. zaś w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatry cznych osiągająca zaledwie 0.1. Tabela 16 WSPÓŁCZYNNIKI STABILNO$CI BEZWZGLĘDNEJ (TEST-RETEST) SKAL EPQ-R DLA UCZNIÓW (N= 124) SKALA r.87 0.73 0.5.75 0. Nie spotkaliśmy w literaturze innych badań nad stabilnością skal EPQ-R.77 a . inf.87 0.58 0.73 0. 5.Tabela 17 5. IV . Podano je w tabeli 17.85 0. Maciejczy k i wersją brytyjską.

* ujemnych korelacji skal P i N z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej .90 0.02 2.NI KO BI ETY PU PU SEM SEM SEM t--c-.85 0. studentów i dorosłych . czyli przedziału .66 0.NI KOBIETY N= 105 N= 209 0.60 0. jak grupy. Pozwalają one ocenić.6.NI DOROŚLI STUDENCI UCZNIOWIE Korelacje z wynikami kwestionariuszy osobowośCi Zgodnie z przewidywaniam i teoretyczn ymi i z wynikami innych badań należało oczekiwać: .70 DOROŚLI MĘZCZVŹ.5. KOBIETY PU E WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNOŚCI WEWNĘTRZNEJ MĘZCZYŹ. zdefiniowanych tak.12 1. 67-68) .3.05 i O.86 . STANDARDOWY BŁĄD POMIARU l UFNOŚCI PRZEDZIAŁY Standardowy błąd pomiaru (SEM) obliczono na podstawie alfa Cronbacha. x + za SEM > gdzie x oznacza wynik uzyskany przez osobę badaną a Za . przyj m uj ąc prawdopodobieństwo 85%.81 0.76 pozwala na wyznaczenie granic przedziału ufności .NI KOBIETY N = 292 N = 166 N = 359 0.96 1. oddzielnie dla kobiet i dla mężczyzn .82 0. Przedział ten jest symetryczny względem wyniku otrzymanego: < x -za SEM.10 1. * dodatniej korelacji skali K z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej (KAS) Drwala i Wilczyńskiej.96 2. 0. W tabeli 20 podane są wartości umożliwiaj ące utworzenie przedziałów ufności .63 0. Tym razem obliczeń dokonano dla grup podstawowych i dodatkowych łącznie.95 4 4 4 4 3 3 3 3 PU 1.04 2.05 2.86 0.94 4 4 4 4 3 3 3 3 Jak widać .90 4 4 4 4 3 3 3 3 2.60 0. BY UZYSKAĆ GRANICE PRZEDZIAŁU UFNOŚCI współczynników rzetelności SKALA Tabela 19 (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE l DODATKOWE ŁĄCZNIE) UCZNIOWIE SKALA MĘZCZVŹ.84 0.94 2.82 0.76 0.06 1.87 0.NI PU KOBIETY MĘZCZYŹ.82 SEM 95% 85% N p K 2.1.6.20 1. 55 . dla których zostały opracowane normy (por.SEM ~ras% ~ras% ~85% 95% 85% 2. TRAFNOŚĆ SKAL EPQ-R 5. do wyniku uzyskanego przez dowolną osobę badaną należy dodać 4 i odjąć 4 . to do wyniku otrzymanego należy dodać 3 i odjąć 3. Jeśli akceptuje się większy margines błędu .99 2.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2. dla dwóch poziomów ufności (0.04 1.z prawdopodobieństwem odpowiednio 95% i 85% -w jakich granicach leży prawdziwy wynik osoby badanej.NI N = 283 N E p K 0. tabela 20) 54 PU SEM 0.78 STUDENCI KOBIETY MĘZCZVŹ.21 1. by z prawdopodobieństwem 95% oszacować przedział.86 2.02 2.15).91 4 4 4 4 3 3 3 3 2. 5.32 1. w jakim znajduje się jej prawdziwy wynik.86 0. s.prawdziwy wynik osoby badanej .11 1.67 0.5.wartość odpowiadającą określone­ mu poziomowi ufności.86 0. W tabeli 19 przedstawiono współczynni ki zgodności wewnętrznej skal EPQ-R dla uczniów. *dodatniej korelacji skal P i N ze skalami Schizotypii (STA) 1 Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STQ Claridge'a. a przy czym skala P powinna wyżej korelować zSTB.z określonym prawdopodobieństwem. TRAFNOŚĆ TEORETYCZNA Znajomość standardowych błędów pomiaru (zob.85 0. Tabela 20 STANDARDOWE BŁĘDY POMIARU (SEM) l WARTOŚCI (PU) JAKIE NALEZY DO l ODJĄĆ OD WYNIKU OTRZYMANEGO. w jakim znajduje się .92 ~'SS% 4 4 4 4 3 3 3 3 MĘZCZVŹ.25 1.69 0.77 0.

Ujemna korelacja oznacza. nieco wyższą korelację STB (niż STA) ze skalą P.17** 0.60*** 0.12* ambitny czysty 0.12* 0. .34*** E bezp ieczeństwo -0. Muntaner i in.15* 0.14* -0. 57 .*dodatni ej korelacji skali P ze skalą Makiawelizmu.01 .01 .15** -0.24*** O.17** niezależny obdarzony wyobraźnią odpowiedzialny O.wynik ogólny liczony standardowo (punktacja 1-7) WOR .p< O. co należy chyba uznać za oznakę braku trafności różn icowejSTAi STB. że wysoki wynik w skali wiąże się z n iższąpozycJą w hierarchii wartości. towarzyskimi" .18** narodowe rodziny dojrzała m iłość 0. W tabeli podane tylko korelacje istotne statystyczn ie.13* 0.17*** 0. a ujemnie z aprobowaniem wartości konwencjonalnych i " prospołecznych".02 0.12* -0.14* uzdolniony wybaczający .p< 0.02 0. 22*** -0.30*** -0.21*** -0. Mimo to można dostrzec.p< 0.p< 0. 56 -0.13* posłusz ny O. które w innych przypadkach wykazują zupełnie odmienne układy korelacji.17** 0. Skala E powinna korelować z wartościami .p < 0.38*** WOR 0. * odpowiednich korelacji skal EPQ-R z deklarowaną ważnoś­ cią wartości ze Skali Wartości Rokeacha: skala P powinna korelować dodatnio z aprobowaniem indywidualistycznych i "przyjemnościowych" wartości . Obie skale Claridge 'a korelują bardzo podobnie ze skalami EPQ-R.p< 0. Gryzie. 1991 ).23*** · -0.wynik ogólny liczony według klucza zredukowanego (punktacja 1-3) •• Korelacje są zgodne z oczekiwa niami. (1988) podają bardzo podobne do naszych korelacje STA i STB ze skalami EPQ (wersja katalońska) .17** -0.18** 0. a nie traktować jako defekt skal EPQ-R.05 -0.OS .001 (test dwustronny) *** WO .68*** WARTOŚC IINSTRUMENTALNE MACH V (N = 306) wo K 0.23*** dostatnie życi e pokój na świecie przyjemność równowaga wewnętrzna K -0.26*** -0. jak oczekiwa no.23*** -0.39*** (N= 332) -0. odwrotnego układu korelacji należało oczekiwać dla skali K.24*** -0.19** 0. 12* -0.1 2* 0. 13* -0.24*** 0.05 .57*** N -0. Tabela 21 WSPÓŁCZVNNIKI KORELACJI MIĘDZY WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R A WYNIKAM I W INNYCH KWESTIONARIUSZACH OSOBOWOŚCI KWESTIONARIUSZE OSOBOWOŚCI STQ (N= 306) STA STB SKALE EPQ-R p E N Tabela 22 KORELACJE MIĘDZY SKALAMI EPQ-R A OCENĄ WARTOŚCI ZE SKALI WARTOŚCI ROKEACHA SKALE EPQ-R WARTOŚCI -0.02 -0.09 0.17** .15* 0.03 0.20*** 0.14* równość szczęście życie pełne wrażeń KAS p WARTOŚC IOSTATECZNE bezp iecze ń stwo świat piękna 0.18** 0.14* odważny o szerokich horyzontach pomocny -0 .39*** wolność zbawienie -0 .14* -0.001 (test dwustronny) ••• Korelacje obliczone na podstawie wyników badania uczniów i studentów z grupy podstawowej (N = 267) oraz neurotyków (N = 100.

.pokój na świecie (świat wolny od wojen i konfliktów)" . . Wallacha i Kogana. uprzejmy" ... Wbrew oczekiwaniom n1e korelują ze ~kalą E oceny wartości dotyczących przyjaźni .mądrość". T?rra~ce'a.Kwestionariusz Aprobaty Społecznej zdecydowanie koreluje ze skalą Kłamstwa (K) i podobnie jak ona -z innymi skalami EPQ-R (por. (por..p .logiczny". miłości. Jest to dość spójny obraz osoby niezależnej . . wolność wyboru )" ..poczucie własnej godności" .z wartością "odpowiedzialny (niezawodny. ambitny (pracowity... niezależny (nie podporządkowany nikomu . np. 58 '' Korelacje skali K podobne są do korelacji Kwestionariusza Aprobaty Społecznej .a kore~uJ. . samodzielny)".mi ~arto. szczególnie . brak nadmiernego pośpiechu )".. Tu podajemy pełne na.. indywidualistycznej. Skala P mierLy zatem coś więcej niż tylko nonkonformizm lub aprobatę społeczną (ściślej. • Podobny układ korelacji (choć z przeciwny~ z.szczęście (radość. że skala t.e EkstrawerSJI 1 Neurotyzmu wykazują znacznie niższe i mnieJ ko~s~kwe~tne korelacje z wartościam i.prawdziwa przyJazn . ze skala p EPQ-R koreluje z oryginalności ą odpowiedzi w tzw.opanowany". Najwięcej istotnych korelacji dotyczy skali Psychotyzmu i (z reguły z przeciwnym znakiem) skali Kłamstwa.. Korelacje z oryginalnością w testach twórczości Wartości cenione przez osoby o wysokich wynikach w s. . choćby dlatego.kochający" . 1969). uznania społecznego itd . Skala E istotnie koreluJ. . . rzetelny) .~ niekonwencjonalnością myślenia ... Nie. zadowolenie)" ..posłuszny".twy wartości w Skali Wartości.. z aspiracjami)" 11 . odważny (broniący swoich przekonań)" . Strzałecki.odpow1edz1alny : . koreluje dość nisko z Psychotyzmem (skala P}. .zbawienie (zbawienie duszy. " Podobny obraz zaletności motna było zaobserwować w przypadku korelacji między wartościami ze Skali Wartości Rokeacha a skalami Makiawelizmu oraz skalami Schizotypii i Pogranicznycl\ Zaburze ń Osobowości z kwestionariusza STO Claridge'a. .. uzdolniony (o dużych umiejętnościach)" . Zbadała 82 studentów kwestionariuszem EPQ-R STQ Claridge'a oraz baterią testów uzdolnień twórczych 'wzorowanych na testac~ Guil~~rda..z oryg1nalnosc1ą . może wskutek niskiej rzetelności skali Mach. Sk. .wyznawanie poglądów nie cieszących się aprobatą społeczną) . . Orygmalnosc odpowiedZI (glo- występują w teście .obdarzony wyobraźnią (śmiały.. .. .. 1985) nie wydaje się jednak usprawiedliwione. twórczej.al. Podejrzewanie osoby o wysokich wynikach w skali P o skłon­ ności psychopatyczne (por. Pospiszyl.życie pełne wrażeń (podniecające. testach twórczości. co znaczy.równowaga wewnętrzna (brak konfliktów wewnętrznych}" ..• poczuci~ ?~~ona­ nia". .bezpieczeństwo narodowe (zabezpieczenie przed napaścią)".. niezależnej . uczciwy". Wyższe wyniki w skali P wiążą się z cenieniem wartości takich jak: . że introwerty. E.uprzejmy". Najbardziej interesujące są korelacje EPQ-R z ocenami wartości ze Skali Wartości Rokeacha. niekonwencjonalnej.. Jednocześnie nisko cenią wartości: . cen1ą odpowiedzialność.c y wyżej.In telektualista".nak1em) W'j~ kazuje skala Kłamstwa 12 ..hedonistyczne": .~ciam i jak . tabele 15 i 21 ). Nie ko relowały istotnie z żadną skalą EPQ-R oc~ny nastę- pujących wartości ostatecznych: . . aktywne}" 10 . . Barrona.bezpieczeństwo rodziny (troska o najbliższych)" . że skala P nie kore" W tabeli 22 podano skrócone na. znając j.pogodny". Osoby z wysokimi wynikami w skali P wysoko cenią też wartości . . życie wieczne)" . 59 .e szc.uczciwy". Jedynie .wolność (niezależność osobista.zwy. Makiawelizm. Wyłania się z tego obraz osoby aktywnej. n. twórczy }". ~z­ nanie społeczne" oraz oceny wartości instrumentalnych : .en1e~ bardzi~J konwencjonalnych wartości i może wskazywac na k1erowan·1·~ sie aprobatą społeczną i konformizmem . ...kali Psychotyzmu pozwalają przypuszczać .. Szeremet (1990) postawiła ~lpot. Koreluje ona z cen1.. tak jak luje w stopniu znaczącym z taki.ezę .dostatnie życie (dobrobyt)".. ~orelaCJa jest ujemna. ale są to jednak jego najwyższe korelacje . . . . przyjemność (miłe uczucia. .e ~ uzdolnieniami twórczymi . .ze korelaCJI EPQ-R ze Skalą Wartości Rokeacha 1powołując s1ę na znaną tezę o związku twórczości z psychopatolog ią..

w całym zestawie testów jednej osoby) oceniało na skali od 1 do 5 punktów niezależnie dwoje sędziów kompetentnych. czy pokrewieństwo z osobą chorą na schizofrenię wiąże się z podwyższonymi wynikami w skalach .22 RAZEM 82 0.12 0. można zatem uznać za potwierdzające trafność EPQ-R. żony (4 ). 1977) nie powodowała godnych uwagi zmian korelacji z kwestionariuszami. Można zauważyć. mimo stosowania bardzo . Korelacje oryginalności ze skalami EPQ-R przedstawiono w tabeli 23. n iezupełnie zgodne z oczeki- waniami (tabela 24 ). mężowie (3) .23).46) a suma dwu ocen stanowiła miarę oryginalności.21 ).krewnych" znaleźli się zatem: bracia (5 osób).10 -0. syn (1 ). Płynność korelowała z psychotyzmem od 0. ojcowie (3) .05. Woody i Claridge (1977) uzyskali w badaniach studentów angielskich istotne korelacje skali P (z dawniejszej wersji inwentarza: EPQ) z płynnością (liczbą odpowiedzi) i oryginalnością (uniqueness) odpowiedzi w pięciu testach twórczości Wallacha i Kogana. p< 0. Skala p jako jedyna korelowała istotnie (dodatnio) z ocenami oryginalności. że rodziny pacjentów uzyskały wyniki odbiegające od wyników uczniów i studentów: zdecydowanie niższe w skali P.p < 0.24 0. jednak trans- formacja logarytmiczna tych ocen (zalecana np.45. teściowa (1 ). że udało się zbadać niewielkie i bardzo niejednorodne grupy (wiek od 13 do 77 lat.32 do 0. średnie wyniki w skalach EPQ-R podano wcześniej w tabelach 4-7 . E i K. pracowników naukowych zajmujących się psychologią twórczości. skala N tylko w jednym z pięciu testów {0.12 0. w szczególności -w skali Psychotyzmu z EPQ-R i Schizotypii (STA) z kwestionariusza Claridge'a. Ponieważ badania te były inspirowane przez koncepcje genetycznych uwarunkowań schizofrenii .. Warunek dobrowolności udziału w badaniach i poziom trudności kwestionariuszy spowodowały.22* 0. test dwustronny Rozkład ocen oryginalności był silnie skośny.balnie. w skali N różnica była bliska istotności statystycznej 61 . teść (1 ). grupę kontrolną utworzono z osób bliskich pacjentowi. oryginalność wyżej. że podobną korelację z oryginalnością uzyskano dla skali Schizotypii (STA) z kwestionariusza STQ Claridge'a (r = 0.61 do 0. Różnice między krewnymi i powinowatymi pacjentów schizofreników J. siostry (5) .01).20 -0. Badania prowadzono w czasie odwiedzin w szpitalu psychiatrycznym oraz w domach pacjentów objętych opieką ambulatoryjną.03 -0.29. które mają mierzyć skłonności do zaburzeń psychotycznych.18 0. przez Woody'ego i Claridge'a. W grupie . grubej" miary twórczości i mimo dość niskich korelacji . Nie stwierdzono żadnych różnic między grupami w skalach P. Tuźnik (1990) postanowiła sprawdzić. nieco wyższe w skali N i wyższe (zwłaszcza mężczyźni) w skali K. 60 Wyniki Szeremet. córki (2). ale z nim nie spokrewnionych.20 0.powinowatych" znaleźli się : szwagrowie (3) . W grupie . niższe w skali E. wykształcenie od niepełnego podstawowego do wyższego) .13 . Oceny sędziów korelowały ze sobą istotnie (r = 0.68. Porównanie dwóch grup osób bliskich pacjentom schizofrenikom ujawniło pewne różnice . Skala K korelowała z płynnością i oryginalnością ujemnie i znacznie słabiej (od -0 . tzn .09 0. Tabela 23 WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI MIĘDZY ORYGINALNOŚCIĄ A WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R OSOBY BADANE N SKALE EPQ-R p E N K Studenci Studentki 38 44 0.08 do -0. Skala E nie korelowała istotnie z żadną miarą twórczości .od 0. z małżonków lub powinowatych. Warto dodać. matki (7). bratowe (3) .

33 6.35 N= 23 Powinowaci N= 15 11. Temu służyły analizy korelacji skali Kłamstwa i Kwestionariusza Aprobaty Społecznej .55 0. Badania te można jednak potraktować tylko jako pilotaż . 1987.. Tabela 25 ANALIZA TRAFNOŚCI ZBIEZNEJ l RólNICOWEJ EPQ-R (Uczniowie.26 9.01 .48 1. TRAFNOŚĆ ZBIEŻNA l RÓŻNICOWA Dotychczasowe analizy trafności polskiej wersji EPO-R konna wykazaniu trafności zbieżnej .61 11. Pomysł Campbella i Fiskego polega na badaniu tych samych zmiennych za pomocą maksymalnie odmiennych metod. linią przerywaną . ale różnice wystąpiły nie w tej skali.) pulamej w Polsce adaptacji MPI M. Podkreślono współczynniki "trafności zbieżnej" (stabilności). tzn.ŚREDNIE WYNIKI W SKALACH EPQ-R l STQ Tabela 24 DLA KREWNYCH l POWINOWATYCH PACJENTÓW-SCHIZOFRENIKÓW ! OSOBY BADANE SKALE EPQ-R SKALE STQ STA STB N E p K Krewni 14."trójkąty różnych cech. aby sprawdzić korelacje m1ędzy dw1ema wersJami skali Ekstrawersji..00 11.wartość t w teście t-Studenta . 1989) do jednoczesnej analizy trafności zbieżnej i różnicowej . nie kontrolowano bowiem wielu zmiennych i nie udało się zbadać dostatecznie dużych i zrównoważonych grup (wyrównanych pod względem wieku . W przyszłości warto porównać wyniki różnych polskich tłumaczeń EPO-R (na przykład naszego i J.. por.40 3. o m . wykształcenia itd. różnych metod".. Podkreślono współczynniki stabilności. test dwustronny (p < 0 ..78 7. W tabeli 25 przedstawiono macierz korelacji między skalami EPO-R z dwukrotnych badań (w 1989 i 1990 ro ku) tej samej grupy 124 uczniów i uczennic... W tym przypadku współczynniki "trafności zbieżnej" to po prostu współczynniki stabilności (test-retest).wyższe wyniki uzyskali krewni pacjentów.27 0. Linią ciągłą oznaczono "trójkąty różnych cech jednej metody".33** . Drwal.. Drwal . skali Psychotyzmu i kwestionariusza STO oraz skali Mach V itd.schizotypią" . 63 . Jedyną istotną różnicę zaobserwowano w skali Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STO Claridge'a . m E K p N E 1990 p K N E p K N E p K Przy współczynnikach korelacji pom i nięto zera.78 0. Choynowskiego (1968}. N. U~yskano za.wykazaniu kor. że krewni wykazują w1ększe nas1leme cech patologicznych niż powinowaci..2.08).67 2. nie zawierającej jednak skali Psychotyzmu. Neurotyzmu itd. K) i dwóch "metod" (test.47 11 .74 14. Dzięki przeprowadzeniu przez nas dwukrotnych badań EPO-R w tej samej grupie uczniów możliwe jest sporządzenie "macierzy wielu cech . Maciejczyk) lubEPO-R i pocentrowały się 62 m m 00 . por.47 t 1.73 9. Nie dysponujemy wynikami b~dań rów~oległymi ~ersjami EPO-R. N= 124) 1989 N 5. tu zamiast odmiennych metod użyto tego samego kwestionariusza (EPO-R). zastosowanego ponownie w odstępie około 9 miesię­ cy.96 5. retest).elacji ze skalami mającymi mierzyć tę samą czy podobną zm1enną. która ma wiązać się ze schizofrenią czy ..p < 0. 1989.wielu metod" i zastosowanie reguł Campbella i Fiskego (1959. Macierz uporządkowano według wzoru Campbella i Fiskego w taki sposób. E. aby powstała macierz czterech "cech" (P.te~ potwierdzenie hipotezy.6 .

8% wariancji. III.. Analiza czynnikowa 100 pytań (Varimax.8%) i IV. Wskaźn ik Pk wyniósł zatem 23: 24 0.00. Wskaźnik trafności różnicowej (Npk) to także proporcja. to wskaźnik Npk wynosi 2 : 32 = 0. Cztery jest wskaźnikiem jej rzetelności (Mk). a jeden rzetelności. we wszystkich trójkątach powtarza się bardzo podobna hierarchia współczyn­ ników. w czynniku pierwszym (neurotyzmu) 23 na 24 pytania wchodzące w skład skali N miały w tym właśnie czynniku swoje najwyższe ładunki. Jest to po prostu średnia arytmetyczna z ładunków czynnikowych (bez względu na ich znak) odpowiadających w danym czynniku (np .trójkątach różnych cech -jednej metody" (zakreślonych linią ciągłą). wyżej koreluje ze skalą P z 1990 r. (0. Ostatni warunek Campbella i Fiskego wymaga.6 . Tu ideałem jest zerowa wartość wskaźn ika. czyli sytuacja. Helmes (1989) podaje za Comreyem (1973) nazwy wysokoś­ ci ładunków czynnikowych przydatne przy ich interpretacji: 64 65 .06 . neurotyzm (7. bowiem w tym większym stopniu skala jest nasycona daną cechą. drugie. a liczba pytań w skali p równa jest 32. Wskaźnik nasycenia skali daną cechą (eontent saturation) Postanowiliśmy także sprawdzić jaka jest struktura czynnikowa polskiej adaptacji EPQ-R.4%).3. kryterium Kaisera = 1) przeprowadzona na wynikach 454 osób ujawniła aż 34 czynniki wyjaśniające 66. czynniku ekstrawersji) wszystkim pytaniom jednej skali (np. które mają najwyższe ładunki we własnym czynniku (skali). W tym przypadku chodzi o liczbę pozycji z obcych skal.z E) o najwyższych ładunkach w tym czynniku. z jakąkolwiek inną ska lą z 1990 r. kłamstwo (3. główne składowe. najniższa . Warunek ten jest spełniony dla wszystkich skal. że skale polskiej wersji EPQ-R spełniają kryteria trafności zbieżnej i róznicowej . 95-101) .8% wariancji wyjaśnionej) . by współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników korelacji znajdujących się w . 11.Według Campbella i Fiskego (1959) korelacje w takiej macierzy powinny spełniać cztery warunki. skala P z 1989 r. do ogólnej liczby pytań w skali. które w danym czynniku mają swoje najwyższe ładunki. Na przykład . (najwyższa . Na przykład .58) niż skala P z 1989 r.3% wariancji. Wykorzystując do analizy ładunków czynnikowych obiektywne kryteria zaproponowane przez Helmesa (1989). Wskaźnik trafności zbieżnej (Pk) to proporcja twierdzeń lub pytań (items). że cztery najsilniejsze czynniki w EPQ-R są zgodne z czterema skalami kwestionariusza. tym lepiej. dała łatwe do zinterpretowania czynniki odpowiadające czterem skalom EPQ-R: l. · ekstrawersja {6. w której ograniczono liczbę czynników do czterech . Okazuje się.ale zadowalająca .różnych metod" (zakreślonych linią przerywaną). TRAFNOŚĆ CZYNNIKOWA czynniki wyjaśniały w sumie zaledwie 20 . Trzeci warunek wymaga . Tym niemniej.27). w której wszystkie pytania tworzące daną skalę mają najwyższe ładunki w danym czyn- = niku. lm wskaźnik Mk jest bliższy jedności.wg wartości bezwzględnej -jest tu korelacja ze skalą K: -0. aby współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników znajdujących się w "trójkątach różnych cech .8%) . Drugi warunek wymaga. z których dwa l:Jotyczą trafności . Druga analiza. czyli sytuacja. obliczyliśmy trzy wskaźniki. Jeśli zatem w czynniku psychotyzmu znaleziono dwa pytania z obcych skal Uedno ze skali N. psychotyzm (2. współczynniki trafności zbieżnej powinny być wysokie. w której zadne pytanie z obcej skali nie ma najwyzszego ładunku w obcym sobie czynniku.96. 5. aby we wszystkich trójkątach macierzy wystąpił ten sam układ korelacji.skali P. Ideałem jest wskaźnik 1 . Warunek ten jest dość dobrze spełniony. Ładun ki czynnikowe z drugiej analizy podano w Aneksach (s. Warunek ten spełniają wszystkie skale EPQ-R. analiza potwierdziła . Najwyższa jest korelacja test-retest skali E. skali E). do ogólnej liczby pytań w skali. Po pierwsze.

s.dane dla wersji angielskiej (Helmes.00 0. 209 kobiet) w wieku 18-761at.34). 66 67 Normy opracowano na podstawie wyników 1414 osób zbadanych w latach 1989-1992.44 0. 69 . a wskaźniki skal E i N są bliskie dostatecznego. w skali P-pytania: 2. .dość dobrą.30 nie spełn iają pytania nr: 19. trzeba będzie zmienić sposób punktowania go (klucz).skal E i N (tabela 26).04 0. które ukończyły 18 rok życia .14 0. 82 i 98.44 0.14 0. tzn. 12.38 0. 75. . tzn .26 0.45 0. osoby. 64. Gorzej wyglądają wskaźni­ ki rzetelności (Mk) naszych skal. dobry (good). Można powiedzieć za Comreyem. skali K zaledwie słaby.54-0. że minimalny ładunek czynnikowy pytania. Grupę dorosłych tworzą więc osoby powyżej 18 roku życia . za: Helmes 1989).10 0.30. 0.90 0. Podobnie jak w wersji angielskiej najczęściej wchodziły do obcych skal (wskaźnik Npk) pytania skali P: pytania nr 9 i 34 do skali N i nr 64 do skali E. który można zaakceptować wynosi 0.95 0.trafność zbieżna Nok . Pytanie nr 70 (ze skali N) wchodziło -z dość wysokim ładun kiem 0. studentów i dorosłych . średnia wieku wynosi 33.05 0. 5. W skali N kryterium tego nie spełn iają pytania nr: 52. 54 . n iż reszta pytań ze skali P. 18. Wśród uczniów uczę­ szczających do starszych klas są również osoby powyżej 18 roku życia . które nie uczą się i nie stud iuj ą.45 0. stanowi przeciwieństwo pozostałych pytań .71 i wyższy 0. 63. 72. 34.35 . 40. 81 i 88 . 7.trafność różnicowa M. w skali E .96 0. 9.44-0. choć i te są dalekie od doskonałości. 56.7. 21 . dostateczny (fair).31 0. 29. Jeśli w przyszłych analizach pytanie to będzie konsekwentnie otrzymywało inne ładunki. 61.pytania nr: 1. Charakterystyka grup składają­ cych się na próbę normalizacyjną podana jest w tabelach 2 i 3 (rozdział 4 ).0. Tabela 26 WSKAźNIKI TRAFNOŚCl i RZETELNOŚCI CZYNNIKOWEJ EPQ-R ORAZ ANGI ELSKIEJ WERSJI EPQ* SKALA N E p K EPQ-R (wersja polska) P. G rupa ta liczy 314 osób (105 mężczyzn .63 0.08 0.00 EPQ (wersja angielska) N"" M~ P. studenci to też dorośli .06 0. 1989. że wskaźnik Mk skali P jest mniej niż słaby. Są one nieco niższe od wskaźników skal angielskich .20 .91 1.do skali P.62-0. 68.32 - wspaniały (exce/lent).70-0. NORMALIZACJA W porównaniu z wcześniejszą wersją angielską (EPQ) polska adaptacja EPQ-R ma znacznie lepszą trafność zbieżną (wskaźnik Pk) skal P i K oraz identyczną .55 0. 25.48 0. skala E. 360) P. W tabelach A-D znajdujących się w Aneksach na końcu podręcznika podano normy stenowe dla czterech skal EPQ-R.20).rzetelność (nasycenie) stanowi ą przeciętne wyniki z pi ęciu badań Warto jeszcze poświęcić nieco uwagi ładunkom poszczególnych pytań . 18 pytań spośród 32. mają wykształcenie podstawowe.96 0. a skala Pbardzo złą. 14. Podobnie pytanie nr 40 (ze skali E) wchodziło do skali P (z ładunkiem 0. 5. słaby (poor). bardzo dobry (very good). 62.66 0. Naturalnie. co stanowi ponad połowę (!) pozycji tej skali. W skali K podanego kryterium 0. . Powszechnie przyjmuje się (Gorsuch 1974. tj. N"' M. średnie lub wyższe i pracują w różnych zawodach . 60 i 92.96 0. Osoby badane zostały podzielone na trzy grupy: uczniów.38 . Pytanie nr 64 ma nawet w skali P ładunek ujemny (-0. Trafność różn icowa (Npk) wszystkich czterech skal polskich jest lepsza niż skal angielskich. 0. Z punktu widzenia tego kryterium skale N i K są najlepszymi skalami EPQ-R.

60 8. ponieważ mężczyźni uzyskiwali wyższe wyniki niż kobiety w skali P (średnie arytmetyczne odpowiednio 9. t= 7.86 13.30 9. . Tabele A-D zawierają osobne normy dla mężczyzn i kobiet.83•• 21 . wszystkie różnice 68 istotne na poziomie p < 0. t= 12.35. 359 kobiet) w wieku 18-26 lat.44) i K (9. a kobiety.09 13. a zarazem mniej neurotyczni niż dwie pozostałe grupy.05). STUDENTÓW l DOROSŁYCH .48•• 4.34.84 14.63 8. t= 3.prawdopodobnie .78 8. Studenci liczą 525 osób (166 mężczyzn .43.59).47). Normy zostały opracowane oddzielnie dla każdej grupy.92. p < 0.49•• 21 .wartość F w analizie wariancji . Potwierdza to ogólnie znaną prawidłowość według której kobiety są bardziej neurotyczne i bardziej zsocjalizowane n iż mężczyźni.001 Uczniowie byli bardziej ekstrawertywni i psychotyczni niż studenci i dorośli (test Scheffego.mniejszym zsocjalizowaniu mogą być związane z wiekiem lub (i) z tendencjami socjopatycznymi.42.WYNIKI JEDNOClYNNIKOWEJ ANALIZY WARIANCJI (ONEWAY) PRZECIĘTNE SKALA N E p K F $REDNIE ARYTMETYCZNE UCZNIOWIE STUDENCI 12.12 i 8.wyższe niż mężczyźni w skali N (14.32 F 14.001 .Uczniowie to grupa 575 osób (283 mężczyzn i 292 kobiety) w wieku od 13 do 20 lat ze średnią wieku 17 .38 15. Wyższe wyniki uczniów w skalach E i P świadczące o więk­ szej towarzyskości i . Dorośli z kolei byli bardziej podatni na aprobatę społeczną (skala K) niż studenci.13. .05 .77 i 11 .26 9. ze średnią 20. Tabela 27 WYNIKI W SKALACH EPQ-R UCZNIÓW. ponieważ uczniowie. studenci i dorośli uzyskiwali istotnie różne wyniki we wszystkich czterech skalach EPQ-R (tabela 27).50 8.50 DORO$LI 13. Te ostatnie mogłyby odzwierciedlać trwający już od szeregu lat kryzys społeczny wywołany przemianami ustrojowymi.93 i 8.p < 0.p < 0.

ponieważ przy części pytań nie mogą się zdecydować ani na TAK. Po drugiej stronie arkusza znajduje się tabela . Na ewentualne pytania w tej sprawie należy odpowiadać. Arkusz odpowiedzi zawiera miejsce przeznaczone na wpisanie podstawowych informacji o osobie badanej oraz numery pytań od 1 do 100 wraz z odpowiedziami TAK i NIE. Odbierając wypełnione arkusze.32 pytania i Kłamstwa.lub NIE. czy odpowiedzi są kompletne. między innymi. Klucze polskie są identyczne z kluczami angielskimi (Eysenck. która z nich jest diagnostyczna. 1985). Czasu badania nie ogranicza się . Składa się z trzech części: .2. dlatego nadaje się on do wielokrotnego użytku. Badający powinien też sprawdzić. w obecności respondentów. by wybrały jedną z nich . Bezwzględnie wymagana jednoznaczność odpowiedzi dość często stawia badanych w kłopotliwej sytuacji. Psychotyzmu (P). aby sprawdziły. Średni czas wykonania testu wynosi około 20-25 minut. PROCEDURA BADANIA * arkusza pytań. że z dwu możliwości trzeba wybrać tę . badający także powinien sprawdzić. czy podane są dokładne daty badania i urodzenia. Klucze wydrukowane są na przezroczystych kalkach. analiza regresji wielokrotnej. 70 71 6.1. ponieważ w tych okolicznościach skłonni są porównywać swoje odpowiedzi i mogą ulegać wpływowi innych. Niekiedy osoby badane zakreślają obydwie odpowiedzi: TAK i NIE. korelacja Pearsona. czy nie zostały pominięte odpowiedzi na jakieś pytania. czy poprawnie została wypełniona metryczka . Pytania należą do czterech skal: Neurotyzmu (N). wiek traktowany jak zmienna kowariantna w ANOVIE). po zapoznaniu się z instrukcją i wypełnieniu metryczki . co umożliwia precyzyjne obliczenie wieku badanych. w zależności od tego. czytają kolejne pytania i przy każdym z nich na arkuszu odpowiedzi zakreślają kółkiem jedną z dwu odpowiedzi: TAK lub NIE. Przy grupowym wypełnianiu testu należy zadbać o to. 6. *arkusza odpowiedzi * czterech kluczy Arkusz pytań zawiera instrukcję informującą jak należy odpowiadać na pytania oraz listę 100 pytań . Każdej skali odpowiada jeden klucz oznaczony nazwą tej skali.24 pytania. która służy do wpisywania wyników uzyskanych w poszczególnych skalach przez osobę badaną. Ekstrawersji (E) 23 pytania. Trzeba wówczas poprosić.(K)21 pytań . która jest bliższa osobie badanej. by badani nie siedzieli zbyt blisko siebie. Badani niczego nie piszą w arkuszu pytań . Przy numerach pytań wchodzących w skład danej skali wydrukowane są "okienka" na wysokości odpowiedzi TAK Badania kwestionariuszem EPQ-R można przeprowadzać indywidualnie lub grupowo. Eysenck i Barrett. ani na NIE. MATERIAŁ TESTOWY EPQ-R jest testem typu " papier-ołówek" . PROCEDURA BADANIA l OPRACOWANIE WYNIKÓW 6. Po wypełnieniu kwestionariusza warto poprosić osoby badane. Pytania z różnych skal są przemieszane ze sobą. Badani. Jest to przydatne przy statystycznych testach parametrycznych (np.

introwertywne. a ci którzy uzyskują wyniki odpowiadające 5 i 6 stenowi (grupa najliczniejsza. Dlatego osoby. 175). które w skali N osiągają wyniki od 1 do 4 stena można uznać za zrównoważone emocjonalnie. Ponieważ w EPQ-R używa się punktacji zero-jedynkowej. Granice między tymi kategoriami nie są jednak jasno zdefiniowane. 7-10 ekstrawertycy. Jednak w przypadku tych skal istnieją powszechnie przyjęte sposoby interpretowania wyników. dorośli . W taki sam sposób sprawdzamy z kluczem odpowiedzi dla kolejnych skal. Operując wynikami surowymi skali N możemy tylko uporządkować gru pę osób pod względem stopnia neurotyzmu lub zrównoważenia emocjonalnego. przeciętnym. INTERPRETACJA WYNIKÓW Wyniki uzyskane przez osobę badaną wymagają interpretacji ujawniającej ich psychologiczny sens. Przede wszystkim należy zadać pytanie. 5-6 przeciętne . Podobnie jest przy skali Ekstrawersji. Eysenck zakłada . Jeżeli w . które ciągłe zmienne ilościowe rozbijają na nieciągłe kategorie jakoś­ ciowe. suma punktów nie może być wyższa od liczby pytań. a 5-6 ambiwertycy. steny".. że nasilenie cech zmienia się w sposób ciągły i że mają one charakter wymiarów.6. umiarkowanie zrównoważoną (niezrównoważoną) emocjonalnie. w rubryce oznaczonej WS. drugi . Przyjmuje się (Brzeziński.okienku" odpowiedź nie jest zakreślona kółkiem przypisujemy jej zero punktów. Klucz dla danej skali należy przyłożyć do arkusza odpowiedzi . W przypadku neurotyzmu jeden biegun to neurotyzm. Operuje jednak szeregiem pojęć . 73 . 1978. Rubryka . że 1-4 sten otrzymują introwertycy. s. Sprawa przedstawia się w zasadzie podobnie gdy wyniki surowe zamienimy na wyniki skal standardowych. osoby umiarkowanie ekstra. a 7-10 wysokie.uczniowie. jaka suma punktów świadczy o wysokim.. Wyniki surowe dla każdej skali wpisujemy w tabeli na drugiej stronie arkusza odpowiedzi .. tak by numery na kluczu pokrywały się z numerami na arkuszu odpowiedzi. Jeśli pojawiająca się w . tj . studenci. n"..i płci) i wpisać je w rubryce .zrównoważenie emocjonalne. Następnie korzystając z tabel A-D zamieszczonych w Aneksach.. W tabeli wyników znajduje się rubryka oznaczona literą . przypisujemy jej jeden punkt.3. tj . okienku" na kluczu widać odpowiedź zakreśloną kółkiem . Osoby z wynikami od 7 do 1O stena to neurotycy. n" daje więc badaczowi pewną kontrolę poprawności zliczania wyników. informująca o liczbie pytań w każdej skali. czy niskim nasileniu danej cechy. że w skali stenowej 1-4 sten oznacza wyniki niskie. OBLICZANIE WYNIKÓW Do obliczania wyników służą klucze i arkusz odpowiedzi . Można przyjąć. około 38% populacji) stanowią grupę pośrednią. należy odnieść otrzymane wyniki surowe do norm (dla odpowiedniej grupy . 72 7. Suma punktów jest wynikiem surowym (WS) w danej skali.

niekonwencjonalnymi. bierze się także pod uwagę kombinacje wyników w dwu lub trzech skalach równocześnie. czy może psychopatycznymi. n iepodatność na umiarkowane 5~ ambiwersja psychopatia? aprobatę umiarkowane: z równoważenie szczerość . Są więc niższe od wymaganego przy badaniach indywidualnych współczynnika 0. podat ność na żenie) aprobatę 7-10 neurotyzm (niezrównoważenie emocjonalne) ekstrawersja psychotyzm? psychopatia? n ieszczerość.jak wiadomo . bardzo podatnymi na aprobatę społeczną i zarazem zsocjalizowanymi. n iezsocjalizowanie. Jeszcze niższa jest rzetelność skali P. Może być pomocny i można go weryfikować w badaniach nad różnymi grupami klinicznymi.postawić zsocjalizowanie.58-0. Jak wiadomo. Steny 1-4 otrzymują osoby. są one równocześnie najbardziej szczere i najmniej zsocjalizowane. K) .sama koncepcja psychotyzmu nie jest jasna. Steny 7-1 O sygnalizują.90. (niezrównowa- zsocjalizowanie . że nasze interpretacje będą bardziej trafne w odniesieniu do grup niż do jednostek.45 . E. którym nie zależy szczególnie na aprobacie . ponieważ zostały opracowane na podstawie wyników stosunkowo nielicznej i niezbyt reprezentatywnej dla populacji ogólnej próby osób. normy. że mamy do czynienia z osobami często nieszczerym i. Skala K nazywana skalą Kłamstwa mierzy aprobatę spodo przedstawiania się w korzystnym świe­ tle. Należy podkreślić.i to zarówno ich zgodność wewnętrzna (alfa Cronbacha) jak i stabilność bezwzględna (r) -wahają się w granicach 0. Warto także pamiętać. Próba studencka. s. a skala P zawiera pytania. współczynniki wahały się w granicach 0. świadczą między innymi ujemne korelacje między skalami P i K. ter tymczasowy.72-0. 14 ). Przedstawione wyżej kategorie opisowe dla wyników wyrażo­ nych w stenach zostały zebrane w tabeli 28. Przedstawiony poniżej schemat 3 jest zestawieniem hipotetycznych relacji zachodzących między tymi wymiarami i skłonnościami do chorób psychicznych jak i somatycznych . że ma on przede wszystkirT} znaczenie heurystyczne 13 . ponieważ.z trzech (Warszawa. O wpływie socjalizacji na wyniki uzyskiwane w skali K. Próba dorosłych to przede wszystkim mieszkańcy Warszawy. które czynią ją mało spójną wewnętrznie . zamieszczone w tym poddręczniku normy stenowe mają charak- '' Schemat 3 został opracowany między innymi na podstawie wyników opublikowanych w poEysencka (1968. Próba uczniowska pochodzi z dwu dużych miast (Warszawa. a w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatrycznych osiągnęły zaledwie wartość 0. Wszelkie jednoznaczne klasyfikacje są tu jednak nie na miejscu. które mają mierzyć (0. Przede wszystkim . Tym niemniej.26-0. Ponadto skale EPQ-R są słabo nasycone zmiennymi . Lublin. osoby uzyskujące wysokie wyniki w skali P wykazują tendencje asocjalne i antysocjalne. Najwięcej trudu Eysenck i inni badacze poświę­ cili wymiarom neurotyzmu i ekstrawersji. gdzie nie dysponujemy wynikami bardziej precyzyjnych testów klinicznych lub diagnozami lekarskimi .44).84. Lublin). dręczniku 75 . podatność na aprobatę 74 Dokonując interpretacji wyników wyrażonych w stenach. kombinacja wyników w skalach N i E Uednostki zaznaczone na schemacie to steny) pozwala tam. steny 7-10 syganlizują.W skali Psychotyzmu steny 1-4 są charakterystyczne dla tzw. ponieważ rzetelność trzech skal (N.75. Kraków). należy pamiętać o kilku rzeczach. lntepretacja wyników za pomocą tych norm ma wyłącznie walor orientacyjny. że mamy do czynienia z osobami psychotycznymi. Analizując wyniki kwestionariuszy Eysencka. łeczną lub tendencję Tabela 28 KATEGORIE OPISOWE DLA WYNIKÓW SKAL EPQ-R WYRAZONYCH W STENACH SKALE EPQ-R STENY N 1-4 zrównoważe n i e p E introwersja norma emocjonalne K sz czerość.

W ten sposób zasygnalizowano brak wyraźnych granic pod względem natężenia ekstrawersji między histerią a . histerycy pod względem ekstrawersji znajdują się pomiędzy osobami zdrowymi i psychopatami. AB. co wyżej napisano.graniczącymi na schemacie 3 z trzech różnych stron . Zachodzące na siebie obszary B i C (BC) oznaczałyby nerwicę psychasteniczno-hisna schemacie z obteryczną. jeszcze mniej osoby zdrowe i najmniej dystymicy. tj. Tak więc przytoczone dane empiryczne są zgodne z tym.nerwic histeryczno-psychastenicznych.norma. wyniki mężczyzn mieszczą się w obszarze psychastenii. prawdopodobna skłonność do nowotworów. Ponadto pola A i AB oznaczają zwiększoną skłonność do chorób serca.3.nerwice. Skłonność do choroby wieńcowej serca. x4 . x3 . a wyniki kobiet są na granicy tego obszaru..) byłaby charakterystyczna dla neurotycznych ekstrawertyków (na schemacie 3: pola A i AB). Przyjęto .-------------j Zrównoważenie emocjonalne Nowotwory? Jednostki na schemacie to steny. Dużymi literami oznaczono pola: A .-. 1991): x.do chorób nowotworowych. a pole C . mężczyźni.psychastenii (dystymii). x2 . do nowotworów 77 .zaburzeń z pogranicza psychopatii i histeńi .. Z drugiej strony obszar histerii . 76 Na schemacie 3 przedstawiono między innymi wyrażone w stenach przeciętne wyniki uzyskane w badaniach empirycznych (Gryzio. Jak napisano.--~---D D 6 6 -----------------. Jak widać.. kobiety.2. l l l l Zdrowie psychiczne i fizyczne l l l E l l l l l l l l l -~-~--. D.pole psychopatii. 1. co zaznaczono literami AB. (por.psychopatią. E . 1.pole nieokreślone pod względem zdrowia (za burzeń) psychicznego.--- l l l DYSTYMIA Nowotwory? Neurotyzm HISTERIA PSYCHOPATIA Choroba wieńcowa l l l l l l :l A c AB l l l l 7 : l l ~ ~~ ----~-----------------~ ~------~-----. rozdz. Tym niemniej na schemacie obszar histerii (B) zachodzi na obszar psychopatii (A).4. co może świadczyć o mieszanym charakterze nerwicy: psychasteniczno-histerycznym. kobiety.) różnice między osobami o różnych poziomach ekstrawersji. że najbardziej ekstrawertywni są psychopaci . Niezależnie od poziomu ekstrawersji .nerwice. psychastenią i zdrowiem. Obszar histerii od dołu graniczy _ szarem zdrowia (D). mężczyzn i kobiet. Schemat uwidacznia opisane wcześniej (por. mieszczą się w obszarze zdrowia fizycznego i psychicznego. rozdz. Może to oznaczać zaburzenie psychopatyczno-histeryczne . mężczyźn i. nadciśnienia itp. BC.predyspozycji do określonych zaburzeń psychicznych. C . graniczy z obszarem dystymii (C).h isteńi . r------~---------. z ambiwersją.zdrowia fiZYCZ· nego i psychicznego. Schemat 3 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY NEUROTYZMEM l EKSTRAWER SJĄ A SKŁONNOŚCIAMI DO CHORÓB PSYCHICZNYCH l SOMATYCZNYCH 1 0·~-----------------. Wyniki badań empirycznych (Gryzlo. w których porównywano neurotyków z grupami kontrolnymi.norma. Zdrowie szło­ by więc w parze ze zrównoważeniem emocjonalnym i umiarkowanym poziomem ekstrawersji. B.2. mniej histerycy. Być może dalsze badania empiryczne nakreślą takie granice. Wyniki grup kontrolnych. 1991 ). właściwie wszystkie zaburzenia fizyczne i somatyczne wiążą się z nasilonym niezrównoważeniem emocjonalnym (neurotyzmem). ponieważ większość badanych stanowili studenci. Posłużono się przy tym prezentowanymi w podręczniku normami dla studentów. a także pozwala podejrzewać istnienie tych zabu- wstępną diagnozę rzeń .

Teza ta może jednak nie sprawdzić się w przypadku skali E. raczej nie powinna być stosowana do d iagnoz. Ponieważ jednak u osób z chorobą nowotworową stwierdzano niski poziom neurotyzmu (co może . z której (w EPQ i EPQ-R) usunięto pytania mierzące impulsywność (tzw. Trochę lepiej jest w przypadku innych skal EPQ-R. A. lab. by badany mógł samodzielnie wypełnić ten inwentarz.w granicach 4-12 punktów (8±4). N i P. co odpowiada 2-7 stenowi (po r. a siódmy wysoki. Nie znaleźliśmy informacji o istnieniu wersji EPQ-R dla młodszych dzieci. 78 79 . Pytania EPQ-R sformułowane są stosunkowo prosto i dlateg o wykształcen ie podstawowe wystarcza . O skali tej nie wspominają w artykule omawiającym zrewidowaną wersję narzędzia (Eysenck i in. prognoz i selekcji indywidualnej. jeśli uczeń uzys kałby 8 punktów w skali P. 20) jego wynik prawdziwy zawierałby się. Na przykład 8 punktów w ska li N oznacza co prawda . Omawiana adaptacja powinna być używana przede wszystkim do badań naukowych oraz wtedy. por.. nie da się wykluczyć skłonności do nowotworów u zrównoważonych introwertyków. chociaż prawie wszystkie wcześniejsze kwestionariusze takie wersje posiadają. co sygnalizuje wynik niski lub przeciętny . Prostotę językową sformułowań staraliśmy się zachować równ ież w wersj i polskiej. choć nie musi być skutkiem wyparcia emocji. Na przykład. s. Z powodu braków rzetelności. 1. ZASTOSOWANIA Adaptowana przez nas najnowsza wersja kwestionariusza Eysencka jest przeznaczona do badania dorosłych i młodzieży od 16-go roku życia . rozdz. 16. zatem nie dowiedzielibyśmy się prawie niczego o natężeniu psychotyzmu u tego ucznia. to powinien być świadom możliwych błędów. Ta ostatnia możliwość jest jednak mniej prawdopodobna. Tym niemniej skala C została oparta na wynikach trzech podstawowych skal: E. 1985). a jeśli już ktoś używa jej w tych celach. że prawdziwy wynik leży (z prawdodpodobieństwem 95%) także w granicach 4-12 punktów. to z powodu niewielkiej rzetelności tej skali (por. ekstrawersję złego przystosowania). 107). Podwyższone wyniki we wszystkich trzech skalach powinny więc. C.dla neurotycznych introwertyków (pole C). lab. 105). ale odpowiada to 3-6 stenowi (por. Przestępcy powinni uzyskiwać wyniki w granicach 7-10 stena w tych trzech skalach .4. 17 i 19) i dużego błędu pomiaru (SEM . 8. por. We wcześniejszej wersji kwestionariusza (EPQ) Eysenckowie wprowadzili skalę przestępczości (skala C) . Jest też prawdopodobne. że w skali K przestępcy będą otrzymywać niskie wyniki (1 -4 sten). ponieważ nie zależy im zbytnio na aprobacie społecznej.2. s. zgodnie z tezą Eysencków.). lab.z prawdopodobieństwem 95% . gdy charakteryzujemy czy porównujemy grupy osób. mierzyć skłonności do zachowań przestępczych. Drugi sten oznacza wynik niski. ta b..

Z drugiej strony. introwertycy są powolniejsi.Tym niemniej. rodzaj nerwicy (psychastenia. N i P oraz niskie w K mogą służyć do diagnozowania predyspozycji cznych . politykami. 1968). psychologami itp. Prawdopodobnie warunkiem zdrowia psychicznego są dodatkowo niskie wyniki w skali P. co sprzyja osiąganiu sukcesów artystycznych i . należy oczekiwać -jak w przypadku wszystkich kwestionariuszy.: Eysenck. gdzie nasilenie tych cech jest skrajne (steny: 1-4 i 7-10). EPQ-R może ponadto znaleźć zastosowanie w poradnictwie zawodowym. 1985. zwłaszcza tam . 121-123. 393-394}. 77). radar. 1985.: Eysenck. co też nie jest obojętne w procesie uczenia się. formy pośrednie) zależałby od wymiaru ekstra. *W połączeniu ze skalą P. s. Najlepsze osiągnięcia mają na ogół neurotyczni introwertycy.że wykształcenie ponadpodstawowe będzie ułatwiało wypełnianie EPQ-R i wpływało zarazem na większą rzetelność odpowiedzi.prawdopodobnie naukowych. Jest to potwierdzeniem Eysenckowskiej tezy o zasadniczej różnicy między nerwicą i psychozą (por.introwersji (por. także cele praktyczne. s. że za pomocą jego kwestionariusza można diagnozować skłonności do: *choroby wieńcowej. 216).: Sanocki. por. że osoby z nerwicą uzyskują wysokie wyniki w skali N. że osoby skłonne do chorób nowotworowych uzyskują niskie wyniki w skalach N i E oraz wysokie w skali K. skala N służy do odróżniania zaburzeń nerwicowych i psychoz. Ponadto. 80 81 przestępczych . 1981 . Skoro introwertycy są bardziej dokładni i wytrwali. komputery i w takich instytucjach jak ośrodki obliczeniowe. banki. nadciśnienia. Sanocki. Jednak z powodu niejednorodności pytań skali P nigdy nie wiadomo. też rozdz. że o powodzeniu tym decyduje poziom neurotyzmu i ekstrawersji. Eysenck przypuszcza. cukrzycy itp. 1968. gdzie konieczne są łatwe i liczne kontakty z innymi ludźmi. s. U pierwszej z wymienionych grup odruchy warunkowe powstają znacznie szybciej n iż u drugiej. Różnice te mogłyby być związane z nasileniem ekstraintrowersji (Pospiszyl. biorąc pod uwagę wyniki w skalach P i E. Wielokrotnie dowiedziono empirycznie. obok celów teoretycznych. jest też możliwe. s. Osoby uzyskujące wysrpkie wyniki w skali P raczej nie powinny (ze względu na tendencje psychotyczne i asocjalne) być nauczycielami. na podstawie wysokich wyników w skalach N i E. czy wysokie wyniki oznaczają predyspozycje twórcze. że jest to w EPQ-R skala najsłabsza. Zdrowie fizyczne (i psychiczne) można diagnozować na podstawie niskich wyników w skali N (zrównoważe nie emocjonalne) i przeciętnych w skali E (ambiwertyzm) . księgowość. jakkolwiek trzeba pamiętać. * Jednak bardziej godne zaufania jest różnicowanie zaburzeń nerwicowych na podstawie skali E. Nowsze badania skłoniły Eysencka do szukania związków między osobowością i predyspozycjami do chorób somaty- . 217). że warto podejmować próby różnicowania między rodzajami psychoz. Kwestionariusze Eysencka mogą być również wykorzystywane do prognozowania powodzenia w nauce szkolnej i studiach. Jego kwestionariusze miały służyć klinicystom: *Skala N miała odróżn iać neurotyków i nieneurotyków. powinni lepiej niż ekstrawertycy pracować przy takich urzą­ dzeniach jak automaty. s. * chorób nowotworowych na podstawie wysokich wyników w skali N i niskich w skali E. Pacjenci z nerwicą w porównaniu z psychotykami osiągają wyższe wyniki w skali N i niższe -w p (por. 7. 1970. *Skala p może być także używana do odróżnienia osób normalnych i psychotyków. ale bardziej wytrwali i dokładni n iż ekstrawertycy (Eysenck. * Eysenck sądzi . duchownymi. histeria. zawału . 1981 . s. Ekstrawertycy z kolei mogliby być przydatni wszędzie tam. 1989. Pospiszyl. 183-184). Konstruując kwestionariusze osobowości Eysenck stawiał sobie. wysokie wyniki w skali P idą w parze z niekonwencjonalnym stylem życia i myśleniem dywergencyjnym (Zuckerman. Zakładając. czy też skłonności przestępcze bądź psychotyczne. * Wysokie wyniki jednocześnie w trzech skalach: E. najgorsze zrównoważeni ekstrawertycy.

mają skłonność do przeżywania : a) uczuć bardziej negatywnych i b) uczuć mniej pozytywnych 14 . preferencjami wartości . 1988). np. do analizy związków między Eysenckowskimi wymiarami osobowości i samooceną. w których przeanalizowano wyniki sześciu studiów nad nastrojami (moods) mierzonymi za pomocąjedenastu różnych skal wiadomo. że sportowcy w odróżnieniu od niesportowców. trzeba ciągle pamiętać o nie w pełni satysfakcjonującej rzetelności skal tego kwestionariusza. w pełni zależni od społeczeń- 82 83 wodzeń . że nieszczęśliwe małżeństwa charakteryzuje wyraźnie wyższy poziom neurotyzmu. Inne badania Zaleskiego (1981 ). według małżonków. a w przypadku skali P. stosując EPQ-R do diagnoz czy prognoz indywidualnych oraz w celach selekcyjnych . Eysenck i Eysencka (w druku). Sportowcy i lepsi sportowcy są bardziej psychotyczni i ekstrawertywni oraz mniej neurotyczni niż niesportowcy i gorsi sportowcy. Jednak. Nias i Cox (1982) wykazali . używając MPI w adaptacji Choynowskiego i Skali Sukcesów Małżeńskich Gałkowskiej odkryli. zmiany nastrojów. np.indywidualne. gdy cechom tym towarzyszy brak kontaktów społecznych (poor social relationships) . Wysoki poziom neurotyzmu. Zaleski i Gałkawska (1978). Podobne wyniki otrzymali Hotard i in. poszukiwaniem wrażeń . Również wybór dyscypliny sportu ma związek z Eysenckowskimi wymiarami. Autorzy wyodrębnili trzy kategorie grup. Na przykład ekstrawertycy wolą sporty zespołowe. Przykładem tego typu badań może być studium Zaleskiego. którzy stwierdzili ponadto. Różnice były wyraźne (istotne statystycznie) w przypadku skal P i E. Z przeglądowych badań Williamsa (1990) . Eysenck. że gorsze samopoczucie neurotycznych i zrównoważonych introwertyków pojawia się tylko wówczas.. Znajomość podstawowych wymiarów osobowości pozwala diagnozować nastroje dominujące u określonej osoby. niecierpliwość i skłonność do martwienia się utrudniają rozwiązywanie codziennych problemów i zaburzają potencjalnie szczęśliwe małżeństwa . (1989). a także lepsi sportowcy w zestawieniu z gorszymi różnią się pod względem nasilenia wszystkich wymienionych cech osobowości. w których obok skali Gał­ kowskiej użyto EPQ w tłumaczeniu autora. że osoby o wysokich wynikach w skali N i niskich w skali E. w którym analizowano związki między osobowością (polska wersja EPQ w adaptacji Zaleskiego) oraz postawami wobec grup mniejszościowych i z marginesu społecznego . Autorzy sądzą. 2) tylko mężowie (lecz nie żony) z małżeństw n ieszczęśliwych są bardziej neurotyczni niż mężowie z małżeństw szczęśliwych . EPQ-R stwarza za to szerokie możliwości w badaniach naukowych. że : 1) małżeństwa nieszczęśliwe w odróżnieniu od szczęśliwych mają wyższe wyniki w skali P. 3) małżonko­ wie z małżeństw szczęśliwych są bardziej do siebie podobni pod względem osobowości (we wszystkich czterech skalach EPQ) . a introwertycy. pokazały dodatkowo. . których członkowie są: 1. Sama ekstrawersja w przypadku osób zrównoważonych i posiadających dobre kontakty społeczne ma słaby związek z nastrojem. neurotyczni introwertycy. samoakceptacją. Stąd omawiane są oddzielnie. a ich nastroje są bardziej zmienne niż w przypadku zrównoważonych ekstrawertyków. lecz dwa odrębne wymiary (por. że związana z neurotyzmem nadmierna wrażli­ wość. Kwestionariusz Eysencka może być również wykorzystywany w poradniach przedmałżeńskich i rodzinnych do prognozowania szczęścia w małżeństwie bądź szukania przyczyn niepo"Uczucia pozytywne i negatywne to nie są dwa bieguny j ednego wymiaru.także o jej wątpliwej trafności. W związku z neurotyzmem warto dodać. był u nich bardzo podobny w dziecińst­ wie i przed małżeństwem jak i w czasie trwania małżeństwa. ekstrawersja i neurotyzm odgrywają także pewną rolę w aktywności sportowej . niż małżonkowie z małżeństw nieszczęśliwych . niż małżeństwa szczęśliwe . Watsen i in. albo nie ma żadnego. że dokładniejsze analizy wykazały raczej krzywoliniową zależność między tym wymiarem i sukcesem sportowym (bardzo wysokie jak i bardzo niskie wyniki w skali N nie sprzyjają sukcesom sportowym). postawami wobec innych itp. temperamentem . Może być stosowany w korelacyjnych studiach nad osobowością. tj.Psychotyzm. Dotyczy to zarówno mężów jak i żon.

niemoralny lub niezgodny z prawem (np. że : 1. 2. że wszystkie zależności były słabe (najsilniejsza korelacja między skalą P i postawami wobec pierwszej kategorii grup mniejszościowych wyniosła 0. choć stwierdzone empirycznie. chorzy umysłowo.: Eysenck. fałszerze pieniędzy i dzieł sztuki). informatorzy policyjni w systemach totalitarnych). Podano tu jedynie przykłady możliwych zastosowań EPQ-R. a związki między biologicznie zdeterminowanymi wymiarami osobowości i postawami społecznymi -teoretycznie niejasne. ale zachowują się w sposób naganny. Jakkolwiek pierwsza kategoria grup. Także . reakcja skórno-galwan iczna.stwa. znanymi wymiarami) było powszechnie krytykowane (por. antyspołeczni . w których interesują nas raczej grupy osób niż pojedyncze osoby. powidoki. ekstrawertycy w odróżnieniu od introwertyków są bardziej tolerancyjni (mają bardziej pozytywne postawy wobec opisanych grup). Jak wykazał Eysenck (por. warunkowanie. która zakłada istnienie czwartego poziomu w strukturze osobowości. posłużyli się wcześniejszą wersją teorii Eysencka. Sanocki.w eksperymentalnych badaniach z pogranicza psychologii ogólnej (zwłaszcza spostrzegania i uczenia się) i psychologii osobowości. 456). brak jest liczących się korelacji między neurotyzmem i postawami wobec grup mniejszościo­ wych . s. gwałciciele . to jednak okazało się. Jak wiadomo. recydywiści . 3. a trzecia. starzy. wymagający stałej opieki i dlatego kłopotliwi (np. nieuleczalnie chorzy tak jak ofiary AIDS). 1981 . EPQ-R może być również używany w badaniach klinicznych i penitencjarnych. poziom wykonania zadań zależny od siły pobudzenia emocjonalnego (prawa YerkesaDodsona). prostytutki. nasilenie cech psychopatycznych wyraźnie idzie w parze z nietolerancją. 1970. zjawisko reminiscencji. budzi najwięcej sympatii. . tj .zależy wyłącznie od inwencj i użytkowni ków 84 85 narzędzia. silne biologiczne zdeterminowanie neurotyzmu i ekstrawersji pozwala na analizę związków między nimi i całym szeregiem zjawisk takich jak: progi zmysłowe . 425-457). stawiając hipotezy na temat związków między wymiarami osobowości i postawami społecznymi. 3. Trzeba jednak zauważyć. s.31) . złodzieje. niezależnie od osobowości. procesy pam ięciowe . twierdzenie o istnieniu zależności przyczynowych między tym poziomem i poziomem trzecim organizacji osobowości (tj. krzywdzą innych w sposób bezpośredni (np.najmniej. Wiele innych . narkomani. 2. osoby wykorzystujące seksualnie dzieci. Autorzy omawianego artykułu . niezależni od społeczeństwa . np . fale mózgowe rejestrowane w postaci EEG itp. nawyków myślowych czy postaw.

87 . Trudno na razie powiedzieć. F rancis i Pearson.69 (E). JEPQ).. korelując wyniki EPQ z wynikami EPQ-R . Pozwoliłoby to ocenić. Skala Psychotyzmu ma nieco niższą rzetelność. ale odbyłoby się to kosztem wierności wobec oryginału i utrudniło porównania trafnością międzynarodowe . neurotyzm . zachowując tradycyjne nazwy skal: ekstrawersja. zwłaszcza. 1981 . EPI . Na zakończenie trzeba przypomnieć ewentualnemu użytkow­ nikowi EPQ-R . że ekstrawersja mierzona starszymi wersjami nie jest tą samą ekstrawersją w nowszych wersjach (Rocklin i Revelle. Najbardziej odpowiednią metodologią wydaje się analiza trafności zbieżnej i różnicowej.bogatej już .06) . za Choynowskim (1971). ale w nieunikniony sposób prowadziło to do zmian psychologicznego znaczenia mierzonych konstruktów. 1988). EPQ . czy jest to zasługą starannego tłumaczenia.sługiwać się zamiennie różnymi wersjami. Gdy obliczano korelacje między kolejnymi wersjami s~al . 1990). PEN .ZAKOŃCZENIE Wyniki naszych dotychczasowych badań nad rzetelnością i skal EPQ-R pokazują. czy wynika ze specyficznych właściwości badanych przez nas osób (a może Polaków w ogólności?) . zastosowana -w dość ograniczonym zakresiejuż w tym opracowaniu .także psychotyzm . które mają słabą moc dyskryminacyjną i powodują obniżenie rzetelności. Jeżeli chcemy posiadać narzędzie jak najlepiej mierzące pewne cechy w Polsce i przydatne dla praktyki w naszym kraju . ale jej wyniki nie wykazują tak kłopotliwego skośnego rozkładu. Wymiana tych pytań. 1977). uwględniając w jak największym stopniu specyfikę lokalną (por. Warto sprawdzić w Polsce zgodność wyników uzyskanych w EPQ-R z wynikami tych samych osób w innych polskich wersjach inwentarza Eysencka . 1983). Dość dramatyczną rozbieżność obserwował jednak Pearson (1988). Mogła ona w dużej mierze wynikać z wyjątkowo niskich wyników w skali P (średnia wynosiła 0. póżniej . należy nazwać stabilnością względ­ ną) : 0.polskiej literatury o MPI. EPQ-R itd . Zwracano na przykład uwagę . uzyskiwano zwykle dość wysokie współczynniki. usprawiedliwiające stoswanie nowych wersji zamiast starszych (por.Inwentarza Osobowości" (MPI) w adaptacji Choynowsk iego (1968.. W kolejnych wersjach zmieniano liczbę i treść wielu pytań . Claridge. trzeba raczej opracować je na nowo. że polska adaptacja jest użytecznym narzędziem badawczym . Dzięki tym 86 modyfikacjom uzyskiwano zwykle coraz lepsze parametry psychometryczne skal.34 (K). uzyskanymi po upływie roku w niezbyt dużej grupie studentek (N = 51). w jakim stopniu można po.71) i skośnego rozkładu w pierwszym badaniu (EPQ). że istnieje bardzo wiele wersji inwentarza Eysencka (MPI . ponadto są stosowane wersje skrócone. O ile dla trzech skal stwierdził on zadowalającą stabilność (którą. a w interpretacji EPQ-R nawiązywać do . o parametrach psychometrycznych niewiele odbiegających od oryginału . kłamstwo. pozwoliłaby na uzyskanie lepszych parametrłów psychometrycznych. to dla skali P korelacja była zerowa (0 . 0..59 (N) i 0. Drwal. wersje dla dzieci i młodzieży: JEPI .

(1989): Badanie trafności zbieżnej i różnicowej . W: J. 79-110. Kraków: Wydawnictwo UJ. M.J. P.H. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. Spielberger (red. CHOYNOWSKI. W : R. (1987): A psychometrie investigation of the Eysenck Personality Questionnaire (Revised) and its relationship to the 1. CLARIDGE G. Sensation Seeking and Eysenck's dimensional system of personality. W: J. BROKS. (1995): Skala Wartości Schelerowskich .O. (1 973): A first course in tactor analysis. W. 633-648. 35.autorstwa R.T.. (1995) : Skale skłonności psychotycznych (STQ) G. Butcher. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. B. M. (1983): The !:ysenck Psychoticism scale.S.P.Ł.). Warszawa: PWN. Polska adaptacja Value Survey M. P. Personality and lndividual Differences. Brzozowskiego 1-5 (maszynopis).Inwentarz Osobowości" H. s. New York: Ronald Press. CLARIDGE. (1984) : Schizotypy and hemisphere function: l. CLARIDGE. 2). Drwala i P. D.). Teoria a fakty empiryczne. Kozielecki (red. Warszawa: Pracownia Tesstów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. (1963): Wprowadzenie do teorii osobowości H. T. 211-237. s. Rokeacha.L.W . 5. New Yorl<: Academic Press. New York: Pergamon Press. DRWAL. BRZOZOWSKI.L. Brzozowski. Zawadzkiego. BRZOZOWSKI . 11. W: R. Lynn (red. (1992): Hierarchia wartości Maxa Schelera. W: J. R. Ł. (1988): A further investigation of the Sensation Seeking Scale Form-Y and its relationship to the EPQ-R and the 1. (red. (1959): Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. Z. Ł. R . 2. FISKE. 493-536.Ł . R. Warszawa: PWN. R. R. J. BRZOZOWSKI . CORULLA.J.). 56 . G .}.autorstwa J. Roczniki Filozoficzne. 9.J . 81-122. I. Inwentarza osobowości" H.N. (1961 ): The meaning and measurement of neuroticism and anxiety. M. 81-105. s. Skrócony podręcznik do testu . Maciejczyk.). Testy psychologiczne w poradnictwie wychowawczo-zawodowym. 132-148. R. Aranewska (red . 651-658.7 lmpulsiveness Questionnaire. Personality and lndividua/ Differences. 39-51.Ł. (red.J. Eysencka. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. Zawadzkiego.). Ł. M.D. Warszawa. 8. P. (1971 ): Podstawy i zastosowania teorii rzetelności testów psychologicznych.Inwentarza osobowości" H. Przegląd Psycho/ogiczny. P. CATTELL. opracowanie 11..J. P. (1987) : Trafnoś ć zbieżna i różnicowa czterech inwentarzy agresji. Advances in personality assessment (Vol. Kulturowa adaptacja testów. Drwal. Eysencka. Polskie Towarzystwo Psychologiczne. P.7 lmpulsiveness Questionnaire. s. CHLEWIŃSKI ..Ł. CHOYNOWSKI. Psychologia matematyczna. 1O. 277-287. Personality and lndividual Differences. (1968): Opracowanie polskiej adaptacj i . 89 . Warszawa: PWN. Eysencka.B . P. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W: Choynowski M. (1991): Ocena porównawcza dwu opracowań dotyczących polskiej adaptacji EPQ-R: Opracowanie l . J. 51-95. Warszawa: PWN. Dimensions of personality. Psychologica/ Bulletin. W. s. Psychologia matematyczna. Podręczn i k . B. 3. s. R. CHRISTIE . SLADE. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. T.polska wersja testu Miltona Rokeacha. (1989): Skala Wartości (SW). Wybrane zagadnienia i techniki (red. 81-91. Lublin: Wydawnictwo UMCS. G.. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. 117-138. współpraca : P. T . (1977): Podręcznik do . BRZOZOWSKI. 71-114. C. P. Noworoi (red. P. D.. Lublin: Wydawnictwo UMCS. (1970): Studies in Machiavellianism. BRZOZOWSKI . DRWAL. W: A. V: Wybrane zagadnienia metodologii badań w psychologii. s. British Journal of Clinica/ Psychology. Waarszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne. W : R . 329-338. Eysencka. s. COMREY. 88 CHOYNOWSKI. DRWAL. 65-118. W : E. Claridge'a. Personality and lndividua/ Differences. (1972): T-54. (1989): The relationship between the Strelau Temperament lnventory. R. NJ: Er1baum. Hillsdale. New York: Academic Press. CAMPBELL. (1987) : Skala Wartości .LITERATURA BENTALL. Ł. Biuletyn Psychometryczny. 4. III: Metodologiczne problemy psychometrii. 363-375.SWS. DRWAL.. Ł. Ciechanowicz (red. Kraków: Wydawnictwo UJ.). Theoretical considerations and the measurement of schizotypy. W .J. (1978): Elementy metodologii badań psychologicznych. CORULLA. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. C.173. Brzeziński . Warszawa: Ministerstwo Oświaty i Wychowania. CLARIDGE. (1990): Problemy kulturowej adaptacji kwestionariuszy osobowości. SCHEIER.). DRWAL. Marek.). s. (1993): Konstrukcja i właściwości psychometryczne Skali Wartości Schelera. A. W : Drwal R. GEIS F. BRZEZIŃSKI . 161. BRZOZOWSKI. Problemy psychologii matematycznej. Oleś) . G. (1981): Psychoticism. CORULLA. CHOYNOWSKI. Drwal (red . 28. Podręczn i k . (1989): The multidimensional nature ot schizotypal traits: A tactor analitic study with normai subjects.

(1990).K. GROSSARTH-MATICEK . 5. EYSENCK. stress and disease: Description and validation of a new inventory. GROSSARTH-MATICEK. 2. SCHUM D.. (1990): Personality. H. N. R .J. D.G. 569-583. (1990): Psychoticism as a dimension of personality: A multivariate genetic test of Eysenck and Eysenck's psychoticism eonstruci. S. Behavioral Research and Therapy. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part 11 .R. BARRETT. Schalling (red. Multivariate Behavioral Research. Warszawa: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego. HALL. P. 29. H. EYSENCK.G.G. 353-364. 109-131 . Adaptacja kwestionariuszy osobowości.J. (1976): Case studies in behavior therapy. 184-195. HEATH. P. PEARSON. GROSSARTH-MATICEK. 21 -29 . H. R. 111-121 . 66. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. BRZOZOWSKI.H . H. Warszawa: PWN. T. (1968): Inwentarz Osobowości (The Maudsley Personality lnventory). współpraca : P. EYSENCK. (1985): A revised version of the Psychoticism scale.. S.J. AC. LINDZEY. R. Oleś).J. EYSENCK. H. (1971): Sens i nonsens w psychologii.Ł.J. S. EYSENCK.. 355-373. 3. EYSENCK. 17-31. EYSENCK.J. A C.Description of treatment. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. EYSENCK. BECKER. (1982): Personality and Sport. P. Wybrane zagadnienia i techniki (red. J. London: Routledge and Kegan Paul. Oleś) .B. Behavioral Research and Therapy. JEPQ and EPQ. P. Oleś. (1975): Manual for the Eysenck Personality Questionnaire EPQ..J.).).Ł. Teorie motywacji. Psycho/ogica/ Reports. HEATH. London: Hodder and Stoughton Educational. EYSENCK. EYSENCK. Ł . (1976): Psychoticism as a dimensions of personality.T.J. H. t. GROSSARTH-MATICEK . (1958): The scientific study of personality. Wybrane zagadnienia i techniki (red. Psychopathic behavior: Approach to research. 72. Witkowski (red.. P.. (1980): Opracowanie Kwestionariusza Aprobaty Społecznej. Brzozowski. S.. Russak and Company.. VETTER. N. EYSENCK. FRANCIS. H. compared with the JEPI . 1. (1990a): Type A behaviour and caronary heart disease: The third stage.J. Cancer Detection and Prevention. Wykłady z psychologii w KUL. R. W: R.J. . 6. Problemy rzetelności i trafności. London: Routledge and Kegan Paul. R. 1. 1. s. Geis. (1993): Predictlon of cancer and caronary heart disease mortality by means of a personality inventory: Results of a 15-year foliow-up study. (1977): Crime and personality. EYSENCK. Warszawa: PWN. Podręcznik tymczasowy. (1995a): Skala makiawelizmu (Mach V) R. (1988): Religiosity and the short-scale EPQ-R indices of E. E. 24.. (1978): Psychopathy.J. 1-16. London: Methuen and Company.J. Personality and lndividual Differences. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem P.G. EYSENCK. 499-516. R. H. H.J. 273-296. L. H. 73. Brzozowski.B.J. P. C.J. R. Adaptacja kwestionariuszy osobowości.J. EYSENCK.. 9.. DRWAL. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part l . H. H. GORSUCH. EYSENCK. 3. The autobiography of Hans Eysenck. W: R. R..H. EYSENCK. (1989): Evaluating the interna! structure of the Eysenck Personality Questionnaire: Objective criteria. s. BRZOZOWSKI. (1974): Factor analysis. DRWAL. B. HELMES. H. personality and ge- netics.J. WILCZYŃSKA. B. EYSENCK.N. New York: Crane. (1994): Wymiary osobowości . L. EYSENCK. COX.. GROSSARTH-MATICEK . Choynowski. CLONINGER. Opracowanie: R.G. H. (1967): Uses and abuses of psychology. GRYZIO.B. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. H.J. D.L. współpraca : P. Przegląd Psycho/ogiczny.B. . (1994): Testing a model for the genetic structure of personality: A comparison of the personality systems of Cloninger and Eysenck.R. Advances in Behaviour Research and Therapy. 25-44. Brzozowskiego).Ł. Hare. (1 984): Cancer risks associated with life events and conflicts solutions. H. N. 943-959. H.J. H. 58. . London: Routledge and Kegan Paul. 221-232. 201-209. W: R. (1995b): Zrewidowany Inwentarz Osobowości H... Otwock: Dobrucki Malicki DMS. EYSENCK. Personality and lndividual Differences. 91 90 .S. Personality and lndividual Differences. EYSENCK. Psychological lnquiry. (1991): Personality. Harmondsworth. EYSENCK. R.J. MARTIN. (1988): Personality type. (1990b): Rebel with a cause. 1. Eysencka (EPQ-R). C. FRENTZEL-BEYNE. NIAS. (1993): Prediction of cancer and caronary heart disease as a function of questionnaire administration.DRWAL. stress and disease: An interactionist perspective. 66. EYSENCK.Effects of treatment. . EYSENCK.J . Middlesex: Penguin Books. R. 7.. H. D. H. 1-56. H. 4. G. BARREIT. W : A Januszewski.. Drwal. 9. Wiley. P. H. GROSSARTH-MATICEK . 762-775. H. 653~57 . R. 23. EYSENCK. . 7. London: J. EYSENCK. MARTIN... (1970): The structure of human personality.Ł. Christie i F. Knapp.J. M. Philadelphia: Saunders. s. H. N and L. (1992): Sprawdź swoją i nte lig encję. Warszawa: PWN.J. Lublin: RW KUL. EYSENCK.G. 479-495.J. Psychological Reports. Psychological Reports. Allen and Company. Drwal. Warszawa: PWN. (1991 ): Kryzys w wartościowan iu a hierarchie wartości u osób z nerwicą i bez nerwicy. 29. cancer and caronary heart disease. Joumal of Social Behavior and Persona/iły. London: W.J. P. EYSENCK. D.

151-169. 4. (1987): Test przymiotnikowy ACL H. and social relationships on subjective well-being. J. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R. ROKEACH. E. 257. (1988): A comparison ot the Psychoticism scale of the EPQ and the EPQ-R.. STRELAU. D. P.. (1990): Effects ot psychoticism. New York: Academic Press. 11. 6. (w druku): Personality and attiludes towards marginal social grups. 1063-1070. J. 1-2. PŁUZEK. Z. H. A. 6. Multivariate Bahaviorai Research. B. Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire. POSPISZYL. WILLIAMS. 391-418.Ł. R. BIANCHINI.Ł. Warszawa: PWN. British Joumal of Social Psycho/ogy. R. 1-11 . (1985): Psychopatia. Drwal (red. EYSENCK.. S. 37-38. STRZAŁECKI . DRWAL. 24 stycznia.. EPQ) pod kątem próby adaptacji tego testu do warunków polskich. W. B. S. TUŹNIK. Personality and lndividual Differences. personality. 93 . WOODY.. (1 989/1990): Międzykulturowe badania osob owości.. Lublin: Wydawnictwo KUL. (1971): Wartość testu WISKAD-MMPI dla diagnozy różnicowej w zakresie nozologii psychiatrycznej. MUNTANER. T. D. Gougha i A. exstraversion. 20. (1969): Wybrane zagadnienia psychologii twórczości. Ossoli ński ch . Lublin : Instytut Psychologii UMCS. GARCIA-SEVI LLA. Personality and lndividual Differences. (1973): The nature of human values. J. Warszawa: PWN. Joumal of Personality and Social Psychology.).. (1977): Psychoticism and thinking.B. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. ZALESKI. Z. H. WOLI ŃSKA. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. schizotypal and borderlina personality traits and psychosis proneness. Z . PEARSON. C. 147-187. New York: Free Press. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R. . and neuroticism in current mood: A statistical review of six studies. S. (1990): Zal eżność pomiędzy oryginalnością myślenia a psychopatologicznymi wymiarami osobowości według kwestionariuszy Eysencka i Claridge'a. Bahaviorai Research and Therapy. (1981 ): Psychoticism and marital satisfaction. 54.Zrewidowanego Inwentarza Osobowości H. Journa/ of Personality and Social Psychology. Drwala). (1990): Informacja osobista. Personality and lndividual Differences. (1995): Un iwe rsal n ość PEN .). (1989): lnteractive effects ot extraversion.. 16. J. R. REVELLE. (1978): Neuroticism and marital satisfaction.R. A. Wydawnictwo PAN. Roczniki Filozoficzne. (1990): Poziom schizotypii u członków rodzin pacjentów schizofrenicznych. Polska adaptacja kwestionariusza osobowości EPQ. 4. Eysencka (EPQ-R)".HOTARD. KAISER. Lublin: Wydawnictwo UMCS. Studia Psychologiczne 33. Z. 285-286. M. 409-422. CARNIE.. ROCKLI N. ZUCKERMAN. 259-275. . Warszawa: PWN. M.E.. . ( 1981): The measurement ot extraversion: A comparison of the Eysenck Personality lnventory and the Eysenck Personality Questionnaire.B. (1983): Temperament. (1982): Krytyczna analiza Kwestionariusza Osobowości H. B. Joumal of Psychology. FERNANDEZ. A. (1988): Personality dimensions. MCWHIRTER. CLARIDGE. Personality and lndividual Differences 10.Ł. 57. Personality and lndividual Differences. W: R. Z. (1989): The interaction of EPQ extraversion with W AIS subtest pertormance under timed and untimed conditions. EYSENCK. Regulacyjne funkcje temperamentu.M.G. EYSENCK. (1981): Kwestionariusze osobowości w psychologii. 122. 9. S.B. TORRUBIA.J.M . Wrocław: Zakład Narodowy im. 2. ZALESKI . 279-284. K. ZAWADZKI.trzech superczynników osobowości: Charakterystyka psychometryczna polskiej adaptacji . (1989): Personality in the third dimension: A psychobiological approach. (1980): Współczesne teorie motywacji.268. 623-624. K. CLARK. L.G. SZEREMET. D.M. Ł. E. Heilbruna w badaniach samooceny i percepcji społecznej . M.R. SANOCKI. ZALESKI.G. G. 4. TELLEGEN. 2. J. M. s. R. 61 5~30. 245-246. L. neuroticism. HUNKA. W: J. Personality and lndividual Differences 10. STEGALL. 453-458. GAŁKOWSKA.A.. J. s. Drwala). RAWLINGS. Warszawa: PWN.. Z. 6. WATSON.J. 16. 123-161 . MACIEJCZYK. TOEPLITZ. (1971 ): Relating tactors between studies based upon different individuals. ZALESKI.. MCFATTER. . (1988): Development and valida- 92 tion of brief measures ot positive and negative affect: The PANAS scales. activity. MADSEN. D. Strelau (red. 241-248. W . . British Journal of Socia/ and Clinical Psychology.

.

53 -0.50 0.23 0.28 0.26 -0.18 -0.23 -0.01 -0.53 -0.07 0.13 -0.04 0.16 0.00 -0 .10 0.18 -0.10 0.14 -0.05 97 .34 -0.03 0.01 -0.50 -0.27 -0.01 0.15 -0.18 0.54 0.ROTCWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOWYCH CZYNNIKÓW EPQ-R NUMER PYTANIA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 CZYNNIKI N E K p -0 .13 0.44 -0.37 0.05 -0.12 0.04 -0.50 0.14 -0.00 0.05 0.19 -0.03 O.10 0.57 0.23 0.20 -0.02 -0.15 0 .15 -0.06 0.45 0.02 0.21 -0.19 -0.07 -0 .25 -0.01 -0 .18 0.09 0.10 0.23 0.07 0.44 -0.45 -0.02 -0 .06 0.07 0.10 0.01 0.14 -0 .00 -0.62 0.04 -0.26 -0.04 -0.00 0.24 0.49 -0.42 -0 .11 0.60 0.33 -0.08 -0.08 0 .07 -0.10 0.04 -0.10 0.07 -0.01 0.02 0.52 0.02 -0.19 -0.14 -0.01 -0.03 0.04 -0.06 -0.03 0.14 -0.02 0.03 0.05 -0.13 -0 .41 0.07 0.09 0.23 0.26 0.04 -0 .13 0.01 -0.07 0.04 -0.41 -0.55 0.15 0.12 -0.11 -0.01 -0 .48 -0.27 0.05 0.20 0 .44 O.15 -0 .20 0.08 -0.06 -0.17 -0.32 0.02 0.04 -0.03 0.06 0.02 0.04 -0.14 0.01 -0 .03 -0.10 -0.06 -0.23 0.05 -0.01 -0 .11 -0.24 0.25 0. 11 -0.37 0.16 0.14 0 .15 0.

17 0.03 -0.30 0.02 -0.34 -0.39 -0.02 -0.34 0.05 0.03 0.08 0. 11 0.01 0.11 0.09 -0.01 -0. 19 -0.14 0 .03 O.04 -0.07 -0.14 0.31 0.41 -0.56 -0.42 -0.13 0.47 -0.56 0.02 -0.52 -0. 17 0.12 0.30 -0.01 0.17 0.13 -0.04 -0.07 0.23 -0.09 0.19 -0.39 -0.ROTOWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOW YCH CZYNNIKÓW EPQ-R (c.10 0.06 0.32 O.02 -0.14 0.49 -0.22 0.15 99 K 0.02 0.42 0.02 0.09 -0.06 0.34 -0.09 -0.11 0.06 0.13 0.11 -0.26 O.33 -0.22 0.06 -0.44 -0.07 -0.14 0.12 -0.) CZYNNIKI NUMER PYTANIA N E 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 0.04 O.10 0.05 0.07 0.00 -0 .10 0.08 0.35 -0 .24 0.12 .24 -0.00 0.17 -0.46 -0.01 -0.07 -0.07 -0.10 -0.12 0.13 0.00 0.10 0 .13 -0.01 0.15 0.09 -0.20 0.34 0.12 0.03 -0.08 0.17 0.47 0.19 -0.d.48 0.01 0.27 -0.50 -0.05 -0.14 0.19 0.33 0.04 -0.06 0.01 0.14 -0.10 -0.12 -0.05 0.18 0.06 0 . 11 -0.39 0.16 0.06 -0.03 0.10 -0.12 O.44 0.30 -0.03 0.19 -0.24 0.21 -0.20 p 0.43 -0.47 0.16 0.51 -0.23 -0.08 -0.23 -0.06 0.17 0.03 -0.09 0.04 0.47 0.08 0.15 0.36 -0 .05 -0.

Tabela A
NORMY STENOWE DLA SKALI NEUROTYZMU
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŻNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

o- 1
2- 3
4- 5
6- 7
8- 9
10-13
14-16
17-18
19-20
21 -24

o- 3
4- 5
6- 8
9-11
12-14
15-17
18-19
20-21
22
23-24

STUDENCI
MĘZCZYŹN I

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N= 209

ws

ws

ws

ws

o

o-

0- 1
2- 3
4- 5
6- 8
9 -11
12 -14
15 -18
19 -20
21 -23
24

0- 3
4- 6
7- 9
10-12
,..,13 -16
17-18
19-20
21 -22
23
24

1- 2
3- 4
5- 8
9-11
12-17
18-19
20-21
22
23-24

3
4- 5
6-8
9-12
13 -15
16-18
19-20
21
22
23 - 24

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela B
NORMY STENOWE DLA SKALI EKSTRAWERSJI
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 4
5-7
8-10
11 -12
13-16
17-18
19
20
21
22-23

o- 3
4-6
7-10
11 -13
14-16
17-18
19-20
21
22
23

STUDENCI
MĘZCZYŹNI

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N =209

ws

ws

ws

ws

0- 2
3- 5
6- 7
8-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

0- 3
4
5- 7
8-10
11 -14
15-17
18
19-20
21
22-23

o- 4

0- 3
4- 5
6- 7
8 -10
11 -14
15 -17
18 -19
20
21 -22
23

WS -wyniki surowe

105
TABELE NORM

5
6-8
9-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Tabela C
NORMY STENOWE DLA SKALI PSYCHOTYZMU
UCZNIOWIE

DOROŚLI

STUDENCI

STEN MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlClYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N= 209

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11
12-14
15-16
17-19
20-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9-10
11 -12
13-15
16
17-32

ws

ws

0- 2
3
4
5-6
7
8-9
10-11
12-13
14-16
17-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9
10-13
14-15
16-18
20-32

ws
o-

2

3
4- 5
6- 7
8- 9
10 -11
12 -13
14 -16
17 -18
19-32

STEN

ws
o-

1
2-3
4
5
6-7
8- 9
10
11-13
14-15
16-32

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela D

NORMY STENOWE DLA SKALI
UCZNIOWIE

STUDENCI

KŁAMSTWA
DOROŚLI

STEN MĘlClYŹNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘ:ŻCZVŻNI KOBIETY
N =283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N =209

ws

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

o-

ws
1

2
3
4- 5
6- 7
8-10
11 -12
13-14
15-17
18-21

o-

2
3
4-5
6
7- 9
10-11
12-13
14-15
16
17-21

ws
0- 1
2
3
4- 5
6- 8
9 -10
11 -12
13 -14
15 -16
17 -21

ws
0- 1
2- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11 -12
13
14-15
16-21

WS -wyniki surowe

107

ws
o-

1
2
3
4- 6
7- 8
9-10
11 - 13
14-15
16-17
18-21

STEN

ws
0-2
3
4-5
6-7
8-9
10-11
12-13
14-15
16-17
18-21

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

.. TAK 23...... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 46.... Eysenck. TAK 89. TAK 25............ TAK 39... TAK 70.... TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE 76.... TAK 86........ P.... TAK 38. TAK 29. TAK 52.. TAK 55.. TAK 27... TAK 12................. TAK 95.... TAK 7. TAK 11 ... TAK 54......... TAK 48.... rok) ........... TAK 90. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 36.. TAK 59. TAK 87. TAK 93..... TAK 88... TAK 19. TAK 65....... TAK 81 ... TAK 32.... TAK 82........ TAK 8. TAK 50. TAK 91 .. Data urodzenia (dzień................. TAK 62............ TAK 40.... . TAK 69.. TAK 63........ TAK 43. TAK 6 ... TAK 99..... TAK 83............ TAK 92..... Nazwisko ............ TAK Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzysiwa Psychołogicznego 1995 ISBN: 83-85512-36-5 ARKUSZ 1. TAK 42... TAK 49....... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 26......... TAK 73... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 56.. miesiąc.. TAK 28.... TAK 10... TAK 18......... TAK 58. Wykształcenie . TAK NIE NIE NIE NIE NIE 31 . 2.... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 66..... TAK 94...........B. TAK 72......... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 61..S. TAK 17..... TAK 14....... TAK 37.. TAK 64.............. TAK 98. TAK 33. TAK 80..... TAK 4...... Drwala Imię .. Płeć . TAK 16.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE .. H... TAK 57... TAK 47......... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 71 ...... TAK 45. rok) ...... TAK 74....... TAK 5......G.......ARKUSZ ODPOWIEDZI w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i Radosława Ł ............... TAK 53..... TAK 44.. TAK 97. miesiąc....... TAK 77......... TAK 68. TAK 24.. TAK 84..... TAK 3. TAK 67........ TAK 30...... Data badania (dzień . TAK 20........ TAK 96......... TAK 34.. TAK 60....... Eysenck........ TAK 35.... TAK 75............. TAK 15.. TAK 78........... Barrett EPQ-R. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 41 ..................... TAK 100............. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 51 .J............... TAK 22. TAK 85... TAK 13........ TAK 79. TAK 21 .... TAK 9..........

....Nazwisko i imię ................... .......... ......................... ........ ..... ........... ..... .......... ........................ Skala n N 24 E 23 p 32 K 21 ws Steny l NTERPRETACJA: Podpis badającego .....

. Czy ludzie uważaJ ą cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu? 6. Drwala zyć? 77. P Barrett 72.wobec własnej rodziny? 8. że ma się szczególne obowiązki . Czy jest wiele osob. Czy często m1ewasz zmienne nastroje? 92. Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych chodzić własnym i w społeczeństwie . co ludzie 94. Czy często czujesz się samotny (samotna)? 85. otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. Czy kiedykołwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu? Odpowiedz na każde pytanie. Czy bardzo po ruszyłby c ię widok cierp iącego dziecka ł u b zwie rzęci a ? Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 1995 . Czy bardzo martwisz s ię swoim wyglądem? 75. Czy zbyt długo się martwisz. Czy chciałbyś (ch ciałabyś ) .S B. Czy bardzo przejmujesz dzisiaj? się tym . Czy łatwo cię zranić. H. Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów? 99. które głosi sz? ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA 87. Czy masz wiele róż ny c h za i nte resowań (hobby)? drogami? 89. że n al e żą 93. Eysenck. które wpadło w sidła? gdy wpadniesz w złość? opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania.najpierw pomyśl . Czy uwazasz. Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęł aś) nie R adosława Ł. że postępujesz ludzie mówią prawdę? zgodn ie z zasadami. wiedząc . nerwy"? 84. niż 1. co powi nieneś (powi nnaś ) zrob ić się one k om u ś innemu? 5. wiedząc. Czy uchylałbyś (uchylała byś ) się od płacenia podatków. starasz się najpierw wszystko d o kła dnie przem yśl eć? 91 . Nie ma tu dobrych ani złych odpowie- dzi.podle" bez powodu? 97 . Czy potrdiiSl IUlkl t. Czy czasem czujesz s ię . że to się nie wyda? flj . Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne? 98. Czy je steś 95.!CIĆ Ldl. Czy zd arzyło ci s ię przyj mowa ć bez protestu poc hwały. Czy zanim coś zrobisz. Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś ) sobie więcej..>awę lla J. ze ludzie poświęcaJą EPQ-R zbyt wiele czasu na zapewnienie w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczaj ąc si ę ? 76. 10. się opanować. Czy cierpisz na .HlyjęCI U'l lnslwkC}a 79 . by inni s ię ciebie bali? 3. Czy czasem kipisz e n erg ią. Czy ma rtw iłoby cię posiadanie długów? myś l ą? osobą rozmow ną? 96. Czy na ogół 86. Czy czasem odkładasz do jutra to. wytykając błąd w twoim postępowaniu? 88. Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa ) wobec ludzi? 80. Pracuj szybko i nie zastanawiaj s ię zbyt długo nad dokład n ym znaczeniem pyta ń . Czy postępujesz w myśl zasady . Czy byłoby ci bardzo żal 100. Czy trudno ci Sprawdź. Czy masz żywe usposobienie? 12. niż ci się na leżało? 11 . Czy często podejmujesz w1ęcej działań . które sta rają się ciebie u n 1k ać? 74 . Czy lubisz jak wokół ciebie jest d u żo ruchu i c i ągle coś s ię dzieje? 2. później zrób"? 82. J. a innym razem jesteś bardzo ospały (os pała) ? 4. Czy sądzisz . Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw? 7..G. ani podchwytliwych pytań . 83. Czy zawsze potrafisz wierzyć. Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach? 9. Czy spóź n iłeś (spóźn iłaś) s ię kiedyś na spotkanie lub do pracy? 90. czy nie zwierzęcia . kiedy zdarzy ci s ię coś nieprzyjemnego? 81 . nil: pozwala c1 na to czas? 73. Eysenck.

co na leżało do kogo ś 57 . Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) 36 Czy masz wielu przyJaCió ł? 1 <:lnęc. Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu? 21 Czy dobre ma niery są bardzo ważne? 22 Czy 45 . których n1e pow1nienes był (me 14 Czy n1e lubisz ludzi. które kochasz? 6 1. czy coś jest dobre czy złe? 51 .spiętą" lub przewrażliwioną? 47 . Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili? 40 . Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową 33 . Czy czasem się trochę przechwalasz? 50. Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym. Czy martw1sz s 1ę okropnymi rzeczami. że życie jest bardzo nudne? 41 Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie? 71. że w twojej pracy są błędy? 29 Czy wolisz c hodzić własnym i drogami. że małżeństwo jest instytucją przestarzałą. Czy lubisz ws półpracować z innymi ludźmi? 25. które mogłyby się wydarzyć? pow mn aś była ) powiedzieć lub z rob 1ć? 52 . na których s ię zupełnie n1e znasz? 63.. którzy chcą ci zaszkodzić? 64.:uny (Lm ę ~. Czy powiedz iałeś (pow iedziałaś ) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego? 24. Czy n az wał byś (n azwałabyś ) s i ę osobą n erwową? 65. Czy często masz uczucie.z wrog ów. o czym wiedziałeś (wiedziałaś).Lona )'? 37 Czy lub1sz ro bi ć kawały. jak bardzo może rękę ? s1ę 1dobrze s ię bawić na wesołym 46 . Czy martwisz się. co na leżało do kogoś innego? u mi elą s1ę zachować? 15 Czy zawsze dotrzymuJesz obietn 1cy. Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem? 32 Czy mów1sz czasem o rzeczach. Czy uważasz się za osobę . które mogą wywołać dziwne lub 55. Czy twoja matka jest /była/ dobrą kobietą? 69. Czy kiedykolwiek oszukiwałeś ( oszukiwałaś) w czasie gry? 67. ni ż p rzestrzegać ustalonych reguł? 60. że masz . którzy n1e c1to być nie na 44 . Czy kiedykolwiek wykorzys tałeś (wykorzystałaś) koooś? . że czasem postępujesz zbyt nie rozważnie? 31 Czy częs to dokucza ci poczucie w1ny? 62. Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców? 58. Czy masz sk łon n ość do zamartwiania się? 39 Czy jako dz1ecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania? 66. Czy uważasz. Czy martwisz się swoim zdrowiem? twoje uczucia? 23. Czy zda r zyło ci się zepsuć lub zgubić coś. n1 eza l eżn ie od tego. Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu? 54. Czy lubisz przebywać wśród ludzi? innego? 28 Czy lubisz spędzać czas poza domem? 59. wszystkiego dość"? 27 Czy zd a rzyło ct się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik). n a p rawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)? 20 Czy lubisz poznawać nowych ludzi? łatwo zra n i ć 48. Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki? 56. Czy lubisz robić rzeczy wym agające szybkiego działan ia? 68. n iż spotykać s i ę z l udźmi? odpowie dź? 34 Czy mas. Czy n azwałbyś ( nazwałabyś) się lekkoduchem? 70. Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców? 43. które m o~ą czasem zaszkodzić ludziom? 38.13 Czy c zę sto martwisz się z powudu rzeczy. Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości ? 16 Czy zwykle potrafisz odp ręz yć ze 42. Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa? 19 Czy zd arzyło ci się obwmiać kogoś o coś . Czy większość rzeczy ma d la ciebie taki sam smak? n1ebezpieczne skutki? 26 Czy często czujesz. Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane? 53. którą należy zlikwidować? 4g. Czy lubisz przychodz ić na umówione spotkania dużo przed czasem? 35. Czy mówiono ci. Czy zażyłbyś (zażyłabyś) ś rodki . jeśli wiesz. Czy wolisz czytać . Czy cierpisz na bezsenność? 30 Czy baw1c 1ę zadawanie bólu osobom. Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi? prz yj ęci u 'i 17 Czy łatwo c ię wyprowadz ić z równowagi? 18.

o so.o- 91 .8 D 64. D 88. Barrett EPQ-R KLUCZ DO SKALI PS'"łCHOTYZMU KLUCZE D 2. D 21 . ł1. 25. o · 7ł: D 81. 48. EyMncK. D 68.o 96.D D 12.nc:t.S.G.. D ·o 59. D Pt8cowni8 Teatów ~. D D 64-. ~ 42. 9.J . D 85. D 99. D 18.. P. ey.:tl Pollmga Towwzyotwa Paychclogiczuego 1115 0 95. D 75. •·D s. 37. D . B. D 5. D D 7. 14. . 41. 30...o 73. 0 21.

D 1a. o D &ł. :a D 56.KLUCZ DO SKAU IWfaiOI'Y%IIU 2. 0 so. . 9.. 7.o 75. D . D 85.o ... o D D D .o· D i1. D 99. D 88. 14. 13. :r~. 0 D es. 5.o D 21.. 96.o 25. D ·o 58.o ·11.D D 12.. •D . 91 . 95.. l ..

.. D D D 11.. D •• D D n. H. as.o ... 23. D 57. o D . 0 49. 44. o w. Bene~t B'Qit D 27.. Et r •.. P.':P:m·a·.. ew-a. 89. 53.. D ee.. D 19. D 83.. D 98. 1~.. D D 10. D 82. .J.s.G....a.

o 38.t3.o 83.o 22.o eo. 17. o .o 35..8 o 92.o es.o .o 70.o &4: 87.o 97.o a.o 100. o 74.o .. o 31.o .s.13.

0 SM.G..0 20. Eylaa•L H.Qil KLUCZ DO SKAU BCSI'RAłfJERIJI 1.o 18. 24.D 40.D 45.D 63. 0 7a. o .o •·D D .o 47. se. D 87.o 11.o 28. QIMIIC:k.o 56.o 11. ' 72.. .B.. S.D 36.D 90.J. P.o D 81. .S. o o 33. s.