Pracownia Testów Psychologicznych

Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

PIOTR BRZOZOWSKI

RADOSŁAW ŁUKASZ

DRWAL

Kwestio nariusz Osobowości
Eysenck a
Polska adaptacja EPQ-R

PODRĘCZNIK

Warszawa 1995

Opraco wanie polskiej wersji EPQ-R było częściowo finanso wane z fundusz y
program u CPBP 08.03 oraz program u RPBP 111.25.

Konsult acja naukow a:
Prof dr hab. Zbignie w Zaleski

Recenz ent:
dr Bogdan Zawadz ki

Redakcja:
Aleksan dra Jawore wska

Projekt okładki:
Marian Jankow ski

ISBN 83-8551 2-36-5
Copyrig ht© for the Polish edition by: Pracow nia Testów Psycho logiczn ych
Polskieg o Towarzy stwa Psychol ogiczne go, Warsza wa 1994

Skład

i łamanie: REPRO GRAF, Warsza wa, ul. Bolecha 59, tel. 36 22 77
Druk: Zakład Poligrafi czny Jerzy Engel, Zielonka , ui.Okrze i 13, tel./fax 781 97 70

SPIS TREŚCI
Wstęp.. ........... .. . .. . . . . .. ................ ............. ... .. .... ..... ...... .....

1. Teoria osobowości H.J. Eysencka................................
1.1. Uwagi ogólne ....................................................
1.2. Struktura osobowości ................... ...... ...............
1.2.1. Biologiczne uwarunkowania podstawowych
wymiarów osobowości ............................
1.2.2. Charakterystyka podstawowych wymiarów
osobowości .............................................
1.2.3. Podstawowe wymiary osobowości a choroby psychiczne .........................................
1.2.4. Podstawowe wymiary osobowości a choroby somatyczne .........................................
2. Historia testu .. ..... .. ... .... .. .... .... ..... .. .. .... ... .. .. ...... .. ......
2.1. Angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości .................................................
2.2. Polskie tłumaczenia i adaptacje Eysenckowskich
kwestionariuszy osobowości ..............................
3. Opracowanie polskiej wersji EPQ-R .. .. .. .. .. .. ... .. .. ... .. .
4. Przebieg badań i osoby badane .. ... .. ... ... .. ... .. .. .. .. ... ..
5. Psychometryczne właściwości EPQ-R .........................
5.1. Średnie i odchylenia standardowe dla skal EPQ-R
5.2. Rozkłady wyników .. .. ... .. ... .. .. ... .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... .. .
5.3. Moc dyskryminacyjna pytań ..................................
5.4. lnterkorelacje skal EPQ~R .. ... ... ... .. ... .. ... ... ... .. .. .. .
5.5. Rzetelność........... . . . ...................... . ... . ......... ........
5.5.1. Stabilność bezwzględna .. ... .. .. .. ... .. ... .. ... ...

5
7
7
9
11
14
18
19
24
24
30
33
35
39
39
43
47
50
52
52

.. tt l l l •• •••• l • • • l ......... t.... 6t 1........... 55 51611............· ~·~ ....6~3.. ~ ......... ~ .......... l l ....... Procedura badania i opracowanie wyników l. ~ .. 5. ~... 54 516....... Trafność teoretyczna~ .....7.. ~ . l l l •• l l .. ~ 55 5...... 1............... 6. .................. l l ... l l • • t..... l........ ..... Interpretacja wyników .... ~ . 7.. ~ .5....... ~ ....... ltl . l........ l... 52 5..... 1 l l l.. ~ .......... l Literatura ·~·~~· l·~·~ ·~··~ III·~ l~· l~· l~ · ~·..... 613.................. t...................... Zastosowania ......... l l l l........... l lll ll t l l l...........5......~.. ~ 8. ~ ..... 11101 I I I ••• •• l i ............ ~ ....... Trafność czynnikowa ~ .......... Wyniki analizy czynnikowej EPQ-R .. Materiał testowy ... 6121 Procedura badania . ~.... ~ ...... l l l l l l ll l l l ••• l l.. .... ~ .. 1 . . l l l ll l l l t l l .... ~ .. l.... ~ . ~. . Trafność skal EPQ-R ............. Normalizacja .... III l i t ••• l • •• ••• l I I I I I I l •• l l l • • l l ........... 62 5.. Zakończenie l..... l l............... ~.... l.... Obliczanie wyników . ~. ~ .. ·~ II I I......... l l l l. t... l •• • •••• l ........ l l ~· l................... .............. Tabele norm .. ~ ... ~ ... l..21 Zgodność wewnętrzna ........ ~...6121 Trafność zbieżna i różnicowa. t. l..513t Standardowy błąd pomiaru i przedziały ufności ..... l..... l l ••• l i l l i l l l l l ••• l •• •• l i l l l l 64 67 70 70 71 72 73 79 86 88 95 103 .

Polską wersję EPQ-R nazwano.70). najdłuższą i najlepszą psychometrycznie. W polskiej adaptacji najlepsze wskaźniki (około 0. będący adaptacją Maudsley Personality lnwentory (MPI).90. ani w Polsce. Adaptacji MPI dokonał M. Ekstrawersji (E). Dlatego EPQ-R powinien być używany przede wszystkim do badań naukowych. wymaganego w przypadku narzędzi przeznaczonych do diagnozy indywidualnej. Ich kolejne wersje pojawiały się w kilku-. 1985). Jej angielska nazwa to Eysenck Personality Questionnaire . że EPQ-R jest wersją najnowszą. EPQ-R (tego skrótu będziemy używać na oznaczenie tak wersji angielskiej.0.skala P (około 0. jak i polskiej) obejmuje 100 pytań tworzących cztery skale: Neurotyzmu (N). najgorsze.poziomu 0. Mimo tego. Psychotyzmu (P) i Kłamstwa (K). Eysenck i Barrett. kilkunastoletnich odstępach po zakończe­ niu drugiej wojny światowej. 1977) jeszcze w latach sześćdziesiątych. dla prostoty. Choynowski (1968. Obecnie proponujemy Państwu podręcznik do najnowszej.80) mają skale N i E. Kwe· stionariuszem Osobowości Eysencka.Revised (EPQ-R).WSTĘP Kwestionariusze Eysencka mierzące podstawowe wymiary osobowości należą do najbardziej znanych narzędzi używa­ nych przez współczesnych psychologów. Naturalnie. wskaźniki rzetelności nie osiągają -ani w Anglii.60. poprawionej wersji kwestionariusza Eysencka opublikowanej w roku 1985 (Eysenck. Najbardziej znany w Polsce jest Inwentarz Osobowości. stopień ryzyka w badaniach indywidua!- 5 .

Wspólnie planowaliśmy napisanie tego podręcznika. Skala P z powodu niejasności teoretycznych i słabości psychometrycznej w żadnym wypadku nie powinna być używana ani do diagnoz czy prognoz indywidualnych. dr Alicji Maurer. Zebrał również od kilku osób. Janowi Strelauowi. Większość wyników empirycznych. 1995b). Najmniejszy jest w przypadku skal N i E oraz osóbz-co najmniej. Współautorem podręcznika do EPQ-R jest zmarły w 1992 roku Radosław Łukasz Drwal. które znalazły się w podręczniku została opublikowana w naszym wcześniejszym opracowaniu (Drwal.nych zależy od skali i od osób badanych. dr hab. ani w charakterze narzędzia selekcjonującego jednostki.wykształce­ niem średnim. dr Bogdanowi Zawadzkiemu i prof.w przypadku skali P i osób nie posiadających średniego wykształcenia. Chciałbym podziękować mgr Beacie Gryzie. a śmierć R. które przeprowadziły badania naszą wersją EPQ-R. dr hab. największy. Zbigniewowi Zaleskiemu za udostępnienie do opracowań psychometrycznych wyników swoich badań przeprowadzonych naszą wersją EPQ-R. Profesorowi Zaleskiemu dziękuję również za konsultacje naukowe w czasie opracowywania tego podręcznika. Wniósł on znaczący wkład w przygotowanie polskiej wersji językowej EPQ-R. Piotr Brzozowski . Drwala opóźniła realizację naszego zamierzenia. prof. Brzozowski.Ł. dodatkowe dane wykorzystane w podręczniku do opracowania norm. opracowanie statystyczne wyników i ich interpretację.

TEORIA OSOBOWOŚCI H. 1. 1990a. wydał autobiografię 7 . s. 1990). 8-9). 1990b).mind continuum). Eysenck.Fizycy doszli do wniosku . UWAGI OGÓLNE Zainteresowania naukowe Hansa Jorgena Eysencka.J.1. 1 H.J. Eysenck interesował się również postawami. pojęcie to ma zasługujących na szacunek antenatów. humorem i inteligencją (Hall i Lindzey. Podobnie psychologowie będą musieli odrzucić Kartezjańskie pojęcie ciała i duszy jako oddzielnych bytów (substances) i analizować wymiar ciała i duszy (a body . Cztery tysiące lat temu w hinduskiej Mahabharacie napisano: " Istnieją dwie klasy chorób- cielesne i duchowe." H. Kilka lat temu w której opisuje swoje życie rodzinne i kontakty towarzyskie oraz wspomina własne dokonania naukowe (Eysenck. choroby cielesne powstają z duchowych" (Santi Parve. Eysenck jest obecnie emerytowanym profesorem Uniwersytetu Londyńskiego. jednego z największych współczesnych psychologów\ koncentrują się przede wszystkim na psychologii klinicznej i psychologii osobowości. Każda z nich powstaje z drugiej i żadna nie może istnieć bez drugiej.J. H. 41 . że konieczne jest odrzucenie pojęcia przestrzeni i czasu jako dwu odrębnych całości (entities) i mówią raczej o wymiarze czasoprzestrzeni.J. i odwrotnie. W ostatnich latach zajął się praktycznymi implikacjami swojej teorii. Choroby duszy powstają z cielesnych. EYSENCKA 1. XVI. estetyką. Naturalnie.

1980. 1990. Przyjmuje założenia filozofii pozytywistycznej i pragmatyzmu 3 . Prawa te wykorzystuje między innymi terapia behawioralna (Eysenck. Jednym z zadań. 1980.HN . że niemal wszystkie zachowania są wyuczone. 473--476). Tym niemniej pozwala na stawianie ważnych i interesujących hipotez. 1990. podobnie jak większość behawiorystów. bądź je wygasić.2 Zakłada ona . 331-333. kładzie nacisk na empirię i na wykorzystywanie praw logiki w badaniach psychologicznych. 1976. jakie sobie postawił. 1991.R (w wersji wcześniejszej) lub S. 1993. s. i że zgodnie z prawami uczenia się można się ich oduczyć. za: Hall i Lindzey. 1980. Eysenck i Barrett. Eysenck zanim zajął się psychologią.J . Jego teoria ma charakter hipotetyczno-dedukcyjny. Eysenck ubolewał. Eysenck. s. Teoria Eysencka w swojej późniejszej wersji ma charakter fizjologiczny i redukcjonistyczny zarazem . zwracając uwagę na anatomię i fizjologię układu nerwowego oraz powiązane z nimi zjawiska psychologiczne. lecz między osobowością i predyspozycjami do schorzeń somatycznych (takich jak choroba wieńcowa serca. 486. 1990). 1991. a mimo to jest teorią "słabą''. Eysenck i Grossarth-Maticek. s. było połączenie tych dwu dziedzin w badaniach nad osobowością (Madsen. W wersji pierwszej czynnik pośredniczący m iędzyS i R to neutralne zmienne hipotetyczne (HN). w wersji drugiej -jest to organizm bądź jego właściwości fizjologiczne. H .J.tym razem nie związki między osobowością i chorobami psychicznymi.R (w wersji późniejszej). 476). choroby nowotworowe i inne) oraz terapią behawioralną tych dolegliwoścr (zob. 3 H. Omawianą syntezę przeprowadził dzięki podejściu neuropsychologicznemu (Madsen. jak każda dotychczas teoria osobowości. 487). studiował wcześniej fizykę. Eysenck. Grossarth-Maticek i Eysenck. w tym także zachowania anormalne. gdyż sprowadza zmienne psychologiczne do fizjologicznych. Teoria osobowości Eysencka jest jedną z teorii "bodźca reakcji" (S. że współczesna psychologia jest "schizofrenicznie" rozdwojona na eksperymentalną psychologię ogólną i i różnicową psychologię osobowości. 8 . s. 1991. Grossarth-Maticek. por. 557). s. analizując 2 Dokładniej: jest to teoria S .O . s. Madsen.R) (Hall i Lindzey. które przyczyniają się do rozwoju psychologii (Madsen. 1993). 1990a. 1980.

1970. Nieliczne cechy ogólne łączą w sobie liczne cechy pierwotne. temperamentu. że teoria ta podlegała i podlega zmianom. Eysencka opisał jako pierwszy Z. Trzeba jednak pamiętać. 1994.1. któresą-upraszczając nieco sprawę. Chlewiński (1963). intelektu i wła­ ściwości fizycznych. Zjawiska z poziomu L4 (postawy) są w jakiś sposób powiązane ze zjawiskami z trzech niższych poziomów. Poziom L 1 dotyczy zjawisk niedostępnych bezpośredniej obserwacji w odróżnieniu od zjawisk z trzech pozostałych poziomów.J. 3) poziom nawyków (cech) zachowania (L3 ). Eysenck (1994) twierdzi.J. Sanocki (1981. które powodują niejakie trudności przy jej opisie. które można zaobserwować w eksperymentach psychologii ogólnej (L 2 ). 129-185). że pojęcia "osobowość" i "temperament" są bliskoznaczne.introwersja i psychotyzm. 273). s. a najpełniej przedstawił ją W. Sanocki. nej z nowszych publikacji H. Krytykę hipotetycznych 9 . Czym jest osobowość według Eysencka? Jest to "względnie trwała organizacja charakteru.bezpośred­ nio obserwowalne. w jaki. s . Zjawiska z poziomu L3 powstają w wyniku interakcji czynników konstytucjonalnych i środowiskowych. które determinują specyficzne sposoby przystosowania się do otoczenia" (Eysenck. Są to: 1) poziom konstruktów teoretycznych (L 1 ).2.konstytucjonalnej. jednak trudno powiedzieć. 2) poziom zjawisk. przyjmując stanowisko J. 1981. 2). Można wyróżnić cztery poziomy organizacji osobowości. Strelaua (1983). 4) poziom postaw lub nawyków myślowych (L4 ). STRUKTURA OSOBOWOŚCI W literaturze polskiej teorię osobowości H . do cech ogólnych należą: neurotyzm. Temperament determinuje "charakterystyczny sposób zachowania się jednostki. Z temperamentem należy utożsamiać biologiczne aspekty osobowości. ekstra . szczególnie wobec innych ludzi" (Eysenck. Zjawiska z poziomów L 1 i L 2 są zdeterminowane przede wszystkim czynnikami o naturze biologicznej czy.inaczej . Znajdują się tu cechy pierwotne i cechy bardziej ogólne. W jed-. por. s.

456) WPŁYWY ŚRODOWISKOWE L3 : Nawyki behawioral ne (cechy) CECHY PIERWOTNE EKSTRAWERSJA _t---towarzyskość i mpulsywność INTROWERSJA dominacja optymizm etc. związków między Schemat 1 SCHEMATYCZNE PRZEDSTAWIENIE WSPÓŁODDZIAŁYWAŃ GENOTYPU l ŚRODOWISKA. KTÓRE PROWADZĄDO POWSTANIA OSOBOWOŚCI EKSTRA. 456-457). 138-140). 425-457). s. s. Niżej przedstawiliśmy nieco dokładniej (schemat 1) ten uproszczony model struktury osobowości na przykładzie ek. Eysenck. jest to rodzaj hamowania pojawiający się przy monotonnym wykonywaniu takich samych czynności.HAMOWANIA I. t L2 : Zjawiska obserwowane w laboratorium Powidoki Poziom L 1: Konstrukt teoretyczny: genotyp RÓWNOWAGA POBUDZENIA. Tym samym Eysenckowski model organizacji osobowości uległ uproszczeniu. stra-introwersji.mimowolne przerwy na odpoczynek. 1970. CZYLI OKREŚLONEGO FENOTYPU (źródło: H . czyli na przykładzie jednego z trzech podstawowych wymiarów (Eysenck. 1970.J.P. s .LUB INTROWERTYWNEJ.poziomami L 3 i L 4 znaleźć można u Sanockiego (1981. 10 . W trzecim wydaniu The structure ot human personality Eysenck (1970) zrezygnował z poziomu L 4 (s.R.-s (involuntary rest pauses).

który powoduje wyższy poziom pobudzenia korowego u introwertykó w niż u ekstrawertyk ów. Nadmierna podatność na warunkowan ie powoduje jednak.) różnice indywidualne w ękstra-introwersii związane są z wstępującym siatkowatym układem aktywacyjnym (ARAS). w tym determinanty biochemiczn e i hormonalne (Eysenck. Układ nerwowy z kolei. Zalicza się do nich neurotyzm . reagują silnymi emocjami na bodźce neutralne. że reakcje warunkowe powstają u nich szybciej (uczą się oni szybciej). "Mózg trzewiowy" i ARAS nie są więc w pełni · niezależne funkcjonalni e od siebie (choć są odrębne ana11 . Tym . ale nie w sposób bezpośredni. psychotyzm (P) oraz inteligencję (Sanocki. BIOLOGICZ NE UWARUNKO WANIA PODSTAWO WYCH WYMIARÓW OSOBOWOŚCI Według Eysencka (1970) genotyp (zespół genów danego organizmu) decyduje wspólnie ze środowiskiem o powstaniu szeregu cech fenotypiczny ch organizmu. 1994. Różnice indywidualne pod. "mózg trzewiowy" (układ limbiczny oraz podwzgórze) i autonomiczny układ nerwowy. w tym o właściwoś­ ciach anatomiczny ch i fizjologiczny ch układu nerwowego. czynniki genetyczne wpływają na zachowanie się . Ujmując rzecz inaczej. tzn.2. 1981 ).1. 434 i nast.· dzenie korowe. razem ze środowiskiem . determinuje pojawienie się podstawowy ch cech osobowości i zachowania.1. co wiąże geny i chromosomy z jednej strony oraz zachowania społeczne z drugiej . Hamowanie korowe (oraz percepcyjne i motoryczne) jest z kolei wyż­ sze u ekstrawertyk ów niż u introwertyków . jest struktura neurologiczn a i fizjologiczna organizmu. Pobudzenie tych struktur przez bodźce emocjonalne powoduje również automatyczn e pobu. Według Eysencka (1970. s. ekstra-introwersję (E). niż u ekstrawertyk ów. względem neurotvzmu warunkuje tzw. S . Introwertycy są w związku z tym bardziej zsocjalizowa ni niż ekstrawertyc y. 275). że pierwsi z nich łatwo reagują neurotycznie . Pobudzenie to jest reakcją na stymulację zewnętrzną. Stale podwyższony poziom pobudzenia korowego introwertykó w sprawia.

478). Aby podkreślić odrębność mechaniz mów pobudzan ia siatkowatego (ARAS) i autonomi cznego Eysenck proponuje . Heatha i N . s. Wynikający z badań A . strawersja . ponieważ pobudzen ie korowe można uzyskać przez pobudzen ie któregoko lwiek z nich . W pracy tej . zastosow ano specjalną metodę analizy (multivaria te genetic analysis). 163). uwzględ­ niającej 2903 pary dorosłych bliźniąt. Sam Eysenck bliżej nie zajął się tą sprawą (Sanocki. Autorzy jednej z ważniejszych prac dotyczących tego problemu (Heath i Martin.z niskim. Trudno w literaturze przedmio tu znaleźć informacj e na temat anatomic znych i fizjologicz nych uwarunkowań psychoty zmu. by pobudzenie związane z pierwszym z nich nazwać "wzbudza niem". wyższą nawet niż wymiarów neurotyzm u i ekstrawer sji. s . 1980. która jest uogólnieniem analizy czynnikow ej i genetyczn ej analizy zachowan ia. Dlatego w badaniac h kwestionarius zowych uzyskuje się na ogół niewielkie negatywn e4 korelacje między skalami Neurotyz mu i Ekstrawe rsji." aktywacją" (Madsen. 1989). a ek- 12 . a związane z drugim.tomicznie ). 478). w których stosowan o bardziej tradycyjne metody analizy. 1994) wskazują na bardzo wysoką odziedziczalność psychotyz mu . Biologiczn e podłoże psychotyz mu nie jest jasne. 1981 . Uprzedzając pełniejszy opis faktów można by rzec. chociaż cechy ll neurotyzm u" i ekstra-int rowersji są od siebie -w teorii -niezależne (Eysenck. s . 1980. również wskazują na istnienie biologiczn ego podłoża psychoty zmu (Zuckerm an. Martina (1990) wniosek o braku genetyczn ych uwarunkowań psychotyz mu nie wydawał się zaskakujący. 11 11 4 Korelacje negatywne.C . Jednak ci sami autorzy w jednej z ostatnich prac (Heath . że psychotyz m jest enfant terrible teorii osobowości Eysencka . Badania genetycz ne. ponieważ wysoki neurotyzm idzie w parze z wysokim pobudzeniem . 1990) kwestiono wali istnienie genetycz nych uwarunkowań Eysencko wskiego psychotyz mu. Madsen . s. 436. prawdopo dobnie nie znalazł przekonujących faktów.G. Cloninge r i Martin. 1970. zważywszy na bardzo złożony i niejednorodn y charakter omawian ego konstrukt u (będzie o tym mowa później) .

Psychotyczna agresja bywa skrajnie niebezpieczna dla jej ofiar (Zuckerman. 4. Emocjonalność (neurotyzm) w reagowaniu na zagrożenia także decyduje o przetrwaniu. ponieważ nie walczą i nie uciekają.wchodzące w skład psychotyzmu sprzyjają również adaptacji. jeśli występują w umiarkowanym stopniu . Jednostki nie reagujące na zagrożenia nie są w stanie walczyć. Z drugiej strony jednostki. Jednak u ludzi cecha psychotyzmu nie jest raczej związana z przetrwaniem i rywalizacją. wymiarów zdeterminowanych biologicznie. 274). 3. wymiary te "wyłaniają się praktycznie ze wszystkich wielowymiarowych badań nad osobowością' (s. Inteligencji. Towarzyskość. Pisał o niej między in13 . 2. 1989). czwartemu z wymiarów osobowości. 273-275) przytacza szereg argumentów przemawiających za silnym wpływem czynników biologicznych (genotypu) na trzy podstawowe wymiary osobowości.W jednej z późniejszych prac Eysenck (1994. Trzy opisywane wymiary osobowości są związane z trzema rodzajami problemów adaptacyjnych. uciekać . natężenie ekstrawersji. s. które paraliżuje strach (nadmiernie neurotyczne) są także skazane na zagładę. odrzuceni przez grupę. umożliwia współdziałanie członków grupy w czasie pracy. Eysenck nie poświęcił tyle uwagi. narażeni są na śmierć ze strony drapieżników i przedstawicieli własnego gatunku. stwierdza się je we wszystkich. Samotnicy. 391 ). czy zastygać w bezruchu . neurotyzmu i psychotyzmu jest u poszczególnych jednostek bardzo podobne w ciągu całego życia. stanowiąca istotę ekstrawersji. zabawy. s. 1989. Służą przecież rywalizacji i dominacji u samców i obronie młodych u samic. Według Eysencka: 1. W końcu wrogość i agresywność . mimo różnorodnych i bogatych doświadczeń indywidualnych. co trzem pozostałym. przed którymi stają zwierzęta naczelne żyjące w grupach oraz człowiek (Zuckerman. również badania genetyczne potwierdzają istnienie trzech l. dlatego nie przeżywają we wrogim otoczeniu. wychowywania dzieci i obrony. nawet całkowicie różnych kulturach.

1. Przedstaw imy je tu za Sanockir:. a w szkole średniej i wyższej korelacje te były ujemne (Sanocki. s. Zgodnie z prawem Yerkesa-D odsona przy nadmiem ym pobudzen iu (motywac yjnym) wykonani e zadań pogarsza się. a testowe zadania słowne utworzono na wzór zadań angielskich .z nieogranic zonym. a introwerty cy. Nic nie w iadomo o jakichkołwiek polskich badaniach adaptacyjnych testów inteligencji Eysencka ani o własnościach psychometrycznych tej serii zadań . niż osoby z niskim neurotyzm em. niezbyt dużym stopniu związana z pozostałymi wymiaram i osobowości . zwłaszcza z neurotyzm em i ekstrawersją. że różnice w wynikach testu inteligencji między ekstra.obserwow ano brak korelacji . 1981 . Wiadomości i Porządkowa­ nie Obrazków ) z testu Wechsler a (WAl S): raz.2. Rawlings i Carnie (1989) wykazali. s . Jednak bez względu na obecność lub brak ograniczeń czasowyc h osoby z podwyższonym neurotyzm em wypadały w omawiany ch testach lepiej. Prosili oni swoich badanych o dwukrotne wykonani e czterech zadań (Arytmety ka.2. CHARAK TERYSTY KA PODSTA WOWYC H WYMIAR ÓW OSOBOWOŚCI Ekstrawe rsja-intro wersja Charakteryzując ekstrawersję-introwersję. Ekstrawer tycy (badani EPQ) wypadali lepiej w sytuacjach z ograniczo nym czasem wykonania.nymi w pierwszej części książki Uses and abuses of psycholog y (Eysenck. 1992)5 . drugi raz. co autorzy wiążą z nadmiernym pobudzen iem korowym występującym u introwerty ków w sytuacjach presji czasowej. ~'bo inaczej biegunowe typy osobowości. 14 .i introwerty kami są związane z obecnością bądź brakiem ograniczeń czasowyc h przy wykonywa niu zadań . Powtarzan ie Cyfr. w starszych .(1981 ): 5 Połskie wydanie ksią:zki Eysencka jest jedynie tłumaczeniem .bez ograniczeń czasowyc h. 143).z ogranicze niami. 81-100). Inteligencj a jest w pewnym. Skonstruował również zbiór testów. za pomocą których każdy może zbadać swoją własną inteligencję (Eysenck. 1967. opisuje się zazwyczaj bieguny tego wymiaru (kontinuu m). W młodszych klasach szkoły podstawowej uzyskiwan o pozytywne korelacje między inteligencją i ekstrawersją. w związku z czym t rudno uważać je za testy psychologiczne we właściwym tego słowa znaczeniu .

Nie przejmuje się nigdy zbytnio z powodu doznanych niepowodzeń . działa pod wpływem sytuacji . zgodnie z rozkładem normalnym. Dużą wagę przywiązuje do wartości etycznych." (s. Zawsze posiada gotową odpowiedź na skierowane pod jego adresem uwagi. a część ekstrawertywnych . w której aktualnie się znajduje. Jego życie uczuciowe nie jest poddane kontroli intelektu i obowiązujących w danym środowisku. Uczucia swe poddaje bardzo dokładnej kontroli. Jntrowerlyk z kolei lubi zajmować się introspekcją. lub nawet wyłącznie. Ambiwertykom Eysenck poświęcił niewiele uwagi. można by powiedzieć. zasadą przyjemności. posiada wielu przyjaciół. biegunowo przeciwstawne. W opisie introwertyka nie ma jednak wzmianki o jego stosunku do działalności praktycznej i niepowodzeń. że ten czło­ wiek w postępowaniu swoim kieruje się przede wszystkim. jest powściągliwy. że na co dzień kieruje się maksymą: "Sto razy pomyśl . którzy mają część cech intro-. Potrzebuje podniet z zewnątrz. przyjaciół ma niewielu. Lubi być w ruchu. :f 15 . Sprawy dnia powszedniego traktuje bardzo poważnie i lubi wieść uporządkowany tryb życia . Jego stosunek do przyszłości zabarwiony jest pesymizmem. na którym można zawsze polegać. że Eysenckowskie charakterystyki ekstrawertyka i introwertyka nie są. Przykłady można by mnożyć."Typowy ekstrawertyk jest towarzyski. Jest optymistycznie nastawiony w stosunku do przyszłości . odczuwa potrzebę prowadzenia rozmów z innymi ludźmi. Łatwo wpada w gniew. 152) Sanocki słusznie zwraca uwagę na fakt. Ogólnie uważa się go za jednostkę impulsywną i działającą bez zastanowienia. a raz zrób". wykonywać prace ręczne. Ekstrawertyk na przykład lubi zajmować się działalnością praktyczną i nie przejmuje się zbytnio niepowodzeniami. powszechnie przyjętych zasad współżycia . Lubi zmiany. jest agresywny. Najwięcej jednak. nie lubi natomiast zajmować się czytaniem w samotności. Lubi zajmować się działalnością praktyczną. jest ambiwertyków. a w ich doborze jest bardzo wymagający. Z przyjętych na siebie zobowiązań wywiązuje się sumiennie i zwykle posiada opinię człowieka. choć być powinny. W działaniu nie jest impulsywny. woli raczej czytać książki niż przebywać w towarzystwie. Freud powiedziałby.

hotyzmem (Eysenck i Eysenck.jako . Osoby u:z.P. komu . według Eysencka. że neurotyzm jest kontinuum od normy do patologii. s. 1968. Pojęcie psychotyzmu jest w teorii Eysencka najmniej jasne.w połowie ci rogi" . Niestety. s. 477}. Często też popadają w depresję i cierpią na bezsenność (Toeplitz. że mamy tu do czynienia z zaburzeniami procesów poznawczych (Sanocki. s. Przegląd badań sporządzony przez tych autorów dowodzi. s. nie jakościowa (por. 1976). psychopatii i innych wymienionych zaburzeń mają odmienne przyczyny biologiczne. 1981 . 1981 . Neurotyzm jest związany z lękiem rozumianym w teoriach Hulla i Spence'a jako . s.na przykład jakiej grupie klinicznej. Operuje zatem nie wymiarem wyidealizowanym (O + max}. alkoholizm i różnorodne zaburzenia osobowości. 1989} operuje pełnym wymiarem neurotyzmu. 122 i 262). że predyspozycje do schizofren ii. Z tego wynika. Studia genetyczne nad rodzi ną i adopcjam i wykazały również zwiększone prawdopodobieństwo pojawienia się u krewnych osób schizofrenicznych takich zaburzeń jak: schizofrenia.należałoby przypisać ten deficyt. 264}. Neurotycy często uskarżaj ą się na nieokreślone dolegliwości somatyczne i narzekają na ciągłe kłopoty (Eysenck. s. emocjonalna reaktywność {Sanocki . są drażl iwi i skłonni do stanów lękowych (lękliwi} oraz załamań nerwowych (Choynowski . bezosobowe. Myśląc tak jak Zuckerman (1989) można założyć. które jest patologią} do nieokreślonego maksimum (które jest także patologią} . 1982. ale że te zaburzenia .zaburzenia obserwowane u pacjentów psychotycznych". fakty te można interp retować na różne sposoby. 163). że powstające emocje są silne i długotrwałe {Sanocki . którego jeden kraniec da się opisać jako " normaln ość stanów umysłowych" . + max}. 3. 148-149} trudno jednak powiedzieć. 1972. że Sanocki (podobnie zresztą jak Zuckerman . s. przestępczość. "stałości emocjonalnej". narkomani i dzieci przejawiające liczne zachowania antyspołeczne (Eysenck i Eysenck. Tymczasem Eysenck (Eysenck i Eysenck.wzajemnie się przyciągają" (cross-assortative mating). alkoholicy. 203). chwiejność emocjonalna.Neurotyzm Psychotyzm określają terminy "stałość emocjonalna" lub "zrównoważenie emocjonalne" oraz " neurotyczność" czyli niezrównoważenie emocjonalne. Psychotyzm . od zera (pełne zrównoważenie .encków . Na określenie neurotyzmu używa się także terminów: wrażliwość emocjonalna.. 1975.! są: "zimne. Eysenck nie scharakteryzował jednak drugiego krańca . psychopatia. za: Toeplitz. między . lecz rzeczywistym (+ x. gdzie "+ x" to wartość większa od zera. Psvchooatia z kolei znajduje się według Eys. Może ona oznaczać deficyt wrażli­ wości emocjonalnej. Osoby neurotyczne (niezrównoważone emocjonalnie} są mało odporne na działanie stresu. 1970. nieskore do wzruszeń . schizofrenicy. 147}. nieprzyjazne. 147}. nieufne dziwaczne. że w toku ewolucji osobniki charakteryzujące się poziomem neurotyzmu zbliżonym do zerowego po prostu wyginęły. 1981 . . a drugi . W nowszej pracy Eysencków psychotyzm został zdefiniowany jako sktonność do psychoz. że schizofreniczki poczynają dzieci z psychopatami (Heath i Martin. że podwyższone wyniki w skali Psychotyzmu uzyskują: więźniowie. Stany psychotyczne tworzą kontinuum od normy do patologii. s.oty4m1. Eysenck. 259-260} zakłada . Łat­ wo ulegają nastrojom. 1990). głównie do schizofreni i i dwubiegunowych zaburzeń afektywnych (bipolar affective disorder) . !:J~:>rmą i. anty- 16 17 Krańce tego wymiaru . s. zwana powszechnie zdrowiem psychicznym.. s. podobnie jak neurotyzm. nie potrafią współczuć. Według Sanockiego (1981 . 1980. 1982. Jest możliwe . która sprawia. 1976. nieszczęśliwe . Autor początkowo właściwie nie wyszedł poza stwierdzenie. Na przykład istnieje spore prawdopodobieństwo .SYC. Jest to związane ze szczególną wrażliwością autonomicznego układu nerwowego (współczulnego} . s. 4 }. jest wymiarem.yskujące! wysokie wyniki wskali Psych. 7}. między którymi istnieje tylko różnica il ościowa . tJ.ogólny popęd emocjonalny" (Madsen.

s. s. że są oni mni.społeczne. nie bacząc na niebezpiecze ń stwa . h ipochondr~a 1 1nne cechy) (por. 145-146) . nawet w odniesieniu do swych bliskich i drogich . 177-178) relacjonuj ąc za Eysenckiem wyniki badań przeprowadzonych no~s~~ wersją kwestionariusza (EPI ).• (s. tj. 1.. 1990.li.B. całkowicie nieczuły. 1985.2. 47. s. a dystymicy . pozbawionego ludzkich uczuć. za: Pospiszyl . 1978 s. s. 1976. Według niej niektórzy ludzie rodzą się z określoną skazą. Wyn ikałoby z tego. mieszani neurotycy i dystymicy. 220-221).znej (lęk . za : Heath i Martin. nawet do przyjaciół i krewnych. poczucie winy i wrażliwość na sprawy innych są czymś bardzo obcym dla ich psychiki" (Eysenck i Eysenck. Wyniki różnych badań prze~­ stawione w cytowanej publikacji (Eysenck.ml . Nadmiernie angażuje się w pełne napię­ cia "krew mrożące w żyłach" sytuacje .w skali Ekstrawersji (są neurotycznymi mtrowertykami) (Eysenck. nie zważający na ludzi . PODSTAWOWE WYMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY PSYCHICZNE Eysenck przyjął początkowo .3. Histerycy są jednak m~iej ekstrawertywni (na podstawie badań MPI) niż psychopaci . 1985. s. Bywa złośliwy w stosunku do ludzi. depresja reaktywna. specjalizując się w wyprowadzaniu ich z równowagi [.2. Od najwcześniejszego dzieciństwa mamy bardzo klarowną psychologi czną sylwetkę dziwaka. że również Eysenck wi ąże je z podstawowymi 18 19 . 12) M1m? to nie bardzo wiadomo kto jest bardziej ekstrawertywny. 14) zdają si ę dowodzić. uznaje za niezgodne z teoną nrzsze wyniki w skali E uzyskiwane przez histeryków w porównaniu z osobami normalnym i. Eysenck.ej ne~r~tyczm 1 bardziej ekstrawertywni niż dystymicy [. s. Psychotyk "Jest to człowiek samotny. Może być okrutny i nieludzki.. Często bawi się kosztem innych ludzi . s. w późniejszej publikacji Eysencków można znaleźć jeszcze -dokładniejszą charakterystyk ę psychotyka. zimnego jak lód . bez wglądu w siebie.z drugiej interesuje tak psychologów. która wspólnie z niekorzystnymi oddziaływaniami środowiska (stres) może prowadzić do patologii.) m iędzy dystym1kam1 1n~r~ malnymi. z urojeniami prześladowczy ­ mi" (Eysenck i Eysenck. Bywa także zamiłowany w dziwacznych i niezwykłych przygodach . ]. 122-126). 1. 1958. nie zwracając uwagi na niebezpieczeństwa z tym związane . za: Pospiszyl. ~ 98 1 . n1~ więc dziwnego. specyficzną słabością. Uspołecznienie jest sprawą bardzo odległą od tego typu dzieci i dorosłych empatia . wykazuje agresję . PODSTAWOW E W YMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY SOMATYCZNE Eysenck jest zwolennikiem teorii "skaza .do nerw1cy dyst~m~c. 1977. 36. a nawet .. agresywnego i złego .według niektórych badań . 1970. Neurotyzmu i niskie. sprawiającego szereg trudności w życiu . pozbawiony wszelkich uczuć empatycznych .e schorzeń psychosomatycznych jest powszechnie znane. pop ierając to badan iami że histerycy uzys kują wysokie wyniki zarówno w skali Neur~tyzmu jak i Ekstrawersji (są neurotycznymi ekstrawertykami). że bardziej ekstrawertywn i s~ hi~terycy.mniej niż osoby normalne. 1968. zarówno w stosunku do innych jednostek jak i do zwierząt. Eysenck (1968) pisze: "Miej sce histeryków przyp~da ~ obu skalach klinicznych (tj. często sprawiający trudności . lstn1en1. psychastenia ..stres" (Eysenck. jak i leka~zy. 218). samotnika .P. ] najbardzlej ekstrawertywne były osoby no rmalne. po nich zaś kolejno na~tę­ powali histerycy. za: Sanocki.wysokie wyniki w ska. Ustalanie związków między procesami i strukturami p~y­ chicznymi z jednej strony oraz chorobami somatyczny.za Jungiem i M_c~ougalle ~ że osoby bardzo ekstrawertywne maj ą skłonnosc1 do n~rw1cy histerycznej. nawet do tych . nigdzie nie zadomowiony. 111). s. Już jako dziecko wykazuje zanik uczuć. N i E.. Podobnie Sanocki (1981 . 109. hlst~rycy czy osoby normalne. których kocha . Również skraj ne nasilenie ekstrawersji i introwersji predysponuje do określonych zaburzeń nerwicowych. s. a bardzo introwertywne .4. Takimi skazami są neurotyzm i psychotyzm. W późniejszym okresie twierdził.

ani takiego. ponieważ ich reakcje na stres podlegają ciągłym zmianom i nie utrwalają się w postaci niekorzystnego wzorca zachowania. agresywność oraz skłonność do gniewu . Typ 2: Nadmierne pobudzenie (Overarousal) . (1984. 1990a). dlatego prowadzi do schorzeń psychosomatycznych. zawałów. Czynnikiem ryzyka w przypadku chorób nowotworowych jest długotrwały stan beznadziejności i bezradności . 1990a) wyodrębniono cztery typy reagowania na stres: przypadku traumatyczne zdarzenie. Dla osób typu czwartego istotnym warunkiem szczęścia i pomyślności jest własna autonomia. Oscylują więc między beznadziejnością i bezradnością oraz gniewem i pobudzeniem. Typowi A przypisuje się : niecierpliwość. z którymi pragną być w kontakcie. Oceniają realistycznie zachowania (dążenie i unikanie) tych osób . ani takiego. Eysenck i Vetter. ciągłą gotowość do reagowania (hyperalertness). Takie osoby nie są w stanie zdystansować się wobec obiektu i pozostają od niego zależne. Według Eysencka (1990a) samo pojęcie osobowości typu A nie jest precyzyjne. Przykładem takiej zależności jest związek między osobowością typu A i skłonnością do choroby wieńcowej serca. Typ 4: Autonomia osobista (Persona/ AutonomyJ Ten typ spostrzega ważne obiekty jako przyczyny swoich stresów i nieszczęść. reagując beznadziejnością i bezradnością na niepowodzenia .uważają go za niezbędny warunek swego szczęścia . trafne i spójne wewnętrznie. brak sukcesów w atrakcyjnej pracy itp. za: Eysenck.Eysenck wyodrębnił trzy typy osobowości : A. a w przypadku chorób serca ciągły gniew i złość. Brak obiektu bądź jego utrata jest przeżywane jak traumatyczne zdarzenie. Osoby typu trzeciego są także do pewnego stopnia chronione przed chorobą. innym razem.nawiązując między innymi do badań Grossartha-Maticka i in. Odrzucenie przez obiekt (gdy jest to osoba) lub niepowodzenie w osiągnięciu obiektu stanowi i w tym Reakcje osób należących do trzech opisanych już typów na ich zależność od ważnych dla nich obiektów oraz na ciągłą sprzeczność między oczekiwanymi i rzeczywistymi skutkami własnych działań.wymiarami osobowości. Przyczyną wielkiego stresu może być niepowodzenie w zbliżeniu się do cenionego człowieka. Dla osób typu pierwszego i drugiego stres jest nieunikniony. W innej pracy (Grossarth-Maticek. gdyż ludzie tego typu pozostają w ciągłym · kontakcie z zaburzającymi ich funkcjonowanie osobami i sytuacjami. 20 21 wskazują Typ 1: Podminowanie ("Understimu/ation'J Osoby tego typu sądzą. Typ 3: Ambiwalencja (Ambivalence) Jest to typ. typ drugi nie może uwolnić się od obiektu i przeżywa złość. choroby nadciśnieniowej i cukrzycy. który prowadzi do raka. Osoby typu czwartego potrafią sobie radzić z niekorzystnymi sytuacjami. Zależność od obiektu stale się powiększa . który prowadzi do choroby wieńcowej serca. Podczas gdy pierwszy typ szuka bliskości z obiektem i pragnie jej. Potrafią unikać stresu. Gniew i pobudzenie emocjonalne mogą prowadzić także do wrzodów żołądka . akceptując ich autonomię. Dlatego . że obiekt ważny dla nich emocjonalnie jest warunkiem ich pomyślności i szczęścia . Zajmijmy się najpierw interesującymi Eysencka zależnościami psychosomatycznymi. B -typ zdrowy i C ze skłonnością do chorób nowotworowych. którego przedstawiciele reagują na przemian jak osoby typu pierwszego i drugiego. na przykład sytuacjami zawodowymi. co pozwala im zachować zdrowie. Raz spostrzegają obiekt jako główną przyczynę swoich nieszczęść. a także autonomia osób. 1988. a metody do jej diagnozy są mało rzetelne. za: Eysenck.ze skłonnością do choroby wieńcowej serca. agresję i pobudzenie.

Neurotyczni ekstrawertycy (typ A) reagują w sytuacjach stresowych nadmiernym pobudzeniem (typ 2 .do somatycznych. Odpowiedź na to pytanie jest .miejmy nadzieję . ponieważ nie są w dostatecznym stopniu uzasadnione empirycznie. Eysenck (1990a. osoby skłonne do choroby wieńcowej serca (typ A) to neurotyczni ekstrawertycy. Można. nie odnosząc ich do neurotyzmu. 32) sam podkreśla. Grossarth-Maticek. 1993) Eysenck koncentruje się na tych właśnie zależnościach.). 2. a innym razem . Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z wyparciem emocji. Dotyczy to zwłaszcza typu 1 (typu C) . ~soby typu . 1991. Eysenck. Jak pokazano na schemacie 2. neurotyczni introwertycy (typ C). Eysenck (1990a) nie dysponował jeszcze takimi danymi.zrównoważony Typ B Typ4 Należy podkreślić. czy podstawowe wymiary osobowości predysponująjednocześnie (tj . a typami osobowości i typami reakcji na stres mają charakter hipotez. B i C) oraz typy reagowania na stres (1 . s. 3 i 4) Eysenck (1990a. Osoby zdrowe (typ B) są zrównoważone emocjonalnie i osiągają przeciętne wyniki na wymiarze ekstra-introwersja. Eysenck i Barrett. to niskim wynikom w skali Neurotyzmu powinny towarzyszyć wysokie wyniki w skali Kłamstwa . a raz Jak typ drug1 są według Eysencka psychotykami.).są "podminowani" (typ 1.). 1993. B i C A WYMIARY OSOBOWOŚCI: NEUROTYZM l EKSTRAWERSJA (źródło: H. że jest pewien problem z powiązaniem reakcji typu 1 (Podminowanie) i 2 (Nadmierne pobudzenie) z neurotyzmem. że opisane powiązania między podstawowymi wymiarami osobowości. Jeśli tak jest w istocie. Grossarth-Maticek i Eysenck. że w teorii Eysencka podstawowe wymiary osobowości predysponują do określonych chorób psychicznych jak i somatycznych. PredyspozyCJe do raka (typ C) mają neurotyczni introwertycy. 1990a. trudno nie zadać pytania.kwestią przyszłości. Natomiast związki między typami osobowości predysponującymi do chorób somatycznych i typami reakcji na stres mają dobre uzasadnienie empiryczne. te same osoby) do chorób psychicznych i somatycznych. ponieważ osoby chore na raka uzyskiwały niskie wyniki w skali Neurotyzmu. Schemat 2 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY TYPAMI OSOBOWOŚCI 1 2 i 4 ORAZ A. 22 23 . Nawet akceptując zasadę psychosomatycznej jedności człowieka. 32) wiąże z podstawowymi wymiarami osobowości: neurotyzmem ekstrawersją i psychotyzmem.J. które reagują raz jak typ pierwszy. s.Opisane powyżej typy osobowości predysponujące do chorób somatycznych (A.trzeciego. 32) Skłonność do nowotworów Typ C Typ 1 Neurotyzm Skłonność do choroby wieńcowej serca TypA Typ 2 Normalny. czy też niekiedy do chorób psychicznych. 1990. Na zakończenie tej części warto zauważyć. W późniejszych pracach (Eysenck. je nazwać zrównoważonymi ambiwertykami. ekstrawersji czy psychotyzmu . a zrównoważeni ambiwertycy (typ B) potrafią zachować autonomię (typ 4. s.

którego nazwa pochodzi od nazwy szpitala. W tabeli 1 podano charakterystyki (pełną i skróconą nazwę. HISTORIA TESTU 2.dla dzieci i m_łqdzięży (JMPI). 1971 .1. PEN) opisał Sanocki (1981 . powstała na początku lat sześćdziesiątych . Eysenck do następnej wersji narzędzi a (MPI) wprowadził kolejną skalę : Ekstra-Introwersji (E) . a nie trwałe jej właściwości . czyli Kwestionariusz Lekarski Maudsley.Introwersja Społeczna ) . s. chociaż odpowiadające im wymiary są. przeznaczenie . Eysenck Personality lnventory (EPI) . Wybrano ostatecznie 24 pytania tworzące skalę N i tyleż samo pytań do skali E. Wersja skrócona składa się z sześciu pytań skali N i sześciu . druaa. S . Stwierdzono także szereg innych psychometrycznych niedoskonałości MPI: *Trafność obydwu skal (N i E) nie została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości. Dlatego powtórzymy tu jedynie najważ­ niejsze fakty z nimi związane . *Paradoksalnie. beztroska . Ma 40 pytań .468). konstruując na użytek armii Stanów Zjednoczonych kwestionariusz do badania rekrutów (Eysenck. liczbę skal. powstał w latach czterdziestych naszego wieku i służy do mierzenia tylko jednej zmiennej: neurotyzmu (N). Mauds/ey Personality /nventory (MPI). *Według krytyków skala N mierzy jedynie aktualny stan jednostki (nastrój). s. Maudsley Medical Questionnaire (MMQ). 167-175). MMQ różnicuje dodatkowo dwie grupy zaburzeń neurotycznych : dystymię i his- terię.skali E. skrócona wersja MPI dostarczała wyników bardziej zgodnych z teorią Eysencka. s.niezależne . Ma dwie skale: N i E. 165-166). R. ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI = = = .ujemnie (r -0.133). 1981 . ale w grupach klinicznych nawet -0 . większa część jej pytań mierzy towarzyskość (sociability). Jest ona psychometrycznie lep- 24 25 2. Postaramy się również pokazać najistotniejsze różnice istniejące między nimi. Konstrukcja MPI polegała na empirycznej selekcji spośród 261 pytań zaczerpniętych z MMQ oraz z Inwentarza Gu ilforda i Martina (skale: C. s. W piśmiennictwie polskim wcześniejsze wersje Eysenckowskich kwestionariuszy (MMQ. 227-228).W tym miejscu zostaną krótko omówione najważniejsze angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości . Jest to taki sam cel. 1981 . Następna wersja narzędzia . * Systematycznie stwierdzano znaczące ujemne korelacje między skalami. punktację . tj . liczące po 24 pytania. czyli Inwentarz Osobowości Maudsley został skonstruowany w połowie lat pięćdziesiątych . niż skala pełna (Sanocki. MPI . przeznaczony jest do badania ludzi dorosłych.116). Istnieją dwie wersje tego inwentarza. Ponieważ_ dystymicy są introwertykami . Obydwie składowe skali E korelowały ze sobą dodatnio (r 0. które m ierzą dwa wymiary osobowości opisane w teorii Eysencka. a impulsywność. jaki wcześniej postawił sobie Woodworth . Przeciętny współczynnik korelacji dla 20 grup wynosił -0. czyli Inwentarz Osobowości Eysencka.dodatnio (r 0.impulsywność (impulsivity).40. tzn. a reszta. ale każda z nich korelowała inaczej ze skalą N: towarzyskość. 165-185). a histerycy . Jedna dla dorosłych (MPI). kogo można badać) wszystkich znanych nam wersji tych kwestionariuszy.teoretycznie . Kwestionariusz był używany do odróżniania neurotyków i ludzi "normalnych" (Sanocki.Rhatymia. EPI . Skala E okazała się niejednorodna .14.30 do -0. G .ekstrawertykami.Ogólna Aktywność.Cykloidalna Emocjonalność . sposób odpowiadania. liczbę pytań.

Wynoki kobiet w skali P są z reguły nitsze 27 . twórczy pisarze (M = 7. że najwyższe wyniki6 uzyskiwali: artyści odnoszący sukcesy (średnia arytmetyczna M== 8.Eysencków) pojawiła się po raz pierwszy nowa skala przeznaczona do pomiaru cech psychotycznych (Sanocki.06. Utworzenie skali C jest więc dodatkowym argumentem na rzecz twierdzenia o niejednoznaczności tego wymiaru (Toeplitz. s. W porównaniu z populacją ogólną podwyższone wyniki w skali P uzyskiwały bardzo różne grupy. ponieważ okazało się . Eysenck wraz ze swą żoną Sybil B. Tylko grupa histeryków otrzymała w skali E wynik nieoczekiwany. aemocjonalności . Fakt ten jest niezgodny z wcześniejszymi twierdzeniami Eysencka .67) .ekstrawersję . Współczynn iki rzetelności połówkowej przybierały wartości od 0. by uleoszyć skale P i usunać ciągle pojawiające się niewielkie skorelowanie między skalami N i E. 20do K). 264-265) . Ta wersja kwestionariusza liczy 'go pytań (23 pytania tworzą skalę N. Eysenck zaproponował skalę C.66). W tym inwentarzu Eysencka (czy teraz raczej. EPQ skor1~. schizofrenicy (M= 5. s. Młodzieżowa wersja (JEPQ) ma tylko 81 pytań (20 z nich wchodzi do skali N. Zestawienie to świadczy. z których 24 tworzą skalę N.09) . a historia późniejszych wersji inwentarza Eysencków jest właściwie historią poprawiania jej. Dla porównania średnia dla populacji ogólnej wyn iosła 3.obejmuje pytania dotyczące uspołecznienia . Dołączono do niej kontrolną skalę Kłamstwa (K). a N . s. tj. 393) zestawił szereg badań. EPI ma 57 pytań . EPI ma dwie wersie równoległe (A i 8) służące do powtarzania badań i sprawdzania wyników budzących wątpliwości (Sanocki . -0.sza niż MPI i daje wyniki bardziej zgodne z teorią Eysencka. studenci humanistyki (art students.91 . odpowiadające "ekstrawersji społecznej" lub inaczej "ekstrawersji dobrego przystosowania" oraz pytania dotyczące impulsywności i braku samokontroli ("ekstrawersja złego przystosowania").K. a w wersji dla młodzieży (JPEN).74 do 0.53). w którym P oznacza . Do skali C nie weszło ani jedno pytanie ze skali K. M= 4 .95. Z powodu wieloznaczności pojęcia psychotyzmu trudno jest podać charakterystyczne pytania dla skali P. z których wiadomo. co wskazywało na pożądaną. 266) .14). 21 -E . PEN w wersji dla dorosłych liczy 78 pytań .ze skali N i 2 ze skali E.84} . Eysenck opracowali PEN lnwentory (Inwentarz PEN). że przestępcy różnią się od nieprzestępców na wszystkich trzech wymiarach : N. 24 -E i 9.P i 21 . Również korelacje między skalami N i E w grupach osób normalnych . który wiązał przestępczość z psychotyzmem . 1981 . s. 175-182). więźniowie (M = 6 . 1982. 217-218). Wysokości średnich wyników dla ośmiu grup klinicznych i grupy normalnej były zgodne z przewidywaniami.48) . Stabilność bezwzględna narzędzia mierzona w odstępie dziewięciu miesięcy i roku wynosiła odpowiednio dla skali E: 0.do P.55).05}. 18 . s. E .88.10). angielscy studenci (general students.84 . s. 1981. M = 7.915 (Eysenck i Eysenck. Posiada dodatkowo skale Przestępczości (skala C) utworzoną z pytan wybranych z trzech skal: 14 pytań pochodzi ze skali P. Skala ta była bardzo daleka od doskonałości . Aż 40 pytań tworzy skalę C JEPQ. Dotyczą one bowiem: poszukiwania wrażeń . E i P. Uiednolicenie skali E oolea~ło na przesunięciu do skali P pytan odnoszących s1ę do impulsywności (Pospiszyl. ekstrawagancji . 25.n iezależność tych skal. Pod koniec lat sześćdziesiątych Hans J. 183-185).09. lecz raczej niekon1 Ola iluslracji podano lylko wyniki mętczyzn. neurotyków i psychotyków były niewielkie (odpowiednio : -0 .19} i osoby cierpiące na depresję endogenną (M = 4. Zuckerman (1989. Ponadto istnieje 12-pytaniowa skrócona wersja EPI oraz 60-pytaniowa wersja dla dzieci i młodzieży (JEPI}. 1985.K).78 .EPQ (Kwestionariusz Osobowości Eysencka) został opublikowany w roku 1. zawodowi artyści (M = 6. 1982.92 i 0.neurotyzm. przestępcy (M= 7. -0. psychotyzm (psychoticism). dla skali N: 0. 17. 26 Eysenck Personality Questionnaire .truowano po to. 1975). neurotycy (M= 4.z powodów teoretycznych . ryzykanctwa i skłonności paranoidalnych (Toeplitz. Wprowadzen ie skali Psychotyzmu pozwoliło jednak ujednolicić skalę E.94 i 0.G. która -jak wspomnie liśmy. niższy niż osoby normalne. 24 -do E. że skala p nie mierzy po prostu patologii.

C . należałoby mówić raczej o psychopatii niż o psychotyzmie (Zuckerman.?. A i B przy EPI -sygnalizuje istnienie dwu wersji równoległych. a kobiet . b. 394). powin ni mieć wyniki n iższe od schizofreników. Extraversion. P . 0. b. N 0. a pośrodku . a więźn i owie i przestępcy.78. dorośfi ~=~~~· ~euroticism 95 N-b. P·b.?.d.?. 2 do roś i MPI Maudsley Personality lnventory 12 N-6 E·6 T. 1. Eysenckowie (Eysenck. Stabilność bezwzg lędna jest raczej wysoka (mężczyźni : r = 0. . N O. s. N O.d.0. S przy skrócie nazwy testu oznacza wersję skróconą. N 0.brak danych 28 29 tację .d. O. Neurotiełsm lnventory Junior l l Tabela 1 ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONAR IUSZY OSOB OWOŚCI WERSJA SPOSÓB SUMA SKALE. N 1. o dzieci mlodziet T. to schizofrenicy powinni otrzymywać najwyższe wyn iki w skali P. E-b.?. E·b. b.?.d. N O. 1 do roś i EPI s Eysenck Personality lnventory 12 N-6 E-6 T.0. 1. N o.83. 1985) przyznają w jednej z późniejszych prac. E . . N 1.1 dorośk MPI Maudsley Personality lnvenlory 48 N-24 E-24 T. jakie można w niej uzyskać waha się od Odo 50. Opisane poważne niedostatki skali P EPQ spowodowały.1 78 N-b. Jeśli tak. że jeden biegun wymiaru psychotycznego można opisać za pomocą cech psychotycznych .?. W zestawieniu Zucke rmana to jednak psychopaci otrzymują wyższe śred nie niż psychotycy. że w roku 1985 została opublikowana najnowsza wersj~_ kwestionariusza EEQ-R .Neurotyzm.d. N-b. K.d. o dorośi PEN PsychotiCism.d. E-b.d.Przestępczości. Eysenck i Barrett. drug i związa ny jest z normą. 0 dorośli T. N 2.Revised 48 N· 23 E-21 P-25 K-21 C-34 N-20 ~-24 -17 K·20 C-'10 N-24 E-23 P-32 K-21 N-12 E-12 P-12 K-12 dzieci t młodzie Charakterystyki angielskich wersj i Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości zostały zebrane w tabeli 1. dzieCi mlodziet Eysenck Personality Ouestionnaire 90 T.Jej psychometryczne właściwości poda l iśmy w rozdziale 5 op i s ującym pol s ką adaptację EPQ-R . kobiety: M= 2 63) · *odchylenia standardowe są niemal równe ś rednim (odpowiednio: 3.wencjonalność charakterystyczną dla "szalonych" artystów.Psychotyzmu. T.d.Ekstrawersji. 2 dorośfi b. że skala P EPQ : * charakteryzuje się n iską rzetelnością szacowaną na podstawie zgodności wewn ętrznej (alfa Gronbacha w przypadku mężczyzn wynosi 0. Jak napisano wcześn i ej Eysenck sądzi . o dorośli Junior Eysenck Personality 81 T. 1989. N 0.68). tak aby łatwiej było porównywać oryginał i adap- SKRÓT MMQ Maudsley Medical Ouestionaire 40 N"'O T. P·b. kobiety: r =071)· * daje niskie ś rednie wyniki (mężczyźni : M = 3. Rozpiętość wyników.74. Gdyby jednak pok usić się o klasyfikację kliniczną. wś ród których jest wielu psychopatów.1 dorośk JEPI Junior Eysenck Personality lnvenlory 60 N-24 E-24 K-12 T. W związku z taką cha rakterystyką śred­ niej i odchylenia standardowego rozkład wyników w ska li P jest bardzo skośny.d. Przedstawione wyżej średnie wyniki świadczą o jeszcze innej wadzie skali P. b.d. Nazwy skal: N . 1. PUNKTA· BADANI PYTAN PYTANIA ODPOWIADANIA CJA PEŁNA NAIWA JPEN nvenlory l EPQ JEPQ Questionnaire EPO·R EPQ-R s Eysenck Personality Questionnaire ~ Revised 100 Eysenck Personality Questionnaire .należy um ieścić cechy psychopatyczne.09 i 2.d. Tymczasem uzyskiwane w badaniach średnie wyniki nie przekraczają 10 punktów. b.Kłamstwa.36).d. N 2. 2 dzieci mlodzK!t s Junior JMPI l Maudsle~ Persona ity lnvenlory EPI Ai B Eysenck Personality lnvenlory 2x57 N-24 E·24 K-9 T.d.

1972. POLSKIE TŁUMACZENIA l ADAPTACJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI Niemal wszystkie opisane wyżej podstawowe wersje kwestionariuszy Eysencka zostały przetłumaczone na język polski. Adaptowana przez Zaleskiego wersja różni się . Zestawiono grupy osób tej samej płci poch odzące z dwu różnych krajów i polskie kobiety z polskimi . 1989/1990). było bardzo niskich . Są to jednak najczęściej tylko tłumaczenia . Pytania najwcześniej wersji narzędzia (MMQ) znaleźć można w przełożonej na język polski książce Eysencka (1971) "Sens i nonsens w psychologii" (s.G. Sporym zainteresowaniem cieszyła się późniejsza wersja kwestionariusza. 185). Eysenck (Zaleski i Eysenck. Obejmuje ona 100 pytań . Nie jest też pełnowartościowym narzędziem diagnostycznym i badawczym . od powszechnie znanego 90-pytaniowego kwestionariusza EPQ . że skala Psychotyzmu ma zbyt wiele niedoskonałości.948).2. Niezależnie od tego. 1981 . Pols ką adaptację PEN lnventory przygotowano z kolei na Uniwersytecie Gdańskim w roku 1974 (Sanocki. wykorzystując do tego celu metodę Kaisera . mężczyznami. rotacja typu oblimin). wspólnie z Sybil B. choćby ze względu na liczbę pytań. s. 229-231 ). wiele ładunków. Podejmowanie trudu adaptacji EPQ z powodu niewiele zmienionych skal Ekstrawersji i Neurotyzmu wydało jej się niepotrzebne. 1977) znaleźć można dość obszerne informacje na temat przygotowania polskiego tłumaczenia MPI. Jest więc dłuższy niż oryginał.900). gdyż Choynowski nie zakończył badań adaptacyjnych i nie sprawdził zgodności wyników Inwentarza Osobowości z założeniami terarii osobowości Eysencka. Jedynie wskaźniki dla mężczyzn (Polaków i Brytyjczyków) były gorsze w dwu skalach : P (0. Tutaj skoncentrujemy s ię przede wszystkim na nielicznych istniejących adaptacjach. Nieco późn iej Pospiszyl (1885) opublikował tylko tłumaczenia dwu wersji EPQ : dla dorosłych i dla młodzieży. ale po wstępnych badaniach uznała . średnich dla mężczyzn i kobiet itp. która pojawiła się w eksperymentalnej. 167). 1977) przygotował ta kże staranną adaptację Maudsley Personality lnvetory (MPI) opublikowaną pod nazwą Inwentarz Osobowości. a nie adaptacje i dlatego ich właściwości psychometryczne nie są znane.podobnie jak EPQ-R . Jest ona dotychczas jedynym kwestionariuszem Eysencka powszechnie znanym w Polsce. Są tam również normy tetronowe i stenowe dla obu płci. 1989/1990) dokonali analizy czynnikowej zebranych wyników w taki sam sposób.Eysenck Personality Questionnaire (EPQ) . Ko lejn ą dość zaawansowaną próbę adaptacji EPQ podjęto na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (Zaleski i Eysenck . Zaleski przebadał w latach 1988 i 1989 na terenie całej Polski 1193 osoby (532 mężczyzn i 661 kobiet) . Następnie . lecz nie w ostatecznej wersji MPI i która występuje w późniejszych wersjach inwentarza. Prawie wszystkie wskaźniki podobieństwa zmiennych przekroczyły przyjęte kryterium 0.829) i K (0. autorzy porównywali ładunki czynnikowe uzyskane w badaniach polskich i brytyjskich. 1981 . Hunki i Bianchiniego (1971 ). W podręcznikch Choynowskiego ( 1968. 173-175) polska wersja MPI nie nadaje się do porównań z wersją angielską z powodu istotnych różnic w konstrukcji skali Ekstrawersji. sposobu badania i techniki obliczania wyników. Choynowski (1968. Inwentarz Osobowości składa się z 64 pytań . Zaleski posłużył się jedną z kilku (eksperymentalną) angielskich wersji EPQ.97. s.ale ich treść jest w części przypadków zupełn ie różna . zwłaszcza dotyczących skali P. trafności i rzetelności. Aby sprawdzić stopień podobieństwa zmiennych mierzonych polską i angielską wersją EPQ. głównie studentów (N = 912). 1972.2. co skłoniło Zaleskiego do utwo- 30 31 . s. Toeplitz (1982) rozpoczęła jej adaptację . w jaki opracowano wyniki brytyjskie (metoda głównych składowych . Także wskaźniki podobieństwa ładunków czynnikowych dla skali P w przypadku Polek i Polaków nie były satysfakcjonujące (0. Według opinii Sanockiego (1981 . ponieważ Choynowski dodał skalę Kłam­ stwa. Adaptacji MMQ dokonał Choynowski (za: Sanocki.

stabilności bezwzględnej i trafności. Clarid ge. Była to więc dość specyficzna próba standaryz acyjna. wiele kontrower sji i polemik (por. 1981 ).1981 .25 w grupie kobiet).45 w przypadku kobiet). tj. Pospiszyl. Opracowanie psychometryczne narzędzia objęło ocenę: interkorelacji skal.E.84). Ekstrawersji (E). . Inwentarz EPQ z roku 1975 zawiera 90 pytań pogrupowanych w cztery skale: Psychotyzmu (P). Mimo tego zabiegu zgodność wewnętrzna (alfa Cronbach a) skali P okazała się niska (0. C laridge. Kwestiona riusz wypełniano w trakcie badań kwalifikac yjnych i selekcyjnych . Claridge . N.81 do 0. OPRACOWANIE POLSKIEJ WERSJI EPQ-R Do adaptacj i wybraliśmy najnowszą wersj ę inwentarz a .21 do 0. opublikowaną w roku 1985 (Eysenck. a interkorela cje niewysoki e (od -0.N i 25. 1985). Adaptację najnowsze j. Drwal z P. wielu badaczy zwracało uwagę na niedostatki psychometryc zne skali P EPQ (por.ys~nck )<Qjarzył _wczęśniej "i mpulsywność" i " toughmindedness" _ ("twardość myślenia") . 1981 ). K) była satysfakcjonująca (od 0. najprawdopodobn iej samych mężczyzn . Stwierdzili nieznaczne.Z ekstrawer sja f. 1981 . Niezależn ie od ·s porów o znaczenie psychotyzmu jako wymiaru osobowości. Zmiany dotyczą przede wszystkim ekstrawersji . o czym już wspomi naliśmy. zrewidowa nej wersji EPQ (EPQ-R) rozpoczęli niemal równocześnie i niezależnie od siebie J.psychopa tyczne. choć istotne różnice w skalach N i K u mężczyzn (Polacy uzyskali wyższe wyniki) oraz w skali E u kobiet (Polki były bardziej introwerty wne). wersji polskiej EPQ (13 pytań skali P. Wersja ta opiera się na Eysenck Personality Questionnaire z roku 1975.Ł. Zachowan e zostały pod dawnymi nazwami skale Ekstrawersji i Neurotyzmu. Ł .27 w grupie mężczyzn i -0. Pospiszyl. 19 . 20 .ostrożniej nonls. Przypominamy.obecnie te właściwości łączonę są 4 r:>svchotvzmern(por. mocy dyskryminacyjnej pytań i zgodnośc i wewnętrznej .12). że główne wady tej skali to: 33 . 1991 ) z Wojskowe go Instytutu Medycyny Lotniczej przebadała swoją wersją EPQ-R niemal 500 wojskowy ch i osób związanych z wojskiem . Adaptacja EPQ-R wykonana przez R. Maciejczy k oraz R . ukierunkowujący odpowiedzi.. Drwala i P. 77-pytanio wej. 84. Obecnie coraz częściej spotyka się opinię. 32 3. co stanowić mogło poważny czynnik zakłócający. aczkolwiek nastąpiły pewne modyfikacje w ich koncepcji i pomiarze. Neurotyzm u (N).51 w przypadku mężczyzn i 0. której pojęcie zostało znacznie zawężone . s. Brzozows kim (1995b). Maciejczy k (za: Drwal . J . 217-219). 1983. "borderline ". Zaleski i Eysenck (1989/1990) porównali ponadto średnie wyniki grupy polskiej i brytyjskiej . Kłamstwa (K).K). nie charakteryzując bliżej tej ostatniej . Brzozowskiego została opisana w następnych rozdziałach podręcznik a. Sama koncepcja psychotyz mu jako wymiaru osobowości wzbudziła .rzenia krótszej. Zgodność wewnętrzna pozostałych skal (E. czy . Claridge. Innych danych psychome trycznych odnoszących się do tej adaptacj i Zaleski nie opublikował. Z tego powodu niektóre pytania ze skali Ekstrawersji przeniesiono do skali Psychotyzmu. z wyjątkiem nieco wyższych korelacji między skalami N i E (-0. 1985).onformizm (por. Eysenck i Barrett. że skala P mierzy nie tyle skłonnośc i psychotyczne co raczej . 1985. Opracowa no też normy centyłowe i stenowe oddzielnie dla pilotów i podchorążych . s. Zabrakło informacji na temat: rozkładu wyników w skalach .

w której wszystkie cztery skale mają po 12 pytań. H. ~Ie 1dobrze brzmiącej po polsku. 1989). wersji każdego pytan1a. które następnie wykorzystano przy analizach trafności EPQ-R. Eysenck zapozna! się z naszymi badaniami i zaaprobował poslug1wame s1ę naszą adaptacją EPQ-R do celów badawczych. Dyskusja nad tłumaczeniami. Zawiera on dwie skale: Schizotypii (STA) i Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (borderline) (STB). P_os_tanowiłiśmy zastosować strategię wielokrotnego tłumacze­ ~~~ 1tłumacz:ni_a _odwrotnego (back translation). liceum ogólnokształcącego i liceum pocztowo-telekomun ikacyjnego. Skala Wartości (Value Survey) M. Skala Makiawelizmu Mach V (Christie i Geis. również w naszej adaptacji (Brzozowski i Drwal. dysponując wszystkimi wersjami i uwagami anglisty. Szkoły zostały wylosowane do badań . Tłumacz był św1adomy. 2. miała doprowadzić do jak najWiern~ejsZej . Kwestionariusz Aprobaty Społecznej KAS (Drwal i Wilczyńska. Wersja wstępna została potem przekazana innemu angłi~cie . Obok EPQ-R zastosowano jeszcze inne kwestionariusze. Sybił Eysenck. por. Eysencka 1Barretta (1985) oraz tłumaczeniem EPQ Pospiszyła (1985). Były to: 1. przy czym jeden z nas (P. opracowali wersję polską EPQ-R. Przyst~pując ~o adaptacji EPQ-R dysponowaliśmy oryginalną wersj~ angrelską. Rokeacha (1973) w polskiej adaptacji P. z tym że ze względu na dość skomplikowaną instru kcję wymuszonego wyboru skala Mach V 34 35 . w którym większość pytań była wspólna z EPQ-R. 1980).B . W EPQ-R skala N ma 24 pytania: E .1. 1995a). 1995). opublikowaną w artykule Eysenck.J. w naszej adaptacji (Drwal i Brzozowski.21 . Każda osoba orzymywała zestaw kwestionariuszy ułożony w losowo ustalonej kolejności .elektrycznych. 1984). ale oryginał angielski poznał ~op1ero po dokonaniu tłumaczenia . 2. EPQ-R) liczy stwa obecnie 100 pytan (zam1ast 90) i charakteryzuje się lepszymi p~rametrami skali Psychotyzmu . n!e ' W grudniu 1989 roku. zasadniczej szkoły budowlanej. Autorz~ artykułu i anglista dokonali trzech niezależnych tłuma~zen 1?0 pytań EPQ-R. mała rozpiętość wyników (w populacji normalnej). 4. P?ró~n_ywanymi _z oryginałem . 3. Następnie te trzy osoby wspólnie ustałiły tekst wersji wstępnej . Zre_widowana wersja EPQ (tj. Autorzy artykułu . który miał ją przetłumaczyć na angielski. Kwestionariusz STQ G . opracowali udoskonałoną wersję EPQ. stosowaną bez dalszych zmian we wszystkich opisanych tu badaniach 7 . Badania prowadzono w klasach szkolnych.23. trzecich i czwartych klas czterech ponadpodstawowych szkół lubelskich: zespołu szkół mechaniczno. 3. ~e dokonuje back translation. Uczniowie podawali swoje personalia. 1990). w Lublinie. Brzozowskiego (1987 . bez obecności nauczyciela. bardzo skośny rozkład wyników. P -32 i K . Drwal.) og_ra_nlczył SI~ do uzupełnienia tłumaczenia podanego w ks1ązce Posp1szyła (1985). Claridge'a (Claridge i Broks. ale w obszernej instrukcji podkreślano naukowy cel badań i zapewniano o dyskrecji. 4. Eysenck i Pauł Barrett (1985) uznając słuszność tych zarzutów. wypróbowaną jUZ we wczesnlejszych pracach naszego zespołu (skale Caprary i Claridge'a. niska rzetelność (homogeniczność) . 1970). PRZEBIEG BADAŃ l OSOBY BADANE W czerwcu 1989 roku zbadaliśmy 185 osób (79 chłopców i 106 dziewcząt) . Opracowano też skróconą 48-pytanlową wers}ę. Dokonali wymiany wielu pytań w skali Psychotyzmu EPQ oraz drobnych zmian w skalach Ekstrawersji i Neurotyzmu (skali Kłam­ poprawia~o). Byli to uczniowie drugich . Hans J.

-Eiektrycznych 53 ·~ zas. Historii i Filozofii 47 11 r. Inst -R.85 16. 'ucz. Część osób zam rta) lub zaLike (typu u mała inną wersję skali Makiawe lizm Sch eości Wart ę Skal miast Skali Wartości Rokeacha 275 tych ód 1995). Część spośród ch V) albo badana za na dwukrotnie skalą Makiawelizmu (Ma im -skalą Makiawedrug pierwszym razem skalą Mach V i za rup możliwe było podg lizmu w wersji typu Likerta. Były to: B.00 16 17-18 17. Tech. związku z oceną trafności EPQ-R (opis tej gru py. 1993. ' ucz. 61 ).wynikami ymi pletn kom uzyskujemy próbę liczącą 454 osoby z ały pominięte z poEPQ-R i STQ. Kwestionariusza Aprobaty Społ dto bada pona była osób 124 tych Claridge'a.89 20. (a po raz drugi w lutym im.55 19-30 23."fałszywe"). Dla tych EPQ -R. Szk.rukcję do niej czytano zawsze była pierwsza zestawie .06 16. Szk. ::> Liceum Poczt. sze po raz ariu kwestion (w tym wszyscy studenci) wypełniały pierwszy.retest (stabilnoś stałe osoby Pozo między badaniami wynosił około 9 miesięcy. które po raz pier i marcu 1990 r.-Tel Razem: 244 105 58 81 139 82 1r. Tuźnik (1990) w prze aną tów psychiatrycznych. Marii Curie-Skło­ kilka grup studenckich z Uniwersytetu i grudniu 1990 r. Kraw.35 18-33 20.26 14-20 17. oc Q) "'ii5 ::::J Rodziny pacjentów OGÓŁEM o o 40 53 12 o 16-20 17. własnych celów badawczych . Odpowiedzi 31 osób zost rystyka grupy podana wodu niekompletnych danych.99 ości y własn • Wyniki tych grup stanowiły podstawę analiz EPO-R N- 41 . Strelau •uczniowie ' studenci •różne zawody z. Budowlana ·c: Liceum Ogólnokształcące 70 tj 81 ekom. Ods tęp ci) obliczenie rzetelności test. s. Gryz 36 Tabela 2 ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI * OWE STAW _ GRUPY POD WIEK PŁEC N GRUPY MĘZCZVŻNI KOBIETY ZAKRES $REDNIA Zespól Szkól 40 Mech .. Skal . Kwestionariusze EPQ owiedzi "tak" zawierały własne standardowe instrukcje (odp wymagała a Wartości .) oraz czerwcu 1989 r. LO OGÓŁEM N WIEK PŁEĆ MĘZCZVŻN I KOBIETY ZAKRES $REDNIA 2 23 28 72 113 209 99 4 31 4 20 39 23.nerwicy) *studenci i in. Sam.liczeb 37 .65 17-70 33. Zas. zbad por.55 22-46 29. 1992 . Zaleski ' ucz. nie" albo "prawdziwe" . poza nie h dwukrot osób znalazło się 124 uczniów badanyc skal i ecznej mocą EPQ -R . Matematyki 43 111 r. A Maurer *studenci zaoczni WSP J. Stosowano analogiczną procedurę i podo i Mach V otrzyskal iast co w czerwcu 1989. Spoi. ości wart 18 po w awó rangawania dwóch zest roku zbadan o 1990 ca Od października 1989 roku do mar uczniowie z to Byli t).00 16 377 583 14 70 42 58 82 251 286 164 40 31 6 19 30 10 138 77 65 36 960 o 22. Gryzie *kliniczna (rozp.89 psychometrycznych Tabela 3 liczebność ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI GRUPY DODATKOWE* - BADACZE GRUPA B. dowskiej (przebadanych w październiku bny zestaw testów. ziernika 1992 roku W okresie od grudnia 1991 roku do paźd adaptację EPQ -R do cztery inne osoby wykorzystały naszą io (UMCS). Cha rakte jest w tabeli 2.83 ado op~acowan la norm oraz osz • Wyniki tych grup zostały wykorzystane ych pomiaru. Wśr lerowskich (Brzozowski. cowania rzetelności i błędów standardow ność N .). KAS i STQ głośno i komentowano. Psychologii Razem: 172 38 14 4 56 44 33 39 116 38 16 454 177 . z nas w Biorąc pod uwagę wszystkie osoby zbadane prze pacjeni powinowatych 1989 i 1990 roku oraz grupę krewnych z J.75 22 18-29 13-76 277 13-76 20. 275 osób (97 chłopców i 178 dziewczą iśmy w edzil odwi y wsz tych samych szkół.

mniej ekstrawertywne (bardziej introwertywne) od kobiet brytyjskich .A. O ile w badaniach brytyjskich kobiety uzyskują wyższe wyniki w skali E niż mężczyźni. by Czytelnik łatwo mógł ocenić zalety i wady naszej adaptacji. W skali N kierunek różnic jest odwrotny: i w Polsce. N i K są znacznie wyższe od średnich brytyjskich . Normy opracowano na podstawie wyników pochodzących od 1414 osób (454 osoby przebadane przez nas w latach 1989-1990 i 960 osób przebadanych przez pozostałych badaczy w latach 1991-1992). 1995). z podziałem na płeć. dr hab. W tabeli 8 podano średnie wyniki w skalach EPQ-R pochodzące z badań własnych i z kilku badań brytyjskich . ŚREDNIE l ODCHYLENIA STANDARDOWE DLA SKAL EPQ-R ' Dokładniej : są to badania wykonane przez osoby z Pracowni Temperamentu Wydzialu Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. W skalach E i K różnice są mniej stabilne. jak i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują znacznie niższe od mężczyzn wyniki w skali P. Strelau 8 (UW) i Z. Średnie polskie wyniki w skalach P. Charakterystykę dodatkowej grupy 960 osób zawarto w tabeli 3. 38 W tabelach 4-7 przedstawiono średnie i odchylenia standardowe wyników w skalach EPQ-R dla całej grupy 454 osób i osobno . J .1. 39 . W skali E Polacy są bardziej ekstrawertywni od Brytyj czyków. Szczególny udział w przeprowadzeniu tych badań miał dr Bogdan Zawadzki. 5. to w Polsce różnice są mniej wyraźne. ale to raczej mężczyźni uzyskuj ą wyższe wyniki (zwłaszcza w grupach studenckich). standardowych błędów pomiaru i przedziałów ufności. który jest równiet autorem szerokiej charakterystyki psychometrycznej naszej wersji EPQ-R (Zawadzki. Wymienione osoby udostępniły nam wyniki swoich badań . Zaleski (KUL). 5. Maurer (WSP w Krakowie). i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują wyniki znacznie wyższe niż mężczyźni. studentów i rodzin pacjentów. W podręczniku te dodatkowe dane wykorzystano do opracowania bardziej wiarygodnych (bo opartych na większej i różnorodniejszej próbie osób) norm stenowych oraz do oszacowania rzetelności (zgodności wewnętrznej) . Polki . Jan Strelau. którą kieruje prof.dla uczniów. Tak w Polsce . PSYCHOMETRYCZNE WŁAŚCIWOŚCI EPQ-R W tym rozdziale zestawiliśmy wyniki badań wykonane polską i angielską (oryginalną) wersją kwestionariusza.

54 3.43 3.95 8.29 15.22 14.00 13.45 9.79 4.92 4.87 2.94 9.72 172 56 116 Studenci Kobiety 11 .66 5.08 3.70 8.25 11 .59 4.72 13.48 15.30 4.42 38 16 22 Cala próba 8.14 38 16 22 Cala próba 9.42 5.18 5.79 3.74 4.61 11.37 12.92 4.60 9.80 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 40 M KŁAMSTWA M GRUPA SD N 8.11 12.02 5.83 4.98 4.21 244 105 139 Uczniowie 14.95 172 56 116 Kobiety 7.43 4.10 3.90 4.67 3.93 11 .38 244 105 139 9.15 4.96 5.02 9.04 14. 3.04 9.58 244 105 139 Uczniowie 13.62 244 105 139 8.24 5.30 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI EKSTRAWERSJI GRUPA M SD N 9.40 4.05 2.93 8.47 5.61 172 56 116 Kobiety 9.25 14.80 3.48 6.77 3.05 7.65 3.22 4.89 454 Mężczyźni Kobiety Mężczyźn i Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 41 .09 4.30 3.ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) Tabela 4 Tabela 6 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI NEUROTYZMU .86 4.34 38 16 22 Cala próba 12.06 7.27 38 16 22 Cala próba 14.42 7.26 5.62 4.08 4.70.15 172 56 116 Studenci Kobiety 13.90 454 GRUPA Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni Tabela 5 Tabela 7 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI SD N 15.GRUPA M SKALI PSYCHOTYZMU SD N 11.76 3.24 10.

62 7. jest wyraźna skośność rozkładu .30 7. lęko­ we.95 9.autoprezentacji negatywnej" nie wydaje się prawdopodobna. z badań S.33 7.53 12. w których przedstawiono by rozkład wyników dla pozostałych skal EPQ-R. częstszego w Polsce praktykowania badań anonimowych i z wielu innych przyczyn. introwertywne. 11 .Tabela 8 ŚREDNIE WYNI KI W SKALACH EPQ-R MĘ2:CZYZN l KOBIET W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANII WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 11. nie kontrolowane zmienne. neurotyczn e. Dalej idące interpretacje różnic w skalach EPQ-R między kobietami i mężczyznami oraz między krajami wymagałyby jednak przeprowadzenia nowych.31 12. ROZKŁADY WYNIKÓW W porównaniu z wynikami badań brytyjskich polskich mężczyzn można uznać za bardziej psychotycznych.63 6. itd.77 15. Możliwe . W naszych . Płużek. V . Corulli (1987). że w naszych badaniach wyższe wyniki w skalach P i N wynikają z charakterystycznej dla Polaków szczerości i skłonności do narzekania lub do stosowania . ale żadnej nie można uznać za reprezentatywną dla populacji młodzieży i dorosłych danego kraju . rodziny pacjentów (177 męż­ czyzn i 277 kobiet) Wielka Brytania: l . Nie zawsze musi to świad- mankamentem skali Psychotyzmu EPQ. np.10 6. III .za bardziej psychotyczne.72 10. studenci. uczennic e.Corulla (1988): studenci (58 mężczyzn i 134 kobiety).24 7.37 5. 1987).92 III IV V Skala N Mężczyźni Kobiety Skala E Mężczyźni Kobiety Skala P Mężczyźn i Kobiety SkalaK Mężczyźni Kobiety czyć o złym samopoczuciu Polaków. nauczyciele.szczerości i otwartości Polaków. większej . Grupy brytyjskie są bardzo różnorodne i słabo określone .2.51 14.55 14.. policjanci.46 6.88 5. Wolińska i Drwal.) wyniki w kwestionariuszach osobowości niż badani w innych krajach (por.02 14.00 13.66 11 . 26) pokazuje. Grupa polska była znacznie mniejsza i bardziej jednorodna niż angielska.Corulla (1989): studenci.31 3. że za obserwowane różnice odpowiadają zupełnie inne.Eysenck i in.18 10. ekstrawertywnych. Hipoteza. Dla porównania podano wskaźniki dla dawnej wersji skali P (EPQ).09 9.63 10. 1961 .badaniach uczniowie to niemal wyłącznie uczniowie szkół zawodowych .29 14.być może. Dlatego w tabeli 1O podaliśmy jedynie wskaźniki skośności i kurtozy dla skal N. polskie kobiety. 2 z pracy: Eysenck i in.74 13. Nie znaleźliśmy publikacji. (1985) oraz W.91 5.66 5.17 15. że rewizja skali tylko częś­ ciowo poprawiła rozkład wyników. wobec tak wysokich wyników w skali K (zwłaszcza u Polek). mechanicy i inni (31 2 mężczyzn i 288 kobiet).95 7. s. 1 i Fig. 1968.64 8. 5.88 13. Eysenck i in. W tabeli 9 podano wskaźniki skośności i kurtozy dla skali P z badań własnych .43 9.13 12.patologiczne" (neurotyczne. częścio­ wo przezwyciężonym w EPQ-R. Wyniki polskie przedstawione na rysunku 2 mają rozkład zbliżony do normalnego. Jedynie Corulli (1987) udało się uzyskać podobnie dobre wskaźniki i to tylko dla mężczyzn .14 13.54 12. Poważnym . nieszczere. że Polacy uzyskują bardziej .Pearson (1988): studentki terapii zawodowej (51 kobiet). nieszczerych.47 10. W naszych badaniach wskaźniki niewiele odbiegają od zera i są zbliżone dla mężczyzn i kobiet.68 9. specjalnie zaplanowanych badań . 1971.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet). Gattell i Scheier.jest on nadal skośny. 1985. Choynowski. E 42 43 Polska . We wcześniejszych badaniach często stwierdzano. (1985): studenci.66 7.liceów. neurotycznych.badania własne: uczniowie.65 10.78 12.49 4.21 14. depresyjne. może wynikać ze złego tłu­ maczenia testu. IV .J. różni chętni (408 mężczyzn i 494 kobiety). Rysunek 1 (zrekonstruowany na podstawie Fig.80 8.

niż skala P.. Jak łatwo sprawdzić. chociaż różnice między skalą E i P są niewielkie. Skośność skal z angielskiej wersji EPQ jest porównywalna ze skośnością skal polskich (EPQ-R).. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R Polska lepsze . ~...dla porównania -wskaźniki skośności dla angielskiej wersji EPQ (Bental! i in . Za to wskaźniki kurtozy w badaniach polskich były najlepsze w przypadku skali P. 1985) i K z polskiej wersji EPQ-R oraz. Najbliższa rozkładu normalnego była skala N. l Mężczyźni Mężczyźni li l l l l 40 Kobiety ao l l l l l' l l '' 30 l l ł l l Kobiety l l l l l . choć za najgorszą pod tym względem należy uznać skalę N. 1. E i K są mniej skośne (bardziej zbliżone do rozkładu normalnego) niż w skali P. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R -Anglia (Eysenck i in. Podsumowując rozważania na temat skośności i kurtozy skal z naszej adaptacji EPQ-R trzeba stwierdzić.. l l . 'l ' l l l l l l :·l l l 10 l l l l l l Wynik skali 28 32 Rys. 1989). Również skala P okazała się w badaniach angielskich gorsza od polskiej . rozkłady wyników w skalach N. o 8 28 12 32 Wynik skali Rys. 45 .120r----------------------------------------100 50 r-----------------------------------. 1. . z wyjątkiem skali E. że uzyskane wskaźniki są satysfakcjonujące i pozwalają na stosowanie testów parametrycznych przy statystycznych analizach wyników. l .. Skala E w przypadku mężczyzn okazała się nawet nieco bardziej skośna . chociaż te ostatnie są 44 o . Dla pozostałych skal wskaźniki nie były bardzo wysokie.

1) pytania z wynikiem całej skali pomniejszonej o to pytanie: z reguły jest ona niższa od zwykle obliczanej korelacji pytania z całą skalą.82 0.20 -0.60 0.55 0. Odpowiedzi na pytania EPQ-R są dychotomiczne.własne: uczniowie.WSKAźNIKI SKOŚNOŚCI l KURTOlY DLA SKALI p W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANIJ WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 EPQ SKOŚNOŚĆ Mężczyźni 0.48 0. dlatego średnie dla pytań to jednocześnie frakcje odpowiedzi diagnostycznych .23 -0.34 0.42 0.badania 5.44 -0.17 -0.61 -0.51 0.48 -0.32 0.13 0.61 -0.65 4.42 0.49 0.Eysenck i in.11 0.18 0.02 0.57 0.34 0.30 0.50 0.40 -0.30 0. nauczyciele.28 0.57 0.83 0.48 0.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet).24 0. (1985): studenci.85 0.55 0.60 1.71 0.68 0.15 0.38 0.48 0.46 0.39 0. MOCDYSKRYMINACYJNA PYTAŃ Tabela 9 W tabelach 11-14 przedstawiono podstawowe charakterystyki pytań czterech skal EPQ-R. .90 0.37 0.89 0.39 0.60 0.46 0.44 0.48 0.50 0. .58 0.41 0. 13 0.Bentaił i in.23 0.58 2.48 0.32 0.75 -0.40 0.54 0.38 47 .. MĘZCZYŹNI N= 177 Tabela 10 WSKAźN IKI SKOŚNOŚCI l KURTOZY DLA SKAL E.53 0.23 0.53 1.58 0.3.47 1.26 0.48 0.47 O. (1985): skala P w wersji EPQ. rodziny pacjentów (177 męzczyzn 1 277 Tabela 11 kobiet).66 0.48 0.16 Kobiety Ogólem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Polska.51 SKOŚNOŚĆ Mężczyźni Kobiety Ogółem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Wielka Brytania .70 0. 46 -0.35 1.42 0.62 0.40 0.08 0. CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI NEUROTYZMU: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) Wielka Brytania: l 11 EPQ .38 KOBIETY N= 277 MĘZClYŹNI N = 177 KOBIETY N= 277 0.53 0.26 0.39 0.43 0.41 0.46 E N K 0.41 1. Ws kaźnikiem mocy dyskryminacyjnej pytania jest korelacja (r.18 3.34 -0.39 ~ r.48 0.45 0. studenci.49 1.59 0.34 0.67 -0.47 0.49 0.48 0. W skali N diagnostyczne są wyłącznie odpowiedzi "ta k".38 0. 1989. W skalach P.59 0.05 0.41 0.33 -0. E i K dla części pytań diagnostyczna jest odpowiedź "nie". .29 0.44 0.37 0. M PYTANIE 3 8 13 17 22 26 31 35 38 43 46 52 60 65 70 74 76 80 83 84 87 92 97 100 0.Eysenck i in. Dla każdego pytania podane są średnie arytmetyczne i wskaźniki mocy dyskryminacyjnej .23 0. różni chętni badani na ulicach i za pośrednictwem poczty (693 mężczyzn i 878 kobiet).28 0.63 0.37 0.46 0.39 0.74 0. 25-pytaniowa.27 0.62 0.27 0.53 0.40 -0.41 0.77 0.48 0.42 0.15 0.06 0.30 O.49 0.54 0.53 0.35 0.32 0.34 0. N i KW POLSCE (EPQ-R) l W WIELKIEJ BRYTANII (EPQ) POLSKA SKALE E WIELKA BRYTANIA N K -0.39 0.

32 0.06 0.Tabela 13 Tabela 12 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI EKSTRAWERSJI: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M} l KORELACJA Z WYN IKIEM OGÓLNYM SKALI (rit} M PYTANIE 1 6 11 16 20 24 28 33 36 40 45 47 51 55 58 61 63 67 69 72 78 90 94 rk KOBIETY MĘŻCZYŹNI KOBIETY N = 177 N= 277 N -177 N =277 0.17 0.13 0.15 0.12 0.38 0.21 0.46 0.41 0.85 0.02 -0.73 0.37 0.49 0.09 0.34 0.14 0.61 0.24 -0 .49 0.54 0.24 0.60 0.71 0.42 0.28 0.53 0.28 0.50 0.35 0.22 0.22 0.37 0.12 49 .13 0.47 0.24 0.43 0.51 0.02 0.68 0.17 0.16 0.34 0.03 0.50 0.18 0.59 0.177 N =277 0.37 0.43 0.39 0.13 0.04 0.28 0.39 0.75 0.50 0.46 0.12 0.10 0.12 0.73 0.31 0.53 0.88 0.26 0.04 0.17 0.55 0.56 0.17 0.11 0.20 0.72 0.59 0.40 0.41 0.05 0.26 0.44 0.28 0.64 0.20 0.1 6 0.28 0.46 0.39 0.41 0.13 0.10 0. 04 0.10 0.01 0.14 0.03 0.25 0.02 0.77 0.1 2 0.07 0.35 0.28 0.33 0.29 0.33 0.17 0.73 0.19 0.71 0.17 0.22 0.07 0.29 0.43 0.74 0.25 0.62 0.45 0.06 0.76 0.44 0.38 0.06 0.05 0.10 0.20 0.26 0.21 0.36 0.17 0.59 0.89 0.33 0.72 0.21 0.07 0.01 0.65 0.20 0.81 0.08 0.65 0.51 0.50 0.55 0.18 0.70 0.76 0.79 0.42 0.21 0.55 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI PSYCHOTYZMU : ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) PYTANIE 2 5 7 9 12 14 18 21 25 29 30 34 37 41 42 48 50 54 56 59 64 68 73 75 79 81 85 88 91 95 96 99 MĘŻCZYŹNI KOBIETY MĘZCZVŹNI KOBIETY N= 177 N= 277 N .29 0.25 0.25 0.42 0.54 0.21 0.30 0.08 0.33 0.37 0.55 0.27 -0.59 0.27 0.11 0.16 0.51 0.17 0.42 0.49 0.18 0.16 0.28 0.84 0.60 0.06 0.35 0.43 0.61 0.57 0.07 0.65 0.36 0.49 0.14 0.78 0.41 0.18 0.26 0.61 0.39 0.31 0.13 0.05 0.71 0.16 0.42 0.53 0.34 0.72 0.29 0.37 0.39 0.23 0.24 0.48 0.90 0.33 0.72 0.42 0.31 0.22 0.25 0.76 0.30 0.08 0.64 48 rk M MĘZCZYŹNI 0.

32 0.53 0. 56 i 64 (to je ujemn e).53 0.12 -0. .04 0. Korelacje poniżej O.badania własne Wielka Brytania: l .49 -0.41 0. że inwen tarze Eyse~cka <.14 -0.45 -0.26 0.16 -0.(ŻClfiNKOOIETY M~l 0.też ~PQdo dąząc .08 0.32 0.10 0. R) Trzeba przypo m nieć.00 0.16 O.15 0.Corulla (1989).26 0.Corulla (1987). o c zależe na powin pytań nie wymia o ja Ewent ualna decyz . posła? czną.35 0.37 0. 5.09 0.27 0.23 0.36 0.22 0.44 0.4.04 -0.Corulla (1988).78 0.43 0.08 -0.odme z teorem~ tycznymi założeniami Eysencka.30 0.36 0.28 0. 14. 1990).17 -0.67 0. 9.23 -0.30 0.24 0.29 0. ostate ęła charakter translacji i jako taka osiąg n na~1~ ~ en1u Nie wymieniano więc słabyc h pytań po przeprowad~ c e mpirycznych . Ekstrawersja 50 n euro~yzmem .•27 -0.56 0.do ach Corulll (1987.12 0.42 0.13 -0. zg.59 0. MĘZCZVL:NI KOBIET Y MĘ2:CZYL:NI KOBIETY N=177 N= 277 N = 177 N= 277 0.23 0. IV .43 0.29 0. (1985): 11 .16 0.39 0.02 -0.23 0.34 0. podobną korel ację E i N zaobserwow~ł Choyn e z Wlększo­ zgodn są 1 e wyższ nie nie są wyraż w polsce nieco silniej skorelowana (ujemn ie) z iła w badam skalam i p i K wystąp .Eysenck i in.20 0.06 -0.22 -0.23 0.25 0.24 0.71 0.14 0.06 0. 1 e korelacje r.1 9 0.34 0. .36 0.55 0. Mimo to udało się uzyskać dużą mezaleznos . Jedynie w skali P znajduje się kilka pytań yzn mężcz grupie w i ionej ujawn niskiej mocy dyskryminacyjnej pyi w grupie kobiet.45 0.59 0.34 0.51 0..13 0.21 Więksiość pytań EPQ-R charakteryzuje się zadowalającymi o parametrami.04 -0.08 0.15 0.13 -0.08 0.46 0.30 -0.71 0..54 0.20 0.08 Polska .20 -0.07 -0.18 0.30 0.58 0.45 0.12 0.06 -0.08 -0.19 -0. d skal. · dzy m~ Tabela 15 SKALE P-E P-N P-K E-N E-K N-K INTERKORElA CJE SKAL EPQ-R WIELKA BRYTANIA POLSKA III 11 l IV KOBIETY MĘŻCZ'ftn KOBIETY MĘŻCZYltł KOOIET MĘŻCZYltł KOBIETY t. wytłum ł potrafi nie autor sam czego 1988). (por.08 0. 16 -0.13 0.29 -0. cji adapta j polskie planowanych zastosowań transz cji.46 0.33 0.08 0.19 -0. 10 0.26 0.14 -0.38 0.25 0.52 0.43 0. owsk1 ~ 1 968) .39 0.03 0.06 0. INTERKORELA CJE SKAL EPQ-R Korelacje między czterema skalami EPQ-R są dość podob jest ne w Polsce i w Wielkiej Brytanii (tabela 15).07 -0.02 -0.15 0. Bliższy opis grup oraz liczebności -zob.15 0. Nies~odziewana.45 0.29 0. kowej czynm y analiz iem zystan tworzo no z wykor uzyskania jak najbardziej n iezależ nych skal.54 0.39 0.1O dla obu płci mają nawet ie ostatn tania o numer ach : 5.15 -0.05 -0.41 0.18 0.32 -0.03 O.Tabela 14 CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI KŁAMSTWA: ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KOREl ACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) M PYTANI E 4 10 15 19 23 27 32 39 44 49 53 57 62 66 71 77 82 86 89 93 98 datnia k?relacja .37 0.14 0. adapta ury proced y zmian decyzja taka wymagałaby lacji na przykład na parafrazę.49 0.30 0.ą wyników brytyjskich .29 0. Polska wersja EPQ-R .08 -0.16 -0.16 -0.72 0. III . aczyc. tabela 8.67 0. Stosun kowo n iższa wartość pytań skali P znajdu (hooczywiście odbicie w gorszych wskaż n ikach rzetelności mogeniczności) tej skali.54 0.39 0.02 -0. 51 .27 0.37 0.20 -0.43 0.37 0.12 -0. Drw~l.

80 0.83 0.2.83 0.86 0.Corulla (1987). oraz dane z kilku badań brytyjs~ich_. RZETELNOŚĆ WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNO$CI WEWNĘTRZNEJ (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE) Rzetelność EPQ-R szacowano na dwa sposoby. Maciejczyk Wielka Brytania: 1 . N E p K 0.84 0. zaś w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatry cznych osiągająca zaledwie 0.85 0.87 0.83 CNA PRÓBA Dla porównan ia podano w tabeli 18 oceny rzetelności skal 9 EPQ-R z badań J.78 0. który w przypadku EPO·R powinien być identyczny ze wspólczyMikiem alfa Cronbacha.85 0. osobista) . Tabela 18 ZGODNO$ć WEWNĘTRZNA SKAL EPQ-R W POLSKICH BADANIACH J.84 0.84 0.73 0.Eysenck i in. 11 .82 0.85 0.78 0. Podano je w tabeli 17.73 0.75 0. Przerwa między pierwszym a drugim badaniem wynosiła średnio 9 miesięcy. III .73 0. Najniższa jest rzetelność skali P.81 0.65 0.nasza wersja b .81 WIELKA BRYTANIA II I 11 l MĘŻCZ'itN KOBIE!Y N • 494 N• 408 MĘiczvtN KOOIEIY 0.82 0. ZGODNOŚĆ WEWNĘTRZNA Podstawą oceny zgodności wewnętrznej skal EPQ-R były współczynniki alfa Cronbacha.77 0. Maciejczyk (1990) - N• 92 N .5.5.81 0.1.89 0.83 0. Maciejczy k. 52 N E p K MĘZCZVŻNI KOBIETY UCZNIOWIE STUDENCI N=45-4 N= 177 N =277 N= 244 N= 172 RODZI NY PAC JENTOW N= 38 0.76 0.86 0. Grupa 124 dziewcząt i chłopców została dwukrotni e zbadana EPQ-R.75 0.66 0.. Maciejczy k i wersją brytyjską. SKALA 5.83 0.81 0.87 0.58 0. Tabela 16 WSPÓŁCZYNNIKI STABILNO$CI BEZWZGLĘDNEJ (TEST-RETEST) SKAL EPQ-R DLA UCZNIÓW (N= 124) SKALA r.5. Maciejczyk (1990.80 0. IV .67 0.61 0.82 0.80 0.J.85 0. przekraczająca O.81 0.87 0.obliczając stabilność bezwzględną oraz zgodność wewnętrzną skal.73 0.Tabela 17 5.83 0.70 tylko w grupie studentów.82 Polska.86 0. 53 .83 0. MACIEJCZYK l W BADANIACH BRYTYJSKI CH SKALA N E p K POLSKA N= 66 a b 0.82 0. 5. (1985).72 Stabilność skal EPQ-R jest zupełnie zadowalająca . STABILNOŚĆ BEZWZGLĘDNA Stabilność bezwzględna została oszacowa na tylko dla uczniów. Maciejczyk obliczala wspólczynnik 20 Kudera·Richardsona.84 0.45 0.79 0.75 0.wersja J.79 0.Corulla (1989). ale .z _wyjątkiem skali Pdazupełnie zadowalające. Wyjątkowo wysoki współczynnik stabilności uzyskała skala E.90 0.82 0.73 0. • J.77 a . Nie spotkaliśmy w literaturze innych badań nad stabilnością skal EPQ-R. Współczynniki korelacji między wynikami obu badań podane są w tabeli 16. Jednak znowu skala P okazuje się mniej rzetelna od pozostałych skal EPQ-R.78 0.82 0.73 0.85 0. 215 IV MĘŻCZ'IiM KD!llflY ~ KOllifTY N • 134 N• 312 N • 288 N· 58 0.82 0.83 0.45.84 0. inf. Oceny rzetelności naszej wersji są nieco niższe w zestawremu z wersją J. która przebadała 66 słuchaczy wyższej szkoły wojskowe j naszą i własną wersją EPQ-R.84 0.88 0.Corulla (1988). Skala P okazuje s1ę ~etelna w _ba_ ) brytyjskrch badanrach w li dominowa (studenci niach studentów oraz w badaniach J.

NI DOROŚLI STUDENCI UCZNIOWIE Korelacje z wynikami kwestionariuszy osobowośCi Zgodnie z przewidywaniam i teoretyczn ymi i z wynikami innych badań należało oczekiwać: . Tabela 20 STANDARDOWE BŁĘDY POMIARU (SEM) l WARTOŚCI (PU) JAKIE NALEZY DO l ODJĄĆ OD WYNIKU OTRZYMANEGO.10 1. W tabeli 20 podane są wartości umożliwiaj ące utworzenie przedziałów ufności . Jeśli akceptuje się większy margines błędu . studentów i dorosłych .20 1. tabela 20) 54 PU SEM 0.94 2. w jakim znajduje się .32 1. * dodatniej korelacji skali K z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej (KAS) Drwala i Wilczyńskiej. do wyniku uzyskanego przez dowolną osobę badaną należy dodać 4 i odjąć 4 . 55 .z określonym prawdopodobieństwem. TRAFNOŚĆ TEORETYCZNA Znajomość standardowych błędów pomiaru (zob.25 1.NI KOBIETY N= 105 N= 209 0.SEM ~ras% ~ras% ~85% 95% 85% 2. czyli przedziału .82 0.NI N = 283 N E p K 0.90 4 4 4 4 3 3 3 3 2.99 2.04 1.NI PU KOBIETY MĘZCZYŹ.86 2.84 0.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2.02 2. w jakim znajduje się jej prawdziwy wynik.76 pozwala na wyznaczenie granic przedziału ufności .6.85 0. *dodatniej korelacji skal P i N ze skalami Schizotypii (STA) 1 Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STQ Claridge'a.15). dla których zostały opracowane normy (por.69 0.wartość odpowiadającą określone­ mu poziomowi ufności. przyj m uj ąc prawdopodobieństwo 85%.92 ~'SS% 4 4 4 4 3 3 3 3 MĘZCZVŹ.05 i O.86 0. x + za SEM > gdzie x oznacza wynik uzyskany przez osobę badaną a Za .86 . 0.60 0.85 0.94 4 4 4 4 3 3 3 3 Jak widać . jak grupy.86 0.82 SEM 95% 85% N p K 2. a przy czym skala P powinna wyżej korelować zSTB.67 0.NI KOBIETY N = 292 N = 166 N = 359 0. 5.5. Pozwalają one ocenić.87 0. by z prawdopodobieństwem 95% oszacować przedział. W tabeli 19 przedstawiono współczynni ki zgodności wewnętrznej skal EPQ-R dla uczniów. * ujemnych korelacji skal P i N z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej .77 0. STANDARDOWY BŁĄD POMIARU l UFNOŚCI PRZEDZIAŁY Standardowy błąd pomiaru (SEM) obliczono na podstawie alfa Cronbacha. to do wyniku otrzymanego należy dodać 3 i odjąć 3.12 1.5.60 0.21 1.63 0.06 1.1.81 0. s.6.90 0. 67-68) . oddzielnie dla kobiet i dla mężczyzn .96 2. Przedział ten jest symetryczny względem wyniku otrzymanego: < x -za SEM. KOBIETY PU E WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNOŚCI WEWNĘTRZNEJ MĘZCZYŹ. TRAFNOŚĆ SKAL EPQ-R 5.70 DOROŚLI MĘZCZVŹ.82 0. BY UZYSKAĆ GRANICE PRZEDZIAŁU UFNOŚCI współczynników rzetelności SKALA Tabela 19 (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE l DODATKOWE ŁĄCZNIE) UCZNIOWIE SKALA MĘZCZVŹ.95 4 4 4 4 3 3 3 3 PU 1. zdefiniowanych tak.76 0.z prawdopodobieństwem odpowiednio 95% i 85% -w jakich granicach leży prawdziwy wynik osoby badanej.96 1.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2.04 2.NI KO BI ETY PU PU SEM SEM SEM t--c-. dla dwóch poziomów ufności (0.02 2.66 0.prawdziwy wynik osoby badanej .3. Tym razem obliczeń dokonano dla grup podstawowych i dodatkowych łącznie.11 1.78 STUDENCI KOBIETY MĘZCZVŹ.05 2.86 0.

24*** O.*dodatni ej korelacji skali P ze skalą Makiawelizmu.p < 0. które w innych przypadkach wykazują zupełnie odmienne układy korelacji.18** narodowe rodziny dojrzała m iłość 0.17** 0. 56 -0. towarzyskimi" . Mimo to można dostrzec.p< 0. * odpowiednich korelacji skal EPQ-R z deklarowaną ważnoś­ cią wartości ze Skali Wartości Rokeacha: skala P powinna korelować dodatnio z aprobowaniem indywidualistycznych i "przyjemnościowych" wartości .23*** · -0.02 0.12* ambitny czysty 0.01 .14* równość szczęście życie pełne wrażeń KAS p WARTOŚC IOSTATECZNE bezp iecze ń stwo świat piękna 0.14* uzdolniony wybaczający . 57 . 12* -0.14* -0.39*** (N= 332) -0.13* posłusz ny O.wynik ogólny liczony standardowo (punktacja 1-7) WOR .001 (test dwustronny) ••• Korelacje obliczone na podstawie wyników badania uczniów i studentów z grupy podstawowej (N = 267) oraz neurotyków (N = 100.17*** 0.p< O.wynik ogólny liczony według klucza zredukowanego (punktacja 1-3) •• Korelacje są zgodne z oczekiwa niami.14* odważny o szerokich horyzontach pomocny -0 . a ujemnie z aprobowaniem wartości konwencjonalnych i " prospołecznych". Gryzie.39*** wolność zbawienie -0 .17** .p< 0.001 (test dwustronny) *** WO .05 -0. a nie traktować jako defekt skal EPQ-R.17** -0.13* 0. nieco wyższą korelację STB (niż STA) ze skalą P.p< 0.1 2* 0. że wysoki wynik w skali wiąże się z n iższąpozycJą w hierarchii wartości.21*** -0. (1988) podają bardzo podobne do naszych korelacje STA i STB ze skalami EPQ (wersja katalońska) . . jak oczekiwa no.24*** -0.18** 0.05 . Obie skale Claridge 'a korelują bardzo podobnie ze skalami EPQ-R.15* 0.23*** dostatnie życi e pokój na świecie przyjemność równowaga wewnętrzna K -0.19** 0.03 0.14* -0.15** -0.60*** 0. 13* -0. Skala E powinna korelować z wartościami . 1991 ).OS .30*** -0.12* -0.18** 0.20*** 0. Tabela 21 WSPÓŁCZVNNIKI KORELACJI MIĘDZY WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R A WYNIKAM I W INNYCH KWESTIONARIUSZACH OSOBOWOŚCI KWESTIONARIUSZE OSOBOWOŚCI STQ (N= 306) STA STB SKALE EPQ-R p E N Tabela 22 KORELACJE MIĘDZY SKALAMI EPQ-R A OCENĄ WARTOŚCI ZE SKALI WARTOŚCI ROKEACHA SKALE EPQ-R WARTOŚCI -0. W tabeli podane tylko korelacje istotne statystyczn ie. Muntaner i in.34*** E bezp ieczeństwo -0.38*** WOR 0.17** niezależny obdarzony wyobraźnią odpowiedzialny O.02 -0.01 .12* 0. Ujemna korelacja oznacza. 22*** -0.15* 0.09 0.23*** -0.26*** -0.57*** N -0. co należy chyba uznać za oznakę braku trafności różn icowejSTAi STB.02 0.24*** 0.p< 0.17** 0.68*** WARTOŚC IINSTRUMENTALNE MACH V (N = 306) wo K 0. odwrotnego układu korelacji należało oczekiwać dla skali K.

niezależny (nie podporządkowany nikomu .e EkstrawerSJI 1 Neurotyzmu wykazują znacznie niższe i mnieJ ko~s~kwe~tne korelacje z wartościam i.. wolność wyboru )" . odważny (broniący swoich przekonań)" . że skala t. zadowolenie)" .~ciam i jak .opanowany". testach twórczości... rzetelny) .• poczuci~ ?~~ona­ nia". .pokój na świecie (świat wolny od wojen i konfliktów)" . indywidualistycznej. .odpow1edz1alny : . . ~orelaCJa jest ujemna. Podejrzewanie osoby o wysokich wynikach w skali P o skłon­ ności psychopatyczne (por.Kwestionariusz Aprobaty Społecznej zdecydowanie koreluje ze skalą Kłamstwa (K) i podobnie jak ona -z innymi skalami EPQ-R (por..en1e~ bardzi~J konwencjonalnych wartości i może wskazywac na k1erowan·1·~ sie aprobatą społeczną i konformizmem ... . .. uprzejmy" . . . Wyższe wyniki w skali P wiążą się z cenieniem wartości takich jak: . . z aspiracjami)" 11 . 59 . E.uczciwy".p .mi ~arto.mądrość". np..nak1em) W'j~ kazuje skala Kłamstwa 12 . Skala E istotnie koreluJ.. .posłuszny". ze skala p EPQ-R koreluje z oryginalności ą odpowiedzi w tzw.. 1969).zbawienie (zbawienie duszy. Koreluje ona z cen1.wyznawanie poglądów nie cieszących się aprobatą społeczną) .. uznania społecznego itd .. n. . • Podobny układ korelacji (choć z przeciwny~ z. że introwerty. aktywne}" 10 . .hedonistyczne": ..bezpieczeństwo rodziny (troska o najbliższych)" . Strzałecki.kochający" . Tu podajemy pełne na. . Sk. .dostatnie życie (dobrobyt)"... choćby dlatego.kali Psychotyzmu pozwalają przypuszczać . Barrona. twórczy }". .wolność (niezależność osobista. . .~ niekonwencjonalnością myślenia . .uprzejmy".ezę . niezależnej .zwy.życie pełne wrażeń (podniecające.szczęście (radość.ze korelaCJI EPQ-R ze Skalą Wartości Rokeacha 1powołując s1ę na znaną tezę o związku twórczości z psychopatolog ią. Skala P mierLy zatem coś więcej niż tylko nonkonformizm lub aprobatę społeczną (ściślej. Wbrew oczekiwaniom n1e korelują ze ~kalą E oceny wartości dotyczących przyjaźni . Wyłania się z tego obraz osoby aktywnej.. Orygmalnosc odpowiedZI (glo- występują w teście .al. Najwięcej istotnych korelacji dotyczy skali Psychotyzmu i (z reguły z przeciwnym znakiem) skali Kłamstwa. przyjemność (miłe uczucia..twy wartości w Skali Wartości. koreluje dość nisko z Psychotyzmem (skala P}. Osoby z wysokimi wynikami w skali P wysoko cenią też wartości .. że skala P nie kore" W tabeli 22 podano skrócone na.. Nie. cen1ą odpowiedzialność. Zbadała 82 studentów kwestionariuszem EPQ-R STQ Claridge'a oraz baterią testów uzdolnień twórczych 'wzorowanych na testac~ Guil~~rda.c y wyżej.z wartością "odpowiedzialny (niezawodny. .. . życie wieczne)" . co znaczy. Korelacje z oryginalnością w testach twórczości Wartości cenione przez osoby o wysokich wynikach w s.. Makiawelizm. Najbardziej interesujące są korelacje EPQ-R z ocenami wartości ze Skali Wartości Rokeacha. uzdolniony (o dużych umiejętnościach)" .z oryg1nalnosc1ą .e ~ uzdolnieniami twórczymi . Jest to dość spójny obraz osoby niezależnej . uczciwy". brak nadmiernego pośpiechu )".równowaga wewnętrzna (brak konfliktów wewnętrznych}" . Pospiszyl.prawdziwa przyJazn . tabele 15 i 21 ). niekonwencjonalnej. Jedynie . . szczególnie . ... 58 '' Korelacje skali K podobne są do korelacji Kwestionariusza Aprobaty Społecznej . Wallacha i Kogana.poczucie własnej godności" . może wskutek niskiej rzetelności skali Mach.bezpieczeństwo narodowe (zabezpieczenie przed napaścią)".e szc.logiczny".. .obdarzony wyobraźnią (śmiały.. samodzielny)". Szeremet (1990) postawiła ~lpot..pogodny"..In telektualista". (por. ~z­ nanie społeczne" oraz oceny wartości instrumentalnych : . " Podobny obraz zaletności motna było zaobserwować w przypadku korelacji między wartościami ze Skali Wartości Rokeacha a skalami Makiawelizmu oraz skalami Schizotypii i Pogranicznycl\ Zaburze ń Osobowości z kwestionariusza STO Claridge'a. 1985) nie wydaje się jednak usprawiedliwione. . ale są to jednak jego najwyższe korelacje .a kore~uJ. Jednocześnie nisko cenią wartości: . miłości.. Nie ko relowały istotnie z żadną skalą EPQ-R oc~ny nastę- pujących wartości ostatecznych: . tak jak luje w stopniu znaczącym z taki. twórczej. ambitny (pracowity. znając j. T?rra~ce'a.

Tabela 23 WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI MIĘDZY ORYGINALNOŚCIĄ A WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R OSOBY BADANE N SKALE EPQ-R p E N K Studenci Studentki 38 44 0.24 0. w szczególności -w skali Psychotyzmu z EPQ-R i Schizotypii (STA) z kwestionariusza Claridge'a.20 -0.09 0.03 -0. Warunek dobrowolności udziału w badaniach i poziom trudności kwestionariuszy spowodowały. mężowie (3) . 1977) nie powodowała godnych uwagi zmian korelacji z kwestionariuszami. oryginalność wyżej. test dwustronny Rozkład ocen oryginalności był silnie skośny.krewnych" znaleźli się zatem: bracia (5 osób). żony (4 ). syn (1 ). Oceny sędziów korelowały ze sobą istotnie (r = 0. Woody i Claridge (1977) uzyskali w badaniach studentów angielskich istotne korelacje skali P (z dawniejszej wersji inwentarza: EPQ) z płynnością (liczbą odpowiedzi) i oryginalnością (uniqueness) odpowiedzi w pięciu testach twórczości Wallacha i Kogana.22 RAZEM 82 0. średnie wyniki w skalach EPQ-R podano wcześniej w tabelach 4-7 . Porównanie dwóch grup osób bliskich pacjentom schizofrenikom ujawniło pewne różnice .20 0.32 do 0. pracowników naukowych zajmujących się psychologią twórczości. niższe w skali E. w skali N różnica była bliska istotności statystycznej 61 .23). że podobną korelację z oryginalnością uzyskano dla skali Schizotypii (STA) z kwestionariusza STQ Claridge'a (r = 0. Nie stwierdzono żadnych różnic między grupami w skalach P. z małżonków lub powinowatych. mimo stosowania bardzo . córki (2).08 do -0. Płynność korelowała z psychotyzmem od 0. jednak trans- formacja logarytmiczna tych ocen (zalecana np. E i K. Warto dodać. można zatem uznać za potwierdzające trafność EPQ-R. Skala K korelowała z płynnością i oryginalnością ujemnie i znacznie słabiej (od -0 . przez Woody'ego i Claridge'a. bratowe (3) . skala N tylko w jednym z pięciu testów {0.29. że udało się zbadać niewielkie i bardzo niejednorodne grupy (wiek od 13 do 77 lat. W grupie . Skala E nie korelowała istotnie z żadną miarą twórczości .p < 0.05.01).46) a suma dwu ocen stanowiła miarę oryginalności.18 0. 60 Wyniki Szeremet. tzn . p< 0. Badania prowadzono w czasie odwiedzin w szpitalu psychiatrycznym oraz w domach pacjentów objętych opieką ambulatoryjną.balnie. Ponieważ badania te były inspirowane przez koncepcje genetycznych uwarunkowań schizofrenii .10 -0.21 ). ale z nim nie spokrewnionych. teściowa (1 ). Tuźnik (1990) postanowiła sprawdzić. Różnice między krewnymi i powinowatymi pacjentów schizofreników J.22* 0. Można zauważyć.13 . Skala p jako jedyna korelowała istotnie (dodatnio) z ocenami oryginalności.45. grubej" miary twórczości i mimo dość niskich korelacji . nieco wyższe w skali N i wyższe (zwłaszcza mężczyźni) w skali K. ojcowie (3) . wykształcenie od niepełnego podstawowego do wyższego) .od 0.61 do 0. teść (1 ). siostry (5) . W grupie . grupę kontrolną utworzono z osób bliskich pacjentowi. Korelacje oryginalności ze skalami EPQ-R przedstawiono w tabeli 23. że rodziny pacjentów uzyskały wyniki odbiegające od wyników uczniów i studentów: zdecydowanie niższe w skali P. w całym zestawie testów jednej osoby) oceniało na skali od 1 do 5 punktów niezależnie dwoje sędziów kompetentnych. które mają mierzyć skłonności do zaburzeń psychotycznych.. n iezupełnie zgodne z oczeki- waniami (tabela 24 ). czy pokrewieństwo z osobą chorą na schizofrenię wiąże się z podwyższonymi wynikami w skalach .12 0. matki (7).68.powinowatych" znaleźli się : szwagrowie (3) .12 0.

33** . linią przerywaną .47 11 . nie kontrolowano bowiem wielu zmiennych i nie udało się zbadać dostatecznie dużych i zrównoważonych grup (wyrównanych pod względem wieku .. tu zamiast odmiennych metod użyto tego samego kwestionariusza (EPO-R). test dwustronny (p < 0 . por. która ma wiązać się ze schizofrenią czy . W przyszłości warto porównać wyniki różnych polskich tłumaczeń EPO-R (na przykład naszego i J.. o m . N= 124) 1989 N 5.. tzn..67 2. TRAFNOŚĆ ZBIEŻNA l RÓŻNICOWA Dotychczasowe analizy trafności polskiej wersji EPO-R konna wykazaniu trafności zbieżnej . Pomysł Campbella i Fiskego polega na badaniu tych samych zmiennych za pomocą maksymalnie odmiennych metod.55 0.48 1.00 11.26 9.p < 0. 1987. zastosowanego ponownie w odstępie około 9 miesię­ cy. skali Psychotyzmu i kwestionariusza STO oraz skali Mach V itd. Linią ciągłą oznaczono "trójkąty różnych cech jednej metody". różnych metod". 63 .elacji ze skalami mającymi mierzyć tę samą czy podobną zm1enną.. ale różnice wystąpiły nie w tej skali. W tym przypadku współczynniki "trafności zbieżnej" to po prostu współczynniki stabilności (test-retest). Podkreślono współczynniki "trafności zbieżnej" (stabilności).. Tabela 25 ANALIZA TRAFNOŚCI ZBIEZNEJ l RólNICOWEJ EPQ-R (Uczniowie."trójkąty różnych cech.35 N= 23 Powinowaci N= 15 11.78 0.08). Neurotyzmu itd.wielu metod" i zastosowanie reguł Campbella i Fiskego (1959. Macierz uporządkowano według wzoru Campbella i Fiskego w taki sposób.) pulamej w Polsce adaptacji MPI M.96 5.27 0.te~ potwierdzenie hipotezy.78 7.74 14.ŚREDNIE WYNIKI W SKALACH EPQ-R l STQ Tabela 24 DLA KREWNYCH l POWINOWATYCH PACJENTÓW-SCHIZOFRENIKÓW ! OSOBY BADANE SKALE EPQ-R SKALE STQ STA STB N E p K Krewni 14.40 3.01 . nie zawierającej jednak skali Psychotyzmu. Jedyną istotną różnicę zaobserwowano w skali Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STO Claridge'a . aby powstała macierz czterech "cech" (P.wartość t w teście t-Studenta . że krewni wykazują w1ększe nas1leme cech patologicznych niż powinowaci. Badania te można jednak potraktować tylko jako pilotaż . Choynowskiego (1968}. U~yskano za. Temu służyły analizy korelacji skali Kłamstwa i Kwestionariusza Aprobaty Społecznej . E. Podkreślono współczynniki stabilności. aby sprawdzić korelacje m1ędzy dw1ema wersJami skali Ekstrawersji. Maciejczyk) lubEPO-R i pocentrowały się 62 m m 00 .2. K) i dwóch "metod" (test. wykształcenia itd.. Drwal..wykazaniu kor. retest).wyższe wyniki uzyskali krewni pacjentów. W tabeli 25 przedstawiono macierz korelacji między skalami EPO-R z dwukrotnych badań (w 1989 i 1990 ro ku) tej samej grupy 124 uczniów i uczennic. 1989. m E K p N E 1990 p K N E p K N E p K Przy współczynnikach korelacji pom i nięto zera. por. N. Nie dysponujemy wynikami b~dań rów~oległymi ~ersjami EPO-R. Dzięki przeprowadzeniu przez nas dwukrotnych badań EPO-R w tej samej grupie uczniów możliwe jest sporządzenie "macierzy wielu cech ... Drwal .73 9. 1989) do jednoczesnej analizy trafności zbieżnej i różnicowej .47 t 1.6 .schizotypią" .61 11.33 6.

psychotyzm (2. Ostatni warunek Campbella i Fiskego wymaga. Na przykład . a jeden rzetelności. Cztery jest wskaźnikiem jej rzetelności (Mk). w której wszystkie pytania tworzące daną skalę mają najwyższe ładunki w danym czyn- = niku. współczynniki trafności zbieżnej powinny być wysokie. wyżej koreluje ze skalą P z 1990 r.3% wariancji. 5.Według Campbella i Fiskego (1959) korelacje w takiej macierzy powinny spełniać cztery warunki. Warunek ten jest spełniony dla wszystkich skal.06 . że cztery najsilniejsze czynniki w EPQ-R są zgodne z czterema skalami kwestionariusza. główne składowe.8%) . 95-101) . Po pierwsze. Tu ideałem jest zerowa wartość wskaźn ika. Wykorzystując do analizy ładunków czynnikowych obiektywne kryteria zaproponowane przez Helmesa (1989). Ładun ki czynnikowe z drugiej analizy podano w Aneksach (s. Ideałem jest wskaźnik 1 . kryterium Kaisera = 1) przeprowadzona na wynikach 454 osób ujawniła aż 34 czynniki wyjaśniające 66.6 . Wskaźnik trafności różnicowej (Npk) to także proporcja.96. w której ograniczono liczbę czynników do czterech . Najwyższa jest korelacja test-retest skali E. Na przykład .00. bowiem w tym większym stopniu skala jest nasycona daną cechą. · ekstrawersja {6.8% wariancji. by współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników korelacji znajdujących się w . dała łatwe do zinterpretowania czynniki odpowiadające czterem skalom EPQ-R: l.różnych metod" (zakreślonych linią przerywaną). Jeśli zatem w czynniku psychotyzmu znaleziono dwa pytania z obcych skal Uedno ze skali N.8% wariancji wyjaśnionej) . (0. w której zadne pytanie z obcej skali nie ma najwyzszego ładunku w obcym sobie czynniku. Trzeci warunek wymaga . (najwyższa . III. kłamstwo (3. Warunek ten spełniają wszystkie skale EPQ-R. tym lepiej. aby współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników znajdujących się w "trójkątach różnych cech .ale zadowalająca . analiza potwierdziła . do ogólnej liczby pytań w skali. lm wskaźnik Mk jest bliższy jedności. z których dwa l:Jotyczą trafności . że skale polskiej wersji EPQ-R spełniają kryteria trafności zbieżnej i róznicowej . czyli sytuacja. Wskaźn ik Pk wyniósł zatem 23: 24 0. do ogólnej liczby pytań w skali. Analiza czynnikowa 100 pytań (Varimax.4%). w czynniku pierwszym (neurotyzmu) 23 na 24 pytania wchodzące w skład skali N miały w tym właśnie czynniku swoje najwyższe ładunki. Wskaźnik nasycenia skali daną cechą (eontent saturation) Postanowiliśmy także sprawdzić jaka jest struktura czynnikowa polskiej adaptacji EPQ-R. 11. to wskaźnik Npk wynosi 2 : 32 = 0. TRAFNOŚĆ CZYNNIKOWA czynniki wyjaśniały w sumie zaledwie 20 . skali E). czyli sytuacja. czynniku ekstrawersji) wszystkim pytaniom jednej skali (np. Drugi warunek wymaga.58) niż skala P z 1989 r. drugie. aby we wszystkich trójkątach macierzy wystąpił ten sam układ korelacji.skali P. we wszystkich trójkątach powtarza się bardzo podobna hierarchia współczyn­ ników. Warunek ten jest dość dobrze spełniony. najniższa . z jakąkolwiek inną ska lą z 1990 r. W tym przypadku chodzi o liczbę pozycji z obcych skal.trójkątach różnych cech -jednej metody" (zakreślonych linią ciągłą). obliczyliśmy trzy wskaźniki. które mają najwyższe ładunki we własnym czynniku (skali).27). a liczba pytań w skali p równa jest 32. neurotyzm (7. Jest to po prostu średnia arytmetyczna z ładunków czynnikowych (bez względu na ich znak) odpowiadających w danym czynniku (np .3. Tym niemniej.8%) i IV..z E) o najwyższych ładunkach w tym czynniku. które w danym czynniku mają swoje najwyższe ładunki. Helmes (1989) podaje za Comreyem (1973) nazwy wysokoś­ ci ładunków czynnikowych przydatne przy ich interpretacji: 64 65 . skala P z 1989 r.wg wartości bezwzględnej -jest tu korelacja ze skalą K: -0. Wskaźnik trafności zbieżnej (Pk) to proporcja twierdzeń lub pytań (items). Okazuje się. Druga analiza.

96 0. osoby.08 0. 0.20 . Trafność różn icowa (Npk) wszystkich czterech skal polskich jest lepsza niż skal angielskich.62-0. bardzo dobry (very good). 7. które nie uczą się i nie stud iuj ą. w skali P-pytania: 2.63 0. co stanowi ponad połowę (!) pozycji tej skali.trafność zbieżna Nok . 209 kobiet) w wieku 18-761at. W tabelach A-D znajdujących się w Aneksach na końcu podręcznika podano normy stenowe dla czterech skal EPQ-R. 5.dość dobrą.14 0.55 0. n iż reszta pytań ze skali P.96 0. 40. 18 pytań spośród 32. Pytanie nr 64 ma nawet w skali P ładunek ujemny (-0. 63. . 66 67 Normy opracowano na podstawie wyników 1414 osób zbadanych w latach 1989-1992. który można zaakceptować wynosi 0. s.31 0. 14. studentów i dorosłych .06 0.45 0.rzetelność (nasycenie) stanowi ą przeciętne wyniki z pi ęciu badań Warto jeszcze poświęcić nieco uwagi ładunkom poszczególnych pytań .30 nie spełn iają pytania nr: 19.38 0.44 0.95 0.7.38 . w skali E . 9.20).44-0.00 EPQ (wersja angielska) N"" M~ P. 34. Osoby badane zostały podzielone na trzy grupy: uczniów. Tabela 26 WSKAźNIKI TRAFNOŚCl i RZETELNOŚCI CZYNNIKOWEJ EPQ-R ORAZ ANGI ELSKIEJ WERSJI EPQ* SKALA N E p K EPQ-R (wersja polska) P. 75. 29.26 0. 81 i 88 .96 0. G rupa ta liczy 314 osób (105 mężczyzn . W skali N kryterium tego nie spełn iają pytania nr: 52. Wśród uczniów uczę­ szczających do starszych klas są również osoby powyżej 18 roku życia .45 0. 64.trafność różnicowa M. trzeba będzie zmienić sposób punktowania go (klucz). 72. za: Helmes 1989). Charakterystyka grup składają­ cych się na próbę normalizacyjną podana jest w tabelach 2 i 3 (rozdział 4 ). 69 . Podobnie jak w wersji angielskiej najczęściej wchodziły do obcych skal (wskaźnik Npk) pytania skali P: pytania nr 9 i 34 do skali N i nr 64 do skali E. skala E.10 0.90 0. Z punktu widzenia tego kryterium skale N i K są najlepszymi skalami EPQ-R. Podobnie pytanie nr 40 (ze skali E) wchodziło do skali P (z ładunkiem 0. 60 i 92.14 0.44 0.71 i wyższy 0. że wskaźnik Mk skali P jest mniej niż słaby. 21 . średnie lub wyższe i pracują w różnych zawodach . . które ukończyły 18 rok życia . tzn . 61. 54 . dostateczny (fair). choć i te są dalekie od doskonałości. Pytanie nr 70 (ze skali N) wchodziło -z dość wysokim ładun kiem 0. 56.00 0. 68. średnia wieku wynosi 33.pytania nr: 1. dobry (good). słaby (poor). NORMALIZACJA W porównaniu z wcześniejszą wersją angielską (EPQ) polska adaptacja EPQ-R ma znacznie lepszą trafność zbieżną (wskaźnik Pk) skal P i K oraz identyczną . Naturalnie.05 0.do skali P. 5. N"' M.0. 82 i 98.32 - wspaniały (exce/lent). Grupę dorosłych tworzą więc osoby powyżej 18 roku życia . 360) P.66 0. skali K zaledwie słaby. 25. Są one nieco niższe od wskaźników skal angielskich .54-0.30. stanowi przeciwieństwo pozostałych pytań . a skala Pbardzo złą. W skali K podanego kryterium 0.skal E i N (tabela 26).04 0. Jeśli w przyszłych analizach pytanie to będzie konsekwentnie otrzymywało inne ładunki.35 .48 0. mają wykształcenie podstawowe.34). 18. 1989. Gorzej wyglądają wskaźni­ ki rzetelności (Mk) naszych skal. a wskaźniki skal E i N są bliskie dostatecznego.91 1. tj.dane dla wersji angielskiej (Helmes. 62.70-0. Powszechnie przyjmuje się (Gorsuch 1974. . 12. Można powiedzieć za Comreyem. studenci to też dorośli . że minimalny ładunek czynnikowy pytania. tzn. 0.

p < 0. Tabela 27 WYNIKI W SKALACH EPQ-R UCZNIÓW. a kobiety. studenci i dorośli uzyskiwali istotnie różne wyniki we wszystkich czterech skalach EPQ-R (tabela 27).34. .86 13.32 F 14.35.prawdopodobnie .50 DORO$LI 13.50 8.05).44) i K (9.38 15.49•• 21 . a zarazem mniej neurotyczni niż dwie pozostałe grupy. Studenci liczą 525 osób (166 mężczyzn . wszystkie różnice 68 istotne na poziomie p < 0. t= 12. Te ostatnie mogłyby odzwierciedlać trwający już od szeregu lat kryzys społeczny wywołany przemianami ustrojowymi.47). Normy zostały opracowane oddzielnie dla każdej grupy.wyższe niż mężczyźni w skali N (14. t= 3.83•• 21 .60 8.77 i 11 .WYNIKI JEDNOClYNNIKOWEJ ANALIZY WARIANCJI (ONEWAY) PRZECIĘTNE SKALA N E p K F $REDNIE ARYTMETYCZNE UCZNIOWIE STUDENCI 12.wartość F w analizie wariancji . Dorośli z kolei byli bardziej podatni na aprobatę społeczną (skala K) niż studenci.26 9.05 . Potwierdza to ogólnie znaną prawidłowość według której kobiety są bardziej neurotyczne i bardziej zsocjalizowane n iż mężczyźni. . ze średnią 20. ponieważ mężczyźni uzyskiwali wyższe wyniki niż kobiety w skali P (średnie arytmetyczne odpowiednio 9.93 i 8.48•• 4. STUDENTÓW l DOROSŁYCH . p < 0.59). t= 7.42.001 . Wyższe wyniki uczniów w skalach E i P świadczące o więk­ szej towarzyskości i .13. Tabele A-D zawierają osobne normy dla mężczyzn i kobiet.84 14.12 i 8.78 8.Uczniowie to grupa 575 osób (283 mężczyzn i 292 kobiety) w wieku od 13 do 20 lat ze średnią wieku 17 .43.09 13.001 Uczniowie byli bardziej ekstrawertywni i psychotyczni niż studenci i dorośli (test Scheffego.p < 0.63 8.30 9.mniejszym zsocjalizowaniu mogą być związane z wiekiem lub (i) z tendencjami socjopatycznymi. 359 kobiet) w wieku 18-26 lat.92. ponieważ uczniowie.

Eysenck i Barrett. czy podane są dokładne daty badania i urodzenia. czy poprawnie została wypełniona metryczka . czy nie zostały pominięte odpowiedzi na jakieś pytania. Badający powinien też sprawdzić. Psychotyzmu (P). korelacja Pearsona. PROCEDURA BADANIA * arkusza pytań.(K)21 pytań . ponieważ w tych okolicznościach skłonni są porównywać swoje odpowiedzi i mogą ulegać wpływowi innych. 6. wiek traktowany jak zmienna kowariantna w ANOVIE). 1985).1. w zależności od tego. że z dwu możliwości trzeba wybrać tę . Po drugiej stronie arkusza znajduje się tabela . Średni czas wykonania testu wynosi około 20-25 minut. czytają kolejne pytania i przy każdym z nich na arkuszu odpowiedzi zakreślają kółkiem jedną z dwu odpowiedzi: TAK lub NIE. badający także powinien sprawdzić. ani na NIE. Przy numerach pytań wchodzących w skład danej skali wydrukowane są "okienka" na wysokości odpowiedzi TAK Badania kwestionariuszem EPQ-R można przeprowadzać indywidualnie lub grupowo. Po wypełnieniu kwestionariusza warto poprosić osoby badane. Jest to przydatne przy statystycznych testach parametrycznych (np. Składa się z trzech części: . Ekstrawersji (E) 23 pytania. *arkusza odpowiedzi * czterech kluczy Arkusz pytań zawiera instrukcję informującą jak należy odpowiadać na pytania oraz listę 100 pytań . która służy do wpisywania wyników uzyskanych w poszczególnych skalach przez osobę badaną. między innymi. ponieważ przy części pytań nie mogą się zdecydować ani na TAK. Przy grupowym wypełnianiu testu należy zadbać o to. by wybrały jedną z nich .32 pytania i Kłamstwa. Bezwzględnie wymagana jednoznaczność odpowiedzi dość często stawia badanych w kłopotliwej sytuacji. 70 71 6. by badani nie siedzieli zbyt blisko siebie. w obecności respondentów. dlatego nadaje się on do wielokrotnego użytku.2. po zapoznaniu się z instrukcją i wypełnieniu metryczki . czy odpowiedzi są kompletne. która z nich jest diagnostyczna. Każdej skali odpowiada jeden klucz oznaczony nazwą tej skali. Pytania z różnych skal są przemieszane ze sobą. co umożliwia precyzyjne obliczenie wieku badanych.lub NIE. Klucze polskie są identyczne z kluczami angielskimi (Eysenck. Trzeba wówczas poprosić.24 pytania. Arkusz odpowiedzi zawiera miejsce przeznaczone na wpisanie podstawowych informacji o osobie badanej oraz numery pytań od 1 do 100 wraz z odpowiedziami TAK i NIE. PROCEDURA BADANIA l OPRACOWANIE WYNIKÓW 6. Klucze wydrukowane są na przezroczystych kalkach. Niekiedy osoby badane zakreślają obydwie odpowiedzi: TAK i NIE. Badani niczego nie piszą w arkuszu pytań . Badani. MATERIAŁ TESTOWY EPQ-R jest testem typu " papier-ołówek" . Czasu badania nie ogranicza się . analiza regresji wielokrotnej. aby sprawdziły. Na ewentualne pytania w tej sprawie należy odpowiadać. Pytania należą do czterech skal: Neurotyzmu (N). Odbierając wypełnione arkusze. która jest bliższa osobie badanej.

OBLICZANIE WYNIKÓW Do obliczania wyników służą klucze i arkusz odpowiedzi . Przede wszystkim należy zadać pytanie. W taki sam sposób sprawdzamy z kluczem odpowiedzi dla kolejnych skal. w rubryce oznaczonej WS. a 5-6 ambiwertycy.zrównoważenie emocjonalne. Przyjmuje się (Brzeziński. umiarkowanie zrównoważoną (niezrównoważoną) emocjonalnie.. przeciętnym. suma punktów nie może być wyższa od liczby pytań. jaka suma punktów świadczy o wysokim. Dlatego osoby. tj .. Podobnie jest przy skali Ekstrawersji.3. Rubryka .uczniowie. Eysenck zakłada . Można przyjąć. INTERPRETACJA WYNIKÓW Wyniki uzyskane przez osobę badaną wymagają interpretacji ujawniającej ich psychologiczny sens. tj . osoby umiarkowanie ekstra. Operując wynikami surowymi skali N możemy tylko uporządkować gru pę osób pod względem stopnia neurotyzmu lub zrównoważenia emocjonalnego. Ponieważ w EPQ-R używa się punktacji zero-jedynkowej. 73 . Jeżeli w . czy niskim nasileniu danej cechy. 72 7. Granice między tymi kategoriami nie są jednak jasno zdefiniowane. Jeśli pojawiająca się w . przypisujemy jej jeden punkt. tak by numery na kluczu pokrywały się z numerami na arkuszu odpowiedzi. 175). 1978.i płci) i wpisać je w rubryce . Jednak w przypadku tych skal istnieją powszechnie przyjęte sposoby interpretowania wyników. drugi . steny". a ci którzy uzyskują wyniki odpowiadające 5 i 6 stenowi (grupa najliczniejsza. Sprawa przedstawia się w zasadzie podobnie gdy wyniki surowe zamienimy na wyniki skal standardowych. które w skali N osiągają wyniki od 1 do 4 stena można uznać za zrównoważone emocjonalnie. Wyniki surowe dla każdej skali wpisujemy w tabeli na drugiej stronie arkusza odpowiedzi .. Osoby z wynikami od 7 do 1O stena to neurotycy. Następnie korzystając z tabel A-D zamieszczonych w Aneksach.. informująca o liczbie pytań w każdej skali. Operuje jednak szeregiem pojęć . W tabeli wyników znajduje się rubryka oznaczona literą . około 38% populacji) stanowią grupę pośrednią. n" daje więc badaczowi pewną kontrolę poprawności zliczania wyników. które ciągłe zmienne ilościowe rozbijają na nieciągłe kategorie jakoś­ ciowe. że nasilenie cech zmienia się w sposób ciągły i że mają one charakter wymiarów. okienku" na kluczu widać odpowiedź zakreśloną kółkiem . Suma punktów jest wynikiem surowym (WS) w danej skali.okienku" odpowiedź nie jest zakreślona kółkiem przypisujemy jej zero punktów. 5-6 przeciętne . studenci. należy odnieść otrzymane wyniki surowe do norm (dla odpowiedniej grupy . że w skali stenowej 1-4 sten oznacza wyniki niskie. dorośli . s.6. W przypadku neurotyzmu jeden biegun to neurotyzm. 7-10 ekstrawertycy. że 1-4 sten otrzymują introwertycy. n".. a 7-10 wysokie. Klucz dla danej skali należy przyłożyć do arkusza odpowiedzi .introwertywne.

14 ). Należy podkreślić. Lublin. Próba dorosłych to przede wszystkim mieszkańcy Warszawy. Przedstawiony poniżej schemat 3 jest zestawieniem hipotetycznych relacji zachodzących między tymi wymiarami i skłonnościami do chorób psychicznych jak i somatycznych . że mamy do czynienia z osobami psychotycznymi. steny 7-10 syganlizują. s.i to zarówno ich zgodność wewnętrzna (alfa Cronbacha) jak i stabilność bezwzględna (r) -wahają się w granicach 0.72-0. Lublin). Najwięcej trudu Eysenck i inni badacze poświę­ cili wymiarom neurotyzmu i ekstrawersji. Analizując wyniki kwestionariuszy Eysencka.jak wiadomo .postawić zsocjalizowanie. Próba uczniowska pochodzi z dwu dużych miast (Warszawa. Jak wiadomo. K) . którym nie zależy szczególnie na aprobacie .84. ponieważ zostały opracowane na podstawie wyników stosunkowo nielicznej i niezbyt reprezentatywnej dla populacji ogólnej próby osób.45 . podat ność na żenie) aprobatę 7-10 neurotyzm (niezrównoważenie emocjonalne) ekstrawersja psychotyzm? psychopatia? n ieszczerość. Wszelkie jednoznaczne klasyfikacje są tu jednak nie na miejscu. Warto także pamiętać. ponieważ rzetelność trzech skal (N. że ma on przede wszystkirT} znaczenie heurystyczne 13 . Przede wszystkim . osoby uzyskujące wysokie wyniki w skali P wykazują tendencje asocjalne i antysocjalne. gdzie nie dysponujemy wynikami bardziej precyzyjnych testów klinicznych lub diagnozami lekarskimi . Jeszcze niższa jest rzetelność skali P. niekonwencjonalnymi. które czynią ją mało spójną wewnętrznie .44). należy pamiętać o kilku rzeczach. Może być pomocny i można go weryfikować w badaniach nad różnymi grupami klinicznymi.z trzech (Warszawa. ter tymczasowy. n iezsocjalizowanie. współczynniki wahały się w granicach 0. Steny 7-1 O sygnalizują. a skala P zawiera pytania. bierze się także pod uwagę kombinacje wyników w dwu lub trzech skalach równocześnie. a w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatrycznych osiągnęły zaledwie wartość 0. bardzo podatnymi na aprobatę społeczną i zarazem zsocjalizowanymi. że nasze interpretacje będą bardziej trafne w odniesieniu do grup niż do jednostek.90. Skala K nazywana skalą Kłamstwa mierzy aprobatę spodo przedstawiania się w korzystnym świe­ tle.75. E. które mają mierzyć (0. Są więc niższe od wymaganego przy badaniach indywidualnych współczynnika 0. są one równocześnie najbardziej szczere i najmniej zsocjalizowane. Kraków). Steny 1-4 otrzymują osoby. n iepodatność na umiarkowane 5~ ambiwersja psychopatia? aprobatę umiarkowane: z równoważenie szczerość . kombinacja wyników w skalach N i E Uednostki zaznaczone na schemacie to steny) pozwala tam. czy może psychopatycznymi. Tym niemniej. podatność na aprobatę 74 Dokonując interpretacji wyników wyrażonych w stenach. dręczniku 75 . normy. (niezrównowa- zsocjalizowanie . świadczą między innymi ujemne korelacje między skalami P i K. Ponadto skale EPQ-R są słabo nasycone zmiennymi . lntepretacja wyników za pomocą tych norm ma wyłącznie walor orientacyjny. zamieszczone w tym poddręczniku normy stenowe mają charak- '' Schemat 3 został opracowany między innymi na podstawie wyników opublikowanych w poEysencka (1968.sama koncepcja psychotyzmu nie jest jasna. łeczną lub tendencję Tabela 28 KATEGORIE OPISOWE DLA WYNIKÓW SKAL EPQ-R WYRAZONYCH W STENACH SKALE EPQ-R STENY N 1-4 zrównoważe n i e p E introwersja norma emocjonalne K sz czerość. Przedstawione wyżej kategorie opisowe dla wyników wyrażo­ nych w stenach zostały zebrane w tabeli 28.26-0.58-0.W skali Psychotyzmu steny 1-4 są charakterystyczne dla tzw. Próba studencka. ponieważ. O wpływie socjalizacji na wyniki uzyskiwane w skali K. że mamy do czynienia z osobami często nieszczerym i.

Tak więc przytoczone dane empiryczne są zgodne z tym.-.2. BC.h isteńi . rozdz. Przyjęto .zaburzeń z pogranicza psychopatii i histeńi . Może to oznaczać zaburzenie psychopatyczno-histeryczne . mniej histerycy. graniczy z obszarem dystymii (C). 1.4. x3 . kobiety.graniczącymi na schemacie 3 z trzech różnych stron .-------------j Zrównoważenie emocjonalne Nowotwory? Jednostki na schemacie to steny. że najbardziej ekstrawertywni są psychopaci .. w których porównywano neurotyków z grupami kontrolnymi. rozdz. Jak widać. 1. a także pozwala podejrzewać istnienie tych zabu- wstępną diagnozę rzeń . ponieważ większość badanych stanowili studenci.) byłaby charakterystyczna dla neurotycznych ekstrawertyków (na schemacie 3: pola A i AB). Z drugiej strony obszar histerii .predyspozycji do określonych zaburzeń psychicznych. E . 1991 ). wyniki mężczyzn mieszczą się w obszarze psychastenii. co wyżej napisano.zdrowia fiZYCZ· nego i psychicznego. Zachodzące na siebie obszary B i C (BC) oznaczałyby nerwicę psychasteniczno-hisna schemacie z obteryczną. Dużymi literami oznaczono pola: A . W ten sposób zasygnalizowano brak wyraźnych granic pod względem natężenia ekstrawersji między histerią a . a pole C . tj.--- l l l DYSTYMIA Nowotwory? Neurotyzm HISTERIA PSYCHOPATIA Choroba wieńcowa l l l l l l :l A c AB l l l l 7 : l l ~ ~~ ----~-----------------~ ~------~-----. Skłonność do choroby wieńcowej serca.) różnice między osobami o różnych poziomach ekstrawersji. r------~---------. Tym niemniej na schemacie obszar histerii (B) zachodzi na obszar psychopatii (A).nerwic histeryczno-psychastenicznych. do nowotworów 77 . mieszczą się w obszarze zdrowia fizycznego i psychicznego. Obszar histerii od dołu graniczy _ szarem zdrowia (D). Jak napisano.. kobiety.pole nieokreślone pod względem zdrowia (za burzeń) psychicznego. D. co zaznaczono literami AB. Wyniki badań empirycznych (Gryzlo. Wyniki grup kontrolnych. Schemat 3 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY NEUROTYZMEM l EKSTRAWER SJĄ A SKŁONNOŚCIAMI DO CHORÓB PSYCHICZNYCH l SOMATYCZNYCH 1 0·~-----------------. 1991): x.norma. (por. Ponadto pola A i AB oznaczają zwiększoną skłonność do chorób serca.pole psychopatii. z ambiwersją.do chorób nowotworowych. x2 . a wyniki kobiet są na granicy tego obszaru. jeszcze mniej osoby zdrowe i najmniej dystymicy.3. mężczyźni. histerycy pod względem ekstrawersji znajdują się pomiędzy osobami zdrowymi i psychopatami.nerwice. AB. psychastenią i zdrowiem. nadciśnienia itp. B.nerwice. 76 Na schemacie 3 przedstawiono między innymi wyrażone w stenach przeciętne wyniki uzyskane w badaniach empirycznych (Gryzio. prawdopodobna skłonność do nowotworów. co może świadczyć o mieszanym charakterze nerwicy: psychasteniczno-histerycznym. mężczyzn i kobiet. l l l l Zdrowie psychiczne i fizyczne l l l E l l l l l l l l l -~-~--. Schemat uwidacznia opisane wcześniej (por..--~---D D 6 6 -----------------. Być może dalsze badania empiryczne nakreślą takie granice. C . mężczyźn i. x4 .psychopatią.psychastenii (dystymii). Niezależnie od poziomu ekstrawersji . Posłużono się przy tym prezentowanymi w podręczniku normami dla studentów. właściwie wszystkie zaburzenia fizyczne i somatyczne wiążą się z nasilonym niezrównoważeniem emocjonalnym (neurotyzmem).2. Zdrowie szło­ by więc w parze ze zrównoważeniem emocjonalnym i umiarkowanym poziomem ekstrawersji.norma.

78 79 . 107). N i P. jeśli uczeń uzys kałby 8 punktów w skali P.). ekstrawersję złego przystosowania). że prawdziwy wynik leży (z prawdodpodobieństwem 95%) także w granicach 4-12 punktów. rozdz. We wcześniejszej wersji kwestionariusza (EPQ) Eysenckowie wprowadzili skalę przestępczości (skala C) .4. chociaż prawie wszystkie wcześniejsze kwestionariusze takie wersje posiadają. lab.. s. por. choć nie musi być skutkiem wyparcia emocji. a siódmy wysoki. Nie znaleźliśmy informacji o istnieniu wersji EPQ-R dla młodszych dzieci.dla neurotycznych introwertyków (pole C). ponieważ nie zależy im zbytnio na aprobacie społecznej. 1.2. C. Drugi sten oznacza wynik niski. Przestępcy powinni uzyskiwać wyniki w granicach 7-10 stena w tych trzech skalach . 20) jego wynik prawdziwy zawierałby się. lab. ta b. Z powodu braków rzetelności. by badany mógł samodzielnie wypełnić ten inwentarz. 17 i 19) i dużego błędu pomiaru (SEM . mierzyć skłonności do zachowań przestępczych. Podwyższone wyniki we wszystkich trzech skalach powinny więc.z prawdopodobieństwem 95% . Na przykład. gdy charakteryzujemy czy porównujemy grupy osób. to z powodu niewielkiej rzetelności tej skali (por. to powinien być świadom możliwych błędów. Pytania EPQ-R sformułowane są stosunkowo prosto i dlateg o wykształcen ie podstawowe wystarcza . ale odpowiada to 3-6 stenowi (por. zgodnie z tezą Eysencków. Ponieważ jednak u osób z chorobą nowotworową stwierdzano niski poziom neurotyzmu (co może . s. 1985). Ta ostatnia możliwość jest jednak mniej prawdopodobna. prognoz i selekcji indywidualnej. co odpowiada 2-7 stenowi (po r. z której (w EPQ i EPQ-R) usunięto pytania mierzące impulsywność (tzw. 16. nie da się wykluczyć skłonności do nowotworów u zrównoważonych introwertyków. A. raczej nie powinna być stosowana do d iagnoz. Na przykład 8 punktów w ska li N oznacza co prawda . Omawiana adaptacja powinna być używana przede wszystkim do badań naukowych oraz wtedy. co sygnalizuje wynik niski lub przeciętny .. że w skali K przestępcy będą otrzymywać niskie wyniki (1 -4 sten). Prostotę językową sformułowań staraliśmy się zachować równ ież w wersj i polskiej. zatem nie dowiedzielibyśmy się prawie niczego o natężeniu psychotyzmu u tego ucznia.w granicach 4-12 punktów (8±4). 105). lab. por. 8. Trochę lepiej jest w przypadku innych skal EPQ-R. Jest też prawdopodobne. ZASTOSOWANIA Adaptowana przez nas najnowsza wersja kwestionariusza Eysencka jest przeznaczona do badania dorosłych i młodzieży od 16-go roku życia . Tym niemniej skala C została oparta na wynikach trzech podstawowych skal: E. Teza ta może jednak nie sprawdzić się w przypadku skali E. O skali tej nie wspominają w artykule omawiającym zrewidowaną wersję narzędzia (Eysenck i in. a jeśli już ktoś używa jej w tych celach.

najgorsze zrównoważeni ekstrawertycy. że za pomocą jego kwestionariusza można diagnozować skłonności do: *choroby wieńcowej. wysokie wyniki w skali P idą w parze z niekonwencjonalnym stylem życia i myśleniem dywergencyjnym (Zuckerman. 1981 . Z drugiej strony. Prawdopodobnie warunkiem zdrowia psychicznego są dodatkowo niskie wyniki w skali P. Ekstrawertycy z kolei mogliby być przydatni wszędzie tam.prawdopodobnie naukowych. co sprzyja osiąganiu sukcesów artystycznych i . Jednak z powodu niejednorodności pytań skali P nigdy nie wiadomo. jakkolwiek trzeba pamiętać. * Jednak bardziej godne zaufania jest różnicowanie zaburzeń nerwicowych na podstawie skali E. Osoby uzyskujące wysrpkie wyniki w skali P raczej nie powinny (ze względu na tendencje psychotyczne i asocjalne) być nauczycielami. EPQ-R może ponadto znaleźć zastosowanie w poradnictwie zawodowym. także cele praktyczne. należy oczekiwać -jak w przypadku wszystkich kwestionariuszy. że o powodzeniu tym decyduje poziom neurotyzmu i ekstrawersji. gdzie konieczne są łatwe i liczne kontakty z innymi ludźmi. 393-394}. duchownymi.Tym niemniej.: Eysenck. jest też możliwe. Pacjenci z nerwicą w porównaniu z psychotykami osiągają wyższe wyniki w skali N i niższe -w p (por.: Eysenck. powinni lepiej niż ekstrawertycy pracować przy takich urzą­ dzeniach jak automaty. czy też skłonności przestępcze bądź psychotyczne. księgowość. banki. 1970. *W połączeniu ze skalą P. 1968. też rozdz. biorąc pod uwagę wyniki w skalach P i E. * Wysokie wyniki jednocześnie w trzech skalach: E. histeria. Zdrowie fizyczne (i psychiczne) można diagnozować na podstawie niskich wyników w skali N (zrównoważe nie emocjonalne) i przeciętnych w skali E (ambiwertyzm) . zwłaszcza tam . 1968). Konstruując kwestionariusze osobowości Eysenck stawiał sobie. 77). * chorób nowotworowych na podstawie wysokich wyników w skali N i niskich w skali E. Wielokrotnie dowiedziono empirycznie.że wykształcenie ponadpodstawowe będzie ułatwiało wypełnianie EPQ-R i wpływało zarazem na większą rzetelność odpowiedzi. zawału . nadciśnienia. Nowsze badania skłoniły Eysencka do szukania związków między osobowością i predyspozycjami do chorób somaty- . 1985. s. Kwestionariusze Eysencka mogą być również wykorzystywane do prognozowania powodzenia w nauce szkolnej i studiach. U pierwszej z wymienionych grup odruchy warunkowe powstają znacznie szybciej n iż u drugiej. Pospiszyl. że osoby z nerwicą uzyskują wysokie wyniki w skali N. Ponadto. radar. 7. rodzaj nerwicy (psychastenia. Skoro introwertycy są bardziej dokładni i wytrwali. 1981 . introwertycy są powolniejsi. 216). por. Różnice te mogłyby być związane z nasileniem ekstraintrowersji (Pospiszyl. komputery i w takich instytucjach jak ośrodki obliczeniowe. ale bardziej wytrwali i dokładni n iż ekstrawertycy (Eysenck. 1989. Zakładając. 80 81 przestępczych . Eysenck przypuszcza. politykami.: Sanocki. N i P oraz niskie w K mogą służyć do diagnozowania predyspozycji cznych . co też nie jest obojętne w procesie uczenia się. formy pośrednie) zależałby od wymiaru ekstra. Jest to potwierdzeniem Eysenckowskiej tezy o zasadniczej różnicy między nerwicą i psychozą (por. na podstawie wysokich wyników w skalach N i E. s. cukrzycy itp. 183-184). 1985. Jego kwestionariusze miały służyć klinicystom: *Skala N miała odróżn iać neurotyków i nieneurotyków. że osoby skłonne do chorób nowotworowych uzyskują niskie wyniki w skalach N i E oraz wysokie w skali K. skala N służy do odróżniania zaburzeń nerwicowych i psychoz. Najlepsze osiągnięcia mają na ogół neurotyczni introwertycy. psychologami itp. 217). s. czy wysokie wyniki oznaczają predyspozycje twórcze. s. obok celów teoretycznych. s. s.introwersji (por. Sanocki. że jest to w EPQ-R skala najsłabsza. *Skala p może być także używana do odróżnienia osób normalnych i psychotyków. 121-123. gdzie nasilenie tych cech jest skrajne (steny: 1-4 i 7-10). że warto podejmować próby różnicowania między rodzajami psychoz. * Eysenck sądzi .

a introwertycy. niż małżonkowie z małżeństw nieszczęśliwych . że sportowcy w odróżnieniu od niesportowców. Inne badania Zaleskiego (1981 ). W związku z neurotyzmem warto dodać. postawami wobec innych itp. niż małżeństwa szczęśliwe . niecierpliwość i skłonność do martwienia się utrudniają rozwiązywanie codziennych problemów i zaburzają potencjalnie szczęśliwe małżeństwa . Sama ekstrawersja w przypadku osób zrównoważonych i posiadających dobre kontakty społeczne ma słaby związek z nastrojem. albo nie ma żadnego.Psychotyzm. 2) tylko mężowie (lecz nie żony) z małżeństw n ieszczęśliwych są bardziej neurotyczni niż mężowie z małżeństw szczęśliwych .. Jednak. pokazały dodatkowo. Różnice były wyraźne (istotne statystycznie) w przypadku skal P i E. temperamentem . a ich nastroje są bardziej zmienne niż w przypadku zrównoważonych ekstrawertyków. a także lepsi sportowcy w zestawieniu z gorszymi różnią się pod względem nasilenia wszystkich wymienionych cech osobowości. Podobne wyniki otrzymali Hotard i in. Sportowcy i lepsi sportowcy są bardziej psychotyczni i ekstrawertywni oraz mniej neurotyczni niż niesportowcy i gorsi sportowcy. Autorzy wyodrębnili trzy kategorie grup. w pełni zależni od społeczeń- 82 83 wodzeń . 3) małżonko­ wie z małżeństw szczęśliwych są bardziej do siebie podobni pod względem osobowości (we wszystkich czterech skalach EPQ) . Watsen i in. mają skłonność do przeżywania : a) uczuć bardziej negatywnych i b) uczuć mniej pozytywnych 14 . Również wybór dyscypliny sportu ma związek z Eysenckowskimi wymiarami. zmiany nastrojów. Dotyczy to zarówno mężów jak i żon. Eysenck. preferencjami wartości . neurotyczni introwertycy.także o jej wątpliwej trafności. Może być stosowany w korelacyjnych studiach nad osobowością. a w przypadku skali P. trzeba ciągle pamiętać o nie w pełni satysfakcjonującej rzetelności skal tego kwestionariusza. stosując EPQ-R do diagnoz czy prognoz indywidualnych oraz w celach selekcyjnych . Przykładem tego typu badań może być studium Zaleskiego. których członkowie są: 1. ekstrawersja i neurotyzm odgrywają także pewną rolę w aktywności sportowej . używając MPI w adaptacji Choynowskiego i Skali Sukcesów Małżeńskich Gałkowskiej odkryli. był u nich bardzo podobny w dziecińst­ wie i przed małżeństwem jak i w czasie trwania małżeństwa. że nieszczęśliwe małżeństwa charakteryzuje wyraźnie wyższy poziom neurotyzmu. Kwestionariusz Eysencka może być również wykorzystywany w poradniach przedmałżeńskich i rodzinnych do prognozowania szczęścia w małżeństwie bądź szukania przyczyn niepo"Uczucia pozytywne i negatywne to nie są dwa bieguny j ednego wymiaru. w których obok skali Gał­ kowskiej użyto EPQ w tłumaczeniu autora. w których przeanalizowano wyniki sześciu studiów nad nastrojami (moods) mierzonymi za pomocąjedenastu różnych skal wiadomo. 1988). Autorzy sądzą. że osoby o wysokich wynikach w skali N i niskich w skali E. poszukiwaniem wrażeń . w którym analizowano związki między osobowością (polska wersja EPQ w adaptacji Zaleskiego) oraz postawami wobec grup mniejszościowych i z marginesu społecznego . że dokładniejsze analizy wykazały raczej krzywoliniową zależność między tym wymiarem i sukcesem sportowym (bardzo wysokie jak i bardzo niskie wyniki w skali N nie sprzyjają sukcesom sportowym). Stąd omawiane są oddzielnie. np. według małżonków. Znajomość podstawowych wymiarów osobowości pozwala diagnozować nastroje dominujące u określonej osoby. którzy stwierdzili ponadto. Eysenck i Eysencka (w druku). że gorsze samopoczucie neurotycznych i zrównoważonych introwertyków pojawia się tylko wówczas. że związana z neurotyzmem nadmierna wrażli­ wość. EPQ-R stwarza za to szerokie możliwości w badaniach naukowych. Z przeglądowych badań Williamsa (1990) . do analizy związków między Eysenckowskimi wymiarami osobowości i samooceną. . np. lecz dwa odrębne wymiary (por. Na przykład ekstrawertycy wolą sporty zespołowe.indywidualne. (1989). Wysoki poziom neurotyzmu. Nias i Cox (1982) wykazali . że : 1) małżeństwa nieszczęśliwe w odróżnieniu od szczęśliwych mają wyższe wyniki w skali P. Zaleski i Gałkawska (1978). samoakceptacją. tj. gdy cechom tym towarzyszy brak kontaktów społecznych (poor social relationships) .

Wiele innych . recydywiści . gwałciciele . ale zachowują się w sposób naganny. fałszerze pieniędzy i dzieł sztuki). choć stwierdzone empirycznie. narkomani. wymagający stałej opieki i dlatego kłopotliwi (np.stwa. s. a związki między biologicznie zdeterminowanymi wymiarami osobowości i postawami społecznymi -teoretycznie niejasne. Sanocki. nawyków myślowych czy postaw. Także . Podano tu jedynie przykłady możliwych zastosowań EPQ-R. 1981 . 3. osoby wykorzystujące seksualnie dzieci. fale mózgowe rejestrowane w postaci EEG itp. 3. 2. że : 1. EPQ-R może być również używany w badaniach klinicznych i penitencjarnych.najmniej. Autorzy omawianego artykułu . tj . nasilenie cech psychopatycznych wyraźnie idzie w parze z nietolerancją.31) . niemoralny lub niezgodny z prawem (np. a trzecia. to jednak okazało się. reakcja skórno-galwan iczna. niezależni od społeczeństwa . twierdzenie o istnieniu zależności przyczynowych między tym poziomem i poziomem trzecim organizacji osobowości (tj. warunkowanie. np . starzy. powidoki. budzi najwięcej sympatii.: Eysenck. 1970. Jak wykazał Eysenck (por. że wszystkie zależności były słabe (najsilniejsza korelacja między skalą P i postawami wobec pierwszej kategorii grup mniejszościowych wyniosła 0. Jak wiadomo.w eksperymentalnych badaniach z pogranicza psychologii ogólnej (zwłaszcza spostrzegania i uczenia się) i psychologii osobowości. Trzeba jednak zauważyć. procesy pam ięciowe . znanymi wymiarami) było powszechnie krytykowane (por. antyspołeczni . w których interesują nas raczej grupy osób niż pojedyncze osoby. 425-457). 2. prostytutki. silne biologiczne zdeterminowanie neurotyzmu i ekstrawersji pozwala na analizę związków między nimi i całym szeregiem zjawisk takich jak: progi zmysłowe . ekstrawertycy w odróżnieniu od introwertyków są bardziej tolerancyjni (mają bardziej pozytywne postawy wobec opisanych grup). . nieuleczalnie chorzy tak jak ofiary AIDS). posłużyli się wcześniejszą wersją teorii Eysencka. krzywdzą innych w sposób bezpośredni (np. 456). chorzy umysłowo. poziom wykonania zadań zależny od siły pobudzenia emocjonalnego (prawa YerkesaDodsona). niezależnie od osobowości. Jakkolwiek pierwsza kategoria grup.zależy wyłącznie od inwencj i użytkowni ków 84 85 narzędzia. która zakłada istnienie czwartego poziomu w strukturze osobowości. informatorzy policyjni w systemach totalitarnych). zjawisko reminiscencji. stawiając hipotezy na temat związków między wymiarami osobowości i postawami społecznymi. złodzieje. s. brak jest liczących się korelacji między neurotyzmem i postawami wobec grup mniejszościo­ wych .

. Gdy obliczano korelacje między kolejnymi wersjami s~al . O ile dla trzech skal stwierdził on zadowalającą stabilność (którą. Warto sprawdzić w Polsce zgodność wyników uzyskanych w EPQ-R z wynikami tych samych osób w innych polskich wersjach inwentarza Eysencka . PEN . Zwracano na przykład uwagę . usprawiedliwiające stoswanie nowych wersji zamiast starszych (por. należy nazwać stabilnością względ­ ną) : 0. czy jest to zasługą starannego tłumaczenia.71) i skośnego rozkładu w pierwszym badaniu (EPQ). 1981 . 1990). Pozwoliłoby to ocenić. trzeba raczej opracować je na nowo. JEPQ). które mają słabą moc dyskryminacyjną i powodują obniżenie rzetelności. czy wynika ze specyficznych właściwości badanych przez nas osób (a może Polaków w ogólności?) . Drwal. Dość dramatyczną rozbieżność obserwował jednak Pearson (1988). a w interpretacji EPQ-R nawiązywać do . Dzięki tym 86 modyfikacjom uzyskiwano zwykle coraz lepsze parametry psychometryczne skal. Skala Psychotyzmu ma nieco niższą rzetelność.sługiwać się zamiennie różnymi wersjami. Na zakończenie trzeba przypomnieć ewentualnemu użytkow­ nikowi EPQ-R . 87 . uwględniając w jak największym stopniu specyfikę lokalną (por. ale w nieunikniony sposób prowadziło to do zmian psychologicznego znaczenia mierzonych konstruktów. że ekstrawersja mierzona starszymi wersjami nie jest tą samą ekstrawersją w nowszych wersjach (Rocklin i Revelle. uzyskanymi po upływie roku w niezbyt dużej grupie studentek (N = 51). ale odbyłoby się to kosztem wierności wobec oryginału i utrudniło porównania trafnością międzynarodowe . za Choynowskim (1971).bogatej już . Najbardziej odpowiednią metodologią wydaje się analiza trafności zbieżnej i różnicowej. pozwoliłaby na uzyskanie lepszych parametrłów psychometrycznych. neurotyzm .. EPI . ponadto są stosowane wersje skrócone. 1977). Mogła ona w dużej mierze wynikać z wyjątkowo niskich wyników w skali P (średnia wynosiła 0.69 (E). W kolejnych wersjach zmieniano liczbę i treść wielu pytań . zachowując tradycyjne nazwy skal: ekstrawersja. że polska adaptacja jest użytecznym narzędziem badawczym . 0.Inwentarza Osobowości" (MPI) w adaptacji Choynowsk iego (1968. korelując wyniki EPQ z wynikami EPQ-R .polskiej literatury o MPI.. póżniej . ale jej wyniki nie wykazują tak kłopotliwego skośnego rozkładu.ZAKOŃCZENIE Wyniki naszych dotychczasowych badań nad rzetelnością i skal EPQ-R pokazują. Jeżeli chcemy posiadać narzędzie jak najlepiej mierzące pewne cechy w Polsce i przydatne dla praktyki w naszym kraju . Wymiana tych pytań. zastosowana -w dość ograniczonym zakresiejuż w tym opracowaniu . w jakim stopniu można po. uzyskiwano zwykle dość wysokie współczynniki.34 (K).także psychotyzm . F rancis i Pearson. kłamstwo. EPQ . że istnieje bardzo wiele wersji inwentarza Eysencka (MPI . to dla skali P korelacja była zerowa (0 .06) . o parametrach psychometrycznych niewiele odbiegających od oryginału . wersje dla dzieci i młodzieży: JEPI . Claridge. EPQ-R itd . 1983).59 (N) i 0. 1988). zwłaszcza. Trudno na razie powiedzieć.

Waarszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne. 81-122.H.J. 51-95. 2). 5. W : R . Kulturowa adaptacja testów. Problemy psychologii matematycznej. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. Oleś) . Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. COMREY.173. (1971 ): Podstawy i zastosowania teorii rzetelności testów psychologicznych. CAMPBELL. Lublin: Wydawnictwo UMCS. s. P. (1990): Problemy kulturowej adaptacji kwestionariuszy osobowości. Brzozowskiego 1-5 (maszynopis). CLARIDGE. Kozielecki (red. W: J. s. 4. 65-118. s. DRWAL. (1988): A further investigation of the Sensation Seeking Scale Form-Y and its relationship to the EPQ-R and the 1.N. s.). BRZOZOWSKI. Ł. GEIS F.J. 39-51.7 lmpulsiveness Questionnaire. BRZOZOWSKI. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. 79-110. (1963): Wprowadzenie do teorii osobowości H. Sensation Seeking and Eysenck's dimensional system of personality. BRZOZOWSKI . BRZOZOWSKI . Advances in personality assessment (Vol. Skrócony podręcznik do testu .Inwentarza osobowości" H. Ł. III: Metodologiczne problemy psychometrii. Testy psychologiczne w poradnictwie wychowawczo-zawodowym. P.). Ł. Brzeziński .. (1993): Konstrukcja i właściwości psychometryczne Skali Wartości Schelera. 132-148. Eysencka.. SCHEIER. 8. R. T. (1995): Skala Wartości Schelerowskich . Polska adaptacja Value Survey M. Warszawa: PWN. BRZEZIŃSKI . Dimensions of personality. Personality and lndividua/ Differences. Inwentarza osobowości" H. Maciejczyk.. 9. CORULLA. 89 . (1984) : Schizotypy and hemisphere function: l. CHRISTIE . W . (1968): Opracowanie polskiej adaptacj i . 277-287. 56 . Podręczn i k . BRZOZOWSKI . CHOYNOWSKI. Eysencka. Personality and lndividua/ Differences. (1989): The multidimensional nature ot schizotypal traits: A tactor analitic study with normai subjects. CLARIDGE. 35. Teoria a fakty empiryczne. 161. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. Hillsdale. Lynn (red. W : R. DRWAL. Lublin: Wydawnictwo UMCS. (1987) : Skala Wartości . Warszawa: PWN. W: J. s. Personality and lndividual Differences. W. R. P. Marek. CLARIDGE. współpraca : P. Biuletyn Psychometryczny. (1981): Psychoticism. (1987) : Trafnoś ć zbieżna i różnicowa czterech inwentarzy agresji. Drwala i P. Aranewska (red . s. DRWAL. BRZOZOWSKI. (1989): Skala Wartości (SW). P. Ł. R. CHOYNOWSKI. NJ: Er1baum. 28. CATTELL. D. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. s. Kraków: Wydawnictwo UJ. opracowanie 11. 3.T.Inwentarz Osobowości" H. 493-536. Drwal. W: Choynowski M. Eysencka. (red. New York: Pergamon Press. 11. (1983): The !:ysenck Psychoticism scale. B.Ł. I.W . W : Drwal R. CORULLA. 117-138. M. Warszawa: PWN.}. (1989): The relationship between the Strelau Temperament lnventory.). C. Eysencka. P. Personality and lndividual Differences. 633-648. Warszawa: PWN. Warszawa: Ministerstwo Oświaty i Wychowania. (1989): Badanie trafności zbieżnej i różnicowej .7 lmpulsiveness Questionnaire.J. 81-105.). s.polska wersja testu Miltona Rokeacha. Psychologica/ Bulletin. BROKS.autorstwa J. P. 81-91. W. J.J .autorstwa R. Polskie Towarzystwo Psychologiczne. Warszawa.). (1970): Studies in Machiavellianism. DRWAL. (1959): Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. P. Wybrane zagadnienia i techniki (red. CORULLA.SWS. Z. R. Warszawa: Pracownia Tesstów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.D. Rokeacha. DRWAL. T. (1977): Podręcznik do . Noworoi (red. G. (1991): Ocena porównawcza dwu opracowań dotyczących polskiej adaptacji EPQ-R: Opracowanie l . (1961 ): The meaning and measurement of neuroticism and anxiety. Butcher. Podręczn i k . W: R. CHOYNOWSKI. R.J. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.).J. M. D. (1978): Elementy metodologii badań psychologicznych. M.). CLARIDGE G.S. Claridge'a.. s. (1992): Hierarchia wartości Maxa Schelera.L. A. P. Zawadzkiego. W : E. CHLEWIŃSKI . J.L. (red. Przegląd Psycho/ogiczny. FISKE.Ł. Laboratorium Technik Diagnostycznych im.B . British Journal of Clinica/ Psychology. Psychologia matematyczna. 211-237. (1972): T-54. R.. W: A. New Yorl<: Academic Press. Drwal (red . 651-658.Ł. B. Roczniki Filozoficzne. 1O. Theoretical considerations and the measurement of schizotypy. G. SLADE.). R .. 88 CHOYNOWSKI. 329-338. Spielberger (red.P. Zawadzkiego. 2. W: J. (1987): A psychometrie investigation of the Eysenck Personality Questionnaire (Revised) and its relationship to the 1. V: Wybrane zagadnienia metodologii badań w psychologii. Brzozowski. 363-375.Ł . Ciechanowicz (red. (1 973): A first course in tactor analysis. (1995) : Skale skłonności psychotycznych (STQ) G. Psychologia matematyczna. 71-114. New York: Academic Press. T . New York: Ronald Press. P.LITERATURA BENTALL.O. Ł. C. M. Kraków: Wydawnictwo UJ. R. G .

Allen and Company. Harmondsworth. P.. Wiley. Middlesex: Penguin Books. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. R. H. EYSENCK. R. C. W: R. H. 3. . 7. (1989): Evaluating the interna! structure of the Eysenck Personality Questionnaire: Objective criteria. Schalling (red. 1-56. Russak and Company. P. (1990): Psychoticism as a dimension of personality: A multivariate genetic test of Eysenck and Eysenck's psychoticism eonstruci. EYSENCK. H.. P. 17-31. P.R. CLONINGER. Oleś). 58. . . H. HALL. The autobiography of Hans Eysenck.H . H.. (1994): Wymiary osobowości . BRZOZOWSKI. Geis. 66.. 29. W: R. Cancer Detection and Prevention. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part 11 . 9.Ł. A C. Oleś. 25-44. H. (1975): Manual for the Eysenck Personality Questionnaire EPQ. R.J. FRENTZEL-BEYNE. EYSENCK. 3. 355-373. J. (1990): Personality.J.Ł. N. E. (1 984): Cancer risks associated with life events and conflicts solutions. C.J. EYSENCK. H. (1980): Opracowanie Kwestionariusza Aprobaty Społecznej. London: Methuen and Company. Brzozowski. 5. EYSENCK. D. T. (1990a): Type A behaviour and caronary heart disease: The third stage. EYSENCK. (1968): Inwentarz Osobowości (The Maudsley Personality lnventory).B. H. Choynowski. 653~57 . EYSENCK. EYSENCK. R. EYSENCK. Drwal. (1985): A revised version of the Psychoticism scale..S. EYSENCK. Ł .J. EYSENCK. EYSENCK. EYSENCK. (1967): Uses and abuses of psychology. Wybrane zagadnienia i techniki (red. (1991 ): Kryzys w wartościowan iu a hierarchie wartości u osób z nerwicą i bez nerwicy. 7. P. EYSENCK. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. 353-364. Advances in Behaviour Research and Therapy. s. R . H.G. Hare.J. 23. H. Psychopathic behavior: Approach to research. D. (1992): Sprawdź swoją i nte lig encję. . (1978): Psychopathy.J.J.G. London: Routledge and Kegan Paul. H. (1988): Religiosity and the short-scale EPQ-R indices of E.J .. 569-583. 1. Wybrane zagadnienia i techniki (red. H. COX. BRZOZOWSKI.J.J. London: Hodder and Stoughton Educational. .J. H.. FRANCIS. (1977): Crime and personality. 29. (1991): Personality. (1971): Sens i nonsens w psychologii. 201-209. Knapp.J. GROSSARTH-MATICEK. BECKER. EYSENCK. (1995a): Skala makiawelizmu (Mach V) R. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. Multivariate Behavioral Research. EYSENCK. stress and disease: Description and validation of a new inventory.... EYSENCK. 1.B. cancer and caronary heart disease. (1976): Psychoticism as a dimensions of personality.J. 1-16. GROSSARTH-MATICEK .. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem P. R. London: Routledge and Kegan Paul. Warszawa: PWN.Effects of treatment. Personality and lndividual Differences. LINDZEY. t.. N.G. L. 499-516. 4. 91 90 .B. Behavioral Research and Therapy. Witkowski (red.Ł.DRWAL. R. Oleś) . EYSENCK. EYSENCK. R. M. Warszawa: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego. B. H..).Ł. BARREIT.. P..G.H. EYSENCK. L. 6. (1974): Factor analysis. GRYZIO. s. S. PEARSON.J. 66.J. 479-495..J.. (1988): Personality type. VETTER. N and L. GROSSARTH-MATICEK . (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part l . GROSSARTH-MATICEK . 111-121 .G. D.T. Personality and lndividual Differences.K. MARTIN. HELMES. London: W. S. Christie i F. Przegląd Psycho/ogiczny. Eysencka (EPQ-R). N. New York: Crane. H. (1982): Personality and Sport. 72. Opracowanie: R. NIAS. JEPQ and EPQ. EYSENCK. MARTIN. (1990b): Rebel with a cause. EYSENCK. współpraca : P. Wykłady z psychologii w KUL.). 221-232. (1990). Philadelphia: Saunders. S. DRWAL. H. compared with the JEPI . 943-959. (1993): Prediction of cancer and caronary heart disease as a function of questionnaire administration. (1994): Testing a model for the genetic structure of personality: A comparison of the personality systems of Cloninger and Eysenck.Description of treatment. R. HEATH. 21 -29 . 109-131 . Personality and lndividual Differences.B.J.J.J. DRWAL. 273-296.J. 1. SCHUM D. Psychological Reports. Psychological lnquiry. Warszawa: PWN. (1976): Case studies in behavior therapy. 1. Teorie motywacji. 73. współpraca : P. Drwal. R. Warszawa: PWN. EYSENCK. S. London: Routledge and Kegan Paul. W: R. EYSENCK. personality and ge- netics. W : A Januszewski.N. (1995b): Zrewidowany Inwentarz Osobowości H. EYSENCK. Brzozowski. Podręcznik tymczasowy. EYSENCK. Problemy rzetelności i trafności.L.G. H. P. H.J. GORSUCH. s. HEATH. H.J.. Warszawa: PWN. 762-775. H. GROSSARTH-MATICEK . P. D. Behavioral Research and Therapy. EYSENCK. GROSSARTH-MATICEK. Otwock: Dobrucki Malicki DMS. 184-195. 9. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. (1958): The scientific study of personality. stress and disease: An interactionist perspective. Lublin: RW KUL. B.J. Brzozowskiego). (1993): Predictlon of cancer and caronary heart disease mortality by means of a personality inventory: Results of a 15-year foliow-up study.. H. R.J. Psychological Reports. 24. WILCZYŃSKA. Psycho/ogica/ Reports. BARRETT. Joumal of Social Behavior and Persona/iły. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. H. 2. AC. H.R. H. G.J. (1970): The structure of human personality. London: J.

B. (1995): Un iwe rsal n ość PEN .Ł. Eysencka (EPQ-R)". ZUCKERMAN. 409-422. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. . REVELLE. 257. 20. 1-2. Ossoli ński ch . EYSENCK. STRELAU. Z. J. 453-458. 93 . KAISER. GARCIA-SEVI LLA. R..J. S. WOODY. 61 5~30.M. (1978): Neuroticism and marital satisfaction. B. STRZAŁECKI . and neuroticism in current mood: A statistical review of six studies. Studia Psychologiczne 33. Z. 16. 122. EPQ) pod kątem próby adaptacji tego testu do warunków polskich. and social relationships on subjective well-being. 6..M . W: J. Warszawa: PWN. D. 241-248. 4. 279-284. S. Regulacyjne funkcje temperamentu. activity. ZALESKI .. J. A. Gougha i A. Ł. GAŁKOWSKA. W: R. E.G.. 57. TORRUBIA. Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire.. STEGALL. R. Wrocław: Zakład Narodowy im. 259-275. (1987): Test przymiotnikowy ACL H. 54. neuroticism.). Z. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R.G. K. Wydawnictwo PAN. W .. Personality and lndividual Differences. SANOCKI. Bahaviorai Research and Therapy. Warszawa: PWN. schizotypal and borderlina personality traits and psychosis proneness. CLARIDGE. 2. Journa/ of Personality and Social Psychology. Z . W. personality. M. (1 989/1990): Międzykulturowe badania osob owości. British Joumal of Social Psycho/ogy. . (1990): Zal eżność pomiędzy oryginalnością myślenia a psychopatologicznymi wymiarami osobowości według kwestionariuszy Eysencka i Claridge'a. Lublin : Instytut Psychologii UMCS. Drwal (red. Personality and lndividual Differences 10. ZALESKI.Ł.A. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R. (1982): Krytyczna analiza Kwestionariusza Osobowości H. (1989): The interaction of EPQ extraversion with W AIS subtest pertormance under timed and untimed conditions. A. 123-161 . E. Polska adaptacja kwestionariusza osobowości EPQ. S. 6. L. DRWAL. MADSEN. 16. Warszawa: PWN. Z. 37-38. (1971 ): Relating tactors between studies based upon different individuals. .B. S.M. PŁUZEK.E. s.B. 4.B. ROCKLI N. B. D. (1983): Temperament. H. Personality and lndividual Differences 10. POSPISZYL. (1990): Poziom schizotypii u członków rodzin pacjentów schizofrenicznych. WILLIAMS. Lublin: Wydawnictwo KUL. 245-246. MCWHIRTER.Ł. Personality and lndividual Differences. British Journal of Socia/ and Clinical Psychology. 285-286. D. M. 623-624. P. New York: Free Press. ZALESKI. Joumal of Psychology. (1989): Personality in the third dimension: A psychobiological approach. (1985): Psychopatia.Zrewidowanego Inwentarza Osobowości H. K. (1981 ): Psychoticism and marital satisfaction. ZALESKI. (1989): lnteractive effects ot extraversion. 151-169. 1063-1070. 6. Warszawa: PWN. New York: Academic Press. exstraversion. HUNKA. G. Joumal of Personality and Social Psychology. 147-187. 11.R.. (1988): A comparison ot the Psychoticism scale of the EPQ and the EPQ-R. (1973): The nature of human values. FERNANDEZ. BIANCHINI.R.. PEARSON. 9. ROKEACH. WOLI ŃSKA.. J. TOEPLITZ. J. (1969): Wybrane zagadnienia psychologii twórczości. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej.. ( 1981): The measurement ot extraversion: A comparison of the Eysenck Personality lnventory and the Eysenck Personality Questionnaire. 4. 2. EYSENCK.J. T.268. MUNTANER. R.G. s. J. Drwala). J. M.. (1988): Personality dimensions. Personality and lndividual Differences.. TUŹNIK. M.. (1990): Informacja osobista. Multivariate Bahaviorai Research. C. MACIEJCZYK. H. 1-11 . (1971): Wartość testu WISKAD-MMPI dla diagnozy różnicowej w zakresie nozologii psychiatrycznej. L. Drwala). (w druku): Personality and attiludes towards marginal social grups. 24 stycznia. R. WATSON. . Roczniki Filozoficzne. . RAWLINGS.HOTARD. D. A. Lublin: Wydawnictwo UMCS. (1981): Kwestionariusze osobowości w psychologii.trzech superczynników osobowości: Charakterystyka psychometryczna polskiej adaptacji . MCFATTER. Heilbruna w badaniach samooceny i percepcji społecznej . Personality and lndividual Differences. ZAWADZKI. CLARK. SZEREMET. (1990): Effects ot psychoticism. 391-418. TELLEGEN.). Strelau (red. (1980): Współczesne teorie motywacji. (1988): Development and valida- 92 tion of brief measures ot positive and negative affect: The PANAS scales. CARNIE. (1977): Psychoticism and thinking. Z. EYSENCK.

.

07 0.03 -0.01 -0 .10 0.21 -0.18 -0.04 -0.10 0.34 -0.53 -0.06 0.45 -0.27 -0.00 -0 .15 0.02 0.18 0.24 0.02 -0.01 0.10 -0.04 -0.26 0.20 0.15 0.44 -0.13 0.44 O.11 -0.10 0.01 -0.14 0.20 0 .07 0.50 0.11 0.41 0.03 0.18 -0.42 -0 .06 0.10 0.25 -0.01 -0.01 -0.13 -0.01 0.04 -0 .53 -0.55 0.ROTCWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOWYCH CZYNNIKÓW EPQ-R NUMER PYTANIA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 CZYNNIKI N E K p -0 .52 0.14 0 .02 0.37 0.01 -0 .18 0.07 -0.13 0.57 0.28 0.00 0.11 -0.23 0.20 -0.25 0.62 0.27 0.50 -0.06 -0.23 -0.06 -0.04 -0.41 -0.03 0.06 -0.04 -0.07 0.03 0.05 -0.08 -0.05 0.23 0.00 0.15 0 .23 0.02 0.04 -0.15 -0.26 -0.19 -0.08 0 .08 -0.05 0.10 0.02 0.07 -0.14 -0.50 0.19 -0.14 -0 .48 -0.02 -0 .02 0.14 -0.03 0.01 -0 .54 0.04 -0.03 O.07 0.37 0.05 -0.13 -0 .49 -0.03 0.45 0.17 -0.00 -0.10 0.01 -0 .23 0.07 -0 .44 -0.04 -0. 11 -0.24 0.33 -0.23 0.06 0.15 -0 .14 -0.09 0.60 0.01 0.04 -0.19 -0.12 0.02 -0.05 97 .05 -0.32 0.10 0.16 0.09 0.04 0.26 -0.14 -0.15 -0.12 -0.16 0.01 -0.07 0.

03 0.44 -0.10 -0.19 0.12 -0.15 0.14 0.24 0.01 0.06 0.03 -0.21 -0.02 -0.52 -0.d.13 -0.05 -0.10 -0.06 -0.01 -0.11 0.06 0 .06 -0.ROTOWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOW YCH CZYNNIKÓW EPQ-R (c.08 0.34 0.24 0.12 O.31 0.23 -0.17 0.06 0.30 -0.04 0.26 O.09 0.14 0.10 0.02 -0.04 -0.08 0.16 0.12 0.41 -0.17 0.09 -0.51 -0.13 0.06 0.39 -0.07 -0.56 0.05 0.00 0.47 0.14 0 .01 0.17 0.02 0.03 -0.19 -0.32 O.12 .07 0.35 -0 .50 -0.47 0.34 -0.04 -0.17 -0.30 -0.14 0.33 -0.12 0.20 p 0.06 0.01 0.27 -0.09 -0.07 -0.13 0.14 0.23 -0.22 0.08 0.08 0.30 0.07 -0.33 0.36 -0 .47 -0.04 -0.03 0. 17 0.00 -0 .05 0.34 -0.01 -0.03 -0.12 -0.07 0.56 -0.10 0.44 0.02 0.17 0.05 0. 11 -0.42 -0. 11 0.34 0.23 -0.02 -0.24 -0.07 -0.43 -0.03 O.16 0.19 -0.39 -0.15 0.09 -0.08 -0.18 0.00 0.01 0.49 -0.02 -0.06 0.19 -0.04 O.01 0.10 -0.20 0.47 0.14 -0.11 0.03 0.11 -0.05 -0. 19 -0.09 0.13 -0.22 0.10 0.13 0.48 0.42 0.09 -0.) CZYNNIKI NUMER PYTANIA N E 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 0.10 0 .15 99 K 0.12 0.39 0.46 -0.

Tabela A
NORMY STENOWE DLA SKALI NEUROTYZMU
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŻNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

o- 1
2- 3
4- 5
6- 7
8- 9
10-13
14-16
17-18
19-20
21 -24

o- 3
4- 5
6- 8
9-11
12-14
15-17
18-19
20-21
22
23-24

STUDENCI
MĘZCZYŹN I

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N= 209

ws

ws

ws

ws

o

o-

0- 1
2- 3
4- 5
6- 8
9 -11
12 -14
15 -18
19 -20
21 -23
24

0- 3
4- 6
7- 9
10-12
,..,13 -16
17-18
19-20
21 -22
23
24

1- 2
3- 4
5- 8
9-11
12-17
18-19
20-21
22
23-24

3
4- 5
6-8
9-12
13 -15
16-18
19-20
21
22
23 - 24

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela B
NORMY STENOWE DLA SKALI EKSTRAWERSJI
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 4
5-7
8-10
11 -12
13-16
17-18
19
20
21
22-23

o- 3
4-6
7-10
11 -13
14-16
17-18
19-20
21
22
23

STUDENCI
MĘZCZYŹNI

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N =209

ws

ws

ws

ws

0- 2
3- 5
6- 7
8-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

0- 3
4
5- 7
8-10
11 -14
15-17
18
19-20
21
22-23

o- 4

0- 3
4- 5
6- 7
8 -10
11 -14
15 -17
18 -19
20
21 -22
23

WS -wyniki surowe

105
TABELE NORM

5
6-8
9-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Tabela C
NORMY STENOWE DLA SKALI PSYCHOTYZMU
UCZNIOWIE

DOROŚLI

STUDENCI

STEN MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlClYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N= 209

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11
12-14
15-16
17-19
20-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9-10
11 -12
13-15
16
17-32

ws

ws

0- 2
3
4
5-6
7
8-9
10-11
12-13
14-16
17-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9
10-13
14-15
16-18
20-32

ws
o-

2

3
4- 5
6- 7
8- 9
10 -11
12 -13
14 -16
17 -18
19-32

STEN

ws
o-

1
2-3
4
5
6-7
8- 9
10
11-13
14-15
16-32

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela D

NORMY STENOWE DLA SKALI
UCZNIOWIE

STUDENCI

KŁAMSTWA
DOROŚLI

STEN MĘlClYŹNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘ:ŻCZVŻNI KOBIETY
N =283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N =209

ws

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

o-

ws
1

2
3
4- 5
6- 7
8-10
11 -12
13-14
15-17
18-21

o-

2
3
4-5
6
7- 9
10-11
12-13
14-15
16
17-21

ws
0- 1
2
3
4- 5
6- 8
9 -10
11 -12
13 -14
15 -16
17 -21

ws
0- 1
2- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11 -12
13
14-15
16-21

WS -wyniki surowe

107

ws
o-

1
2
3
4- 6
7- 8
9-10
11 - 13
14-15
16-17
18-21

STEN

ws
0-2
3
4-5
6-7
8-9
10-11
12-13
14-15
16-17
18-21

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Drwala Imię . TAK 73.. TAK 42.. TAK 78...... TAK 63.... TAK 9..... TAK 52.. TAK 25.... Data badania (dzień .... TAK 35.......ARKUSZ ODPOWIEDZI w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i Radosława Ł . P. TAK 39... TAK 84.... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 41 ............. TAK 20... TAK 88. TAK 69..... TAK 29............ Płeć . Barrett EPQ-R........................ TAK 45................... Wykształcenie ..J. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 61. TAK 100.... TAK 22.... TAK 44. TAK 17.... TAK 62. TAK 77................ TAK 98... TAK 53.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 26... TAK 99................... TAK 65... TAK 4. TAK 33.............. TAK 81 . TAK 86. TAK 75.. TAK 83.. TAK 40... TAK 14..... TAK 43. TAK 16.. TAK 70........S.... TAK 80...... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 46.... TAK 38.. TAK 30..... miesiąc.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 36.............. TAK 37... TAK 72... TAK 6 . TAK 74. miesiąc..... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 71 .. TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE ........... ... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 51 .......B...... TAK 19....... 2.... TAK 89..... TAK 55.. TAK 32. TAK 93........ TAK 12.... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 56....... TAK 7........... TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE 76.... TAK 47............. rok) .. TAK 97.. TAK 82... Eysenck. TAK 87....... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 31 .......... TAK 54............. TAK 8.. TAK 96.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 66.. TAK 49... TAK 50....... TAK 68. TAK 58.... TAK 79. TAK 34...... TAK 15....... TAK 59.... TAK 67....... TAK 18........... TAK 95. TAK 5.. TAK 60... TAK 90... TAK 24.. TAK Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzysiwa Psychołogicznego 1995 ISBN: 83-85512-36-5 ARKUSZ 1...............G. TAK 48........ Data urodzenia (dzień.. H...................... TAK 28... TAK 13... rok) .......... TAK 21 ..... Eysenck. TAK 57. TAK 23. TAK 94.... Nazwisko ..... TAK 91 ....... TAK 85. TAK 92....... TAK 10........ TAK 64.. TAK 11 ..................... TAK 27.. TAK 3.

... ........ Skala n N 24 E 23 p 32 K 21 ws Steny l NTERPRETACJA: Podpis badającego .................. .................. ...............Nazwisko i imię ........................... .............. ... .. ............ ......

ze ludzie poświęcaJą EPQ-R zbyt wiele czasu na zapewnienie w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczaj ąc si ę ? 76. Czy sądzisz . H. wytykając błąd w twoim postępowaniu? 88. Czy ludzie uważaJ ą cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu? 6. wiedząc . że n al e żą 93.!CIĆ Ldl. J. Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęł aś) nie R adosława Ł. Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw? 7. Czy spóź n iłeś (spóźn iłaś) s ię kiedyś na spotkanie lub do pracy? 90.HlyjęCI U'l lnslwkC}a 79 . Nie ma tu dobrych ani złych odpowie- dzi. Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach? 9. Czy na ogół 86.najpierw pomyśl . Drwala zyć? 77. Czy czasem kipisz e n erg ią. Czy je steś 95. Czy bardzo po ruszyłby c ię widok cierp iącego dziecka ł u b zwie rzęci a ? Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 1995 .G. starasz się najpierw wszystko d o kła dnie przem yśl eć? 91 . Czy często podejmujesz w1ęcej działań . kiedy zdarzy ci s ię coś nieprzyjemnego? 81 . które sta rają się ciebie u n 1k ać? 74 . Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych chodzić własnym i w społeczeństwie . które głosi sz? ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA 87. 10. Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś ) sobie więcej. otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. niż ci się na leżało? 11 . Czy łatwo cię zranić. Eysenck. Czy cierpisz na . P Barrett 72. wiedząc. Czy bardzo przejmujesz dzisiaj? się tym .. że postępujesz ludzie mówią prawdę? zgodn ie z zasadami.>awę lla J. Czy czasem czujesz s ię . Czy zbyt długo się martwisz. Czy uwazasz. Pracuj szybko i nie zastanawiaj s ię zbyt długo nad dokład n ym znaczeniem pyta ń . Czy czasem odkładasz do jutra to. Czy bardzo martwisz s ię swoim wyglądem? 75. niż 1. Czy masz wiele róż ny c h za i nte resowań (hobby)? drogami? 89. Czy często m1ewasz zmienne nastroje? 92. Czy potrdiiSl IUlkl t. które wpadło w sidła? gdy wpadniesz w złość? opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania. Czy zanim coś zrobisz. Czy zd arzyło ci s ię przyj mowa ć bez protestu poc hwały.wobec własnej rodziny? 8. że ma się szczególne obowiązki . Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa ) wobec ludzi? 80.S B. co ludzie 94. Czy chciałbyś (ch ciałabyś ) .. Czy byłoby ci bardzo żal 100. Czy lubisz jak wokół ciebie jest d u żo ruchu i c i ągle coś s ię dzieje? 2. 83. co powi nieneś (powi nnaś ) zrob ić się one k om u ś innemu? 5. Czy zawsze potrafisz wierzyć. ani podchwytliwych pytań . że to się nie wyda? flj . Czy ma rtw iłoby cię posiadanie długów? myś l ą? osobą rozmow ną? 96. Czy postępujesz w myśl zasady . czy nie zwierzęcia . nerwy"? 84. Eysenck. Czy masz żywe usposobienie? 12. Czy trudno ci Sprawdź. Czy często czujesz się samotny (samotna)? 85.podle" bez powodu? 97 . później zrób"? 82.. Czy jest wiele osob. a innym razem jesteś bardzo ospały (os pała) ? 4. się opanować. Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów? 99. Czy uchylałbyś (uchylała byś ) się od płacenia podatków. nil: pozwala c1 na to czas? 73. by inni s ię ciebie bali? 3. Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne? 98. Czy kiedykołwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu? Odpowiedz na każde pytanie.

Czy kiedykolwiek oszukiwałeś ( oszukiwałaś) w czasie gry? 67. Czy zda r zyło ci się zepsuć lub zgubić coś. Czy mówiono ci. Czy martwisz się swoim zdrowiem? twoje uczucia? 23. Czy zażyłbyś (zażyłabyś) ś rodki . Czy często masz uczucie. Czy uważasz. że małżeństwo jest instytucją przestarzałą. Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem? 32 Czy mów1sz czasem o rzeczach.:uny (Lm ę ~. n1 eza l eżn ie od tego. o czym wiedziałeś (wiedziałaś). którzy n1e c1to być nie na 44 . Czy masz sk łon n ość do zamartwiania się? 39 Czy jako dz1ecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania? 66. Czy cierpisz na bezsenność? 30 Czy baw1c 1ę zadawanie bólu osobom. co na leżało do kogoś innego? u mi elą s1ę zachować? 15 Czy zawsze dotrzymuJesz obietn 1cy. którą należy zlikwidować? 4g. które m o~ą czasem zaszkodzić ludziom? 38. Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi? prz yj ęci u 'i 17 Czy łatwo c ię wyprowadz ić z równowagi? 18. Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym. Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu? 21 Czy dobre ma niery są bardzo ważne? 22 Czy 45 . jak bardzo może rękę ? s1ę 1dobrze s ię bawić na wesołym 46 . Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili? 40 . Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu? 54. Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa? 19 Czy zd arzyło ci się obwmiać kogoś o coś . co na leżało do kogo ś 57 . wszystkiego dość"? 27 Czy zd a rzyło ct się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik). Czy czasem się trochę przechwalasz? 50. których n1e pow1nienes był (me 14 Czy n1e lubisz ludzi. na których s ię zupełnie n1e znasz? 63. Czy wolisz czytać . ni ż p rzestrzegać ustalonych reguł? 60.. jeśli wiesz. n a p rawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)? 20 Czy lubisz poznawać nowych ludzi? łatwo zra n i ć 48. Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) 36 Czy masz wielu przyJaCió ł? 1 <:lnęc. które kochasz? 6 1. że życie jest bardzo nudne? 41 Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie? 71. Czy lubisz ws półpracować z innymi ludźmi? 25. Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane? 53. które mogłyby się wydarzyć? pow mn aś była ) powiedzieć lub z rob 1ć? 52 . Czy lubisz robić rzeczy wym agające szybkiego działan ia? 68.spiętą" lub przewrażliwioną? 47 . Czy kiedykolwiek wykorzys tałeś (wykorzystałaś) koooś? . Czy lubisz przychodz ić na umówione spotkania dużo przed czasem? 35. Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową 33 . Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości ? 16 Czy zwykle potrafisz odp ręz yć ze 42. Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców? 58. że czasem postępujesz zbyt nie rozważnie? 31 Czy częs to dokucza ci poczucie w1ny? 62.z wrog ów. Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki? 56. Czy większość rzeczy ma d la ciebie taki sam smak? n1ebezpieczne skutki? 26 Czy często czujesz. które mogą wywołać dziwne lub 55. Czy twoja matka jest /była/ dobrą kobietą? 69. Czy martw1sz s 1ę okropnymi rzeczami. Czy uważasz się za osobę . Czy lubisz przebywać wśród ludzi? innego? 28 Czy lubisz spędzać czas poza domem? 59. n iż spotykać s i ę z l udźmi? odpowie dź? 34 Czy mas. Czy powiedz iałeś (pow iedziałaś ) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego? 24. Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców? 43. Czy n az wał byś (n azwałabyś ) s i ę osobą n erwową? 65. czy coś jest dobre czy złe? 51 . Czy martwisz się. Czy n azwałbyś ( nazwałabyś) się lekkoduchem? 70.13 Czy c zę sto martwisz się z powudu rzeczy. którzy chcą ci zaszkodzić? 64. że w twojej pracy są błędy? 29 Czy wolisz c hodzić własnym i drogami.Lona )'? 37 Czy lub1sz ro bi ć kawały. że masz .

o · 7ł: D 81. D D 64-. D 99.. EyMncK... ł1. D 85.o so. 41. 37. D 5. D Pt8cowni8 Teatów ~.nc:t. B. ey. P. ~ 42.D D 12. D ·o 59. 0 21. D 21 . D . D 75. 48. 30..o- 91 .8 D 64. 25. •·D s.:tl Pollmga Towwzyotwa Paychclogiczuego 1115 0 95. . D 68. D D 7.G. D 18.J .o 73. 14. 9.o 96.S. D 88. Barrett EPQ-R KLUCZ DO SKALI PS'"łCHOTYZMU KLUCZE D 2.

. D 99.o 75.D D 12. l . 9. D ·o 58. D . 14. o D &ł. D 85.. 0 D es. 91 ..KLUCZ DO SKAU IWfaiOI'Y%IIU 2. •D . 0 so. . 5.o ·11. o D D D . 95.o D 21. :r~. 13. :a D 56.o 25. 96... D 88.o ... 7.o· D i1. D 1a.

D 98.... H. Et r •.s. ew-a. D 57.J..':P:m·a·. .. D 82... D ee. as. o w.a. .G. 1~. 89.o .. D D D 11. 23. P. o D . D D 10. 0 49. D •• D D n.. 44. Bene~t B'Qit D 27. 53.. D 19..... D 83.

o ..o eo.o 22. 17. o 74.s.o . o 31.o 70..o a.o es.o 35.o .o &4: 87.o 38.o 83.o .o 97.13.o 100.8 o 92.t3.

G. 24.0 SM. 0 7a.D 63.o 18.D 90.o 56.S. o o 33. ' 72. S.. s.o 11.D 36. P.o D 81.o 28. se.o 11..0 20. . QIMIIC:k.D 40.D 45.J. D 87. Eylaa•L H. o .Qil KLUCZ DO SKAU BCSI'RAłfJERIJI 1. .o •·D D ..B.o 47.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful