Pracownia Testów Psychologicznych

Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

PIOTR BRZOZOWSKI

RADOSŁAW ŁUKASZ

DRWAL

Kwestio nariusz Osobowości
Eysenck a
Polska adaptacja EPQ-R

PODRĘCZNIK

Warszawa 1995

Opraco wanie polskiej wersji EPQ-R było częściowo finanso wane z fundusz y
program u CPBP 08.03 oraz program u RPBP 111.25.

Konsult acja naukow a:
Prof dr hab. Zbignie w Zaleski

Recenz ent:
dr Bogdan Zawadz ki

Redakcja:
Aleksan dra Jawore wska

Projekt okładki:
Marian Jankow ski

ISBN 83-8551 2-36-5
Copyrig ht© for the Polish edition by: Pracow nia Testów Psycho logiczn ych
Polskieg o Towarzy stwa Psychol ogiczne go, Warsza wa 1994

Skład

i łamanie: REPRO GRAF, Warsza wa, ul. Bolecha 59, tel. 36 22 77
Druk: Zakład Poligrafi czny Jerzy Engel, Zielonka , ui.Okrze i 13, tel./fax 781 97 70

SPIS TREŚCI
Wstęp.. ........... .. . .. . . . . .. ................ ............. ... .. .... ..... ...... .....

1. Teoria osobowości H.J. Eysencka................................
1.1. Uwagi ogólne ....................................................
1.2. Struktura osobowości ................... ...... ...............
1.2.1. Biologiczne uwarunkowania podstawowych
wymiarów osobowości ............................
1.2.2. Charakterystyka podstawowych wymiarów
osobowości .............................................
1.2.3. Podstawowe wymiary osobowości a choroby psychiczne .........................................
1.2.4. Podstawowe wymiary osobowości a choroby somatyczne .........................................
2. Historia testu .. ..... .. ... .... .. .... .... ..... .. .. .... ... .. .. ...... .. ......
2.1. Angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości .................................................
2.2. Polskie tłumaczenia i adaptacje Eysenckowskich
kwestionariuszy osobowości ..............................
3. Opracowanie polskiej wersji EPQ-R .. .. .. .. .. .. ... .. .. ... .. .
4. Przebieg badań i osoby badane .. ... .. ... ... .. ... .. .. .. .. ... ..
5. Psychometryczne właściwości EPQ-R .........................
5.1. Średnie i odchylenia standardowe dla skal EPQ-R
5.2. Rozkłady wyników .. .. ... .. ... .. .. ... .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... .. .
5.3. Moc dyskryminacyjna pytań ..................................
5.4. lnterkorelacje skal EPQ~R .. ... ... ... .. ... .. ... ... ... .. .. .. .
5.5. Rzetelność........... . . . ...................... . ... . ......... ........
5.5.1. Stabilność bezwzględna .. ... .. .. .. ... .. ... .. ... ...

5
7
7
9
11
14
18
19
24
24
30
33
35
39
39
43
47
50
52
52

.. ~ ..... Obliczanie wyników .. Zastosowania .. l •• • •••• l .. Procedura badania i opracowanie wyników l. ~ 55 5... Normalizacja ... l... l l............ 6121 Procedura badania ... l l ......... ... ~ . l l l l............ t...................... ~ .... ~ ............. ~ ........ ~ ..... tt l l l •• •••• l • • • l ......... l... ltl . l.. ~ .................... Wyniki analizy czynnikowej EPQ-R ....................... ~ .. l l ~· l... ·~ II I I.... ........ 613..............6~3...... l lll ll t l l l..... ~ . ~.5.... ........ ... ~ ......... l.........6121 Trafność zbieżna i różnicowa..7. 1 .. ~. ~ .. l l • • t.. t.... l l l •• l l ...... 6.. Interpretacja wyników . l.. 7... ~ ....... ~ 8....... 52 5.. l l l l..... ~................ ~ ...... l l .. l...........· ~·~ ............ 11101 I I I ••• •• l i ............. ~.. 1 l l l..... Materiał testowy .... 5. l l l ll l l l t l l .. Trafność czynnikowa ~ ......... 6t 1.. Zakończenie l........ t. l Literatura ·~·~~· l·~·~ ·~··~ III·~ l~· l~· l~ · ~·...... 1......... 54 516.... ~ ....... Trafność skal EPQ-R ..... l... III l i t ••• l • •• ••• l I I I I I I l •• l l l • • l l ... Trafność teoretyczna~ .......... . l l l l l l ll l l l ••• l l........ l... ............ 55 51611... ~ ........ 62 5.... ~ .... ~. ~.....513t Standardowy błąd pomiaru i przedziały ufności ..5... ~ .... t....~..21 Zgodność wewnętrzna ...... Tabele norm ..... l l ••• l i l l i l l l l l ••• l •• •• l i l l l l 64 67 70 70 71 72 73 79 86 88 95 103 .

W polskiej adaptacji najlepsze wskaźniki (około 0.poziomu 0. Choynowski (1968. Najbardziej znany w Polsce jest Inwentarz Osobowości. Mimo tego. jak i polskiej) obejmuje 100 pytań tworzących cztery skale: Neurotyzmu (N). Eysenck i Barrett.70). najdłuższą i najlepszą psychometrycznie. Ekstrawersji (E). Obecnie proponujemy Państwu podręcznik do najnowszej. Kwe· stionariuszem Osobowości Eysencka.60.Revised (EPQ-R). poprawionej wersji kwestionariusza Eysencka opublikowanej w roku 1985 (Eysenck. Polską wersję EPQ-R nazwano. dla prostoty. będący adaptacją Maudsley Personality lnwentory (MPI). że EPQ-R jest wersją najnowszą. najgorsze. Jej angielska nazwa to Eysenck Personality Questionnaire . wskaźniki rzetelności nie osiągają -ani w Anglii. 1985). Psychotyzmu (P) i Kłamstwa (K). Dlatego EPQ-R powinien być używany przede wszystkim do badań naukowych.skala P (około 0. EPQ-R (tego skrótu będziemy używać na oznaczenie tak wersji angielskiej.80) mają skale N i E. 1977) jeszcze w latach sześćdziesiątych. stopień ryzyka w badaniach indywidua!- 5 . Naturalnie.90.0. Adaptacji MPI dokonał M.WSTĘP Kwestionariusze Eysencka mierzące podstawowe wymiary osobowości należą do najbardziej znanych narzędzi używa­ nych przez współczesnych psychologów. wymaganego w przypadku narzędzi przeznaczonych do diagnozy indywidualnej. ani w Polsce. Ich kolejne wersje pojawiały się w kilku-. kilkunastoletnich odstępach po zakończe­ niu drugiej wojny światowej.

Współautorem podręcznika do EPQ-R jest zmarły w 1992 roku Radosław Łukasz Drwal. prof. które znalazły się w podręczniku została opublikowana w naszym wcześniejszym opracowaniu (Drwal.Ł. Zebrał również od kilku osób. Drwala opóźniła realizację naszego zamierzenia.w przypadku skali P i osób nie posiadających średniego wykształcenia. Brzozowski. dodatkowe dane wykorzystane w podręczniku do opracowania norm. opracowanie statystyczne wyników i ich interpretację. dr Alicji Maurer. Najmniejszy jest w przypadku skal N i E oraz osóbz-co najmniej. a śmierć R. największy. dr hab. Chciałbym podziękować mgr Beacie Gryzie. dr hab.nych zależy od skali i od osób badanych. 1995b).wykształce­ niem średnim. ani w charakterze narzędzia selekcjonującego jednostki. Piotr Brzozowski . Wniósł on znaczący wkład w przygotowanie polskiej wersji językowej EPQ-R. Skala P z powodu niejasności teoretycznych i słabości psychometrycznej w żadnym wypadku nie powinna być używana ani do diagnoz czy prognoz indywidualnych. dr Bogdanowi Zawadzkiemu i prof. które przeprowadziły badania naszą wersją EPQ-R. Janowi Strelauowi. Większość wyników empirycznych. Wspólnie planowaliśmy napisanie tego podręcznika. Profesorowi Zaleskiemu dziękuję również za konsultacje naukowe w czasie opracowywania tego podręcznika. Zbigniewowi Zaleskiemu za udostępnienie do opracowań psychometrycznych wyników swoich badań przeprowadzonych naszą wersją EPQ-R.

XVI. Eysenck. Kilka lat temu w której opisuje swoje życie rodzinne i kontakty towarzyskie oraz wspomina własne dokonania naukowe (Eysenck. humorem i inteligencją (Hall i Lindzey. 1990a. Cztery tysiące lat temu w hinduskiej Mahabharacie napisano: " Istnieją dwie klasy chorób- cielesne i duchowe.J. 41 ." H. że konieczne jest odrzucenie pojęcia przestrzeni i czasu jako dwu odrębnych całości (entities) i mówią raczej o wymiarze czasoprzestrzeni. estetyką.mind continuum). Każda z nich powstaje z drugiej i żadna nie może istnieć bez drugiej. Eysenck jest obecnie emerytowanym profesorem Uniwersytetu Londyńskiego. W ostatnich latach zajął się praktycznymi implikacjami swojej teorii. choroby cielesne powstają z duchowych" (Santi Parve. pojęcie to ma zasługujących na szacunek antenatów. 1 H. Eysenck interesował się również postawami. jednego z największych współczesnych psychologów\ koncentrują się przede wszystkim na psychologii klinicznej i psychologii osobowości. 1990b). i odwrotnie. TEORIA OSOBOWOŚCI H. EYSENCKA 1. Choroby duszy powstają z cielesnych. wydał autobiografię 7 . H. s. UWAGI OGÓLNE Zainteresowania naukowe Hansa Jorgena Eysencka.1.J. 1990).Fizycy doszli do wniosku . Naturalnie. 8-9). 1. Podobnie psychologowie będą musieli odrzucić Kartezjańskie pojęcie ciała i duszy jako oddzielnych bytów (substances) i analizować wymiar ciała i duszy (a body .J.J.

1980. że niemal wszystkie zachowania są wyuczone. 1990. 1980. s.2 Zakłada ona . 1976. Jego teoria ma charakter hipotetyczno-dedukcyjny.O . Eysenck i Grossarth-Maticek. 1980. Eysenck i Barrett. 1993).tym razem nie związki między osobowością i chorobami psychicznymi. lecz między osobowością i predyspozycjami do schorzeń somatycznych (takich jak choroba wieńcowa serca. bądź je wygasić. 1990a. 8 . że współczesna psychologia jest "schizofrenicznie" rozdwojona na eksperymentalną psychologię ogólną i i różnicową psychologię osobowości. Teoria osobowości Eysencka jest jedną z teorii "bodźca reakcji" (S. 331-333. które przyczyniają się do rozwoju psychologii (Madsen. Eysenck. Prawa te wykorzystuje między innymi terapia behawioralna (Eysenck. zwracając uwagę na anatomię i fizjologię układu nerwowego oraz powiązane z nimi zjawiska psychologiczne. por. gdyż sprowadza zmienne psychologiczne do fizjologicznych.J . Jednym z zadań. Przyjmuje założenia filozofii pozytywistycznej i pragmatyzmu 3 . studiował wcześniej fizykę. s. 1991. 1980. Grossarth-Maticek i Eysenck. 476). 473--476). Eysenck ubolewał. jakie sobie postawił. choroby nowotworowe i inne) oraz terapią behawioralną tych dolegliwoścr (zob. 486. było połączenie tych dwu dziedzin w badaniach nad osobowością (Madsen. s. s. Eysenck. 1990). za: Hall i Lindzey. H . kładzie nacisk na empirię i na wykorzystywanie praw logiki w badaniach psychologicznych. 1991. w tym także zachowania anormalne.R) (Hall i Lindzey. 1991. Omawianą syntezę przeprowadził dzięki podejściu neuropsychologicznemu (Madsen. w wersji drugiej -jest to organizm bądź jego właściwości fizjologiczne. Grossarth-Maticek. Tym niemniej pozwala na stawianie ważnych i interesujących hipotez. Madsen. W wersji pierwszej czynnik pośredniczący m iędzyS i R to neutralne zmienne hipotetyczne (HN). jak każda dotychczas teoria osobowości. podobnie jak większość behawiorystów. 487). 1990. s. Teoria Eysencka w swojej późniejszej wersji ma charakter fizjologiczny i redukcjonistyczny zarazem .R (w wersji wcześniejszej) lub S. analizując 2 Dokładniej: jest to teoria S .HN . Eysenck zanim zajął się psychologią. i że zgodnie z prawami uczenia się można się ich oduczyć. 1993. 3 H.J. 557). s. a mimo to jest teorią "słabą''.R (w wersji późniejszej).

2. 129-185). Z temperamentem należy utożsamiać biologiczne aspekty osobowości. s . Są to: 1) poziom konstruktów teoretycznych (L 1 ). Zjawiska z poziomu L4 (postawy) są w jakiś sposób powiązane ze zjawiskami z trzech niższych poziomów. szczególnie wobec innych ludzi" (Eysenck. 2) poziom zjawisk.J. Zjawiska z poziomów L 1 i L 2 są zdeterminowane przede wszystkim czynnikami o naturze biologicznej czy. Sanocki. por. że teoria ta podlegała i podlega zmianom. W jed-. a najpełniej przedstawił ją W. Czym jest osobowość według Eysencka? Jest to "względnie trwała organizacja charakteru. Poziom L 1 dotyczy zjawisk niedostępnych bezpośredniej obserwacji w odróżnieniu od zjawisk z trzech pozostałych poziomów. Krytykę hipotetycznych 9 . Temperament determinuje "charakterystyczny sposób zachowania się jednostki.1. s. Sanocki (1981. 2). w jaki. 3) poziom nawyków (cech) zachowania (L3 ).J. 1994. Zjawiska z poziomu L3 powstają w wyniku interakcji czynników konstytucjonalnych i środowiskowych. nej z nowszych publikacji H. ekstra . 273). że pojęcia "osobowość" i "temperament" są bliskoznaczne. przyjmując stanowisko J. 1970. Trzeba jednak pamiętać. s. Eysenck (1994) twierdzi.introwersja i psychotyzm. któresą-upraszczając nieco sprawę. 4) poziom postaw lub nawyków myślowych (L4 ). temperamentu. które powodują niejakie trudności przy jej opisie. STRUKTURA OSOBOWOŚCI W literaturze polskiej teorię osobowości H .bezpośred­ nio obserwowalne. Chlewiński (1963). jednak trudno powiedzieć. Znajdują się tu cechy pierwotne i cechy bardziej ogólne. 1981. intelektu i wła­ ściwości fizycznych.konstytucjonalnej.inaczej . do cech ogólnych należą: neurotyzm. Można wyróżnić cztery poziomy organizacji osobowości. Strelaua (1983). Eysencka opisał jako pierwszy Z. Nieliczne cechy ogólne łączą w sobie liczne cechy pierwotne. które można zaobserwować w eksperymentach psychologii ogólnej (L 2 ). które determinują specyficzne sposoby przystosowania się do otoczenia" (Eysenck.

425-457). 456-457). Tym samym Eysenckowski model organizacji osobowości uległ uproszczeniu. s.J. KTÓRE PROWADZĄDO POWSTANIA OSOBOWOŚCI EKSTRA. 456) WPŁYWY ŚRODOWISKOWE L3 : Nawyki behawioral ne (cechy) CECHY PIERWOTNE EKSTRAWERSJA _t---towarzyskość i mpulsywność INTROWERSJA dominacja optymizm etc. t L2 : Zjawiska obserwowane w laboratorium Powidoki Poziom L 1: Konstrukt teoretyczny: genotyp RÓWNOWAGA POBUDZENIA.poziomami L 3 i L 4 znaleźć można u Sanockiego (1981.LUB INTROWERTYWNEJ. stra-introwersji. s . jest to rodzaj hamowania pojawiający się przy monotonnym wykonywaniu takich samych czynności. 1970. W trzecim wydaniu The structure ot human personality Eysenck (1970) zrezygnował z poziomu L 4 (s. CZYLI OKREŚLONEGO FENOTYPU (źródło: H .HAMOWANIA I. Niżej przedstawiliśmy nieco dokładniej (schemat 1) ten uproszczony model struktury osobowości na przykładzie ek.mimowolne przerwy na odpoczynek.-s (involuntary rest pauses). 10 . s. Eysenck.R. związków między Schemat 1 SCHEMATYCZNE PRZEDSTAWIENIE WSPÓŁODDZIAŁYWAŃ GENOTYPU l ŚRODOWISKA. 1970.P. czyli na przykładzie jednego z trzech podstawowych wymiarów (Eysenck. 138-140).

Hamowanie korowe (oraz percepcyjne i motoryczne) jest z kolei wyż­ sze u ekstrawertyk ów niż u introwertyków . Stale podwyższony poziom pobudzenia korowego introwertykó w sprawia. że reakcje warunkowe powstają u nich szybciej (uczą się oni szybciej). 434 i nast. w tym determinanty biochemiczn e i hormonalne (Eysenck. czynniki genetyczne wpływają na zachowanie się . reagują silnymi emocjami na bodźce neutralne. S . ekstra-introwersję (E). tzn. Według Eysencka (1970.2. co wiąże geny i chromosomy z jednej strony oraz zachowania społeczne z drugiej . razem ze środowiskiem . psychotyzm (P) oraz inteligencję (Sanocki. który powoduje wyższy poziom pobudzenia korowego u introwertykó w niż u ekstrawertyk ów. ale nie w sposób bezpośredni. Ujmując rzecz inaczej. 1981 ). Introwertycy są w związku z tym bardziej zsocjalizowa ni niż ekstrawertyc y. "Mózg trzewiowy" i ARAS nie są więc w pełni · niezależne funkcjonalni e od siebie (choć są odrębne ana11 . 275). 1994. w tym o właściwoś­ ciach anatomiczny ch i fizjologiczny ch układu nerwowego. jest struktura neurologiczn a i fizjologiczna organizmu. BIOLOGICZ NE UWARUNKO WANIA PODSTAWO WYCH WYMIARÓW OSOBOWOŚCI Według Eysencka (1970) genotyp (zespół genów danego organizmu) decyduje wspólnie ze środowiskiem o powstaniu szeregu cech fenotypiczny ch organizmu. Nadmierna podatność na warunkowan ie powoduje jednak. Układ nerwowy z kolei. względem neurotvzmu warunkuje tzw. Pobudzenie to jest reakcją na stymulację zewnętrzną. Różnice indywidualne pod.) różnice indywidualne w ękstra-introwersii związane są z wstępującym siatkowatym układem aktywacyjnym (ARAS).1. niż u ekstrawertyk ów.1. Zalicza się do nich neurotyzm . s. Tym . Pobudzenie tych struktur przez bodźce emocjonalne powoduje również automatyczn e pobu. determinuje pojawienie się podstawowy ch cech osobowości i zachowania. że pierwsi z nich łatwo reagują neurotycznie . "mózg trzewiowy" (układ limbiczny oraz podwzgórze) i autonomiczny układ nerwowy.· dzenie korowe.

Jednak ci sami autorzy w jednej z ostatnich prac (Heath .G. prawdopo dobnie nie znalazł przekonujących faktów. s . 478). Uprzedzając pełniejszy opis faktów można by rzec. zważywszy na bardzo złożony i niejednorodn y charakter omawian ego konstrukt u (będzie o tym mowa później) . 436. 1990) kwestiono wali istnienie genetycz nych uwarunkowań Eysencko wskiego psychotyz mu. również wskazują na istnienie biologiczn ego podłoża psychoty zmu (Zuckerm an.tomicznie ). chociaż cechy ll neurotyzm u" i ekstra-int rowersji są od siebie -w teorii -niezależne (Eysenck. która jest uogólnieniem analizy czynnikow ej i genetyczn ej analizy zachowan ia. Biologiczn e podłoże psychotyz mu nie jest jasne. ponieważ pobudzen ie korowe można uzyskać przez pobudzen ie któregoko lwiek z nich .z niskim. uwzględ­ niającej 2903 pary dorosłych bliźniąt. 1980. Dlatego w badaniac h kwestionarius zowych uzyskuje się na ogół niewielkie negatywn e4 korelacje między skalami Neurotyz mu i Ekstrawe rsji. 163). a ek- 12 . Badania genetycz ne. a związane z drugim. s. Trudno w literaturze przedmio tu znaleźć informacj e na temat anatomic znych i fizjologicz nych uwarunkowań psychoty zmu. Wynikający z badań A . W pracy tej . że psychotyz m jest enfant terrible teorii osobowości Eysencka . zastosow ano specjalną metodę analizy (multivaria te genetic analysis). 1970. Martina (1990) wniosek o braku genetyczn ych uwarunkowań psychotyz mu nie wydawał się zaskakujący. 11 11 4 Korelacje negatywne. strawersja . 1989)." aktywacją" (Madsen. s . ponieważ wysoki neurotyzm idzie w parze z wysokim pobudzeniem . s. Autorzy jednej z ważniejszych prac dotyczących tego problemu (Heath i Martin. Heatha i N . 1981 . 1980. by pobudzenie związane z pierwszym z nich nazwać "wzbudza niem". 478).C . Cloninge r i Martin. 1994) wskazują na bardzo wysoką odziedziczalność psychotyz mu . Aby podkreślić odrębność mechaniz mów pobudzan ia siatkowatego (ARAS) i autonomi cznego Eysenck proponuje . wyższą nawet niż wymiarów neurotyzm u i ekstrawer sji. Sam Eysenck bliżej nie zajął się tą sprawą (Sanocki. w których stosowan o bardziej tradycyjne metody analizy. Madsen .

W końcu wrogość i agresywność . które paraliżuje strach (nadmiernie neurotyczne) są także skazane na zagładę. zabawy. narażeni są na śmierć ze strony drapieżników i przedstawicieli własnego gatunku. wymiarów zdeterminowanych biologicznie. Według Eysencka: 1. 1989). umożliwia współdziałanie członków grupy w czasie pracy. Eysenck nie poświęcił tyle uwagi. mimo różnorodnych i bogatych doświadczeń indywidualnych. ponieważ nie walczą i nie uciekają. uciekać . Służą przecież rywalizacji i dominacji u samców i obronie młodych u samic. Trzy opisywane wymiary osobowości są związane z trzema rodzajami problemów adaptacyjnych. czwartemu z wymiarów osobowości. jeśli występują w umiarkowanym stopniu . Samotnicy. 274). Emocjonalność (neurotyzm) w reagowaniu na zagrożenia także decyduje o przetrwaniu. Pisał o niej między in13 . Inteligencji. przed którymi stają zwierzęta naczelne żyjące w grupach oraz człowiek (Zuckerman.W jednej z późniejszych prac Eysenck (1994. 4. nawet całkowicie różnych kulturach. wychowywania dzieci i obrony. stanowiąca istotę ekstrawersji. 1989.wchodzące w skład psychotyzmu sprzyjają również adaptacji. co trzem pozostałym. Psychotyczna agresja bywa skrajnie niebezpieczna dla jej ofiar (Zuckerman. s. czy zastygać w bezruchu . wymiary te "wyłaniają się praktycznie ze wszystkich wielowymiarowych badań nad osobowością' (s. 2. 391 ). dlatego nie przeżywają we wrogim otoczeniu. natężenie ekstrawersji. 3. s. 273-275) przytacza szereg argumentów przemawiających za silnym wpływem czynników biologicznych (genotypu) na trzy podstawowe wymiary osobowości. stwierdza się je we wszystkich. Z drugiej strony jednostki. odrzuceni przez grupę. Towarzyskość. Jednostki nie reagujące na zagrożenia nie są w stanie walczyć. również badania genetyczne potwierdzają istnienie trzech l. Jednak u ludzi cecha psychotyzmu nie jest raczej związana z przetrwaniem i rywalizacją. neurotyzmu i psychotyzmu jest u poszczególnych jednostek bardzo podobne w ciągu całego życia.

s . zwłaszcza z neurotyzm em i ekstrawersją.nymi w pierwszej części książki Uses and abuses of psycholog y (Eysenck. w związku z czym t rudno uważać je za testy psychologiczne we właściwym tego słowa znaczeniu .2. Ekstrawer tycy (badani EPQ) wypadali lepiej w sytuacjach z ograniczo nym czasem wykonania. 143).z nieogranic zonym.(1981 ): 5 Połskie wydanie ksią:zki Eysencka jest jedynie tłumaczeniem . co autorzy wiążą z nadmiernym pobudzen iem korowym występującym u introwerty ków w sytuacjach presji czasowej. Zgodnie z prawem Yerkesa-D odsona przy nadmiem ym pobudzen iu (motywac yjnym) wykonani e zadań pogarsza się. CHARAK TERYSTY KA PODSTA WOWYC H WYMIAR ÓW OSOBOWOŚCI Ekstrawe rsja-intro wersja Charakteryzując ekstrawersję-introwersję. 1992)5 . Jednak bez względu na obecność lub brak ograniczeń czasowyc h osoby z podwyższonym neurotyzm em wypadały w omawiany ch testach lepiej. a w szkole średniej i wyższej korelacje te były ujemne (Sanocki. a introwerty cy. że różnice w wynikach testu inteligencji między ekstra. Powtarzan ie Cyfr. Wiadomości i Porządkowa­ nie Obrazków ) z testu Wechsler a (WAl S): raz. Rawlings i Carnie (1989) wykazali. za pomocą których każdy może zbadać swoją własną inteligencję (Eysenck. 1981 . w starszych . ~'bo inaczej biegunowe typy osobowości. Prosili oni swoich badanych o dwukrotne wykonani e czterech zadań (Arytmety ka. drugi raz. 14 . opisuje się zazwyczaj bieguny tego wymiaru (kontinuu m).i introwerty kami są związane z obecnością bądź brakiem ograniczeń czasowyc h przy wykonywa niu zadań . 1967. Skonstruował również zbiór testów. niezbyt dużym stopniu związana z pozostałymi wymiaram i osobowości . Przedstaw imy je tu za Sanockir:. Inteligencj a jest w pewnym. 81-100). s. Nic nie w iadomo o jakichkołwiek polskich badaniach adaptacyjnych testów inteligencji Eysencka ani o własnościach psychometrycznych tej serii zadań .bez ograniczeń czasowyc h. 1.obserwow ano brak korelacji .z ogranicze niami. niż osoby z niskim neurotyzm em.2. W młodszych klasach szkoły podstawowej uzyskiwan o pozytywne korelacje między inteligencją i ekstrawersją. a testowe zadania słowne utworzono na wzór zadań angielskich .

" (s. działa pod wpływem sytuacji . Jego życie uczuciowe nie jest poddane kontroli intelektu i obowiązujących w danym środowisku. biegunowo przeciwstawne. choć być powinny. a raz zrób". jest powściągliwy. W działaniu nie jest impulsywny. w której aktualnie się znajduje. lub nawet wyłącznie. jest agresywny. którzy mają część cech intro-. Jest optymistycznie nastawiony w stosunku do przyszłości . a część ekstrawertywnych . zasadą przyjemności. 152) Sanocki słusznie zwraca uwagę na fakt. W opisie introwertyka nie ma jednak wzmianki o jego stosunku do działalności praktycznej i niepowodzeń. Freud powiedziałby. a w ich doborze jest bardzo wymagający. jest ambiwertyków. Najwięcej jednak. Zawsze posiada gotową odpowiedź na skierowane pod jego adresem uwagi. Uczucia swe poddaje bardzo dokładnej kontroli. zgodnie z rozkładem normalnym. Jego stosunek do przyszłości zabarwiony jest pesymizmem. Z przyjętych na siebie zobowiązań wywiązuje się sumiennie i zwykle posiada opinię człowieka. Łatwo wpada w gniew. że ten czło­ wiek w postępowaniu swoim kieruje się przede wszystkim. woli raczej czytać książki niż przebywać w towarzystwie. Przykłady można by mnożyć. można by powiedzieć. Ogólnie uważa się go za jednostkę impulsywną i działającą bez zastanowienia. że na co dzień kieruje się maksymą: "Sto razy pomyśl . powszechnie przyjętych zasad współżycia . Potrzebuje podniet z zewnątrz. że Eysenckowskie charakterystyki ekstrawertyka i introwertyka nie są. wykonywać prace ręczne. odczuwa potrzebę prowadzenia rozmów z innymi ludźmi. posiada wielu przyjaciół. Nie przejmuje się nigdy zbytnio z powodu doznanych niepowodzeń . Lubi zmiany. przyjaciół ma niewielu. Sprawy dnia powszedniego traktuje bardzo poważnie i lubi wieść uporządkowany tryb życia . Ambiwertykom Eysenck poświęcił niewiele uwagi. na którym można zawsze polegać. Lubi zajmować się działalnością praktyczną. :f 15 ."Typowy ekstrawertyk jest towarzyski. Dużą wagę przywiązuje do wartości etycznych. nie lubi natomiast zajmować się czytaniem w samotności. Lubi być w ruchu. Jntrowerlyk z kolei lubi zajmować się introspekcją. Ekstrawertyk na przykład lubi zajmować się działalnością praktyczną i nie przejmuje się zbytnio niepowodzeniami.

1982. którego jeden kraniec da się opisać jako " normaln ość stanów umysłowych" . Autor początkowo właściwie nie wyszedł poza stwierdzenie. Neurotyzm jest związany z lękiem rozumianym w teoriach Hulla i Spence'a jako . fakty te można interp retować na różne sposoby. zwana powszechnie zdrowiem psychicznym. nieufne dziwaczne. s. gdzie "+ x" to wartość większa od zera. s. Psychotyzm . Stany psychotyczne tworzą kontinuum od normy do patologii. nieskore do wzruszeń . między którymi istnieje tylko różnica il ościowa . Przegląd badań sporządzony przez tych autorów dowodzi. Z tego wynika. 1981 . s. Na przykład istnieje spore prawdopodobieństwo . które jest patologią} do nieokreślonego maksimum (które jest także patologią} . Może ona oznaczać deficyt wrażli­ wości emocjonalnej. że predyspozycje do schizofren ii. Myśląc tak jak Zuckerman (1989) można założyć. nie jakościowa (por. emocjonalna reaktywność {Sanocki . że w toku ewolucji osobniki charakteryzujące się poziomem neurotyzmu zbliżonym do zerowego po prostu wyginęły. Eysenck nie scharakteryzował jednak drugiego krańca . s. 477}. chwiejność emocjonalna. Niestety. podobnie jak neurotyzm. Według Sanockiego (1981 . że podwyższone wyniki w skali Psychotyzmu uzyskują: więźniowie. od zera (pełne zrównoważenie . 1990). s. nieprzyjazne.zaburzenia obserwowane u pacjentów psychotycznych". między . ale że te zaburzenia . Osoby neurotyczne (niezrównoważone emocjonalnie} są mało odporne na działanie stresu. że mamy tu do czynienia z zaburzeniami procesów poznawczych (Sanocki. nie potrafią współczuć. "stałości emocjonalnej". s. że neurotyzm jest kontinuum od normy do patologii. s. 3.P. Operuje zatem nie wymiarem wyidealizowanym (O + max}.oty4m1. 4 }. 148-149} trudno jednak powiedzieć.. alkoholicy. przestępczość.SYC. !:J~:>rmą i. że Sanocki (podobnie zresztą jak Zuckerman . bezosobowe. anty- 16 17 Krańce tego wymiaru . + max}.. 147}. 1975. Jest możliwe .hotyzmem (Eysenck i Eysenck. Neurotycy często uskarżaj ą się na nieokreślone dolegliwości somatyczne i narzekają na ciągłe kłopoty (Eysenck. a drugi . s. Tymczasem Eysenck (Eysenck i Eysenck. Często też popadają w depresję i cierpią na bezsenność (Toeplitz. że schizofreniczki poczynają dzieci z psychopatami (Heath i Martin.na przykład jakiej grupie klinicznej. s. 1976. s. że powstające emocje są silne i długotrwałe {Sanocki . 163). . 122 i 262). za: Toeplitz. 1989} operuje pełnym wymiarem neurotyzmu. 1970. psychopatii i innych wymienionych zaburzeń mają odmienne przyczyny biologiczne.ogólny popęd emocjonalny" (Madsen. głównie do schizofreni i i dwubiegunowych zaburzeń afektywnych (bipolar affective disorder) . schizofrenicy. 259-260} zakłada . Łat­ wo ulegają nastrojom. która sprawia. s.encków . 1972. psychopatia. Studia genetyczne nad rodzi ną i adopcjam i wykazały również zwiększone prawdopodobieństwo pojawienia się u krewnych osób schizofrenicznych takich zaburzeń jak: schizofrenia. 264}. 7}. Jest to związane ze szczególną wrażliwością autonomicznego układu nerwowego (współczulnego} . Osoby u:z. Psvchooatia z kolei znajduje się według Eys. 1976). alkoholizm i różnorodne zaburzenia osobowości. nieszczęśliwe .yskujące! wysokie wyniki wskali Psych. tJ.w połowie ci rogi" . lecz rzeczywistym (+ x.Neurotyzm Psychotyzm określają terminy "stałość emocjonalna" lub "zrównoważenie emocjonalne" oraz " neurotyczność" czyli niezrównoważenie emocjonalne. W nowszej pracy Eysencków psychotyzm został zdefiniowany jako sktonność do psychoz. 203). komu . 1982.wzajemnie się przyciągają" (cross-assortative mating).! są: "zimne. 1981 . narkomani i dzieci przejawiające liczne zachowania antyspołeczne (Eysenck i Eysenck. według Eysencka.należałoby przypisać ten deficyt. 147}. Pojęcie psychotyzmu jest w teorii Eysencka najmniej jasne. są drażl iwi i skłonni do stanów lękowych (lękliwi} oraz załamań nerwowych (Choynowski . Eysenck. 1981 . 1980.jako . jest wymiarem. Na określenie neurotyzmu używa się także terminów: wrażliwość emocjonalna. 1968.

po nich zaś kolejno na~tę­ powali histerycy. Według niej niektórzy ludzie rodzą się z określoną skazą. psychastenia .mniej niż osoby normalne. 109. z urojeniami prześladowczy ­ mi" (Eysenck i Eysenck. w późniejszej publikacji Eysencków można znaleźć jeszcze -dokładniejszą charakterystyk ę psychotyka.według niektórych badań . PODSTAWOWE WYMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY PSYCHICZNE Eysenck przyjął początkowo . 177-178) relacjonuj ąc za Eysenckiem wyniki badań przeprowadzonych no~s~~ wersją kwestionariusza (EPI ). 122-126). 36. s. jak i leka~zy. 1. nawet do przyjaciół i krewnych.ej ne~r~tyczm 1 bardziej ekstrawertywni niż dystymicy [. Wyniki różnych badań prze~­ stawione w cytowanej publikacji (Eysenck. że również Eysenck wi ąże je z podstawowymi 18 19 . 1968. ] najbardzlej ekstrawertywne były osoby no rmalne.4. nie bacząc na niebezpiecze ń stwa . s.. Ustalanie związków między procesami i strukturami p~y­ chicznymi z jednej strony oraz chorobami somatyczny. Od najwcześniejszego dzieciństwa mamy bardzo klarowną psychologi czną sylwetkę dziwaka. Takimi skazami są neurotyzm i psychotyzm.stres" (Eysenck. Nadmiernie angażuje się w pełne napię­ cia "krew mrożące w żyłach" sytuacje . Histerycy są jednak m~iej ekstrawertywni (na podstawie badań MPI) niż psychopaci . Uspołecznienie jest sprawą bardzo odległą od tego typu dzieci i dorosłych empatia . s.z drugiej interesuje tak psychologów.. Psychotyk "Jest to człowiek samotny. 1985. agresywnego i złego . pozbawionego ludzkich uczuć.2. 1990.2. których kocha . zimnego jak lód . sprawiającego szereg trudności w życiu . specyficzną słabością. a nawet . za: Pospiszyl. 14) zdają si ę dowodzić. 218). nawet w odniesieniu do swych bliskich i drogich . 1977. zarówno w stosunku do innych jednostek jak i do zwierząt. a bardzo introwertywne . tj. s. W późniejszym okresie twierdził. Bywa także zamiłowany w dziwacznych i niezwykłych przygodach . lstn1en1. nawet do tych . za: Sanocki. hlst~rycy czy osoby normalne. s. PODSTAWOW E W YMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY SOMATYCZNE Eysenck jest zwolennikiem teorii "skaza . mieszani neurotycy i dystymicy.ml .wysokie wyniki w ska. 1958. 1978 s. 111). 1976. samotnika . nie zwracając uwagi na niebezpieczeństwa z tym związane . n1~ więc dziwnego. bez wglądu w siebie. pozbawiony wszelkich uczuć empatycznych . s. uznaje za niezgodne z teoną nrzsze wyniki w skali E uzyskiwane przez histeryków w porównaniu z osobami normalnym i. 1985. Neurotyzmu i niskie. Bywa złośliwy w stosunku do ludzi.e schorzeń psychosomatycznych jest powszechnie znane. często sprawiający trudności . ~ 98 1 . s. że są oni mni. za: Pospiszyl .B. Już jako dziecko wykazuje zanik uczuć. za : Heath i Martin. s. 145-146) . 1970. nie zważający na ludzi . ]. że bardziej ekstrawertywn i s~ hi~terycy.• (s..znej (lęk . specjalizując się w wyprowadzaniu ich z równowagi [. Również skraj ne nasilenie ekstrawersji i introwersji predysponuje do określonych zaburzeń nerwicowych. Eysenck (1968) pisze: "Miej sce histeryków przyp~da ~ obu skalach klinicznych (tj. 12) M1m? to nie bardzo wiadomo kto jest bardziej ekstrawertywny. 1. 220-221).3.) m iędzy dystym1kam1 1n~r~ malnymi.za Jungiem i M_c~ougalle ~ że osoby bardzo ekstrawertywne maj ą skłonnosc1 do n~rw1cy histerycznej. która wspólnie z niekorzystnymi oddziaływaniami środowiska (stres) może prowadzić do patologii. pop ierając to badan iami że histerycy uzys kują wysokie wyniki zarówno w skali Neur~tyzmu jak i Ekstrawersji (są neurotycznymi ekstrawertykami).. poczucie winy i wrażliwość na sprawy innych są czymś bardzo obcym dla ich psychiki" (Eysenck i Eysenck. całkowicie nieczuły.do nerw1cy dyst~m~c. Wyn ikałoby z tego.. a dystymicy .społeczne. h ipochondr~a 1 1nne cechy) (por. depresja reaktywna.P. Eysenck. s. 47. wykazuje agresję . Może być okrutny i nieludzki. nigdzie nie zadomowiony. Podobnie Sanocki (1981 .li. N i E.w skali Ekstrawersji (są neurotycznymi mtrowertykami) (Eysenck. Często bawi się kosztem innych ludzi .

1988. Raz spostrzegają obiekt jako główną przyczynę swoich nieszczęść. Dla osób typu pierwszego i drugiego stres jest nieunikniony. Brak obiektu bądź jego utrata jest przeżywane jak traumatyczne zdarzenie. Dlatego . Typowi A przypisuje się : niecierpliwość. Takie osoby nie są w stanie zdystansować się wobec obiektu i pozostają od niego zależne. Zajmijmy się najpierw interesującymi Eysencka zależnościami psychosomatycznymi. a w przypadku chorób serca ciągły gniew i złość. reagując beznadziejnością i bezradnością na niepowodzenia .Eysenck wyodrębnił trzy typy osobowości : A. B -typ zdrowy i C ze skłonnością do chorób nowotworowych. Podczas gdy pierwszy typ szuka bliskości z obiektem i pragnie jej. typ drugi nie może uwolnić się od obiektu i przeżywa złość. Przyczyną wielkiego stresu może być niepowodzenie w zbliżeniu się do cenionego człowieka. innym razem. ani takiego.ze skłonnością do choroby wieńcowej serca. Odrzucenie przez obiekt (gdy jest to osoba) lub niepowodzenie w osiągnięciu obiektu stanowi i w tym Reakcje osób należących do trzech opisanych już typów na ich zależność od ważnych dla nich obiektów oraz na ciągłą sprzeczność między oczekiwanymi i rzeczywistymi skutkami własnych działań. który prowadzi do choroby wieńcowej serca. który prowadzi do raka. agresywność oraz skłonność do gniewu . Oscylują więc między beznadziejnością i bezradnością oraz gniewem i pobudzeniem. (1984. Eysenck i Vetter. Dla osób typu czwartego istotnym warunkiem szczęścia i pomyślności jest własna autonomia. Typ 4: Autonomia osobista (Persona/ AutonomyJ Ten typ spostrzega ważne obiekty jako przyczyny swoich stresów i nieszczęść. a także autonomia osób. 1990a) wyodrębniono cztery typy reagowania na stres: przypadku traumatyczne zdarzenie. Osoby typu trzeciego są także do pewnego stopnia chronione przed chorobą. 20 21 wskazują Typ 1: Podminowanie ("Understimu/ation'J Osoby tego typu sądzą. Typ 3: Ambiwalencja (Ambivalence) Jest to typ. którego przedstawiciele reagują na przemian jak osoby typu pierwszego i drugiego. 1990a). dlatego prowadzi do schorzeń psychosomatycznych. ponieważ ich reakcje na stres podlegają ciągłym zmianom i nie utrwalają się w postaci niekorzystnego wzorca zachowania. trafne i spójne wewnętrznie. ciągłą gotowość do reagowania (hyperalertness). Zależność od obiektu stale się powiększa . co pozwala im zachować zdrowie. zawałów. Potrafią unikać stresu.wymiarami osobowości. Typ 2: Nadmierne pobudzenie (Overarousal) .uważają go za niezbędny warunek swego szczęścia . Przykładem takiej zależności jest związek między osobowością typu A i skłonnością do choroby wieńcowej serca. a metody do jej diagnozy są mało rzetelne. za: Eysenck. z którymi pragną być w kontakcie. brak sukcesów w atrakcyjnej pracy itp. agresję i pobudzenie. ani takiego. Osoby typu czwartego potrafią sobie radzić z niekorzystnymi sytuacjami.nawiązując między innymi do badań Grossartha-Maticka i in. Gniew i pobudzenie emocjonalne mogą prowadzić także do wrzodów żołądka . akceptując ich autonomię. że obiekt ważny dla nich emocjonalnie jest warunkiem ich pomyślności i szczęścia . gdyż ludzie tego typu pozostają w ciągłym · kontakcie z zaburzającymi ich funkcjonowanie osobami i sytuacjami. choroby nadciśnieniowej i cukrzycy. Oceniają realistycznie zachowania (dążenie i unikanie) tych osób . za: Eysenck. Według Eysencka (1990a) samo pojęcie osobowości typu A nie jest precyzyjne. Czynnikiem ryzyka w przypadku chorób nowotworowych jest długotrwały stan beznadziejności i bezradności . na przykład sytuacjami zawodowymi. W innej pracy (Grossarth-Maticek.

osoby skłonne do choroby wieńcowej serca (typ A) to neurotyczni ekstrawertycy. Na zakończenie tej części warto zauważyć. Neurotyczni ekstrawertycy (typ A) reagują w sytuacjach stresowych nadmiernym pobudzeniem (typ 2 . Osoby zdrowe (typ B) są zrównoważone emocjonalnie i osiągają przeciętne wyniki na wymiarze ekstra-introwersja. 1990a. czy podstawowe wymiary osobowości predysponująjednocześnie (tj . neurotyczni introwertycy (typ C). 1991.J.). że opisane powiązania między podstawowymi wymiarami osobowości. 32) sam podkreśla. ~soby typu . ponieważ nie są w dostatecznym stopniu uzasadnione empirycznie. a innym razem . Jeśli tak jest w istocie. nie odnosząc ich do neurotyzmu. 1993. Jak pokazano na schemacie 2. to niskim wynikom w skali Neurotyzmu powinny towarzyszyć wysokie wyniki w skali Kłamstwa .kwestią przyszłości.miejmy nadzieję .zrównoważony Typ B Typ4 Należy podkreślić. a raz Jak typ drug1 są według Eysencka psychotykami. Schemat 2 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY TYPAMI OSOBOWOŚCI 1 2 i 4 ORAZ A.do somatycznych. ekstrawersji czy psychotyzmu . 2. trudno nie zadać pytania. które reagują raz jak typ pierwszy.trzeciego. Eysenck. s. s. te same osoby) do chorób psychicznych i somatycznych. 1993) Eysenck koncentruje się na tych właśnie zależnościach. B i C A WYMIARY OSOBOWOŚCI: NEUROTYZM l EKSTRAWERSJA (źródło: H. Odpowiedź na to pytanie jest . że jest pewien problem z powiązaniem reakcji typu 1 (Podminowanie) i 2 (Nadmierne pobudzenie) z neurotyzmem. Eysenck (1990a.są "podminowani" (typ 1. Grossarth-Maticek i Eysenck. s.).Opisane powyżej typy osobowości predysponujące do chorób somatycznych (A. czy też niekiedy do chorób psychicznych. Grossarth-Maticek. Eysenck i Barrett. Nawet akceptując zasadę psychosomatycznej jedności człowieka. 1990. Można. B i C) oraz typy reagowania na stres (1 . 3 i 4) Eysenck (1990a. 32) Skłonność do nowotworów Typ C Typ 1 Neurotyzm Skłonność do choroby wieńcowej serca TypA Typ 2 Normalny. Dotyczy to zwłaszcza typu 1 (typu C) .). 22 23 . Eysenck (1990a) nie dysponował jeszcze takimi danymi. Natomiast związki między typami osobowości predysponującymi do chorób somatycznych i typami reakcji na stres mają dobre uzasadnienie empiryczne. że w teorii Eysencka podstawowe wymiary osobowości predysponują do określonych chorób psychicznych jak i somatycznych. a zrównoważeni ambiwertycy (typ B) potrafią zachować autonomię (typ 4. ponieważ osoby chore na raka uzyskiwały niskie wyniki w skali Neurotyzmu. PredyspozyCJe do raka (typ C) mają neurotyczni introwertycy. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z wyparciem emocji. W późniejszych pracach (Eysenck. a typami osobowości i typami reakcji na stres mają charakter hipotez. je nazwać zrównoważonymi ambiwertykami. 32) wiąże z podstawowymi wymiarami osobowości: neurotyzmem ekstrawersją i psychotyzmem.

Obydwie składowe skali E korelowały ze sobą dodatnio (r 0. przeznaczony jest do badania ludzi dorosłych. 165-185).Ogólna Aktywność. Eysenck do następnej wersji narzędzi a (MPI) wprowadził kolejną skalę : Ekstra-Introwersji (E) . Maudsley Medical Questionnaire (MMQ). S . R. czyli Inwentarz Osobowości Maudsley został skonstruowany w połowie lat pięćdziesiątych . liczące po 24 pytania. a nie trwałe jej właściwości . konstruując na użytek armii Stanów Zjednoczonych kwestionariusz do badania rekrutów (Eysenck. Istnieją dwie wersje tego inwentarza. 1971 . Jest to taki sam cel. niż skala pełna (Sanocki.skali E. 1981 . s.W tym miejscu zostaną krótko omówione najważniejsze angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości . Konstrukcja MPI polegała na empirycznej selekcji spośród 261 pytań zaczerpniętych z MMQ oraz z Inwentarza Gu ilforda i Martina (skale: C. Dlatego powtórzymy tu jedynie najważ­ niejsze fakty z nimi związane . * Systematycznie stwierdzano znaczące ujemne korelacje między skalami.116). Wersja skrócona składa się z sześciu pytań skali N i sześciu . Ma 40 pytań .Introwersja Społeczna ) .14.impulsywność (impulsivity).dla dzieci i m_łqdzięży (JMPI).30 do -0. a histerycy . chociaż odpowiadające im wymiary są.niezależne . PEN) opisał Sanocki (1981 . Kwestionariusz był używany do odróżniania neurotyków i ludzi "normalnych" (Sanocki. ale każda z nich korelowała inaczej ze skalą N: towarzyskość. którego nazwa pochodzi od nazwy szpitala. Jedna dla dorosłych (MPI). tj . punktację . G . beztroska . kogo można badać) wszystkich znanych nam wersji tych kwestionariuszy. Ponieważ_ dystymicy są introwertykami . liczbę pytań. powstała na początku lat sześćdziesiątych . Eysenck Personality lnventory (EPI) . Postaramy się również pokazać najistotniejsze różnice istniejące między nimi. s. *Według krytyków skala N mierzy jedynie aktualny stan jednostki (nastrój). powstał w latach czterdziestych naszego wieku i służy do mierzenia tylko jednej zmiennej: neurotyzmu (N). s. sposób odpowiadania.dodatnio (r 0. Przeciętny współczynnik korelacji dla 20 grup wynosił -0.Cykloidalna Emocjonalność . liczbę skal. 1981 .teoretycznie .40. ale w grupach klinicznych nawet -0 . a reszta. EPI .ekstrawertykami. 165-166). *Paradoksalnie. s. które m ierzą dwa wymiary osobowości opisane w teorii Eysencka. 167-175). druaa. Stwierdzono także szereg innych psychometrycznych niedoskonałości MPI: *Trafność obydwu skal (N i E) nie została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości.1. Jest ona psychometrycznie lep- 24 25 2. Mauds/ey Personality /nventory (MPI). W tabeli 1 podano charakterystyki (pełną i skróconą nazwę. czyli Kwestionariusz Lekarski Maudsley. ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI = = = .468). MMQ różnicuje dodatkowo dwie grupy zaburzeń neurotycznych : dystymię i his- terię. czyli Inwentarz Osobowości Eysencka. Wybrano ostatecznie 24 pytania tworzące skalę N i tyleż samo pytań do skali E. Skala E okazała się niejednorodna . HISTORIA TESTU 2.ujemnie (r -0. Następna wersja narzędzia . większa część jej pytań mierzy towarzyskość (sociability). Ma dwie skale: N i E. MPI . jaki wcześniej postawił sobie Woodworth . 227-228).133). przeznaczenie . tzn. skrócona wersja MPI dostarczała wyników bardziej zgodnych z teorią Eysencka.Rhatymia. a impulsywność. W piśmiennictwie polskim wcześniejsze wersje Eysenckowskich kwestionariuszy (MMQ.

że przestępcy różnią się od nieprzestępców na wszystkich trzech wymiarach : N. W tym inwentarzu Eysencka (czy teraz raczej. Skala ta była bardzo daleka od doskonałości .74 do 0.obejmuje pytania dotyczące uspołecznienia . Pod koniec lat sześćdziesiątych Hans J. 24 -E i 9. 21 -E . W porównaniu z populacją ogólną podwyższone wyniki w skali P uzyskiwały bardzo różne grupy. tj. E i P. który wiązał przestępczość z psychotyzmem . 18 . Eysenck zaproponował skalę C. 393) zestawił szereg badań.do P. ponieważ okazało się .53). Zuckerman (1989. z których 24 tworzą skalę N.10).67) . studenci humanistyki (art students.66).truowano po to. Młodzieżowa wersja (JEPQ) ma tylko 81 pytań (20 z nich wchodzi do skali N. Ta wersja kwestionariusza liczy 'go pytań (23 pytania tworzą skalę N. twórczy pisarze (M = 7. s. Zestawienie to świadczy. ekstrawagancji . Z powodu wieloznaczności pojęcia psychotyzmu trudno jest podać charakterystyczne pytania dla skali P. Aż 40 pytań tworzy skalę C JEPQ.78 .06.EPQ (Kwestionariusz Osobowości Eysencka) został opublikowany w roku 1. s. a N . Dołączono do niej kontrolną skalę Kłamstwa (K).84 . 20do K).K. 183-185).55). Wysokości średnich wyników dla ośmiu grup klinicznych i grupy normalnej były zgodne z przewidywaniami. odpowiadające "ekstrawersji społecznej" lub inaczej "ekstrawersji dobrego przystosowania" oraz pytania dotyczące impulsywności i braku samokontroli ("ekstrawersja złego przystosowania").ze skali N i 2 ze skali E. Utworzenie skali C jest więc dodatkowym argumentem na rzecz twierdzenia o niejednoznaczności tego wymiaru (Toeplitz. E . s. s. 175-182). 1982. 17. EPI ma 57 pytań . Stabilność bezwzględna narzędzia mierzona w odstępie dziewięciu miesięcy i roku wynosiła odpowiednio dla skali E: 0. niższy niż osoby normalne. Również korelacje między skalami N i E w grupach osób normalnych . 1981. neurotycy (M= 4. a w wersji dla młodzieży (JPEN).88. psychotyzm (psychoticism).915 (Eysenck i Eysenck.n iezależność tych skal.48) . M= 4 . angielscy studenci (general students. by uleoszyć skale P i usunać ciągle pojawiające się niewielkie skorelowanie między skalami N i E. 1981 . 266) . -0. 1982. 24 -do E. Dotyczą one bowiem: poszukiwania wrażeń . neurotyków i psychotyków były niewielkie (odpowiednio : -0 . EPQ skor1~. Dla porównania średnia dla populacji ogólnej wyn iosła 3. przestępcy (M= 7. ryzykanctwa i skłonności paranoidalnych (Toeplitz. Do skali C nie weszło ani jedno pytanie ze skali K. Eysenck wraz ze swą żoną Sybil B.92 i 0.84} . lecz raczej niekon1 Ola iluslracji podano lylko wyniki mętczyzn. PEN w wersji dla dorosłych liczy 78 pytań . że najwyższe wyniki6 uzyskiwali: artyści odnoszący sukcesy (średnia arytmetyczna M== 8. dla skali N: 0.neurotyzm. z których wiadomo. 264-265) . co wskazywało na pożądaną. Posiada dodatkowo skale Przestępczości (skala C) utworzoną z pytan wybranych z trzech skal: 14 pytań pochodzi ze skali P. schizofrenicy (M= 5. aemocjonalności . a historia późniejszych wersji inwentarza Eysencków jest właściwie historią poprawiania jej.G. Fakt ten jest niezgodny z wcześniejszymi twierdzeniami Eysencka . s. s. 25.Eysencków) pojawiła się po raz pierwszy nowa skala przeznaczona do pomiaru cech psychotycznych (Sanocki. -0. która -jak wspomnie liśmy.19} i osoby cierpiące na depresję endogenną (M = 4.09. Eysenck opracowali PEN lnwentory (Inwentarz PEN). 26 Eysenck Personality Questionnaire . Uiednolicenie skali E oolea~ło na przesunięciu do skali P pytan odnoszących s1ę do impulsywności (Pospiszyl.z powodów teoretycznych . EPI ma dwie wersie równoległe (A i 8) służące do powtarzania badań i sprawdzania wyników budzących wątpliwości (Sanocki .95. 1975). M = 7.91 .05}. zawodowi artyści (M = 6. Tylko grupa histeryków otrzymała w skali E wynik nieoczekiwany.ekstrawersję .94 i 0. 217-218). 1985. Współczynn iki rzetelności połówkowej przybierały wartości od 0. Ponadto istnieje 12-pytaniowa skrócona wersja EPI oraz 60-pytaniowa wersja dla dzieci i młodzieży (JEPI}.P i 21 .sza niż MPI i daje wyniki bardziej zgodne z teorią Eysencka.09) . Wynoki kobiet w skali P są z reguły nitsze 27 . że skala p nie mierzy po prostu patologii. w którym P oznacza . Wprowadzen ie skali Psychotyzmu pozwoliło jednak ujednolicić skalę E.K).14). więźniowie (M = 6 .

d.1 78 N-b.d.wencjonalność charakterystyczną dla "szalonych" artystów.brak danych 28 29 tację . s.d. Przedstawione wyżej średnie wyniki świadczą o jeszcze innej wadzie skali P. Tymczasem uzyskiwane w badaniach średnie wyniki nie przekraczają 10 punktów.d. a kobiet .d. kobiety: M= 2 63) · *odchylenia standardowe są niemal równe ś rednim (odpowiednio: 3. 1. powin ni mieć wyniki n iższe od schizofreników.09 i 2. Nazwy skal: N .Psychotyzmu.74. P . N O. 2 do roś i MPI Maudsley Personality lnventory 12 N-6 E·6 T. N 0. Stabilność bezwzg lędna jest raczej wysoka (mężczyźni : r = 0. b.?. 0. N-b. Opisane poważne niedostatki skali P EPQ spowodowały.?. N 0. Extraversion.należy um ieścić cechy psychopatyczne. N 2. Neurotiełsm lnventory Junior l l Tabela 1 ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONAR IUSZY OSOB OWOŚCI WERSJA SPOSÓB SUMA SKALE. Eysenckowie (Eysenck. a pośrodku . Rozpiętość wyników.Przestępczości. 1.1 dorośk JEPI Junior Eysenck Personality lnvenlory 60 N-24 E-24 K-12 T. a więźn i owie i przestępcy.0. 2 dzieci mlodzK!t s Junior JMPI l Maudsle~ Persona ity lnvenlory EPI Ai B Eysenck Personality lnvenlory 2x57 N-24 E·24 K-9 T. PUNKTA· BADANI PYTAN PYTANIA ODPOWIADANIA CJA PEŁNA NAIWA JPEN nvenlory l EPQ JEPQ Questionnaire EPO·R EPQ-R s Eysenck Personality Questionnaire ~ Revised 100 Eysenck Personality Questionnaire . Gdyby jednak pok usić się o klasyfikację kliniczną. b. wś ród których jest wielu psychopatów. 1985) przyznają w jednej z późniejszych prac. kobiety: r =071)· * daje niskie ś rednie wyniki (mężczyźni : M = 3. P·b. należałoby mówić raczej o psychopatii niż o psychotyzmie (Zuckerman. drug i związa ny jest z normą. C . b.d. . S przy skrócie nazwy testu oznacza wersję skróconą.Ekstrawersji. 1.Kłamstwa.36). W zestawieniu Zucke rmana to jednak psychopaci otrzymują wyższe śred nie niż psychotycy. K.1 dorośk MPI Maudsley Personality lnvenlory 48 N-24 E-24 T. T. 0 dorośli T. o dzieci mlodziet T. . W związku z taką cha rakterystyką śred­ niej i odchylenia standardowego rozkład wyników w ska li P jest bardzo skośny.d. N 2.0.Neurotyzm. N O. że jeden biegun wymiaru psychotycznego można opisać za pomocą cech psychotycznych .d. A i B przy EPI -sygnalizuje istnienie dwu wersji równoległych. O.68). E-b.d.83. 2 dorośfi b. że skala P EPQ : * charakteryzuje się n iską rzetelnością szacowaną na podstawie zgodności wewn ętrznej (alfa Gronbacha w przypadku mężczyzn wynosi 0.d. N 0. N 1. N O. 394). 1 do roś i EPI s Eysenck Personality lnventory 12 N-6 E-6 T.d.Jej psychometryczne właściwości poda l iśmy w rozdziale 5 op i s ującym pol s ką adaptację EPQ-R . b. E . b. P·b. o dorośli Junior Eysenck Personality 81 T. N 1. dzieCi mlodziet Eysenck Personality Ouestionnaire 90 T. 1989.d.Revised 48 N· 23 E-21 P-25 K-21 C-34 N-20 ~-24 -17 K·20 C-'10 N-24 E-23 P-32 K-21 N-12 E-12 P-12 K-12 dzieci t młodzie Charakterystyki angielskich wersj i Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości zostały zebrane w tabeli 1. E·b.?. Eysenck i Barrett. dorośfi ~=~~~· ~euroticism 95 N-b.d.d. Jeśli tak.?.78.?. jakie można w niej uzyskać waha się od Odo 50.?. N o. tak aby łatwiej było porównywać oryginał i adap- SKRÓT MMQ Maudsley Medical Ouestionaire 40 N"'O T. E-b. że w roku 1985 została opublikowana najnowsza wersj~_ kwestionariusza EEQ-R . Jak napisano wcześn i ej Eysenck sądzi . o dorośi PEN PsychotiCism. to schizofrenicy powinni otrzymywać najwyższe wyn iki w skali P.

Adaptacji MMQ dokonał Choynowski (za: Sanocki. Sporym zainteresowaniem cieszyła się późniejsza wersja kwestionariusza. Pytania najwcześniej wersji narzędzia (MMQ) znaleźć można w przełożonej na język polski książce Eysencka (1971) "Sens i nonsens w psychologii" (s. głównie studentów (N = 912).Eysenck Personality Questionnaire (EPQ) . 1972. Prawie wszystkie wskaźniki podobieństwa zmiennych przekroczyły przyjęte kryterium 0. 1989/1990) dokonali analizy czynnikowej zebranych wyników w taki sam sposób. Choynowski (1968. Podejmowanie trudu adaptacji EPQ z powodu niewiele zmienionych skal Ekstrawersji i Neurotyzmu wydało jej się niepotrzebne. Następnie .900). która pojawiła się w eksperymentalnej.97. wykorzystując do tego celu metodę Kaisera . ponieważ Choynowski dodał skalę Kłam­ stwa. zwłaszcza dotyczących skali P. 1981 . 1977) znaleźć można dość obszerne informacje na temat przygotowania polskiego tłumaczenia MPI. Także wskaźniki podobieństwa ładunków czynnikowych dla skali P w przypadku Polek i Polaków nie były satysfakcjonujące (0. że skala Psychotyzmu ma zbyt wiele niedoskonałości.podobnie jak EPQ-R . 1972. mężczyznami. średnich dla mężczyzn i kobiet itp. Pols ką adaptację PEN lnventory przygotowano z kolei na Uniwersytecie Gdańskim w roku 1974 (Sanocki. 1977) przygotował ta kże staranną adaptację Maudsley Personality lnvetory (MPI) opublikowaną pod nazwą Inwentarz Osobowości. Jedynie wskaźniki dla mężczyzn (Polaków i Brytyjczyków) były gorsze w dwu skalach : P (0. Są tam również normy tetronowe i stenowe dla obu płci.2.G. Jest więc dłuższy niż oryginał. Adaptowana przez Zaleskiego wersja różni się . trafności i rzetelności. 173-175) polska wersja MPI nie nadaje się do porównań z wersją angielską z powodu istotnych różnic w konstrukcji skali Ekstrawersji. co skłoniło Zaleskiego do utwo- 30 31 . Eysenck (Zaleski i Eysenck. s. rotacja typu oblimin). Inwentarz Osobowości składa się z 64 pytań . lecz nie w ostatecznej wersji MPI i która występuje w późniejszych wersjach inwentarza. 1981 . Nie jest też pełnowartościowym narzędziem diagnostycznym i badawczym . Zaleski posłużył się jedną z kilku (eksperymentalną) angielskich wersji EPQ. Według opinii Sanockiego (1981 . w jaki opracowano wyniki brytyjskie (metoda głównych składowych . Tutaj skoncentrujemy s ię przede wszystkim na nielicznych istniejących adaptacjach. POLSKIE TŁUMACZENIA l ADAPTACJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI Niemal wszystkie opisane wyżej podstawowe wersje kwestionariuszy Eysencka zostały przetłumaczone na język polski. było bardzo niskich . Jest ona dotychczas jedynym kwestionariuszem Eysencka powszechnie znanym w Polsce. ale po wstępnych badaniach uznała . Aby sprawdzić stopień podobieństwa zmiennych mierzonych polską i angielską wersją EPQ. wiele ładunków. choćby ze względu na liczbę pytań. 185). s. 229-231 ). Toeplitz (1982) rozpoczęła jej adaptację . sposobu badania i techniki obliczania wyników. gdyż Choynowski nie zakończył badań adaptacyjnych i nie sprawdził zgodności wyników Inwentarza Osobowości z założeniami terarii osobowości Eysencka. s. wspólnie z Sybil B. Zaleski przebadał w latach 1988 i 1989 na terenie całej Polski 1193 osoby (532 mężczyzn i 661 kobiet) . 167). Są to jednak najczęściej tylko tłumaczenia . 1989/1990). Ko lejn ą dość zaawansowaną próbę adaptacji EPQ podjęto na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (Zaleski i Eysenck . Nieco późn iej Pospiszyl (1885) opublikował tylko tłumaczenia dwu wersji EPQ : dla dorosłych i dla młodzieży. W podręcznikch Choynowskiego ( 1968. od powszechnie znanego 90-pytaniowego kwestionariusza EPQ . a nie adaptacje i dlatego ich właściwości psychometryczne nie są znane.948). autorzy porównywali ładunki czynnikowe uzyskane w badaniach polskich i brytyjskich.2.829) i K (0. Niezależnie od tego. Hunki i Bianchiniego (1971 ).ale ich treść jest w części przypadków zupełn ie różna . Obejmuje ona 100 pytań . Zestawiono grupy osób tej samej płci poch odzące z dwu różnych krajów i polskie kobiety z polskimi .

Adaptacja EPQ-R wykonana przez R.27 w grupie mężczyzn i -0. 1983.obecnie te właściwości łączonę są 4 r:>svchotvzmern(por. a interkorela cje niewysoki e (od -0. że skala P mierzy nie tyle skłonnośc i psychotyczne co raczej . Zgodność wewnętrzna pozostałych skal (E. zrewidowa nej wersji EPQ (EPQ-R) rozpoczęli niemal równocześnie i niezależnie od siebie J. OPRACOWANIE POLSKIEJ WERSJI EPQ-R Do adaptacj i wybraliśmy najnowszą wersj ę inwentarz a . o czym już wspomi naliśmy. Eysenck i Barrett. 84. 1985). Niezależn ie od ·s porów o znaczenie psychotyzmu jako wymiaru osobowości. Pospiszyl. Opracowa no też normy centyłowe i stenowe oddzielnie dla pilotów i podchorążych . 1985. Brzozowskiego została opisana w następnych rozdziałach podręcznik a. Była to więc dość specyficzna próba standaryz acyjna. tj. 1991 ) z Wojskowe go Instytutu Medycyny Lotniczej przebadała swoją wersją EPQ-R niemal 500 wojskowy ch i osób związanych z wojskiem . Innych danych psychome trycznych odnoszących się do tej adaptacj i Zaleski nie opublikował. czy . 1981 ).12). s.81 do 0. Stwierdzili nieznaczne. Neurotyzm u (N). Zaleski i Eysenck (1989/1990) porównali ponadto średnie wyniki grupy polskiej i brytyjskiej .21 do 0.Z ekstrawer sja f.45 w przypadku kobiet). aczkolwiek nastąpiły pewne modyfikacje w ich koncepcji i pomiarze. stabilności bezwzględnej i trafności. Kłamstwa (K). Sama koncepcja psychotyz mu jako wymiaru osobowości wzbudziła . której pojęcie zostało znacznie zawężone .. 32 3. Wersja ta opiera się na Eysenck Personality Questionnaire z roku 1975. najprawdopodobn iej samych mężczyzn .51 w przypadku mężczyzn i 0. wiele kontrower sji i polemik (por.84).rzenia krótszej. . Claridge.ys~nck )<Qjarzył _wczęśniej "i mpulsywność" i " toughmindedness" _ ("twardość myślenia") . Clarid ge.ostrożniej nonls. choć istotne różnice w skalach N i K u mężczyzn (Polacy uzyskali wyższe wyniki) oraz w skali E u kobiet (Polki były bardziej introwerty wne). Zmiany dotyczą przede wszystkim ekstrawersji .25 w grupie kobiet). 77-pytanio wej.onformizm (por. Ł . Maciejczy k oraz R . Opracowanie psychometryczne narzędzia objęło ocenę: interkorelacji skal. N. ukierunkowujący odpowiedzi. Drwala i P.1981 .N i 25. Drwal z P. 1981 . wersji polskiej EPQ (13 pytań skali P. Obecnie coraz częściej spotyka się opinię. Mimo tego zabiegu zgodność wewnętrzna (alfa Cronbach a) skali P okazała się niska (0. Brzozows kim (1995b). opublikowaną w roku 1985 (Eysenck. że główne wady tej skali to: 33 . Z tego powodu niektóre pytania ze skali Ekstrawersji przeniesiono do skali Psychotyzmu. z wyjątkiem nieco wyższych korelacji między skalami N i E (-0. "borderline ". K) była satysfakcjonująca (od 0. Maciejczy k (za: Drwal . wielu badaczy zwracało uwagę na niedostatki psychometryc zne skali P EPQ (por. 19 . mocy dyskryminacyjnej pytań i zgodnośc i wewnętrznej . Zabrakło informacji na temat: rozkładu wyników w skalach . co stanowić mogło poważny czynnik zakłócający.E. C laridge. 1985). Pospiszyl. Kwestiona riusz wypełniano w trakcie badań kwalifikac yjnych i selekcyjnych . Adaptację najnowsze j. Claridge .psychopa tyczne.Ł. nie charakteryzując bliżej tej ostatniej . Zachowan e zostały pod dawnymi nazwami skale Ekstrawersji i Neurotyzmu. Ekstrawersji (E). Przypominamy.K). Inwentarz EPQ z roku 1975 zawiera 90 pytań pogrupowanych w cztery skale: Psychotyzmu (P). s. 20 . 1981 ). 217-219). J .

P?ró~n_ywanymi _z oryginałem . dysponując wszystkimi wersjami i uwagami anglisty. ~Ie 1dobrze brzmiącej po polsku. Brzozowskiego (1987 . Sybił Eysenck. trzecich i czwartych klas czterech ponadpodstawowych szkół lubelskich: zespołu szkół mechaniczno. również w naszej adaptacji (Brzozowski i Drwal. mała rozpiętość wyników (w populacji normalnej). Tłumacz był św1adomy. 1989). 1995a). Eysenck zapozna! się z naszymi badaniami i zaaprobował poslug1wame s1ę naszą adaptacją EPQ-R do celów badawczych. ale w obszernej instrukcji podkreślano naukowy cel badań i zapewniano o dyskrecji. liceum ogólnokształcącego i liceum pocztowo-telekomun ikacyjnego. Były to: 1. przy czym jeden z nas (P. Uczniowie podawali swoje personalia. Dokonali wymiany wielu pytań w skali Psychotyzmu EPQ oraz drobnych zmian w skalach Ekstrawersji i Neurotyzmu (skali Kłam­ poprawia~o). Eysenck i Pauł Barrett (1985) uznając słuszność tych zarzutów. 3.1. 3. Dyskusja nad tłumaczeniami.21 . 1970). 1995).) og_ra_nlczył SI~ do uzupełnienia tłumaczenia podanego w ks1ązce Posp1szyła (1985).elektrycznych. n!e ' W grudniu 1989 roku. H. w którym większość pytań była wspólna z EPQ-R. stosowaną bez dalszych zmian we wszystkich opisanych tu badaniach 7 . 1980). Kwestionariusz Aprobaty Społecznej KAS (Drwal i Wilczyńska. w której wszystkie cztery skale mają po 12 pytań. Wersja wstępna została potem przekazana innemu angłi~cie . opracowali wersję polską EPQ-R. Drwal. 4. Zre_widowana wersja EPQ (tj. wersji każdego pytan1a. Kwestionariusz STQ G . Zawiera on dwie skale: Schizotypii (STA) i Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (borderline) (STB). opracowali udoskonałoną wersję EPQ. Obok EPQ-R zastosowano jeszcze inne kwestionariusze. ale oryginał angielski poznał ~op1ero po dokonaniu tłumaczenia . 2. Opracowano też skróconą 48-pytanlową wers}ę. Badania prowadzono w klasach szkolnych. Skala Wartości (Value Survey) M. 4. 1984). Byli to uczniowie drugich . wypróbowaną jUZ we wczesnlejszych pracach naszego zespołu (skale Caprary i Claridge'a. Autorz~ artykułu i anglista dokonali trzech niezależnych tłuma~zen 1?0 pytań EPQ-R. które następnie wykorzystano przy analizach trafności EPQ-R. 2.23. zasadniczej szkoły budowlanej. niska rzetelność (homogeniczność) . por. EPQ-R) liczy stwa obecnie 100 pytan (zam1ast 90) i charakteryzuje się lepszymi p~rametrami skali Psychotyzmu . bardzo skośny rozkład wyników. Skala Makiawelizmu Mach V (Christie i Geis. z tym że ze względu na dość skomplikowaną instru kcję wymuszonego wyboru skala Mach V 34 35 . który miał ją przetłumaczyć na angielski. w Lublinie. W EPQ-R skala N ma 24 pytania: E .B . opublikowaną w artykule Eysenck. miała doprowadzić do jak najWiern~ejsZej . ~e dokonuje back translation. bez obecności nauczyciela. Szkoły zostały wylosowane do badań . PRZEBIEG BADAŃ l OSOBY BADANE W czerwcu 1989 roku zbadaliśmy 185 osób (79 chłopców i 106 dziewcząt) . P_os_tanowiłiśmy zastosować strategię wielokrotnego tłumacze­ ~~~ 1tłumacz:ni_a _odwrotnego (back translation). 1990). Rokeacha (1973) w polskiej adaptacji P. Autorzy artykułu . Hans J. Claridge'a (Claridge i Broks. Eysencka 1Barretta (1985) oraz tłumaczeniem EPQ Pospiszyła (1985). P -32 i K . Następnie te trzy osoby wspólnie ustałiły tekst wersji wstępnej .J. Przyst~pując ~o adaptacji EPQ-R dysponowaliśmy oryginalną wersj~ angrelską. Każda osoba orzymywała zestaw kwestionariuszy ułożony w losowo ustalonej kolejności . w naszej adaptacji (Drwal i Brzozowski.

75 22 18-29 13-76 277 13-76 20. 'ucz.-Tel Razem: 244 105 58 81 139 82 1r. Historii i Filozofii 47 11 r. Zaleski ' ucz. Tuźnik (1990) w prze aną tów psychiatrycznych. Kwestionariusza Aprobaty Społ dto bada pona była osób 124 tych Claridge'a. Ods tęp ci) obliczenie rzetelności test. własnych celów badawczych . Marii Curie-Skło­ kilka grup studenckich z Uniwersytetu i grudniu 1990 r. KAS i STQ głośno i komentowano. 1993. Część spośród ch V) albo badana za na dwukrotnie skalą Makiawelizmu (Ma im -skalą Makiawedrug pierwszym razem skalą Mach V i za rup możliwe było podg lizmu w wersji typu Likerta. Strelau •uczniowie ' studenci •różne zawody z. 1992 . ' ucz. Odpowiedzi 31 osób zost rystyka grupy podana wodu niekompletnych danych.26 14-20 17.-Eiektrycznych 53 ·~ zas.liczeb 37 . Kraw. A Maurer *studenci zaoczni WSP J. Matematyki 43 111 r.retest (stabilnoś stałe osoby Pozo między badaniami wynosił około 9 miesięcy. Skal . (a po raz drugi w lutym im.). 61 ).99 ości y własn • Wyniki tych grup stanowiły podstawę analiz EPO-R N- 41 .nerwicy) *studenci i in.35 18-33 20. LO OGÓŁEM N WIEK PŁEĆ MĘZCZVŻN I KOBIETY ZAKRES $REDNIA 2 23 28 72 113 209 99 4 31 4 20 39 23. dowskiej (przebadanych w październiku bny zestaw testów. s. Szk. Spoi. sze po raz ariu kwestion (w tym wszyscy studenci) wypełniały pierwszy.rukcję do niej czytano zawsze była pierwsza zestawie . ości wart 18 po w awó rangawania dwóch zest roku zbadan o 1990 ca Od października 1989 roku do mar uczniowie z to Byli t). nie" albo "prawdziwe" . Część osób zam rta) lub zaLike (typu u mała inną wersję skali Makiawe lizm Sch eości Wart ę Skal miast Skali Wartości Rokeacha 275 tych ód 1995).00 16 17-18 17. Tech. Inst -R.) oraz czerwcu 1989 r.. Stosowano analogiczną procedurę i podo i Mach V otrzyskal iast co w czerwcu 1989.85 16. Budowlana ·c: Liceum Ogólnokształcące 70 tj 81 ekom. oc Q) "'ii5 ::::J Rodziny pacjentów OGÓŁEM o o 40 53 12 o 16-20 17. Sam. Gryzie *kliniczna (rozp.06 16. Psychologii Razem: 172 38 14 4 56 44 33 39 116 38 16 454 177 . Wśr lerowskich (Brzozowski. poza nie h dwukrot osób znalazło się 124 uczniów badanyc skal i ecznej mocą EPQ -R . Były to: B. 275 osób (97 chłopców i 178 dziewczą iśmy w edzil odwi y wsz tych samych szkół.55 22-46 29.00 16 377 583 14 70 42 58 82 251 286 164 40 31 6 19 30 10 138 77 65 36 960 o 22.89 psychometrycznych Tabela 3 liczebność ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI GRUPY DODATKOWE* - BADACZE GRUPA B.89 20. Zas. Szk. które po raz pier i marcu 1990 r. Gryz 36 Tabela 2 ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI * OWE STAW _ GRUPY POD WIEK PŁEC N GRUPY MĘZCZVŻNI KOBIETY ZAKRES $REDNIA Zespól Szkól 40 Mech .65 17-70 33.55 19-30 23. Dla tych EPQ -R. ziernika 1992 roku W okresie od grudnia 1991 roku do paźd adaptację EPQ -R do cztery inne osoby wykorzystały naszą io (UMCS). cowania rzetelności i błędów standardow ność N ."fałszywe").wynikami ymi pletn kom uzyskujemy próbę liczącą 454 osoby z ały pominięte z poEPQ-R i STQ. Kwestionariusze EPQ owiedzi "tak" zawierały własne standardowe instrukcje (odp wymagała a Wartości . ::> Liceum Poczt.83 ado op~acowan la norm oraz osz • Wyniki tych grup zostały wykorzystane ych pomiaru. związku z oceną trafności EPQ-R (opis tej gru py. Cha rakte jest w tabeli 2. z nas w Biorąc pod uwagę wszystkie osoby zbadane prze pacjeni powinowatych 1989 i 1990 roku oraz grupę krewnych z J. zbad por.

5. 5. Średnie polskie wyniki w skalach P. Wymienione osoby udostępniły nam wyniki swoich badań . Normy opracowano na podstawie wyników pochodzących od 1414 osób (454 osoby przebadane przez nas w latach 1989-1990 i 960 osób przebadanych przez pozostałych badaczy w latach 1991-1992).A. by Czytelnik łatwo mógł ocenić zalety i wady naszej adaptacji. W tabeli 8 podano średnie wyniki w skalach EPQ-R pochodzące z badań własnych i z kilku badań brytyjskich .dla uczniów. W skali E Polacy są bardziej ekstrawertywni od Brytyj czyków. z podziałem na płeć. W skali N kierunek różnic jest odwrotny: i w Polsce. Zaleski (KUL). Strelau 8 (UW) i Z. PSYCHOMETRYCZNE WŁAŚCIWOŚCI EPQ-R W tym rozdziale zestawiliśmy wyniki badań wykonane polską i angielską (oryginalną) wersją kwestionariusza. Polki . ale to raczej mężczyźni uzyskuj ą wyższe wyniki (zwłaszcza w grupach studenckich). Tak w Polsce . którą kieruje prof. Jan Strelau. ŚREDNIE l ODCHYLENIA STANDARDOWE DLA SKAL EPQ-R ' Dokładniej : są to badania wykonane przez osoby z Pracowni Temperamentu Wydzialu Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. N i K są znacznie wyższe od średnich brytyjskich . Szczególny udział w przeprowadzeniu tych badań miał dr Bogdan Zawadzki. studentów i rodzin pacjentów. Charakterystykę dodatkowej grupy 960 osób zawarto w tabeli 3. J . który jest równiet autorem szerokiej charakterystyki psychometrycznej naszej wersji EPQ-R (Zawadzki. W podręczniku te dodatkowe dane wykorzystano do opracowania bardziej wiarygodnych (bo opartych na większej i różnorodniejszej próbie osób) norm stenowych oraz do oszacowania rzetelności (zgodności wewnętrznej) . to w Polsce różnice są mniej wyraźne.mniej ekstrawertywne (bardziej introwertywne) od kobiet brytyjskich . dr hab.1. W skalach E i K różnice są mniej stabilne. 1995). 38 W tabelach 4-7 przedstawiono średnie i odchylenia standardowe wyników w skalach EPQ-R dla całej grupy 454 osób i osobno . Maurer (WSP w Krakowie). 39 . i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują wyniki znacznie wyższe niż mężczyźni. O ile w badaniach brytyjskich kobiety uzyskują wyższe wyniki w skali E niż mężczyźni. standardowych błędów pomiaru i przedziałów ufności. jak i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują znacznie niższe od mężczyzn wyniki w skali P.

15 4.76 3.29 15.40 4.62 4.21 244 105 139 Uczniowie 14.02 5.48 6.GRUPA M SKALI PSYCHOTYZMU SD N 11.67 3.66 5.90 454 GRUPA Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni Tabela 5 Tabela 7 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI SD N 15.98 4.79 3.43 3.14 38 16 22 Cala próba 9.61 11.74 4.95 8.48 15.45 9.24 5.58 244 105 139 Uczniowie 13.54 3.10 3.02 9.11 12.26 5.62 244 105 139 8.08 3.09 4.24 10. 3.27 38 16 22 Cala próba 14.00 13.30 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI EKSTRAWERSJI GRUPA M SD N 9.43 4.70 8.06 7.77 3.60 9.42 38 16 22 Cala próba 8.30 4.86 4.96 5.42 7.93 11 .72 13.04 9.59 4.79 4.80 3.92 4.08 4.72 172 56 116 Studenci Kobiety 11 .25 11 .15 172 56 116 Studenci Kobiety 13.05 2.90 4.92 4.ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) Tabela 4 Tabela 6 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI NEUROTYZMU .83 4.47 5.95 172 56 116 Kobiety 7.38 244 105 139 9.30 3.25 14.61 172 56 116 Kobiety 9.22 14.93 8.04 14.80 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 40 M KŁAMSTWA M GRUPA SD N 8.05 7.22 4.37 12.34 38 16 22 Cala próba 12.94 9.42 5.70.89 454 Mężczyźni Kobiety Mężczyźn i Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 41 .18 5.87 2.65 3.

53 12.88 13. itd.09 9. częścio­ wo przezwyciężonym w EPQ-R. 1985.2.Tabela 8 ŚREDNIE WYNI KI W SKALACH EPQ-R MĘ2:CZYZN l KOBIET W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANII WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 11. Choynowski.31 3. Dla porównania podano wskaźniki dla dawnej wersji skali P (EPQ). nieszczere.88 5. nauczyciele.63 10..66 11 . IV . specjalnie zaplanowanych badań .24 7. 11 . III . może wynikać ze złego tłu­ maczenia testu. Eysenck i in.49 4. 1971. jest wyraźna skośność rozkładu . 26) pokazuje. V . ROZKŁADY WYNIKÓW W porównaniu z wynikami badań brytyjskich polskich mężczyzn można uznać za bardziej psychotycznych.54 12. W naszych . 1961 .77 15. studenci.78 12. introwertywne. polskie kobiety. Grupy brytyjskie są bardzo różnorodne i słabo określone . Nie znaleźliśmy publikacji. nieszczerych. Hipoteza. nie kontrolowane zmienne. uczennic e.autoprezentacji negatywnej" nie wydaje się prawdopodobna. częstszego w Polsce praktykowania badań anonimowych i z wielu innych przyczyn.badania własne: uczniowie.21 14. depresyjne.66 5.95 9.13 12.29 14. mechanicy i inni (31 2 mężczyzn i 288 kobiet).51 14.63 6.Corulla (1989): studenci. że rewizja skali tylko częś­ ciowo poprawiła rozkład wyników.47 10. We wcześniejszych badaniach często stwierdzano. lęko­ we. rodziny pacjentów (177 męż­ czyzn i 277 kobiet) Wielka Brytania: l .18 10. Grupa polska była znacznie mniejsza i bardziej jednorodna niż angielska.95 7. większej .17 15.Eysenck i in.10 6.być może.43 9. Poważnym . Wyniki polskie przedstawione na rysunku 2 mają rozkład zbliżony do normalnego.62 7.31 12. Corulli (1987). 1 i Fig. Możliwe . różni chętni (408 mężczyzn i 494 kobiety).64 8.szczerości i otwartości Polaków.68 9. Rysunek 1 (zrekonstruowany na podstawie Fig. wobec tak wysokich wyników w skali K (zwłaszcza u Polek). Płużek. 1968. policjanci.badaniach uczniowie to niemal wyłącznie uczniowie szkół zawodowych .Pearson (1988): studentki terapii zawodowej (51 kobiet).37 5. Nie zawsze musi to świad- mankamentem skali Psychotyzmu EPQ.92 III IV V Skala N Mężczyźni Kobiety Skala E Mężczyźni Kobiety Skala P Mężczyźn i Kobiety SkalaK Mężczyźni Kobiety czyć o złym samopoczuciu Polaków.66 7.Corulla (1988): studenci (58 mężczyzn i 134 kobiety).00 13. E 42 43 Polska . 1987). np.liceów.patologiczne" (neurotyczne. (1985): studenci. neurotyczn e.J. 2 z pracy: Eysenck i in. ekstrawertywnych. że Polacy uzyskują bardziej .jest on nadal skośny.14 13. Jedynie Corulli (1987) udało się uzyskać podobnie dobre wskaźniki i to tylko dla mężczyzn . w których przedstawiono by rozkład wyników dla pozostałych skal EPQ-R.02 14. Gattell i Scheier. ale żadnej nie można uznać za reprezentatywną dla populacji młodzieży i dorosłych danego kraju .74 13. W naszych badaniach wskaźniki niewiele odbiegają od zera i są zbliżone dla mężczyzn i kobiet.55 14. z badań S. 5. Dlatego w tabeli 1O podaliśmy jedynie wskaźniki skośności i kurtozy dla skal N.30 7.) wyniki w kwestionariuszach osobowości niż badani w innych krajach (por.80 8.33 7.91 5. neurotycznych. Wolińska i Drwal. że za obserwowane różnice odpowiadają zupełnie inne.65 10.72 10. W tabeli 9 podano wskaźniki skośności i kurtozy dla skali P z badań własnych .46 6.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet). że w naszych badaniach wyższe wyniki w skalach P i N wynikają z charakterystycznej dla Polaków szczerości i skłonności do narzekania lub do stosowania . s. Dalej idące interpretacje różnic w skalach EPQ-R między kobietami i mężczyznami oraz między krajami wymagałyby jednak przeprowadzenia nowych.za bardziej psychotyczne. (1985) oraz W.

l . . że uzyskane wskaźniki są satysfakcjonujące i pozwalają na stosowanie testów parametrycznych przy statystycznych analizach wyników.. Skośność skal z angielskiej wersji EPQ jest porównywalna ze skośnością skal polskich (EPQ-R). rozkłady wyników w skalach N. choć za najgorszą pod tym względem należy uznać skalę N. chociaż te ostatnie są 44 o . Najbliższa rozkładu normalnego była skala N. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R Polska lepsze . z wyjątkiem skali E. Za to wskaźniki kurtozy w badaniach polskich były najlepsze w przypadku skali P. o 8 28 12 32 Wynik skali Rys..120r----------------------------------------100 50 r-----------------------------------. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R -Anglia (Eysenck i in.. Jak łatwo sprawdzić. 45 .dla porównania -wskaźniki skośności dla angielskiej wersji EPQ (Bental! i in . 1. 1. 1989).. 1985) i K z polskiej wersji EPQ-R oraz. niż skala P.. Skala E w przypadku mężczyzn okazała się nawet nieco bardziej skośna . 'l ' l l l l l l :·l l l 10 l l l l l l Wynik skali 28 32 Rys. Podsumowując rozważania na temat skośności i kurtozy skal z naszej adaptacji EPQ-R trzeba stwierdzić. E i K są mniej skośne (bardziej zbliżone do rozkładu normalnego) niż w skali P. l l . ~. Również skala P okazała się w badaniach angielskich gorsza od polskiej .. l Mężczyźni Mężczyźni li l l l l 40 Kobiety ao l l l l l' l l '' 30 l l ł l l Kobiety l l l l l . Dla pozostałych skal wskaźniki nie były bardzo wysokie. chociaż różnice między skalą E i P są niewielkie.

49 1.51 0.39 0.39 0.46 E N K 0.11 0. 25-pytaniowa.32 0.66 0.48 0.65 4.48 0.17 -0.15 0.54 0.48 0.23 0.29 0.37 0.44 0.49 0.34 0. Ws kaźnikiem mocy dyskryminacyjnej pytania jest korelacja (r.Eysenck i in.34 0.42 0.71 0.05 0.50 0.57 0.28 0.44 -0. (1985): studenci.48 0. Odpowiedzi na pytania EPQ-R są dychotomiczne.48 0.27 0.40 0.26 0. 1989.40 -0. .35 0.41 1.55 0.60 0.42 0.53 0.49 0.48 0.42 0. CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI NEUROTYZMU: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) Wielka Brytania: l 11 EPQ .48 0. W skali N diagnostyczne są wyłącznie odpowiedzi "ta k".41 0.30 O.02 0. Dla każdego pytania podane są średnie arytmetyczne i wskaźniki mocy dyskryminacyjnej .58 2. różni chętni badani na ulicach i za pośrednictwem poczty (693 mężczyzn i 878 kobiet).53 0.20 -0.77 0.18 0.42 0..59 0.własne: uczniowie.16 Kobiety Ogólem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Polska. MĘZCZYŹNI N= 177 Tabela 10 WSKAźN IKI SKOŚNOŚCI l KURTOZY DLA SKAL E. nauczyciele.85 0.60 1.41 0. N i KW POLSCE (EPQ-R) l W WIELKIEJ BRYTANII (EPQ) POLSKA SKALE E WIELKA BRYTANIA N K -0. M PYTANIE 3 8 13 17 22 26 31 35 38 43 46 52 60 65 70 74 76 80 83 84 87 92 97 100 0.27 0.47 O. dlatego średnie dla pytań to jednocześnie frakcje odpowiedzi diagnostycznych .83 0.23 0.15 0.41 0.61 -0.1) pytania z wynikiem całej skali pomniejszonej o to pytanie: z reguły jest ona niższa od zwykle obliczanej korelacji pytania z całą skalą.44 0.08 0.49 0.82 0. W skalach P.33 -0.51 SKOŚNOŚĆ Mężczyźni Kobiety Ogółem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Wielka Brytania .53 0.63 0.75 -0.34 -0.45 0.40 -0.67 -0.57 0. E i K dla części pytań diagnostyczna jest odpowiedź "nie". MOCDYSKRYMINACYJNA PYTAŃ Tabela 9 W tabelach 11-14 przedstawiono podstawowe charakterystyki pytań czterech skal EPQ-R. 13 0.30 0.23 -0.3. 46 -0.53 0.28 0.32 0.46 0.badania 5.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet).34 0. .48 0.47 1.53 1.26 0.WSKAźNIKI SKOŚNOŚCI l KURTOlY DLA SKALI p W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANIJ WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 EPQ SKOŚNOŚĆ Mężczyźni 0.39 0.32 0.38 KOBIETY N= 277 MĘZClYŹNI N = 177 KOBIETY N= 277 0.43 0.35 1.90 0.38 0.70 0.60 0.38 0. studenci.58 0.48 0.62 0.37 0.39 ~ r.62 0.18 3.46 0.54 0.47 0.61 -0.50 0. rodziny pacjentów (177 męzczyzn 1 277 Tabela 11 kobiet).59 0.89 0.38 47 .48 -0.74 0.34 0.06 0.41 0.55 0.Eysenck i in. (1985): skala P w wersji EPQ.39 0.40 0.24 0.37 0.58 0.68 0.Bentaił i in.48 0. .46 0.39 0.30 0.23 0.13 0.

65 0.72 0.39 0.38 0.73 0.42 0.49 0.42 0.17 0.Tabela 13 Tabela 12 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI EKSTRAWERSJI: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M} l KORELACJA Z WYN IKIEM OGÓLNYM SKALI (rit} M PYTANIE 1 6 11 16 20 24 28 33 36 40 45 47 51 55 58 61 63 67 69 72 78 90 94 rk KOBIETY MĘŻCZYŹNI KOBIETY N = 177 N= 277 N -177 N =277 0.13 0.07 0.62 0.59 0.37 0.43 0.14 0.33 0.12 0.41 0.03 0.53 0.90 0.177 N =277 0.26 0.60 0.68 0.53 0.42 0.33 0.39 0.25 0.10 0.76 0.25 0.13 0.17 0.72 0.24 0.17 0.20 0.11 0.37 0.26 0.46 0.34 0.55 0.47 0.25 0.28 0.24 0.78 0.61 0.29 0.17 0.02 0.51 0.56 0.72 0.84 0.02 0.60 0.64 0.31 0.10 0.05 0.51 0.10 0.73 0.21 0.18 0.19 0.65 0.28 0.22 0.49 0.05 0.75 0.73 0.01 0.26 0.16 0.1 2 0.16 0.12 0.45 0.39 0.07 0.13 0.71 0.53 0.18 0.71 0.43 0.06 0.59 0.21 0.12 49 .57 0.50 0.35 0.70 0.23 0.10 0.42 0.34 0.03 0.41 0.06 0. 04 0.08 0.77 0.21 0.09 0.55 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI PSYCHOTYZMU : ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) PYTANIE 2 5 7 9 12 14 18 21 25 29 30 34 37 41 42 48 50 54 56 59 64 68 73 75 79 81 85 88 91 95 96 99 MĘŻCZYŹNI KOBIETY MĘZCZVŹNI KOBIETY N= 177 N= 277 N .22 0.22 0.51 0.50 0.28 0.07 0.35 0.71 0.11 0.28 0.38 0.74 0.28 0.28 0.13 0.32 0.59 0.42 0.25 0.39 0.18 0.18 0.04 0.33 0.33 0.36 0.15 0.06 0.04 0.76 0.30 0.41 0.50 0.17 0.06 0.55 0.14 0.14 0.40 0.61 0.79 0.55 0.37 0.65 0.22 0.54 0.81 0.01 0.29 0.46 0.34 0.02 -0.12 0.16 0.85 0.88 0.20 0.24 -0 .17 0.07 0.30 0.43 0.36 0.21 0.46 0.13 0.08 0.16 0.49 0.50 0.17 0.17 0.43 0.29 0.44 0.39 0.24 0.76 0.1 6 0.20 0.41 0.29 0.08 0.44 0.27 0.49 0.20 0.31 0.33 0.89 0.37 0.35 0.31 0.42 0.26 0.21 0.28 0.48 0.37 0.61 0.54 0.64 48 rk M MĘZCZYŹNI 0.72 0.59 0.25 0.27 -0.05 0.

(por.29 0.Corulla (1988).53 0.12 -0. Mimo to udało się uzyskać dużą mezaleznos .59 0.13 0.29 0.78 0.03 O. .30 -0.43 0.02 -0.26 0.12 0. zg.71 0. Drw~l.Corulla (1987). 10 0.20 -0.13 -0. R) Trzeba przypo m nieć.34 0.badania własne Wielka Brytania: l .Corulla (1989).27 0.20 -0.23 -0.(ŻClfiNKOOIETY M~l 0.08 0.32 0.23 0.30 0.14 -0.•27 -0.07 -0.1O dla obu płci mają nawet ie ostatn tania o numer ach : 5.24 0.41 0.05 -0. kowej czynm y analiz iem zystan tworzo no z wykor uzyskania jak najbardziej n iezależ nych skal.do ach Corulll (1987.16 -0.08 -0.04 -0.58 0. Jedynie w skali P znajduje się kilka pytań yzn mężcz grupie w i ionej ujawn niskiej mocy dyskryminacyjnej pyi w grupie kobiet. · dzy m~ Tabela 15 SKALE P-E P-N P-K E-N E-K N-K INTERKORElA CJE SKAL EPQ-R WIELKA BRYTANIA POLSKA III 11 l IV KOBIETY MĘŻCZ'ftn KOBIETY MĘŻCZYltł KOOIET MĘŻCZYltł KOBIETY t.71 0.08 0.07 -0.23 0.15 0. 5.02 -0.też ~PQdo dąząc .15 0. wytłum ł potrafi nie autor sam czego 1988).08 0.20 0.34 0.08 -0.18 0. posła? czną.43 0.56 0.4.21 Więksiość pytań EPQ-R charakteryzuje się zadowalającymi o parametrami.54 0. .23 0.38 0.29 0. Ekstrawersja 50 n euro~yzmem .ą wyników brytyjskich .26 0.53 0.22 -0.16 0.44 0. III .30 0.34 0. 9.03 0. 1990).49 -0. adapta ury proced y zmian decyzja taka wymagałaby lacji na przykład na parafrazę.45 0.67 0.30 0.41 0.26 0.Tabela 14 CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI KŁAMSTWA: ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KOREl ACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) M PYTANI E 4 10 15 19 23 27 32 39 44 49 53 57 62 66 71 77 82 86 89 93 98 datnia k?relacja . tabela 8.39 0.17 -0. 56 i 64 (to je ujemn e). aczyc.00 0.Eysenck i in.45 0.67 0.12 0.19 -0.15 -0. INTERKORELA CJE SKAL EPQ-R Korelacje między czterema skalami EPQ-R są dość podob jest ne w Polsce i w Wielkiej Brytanii (tabela 15).15 0. o c zależe na powin pytań nie wymia o ja Ewent ualna decyz . podobną korel ację E i N zaobserwow~ł Choyn e z Wlększo­ zgodn są 1 e wyższ nie nie są wyraż w polsce nieco silniej skorelowana (ujemn ie) z iła w badam skalam i p i K wystąp .45 0.06 -0.51 0.08 -0.14 0.39 0. 16 -0.32 0.37 0.16 -0.49 0.72 0.06 -0.36 0.18 0.15 0.16 -0.02 -0.16 O.25 0.1 9 0. owsk1 ~ 1 968) .27 0. d skal.04 0. 1 e korelacje r.46 0..59 0.14 -0.29 -0.37 0.54 0. Stosun kowo n iższa wartość pytań skali P znajdu (hooczywiście odbicie w gorszych wskaż n ikach rzetelności mogeniczności) tej skali.14 0.42 0.04 -0.36 0.28 0. 51 . Korelacje poniżej O.odme z teorem~ tycznymi założeniami Eysencka.08 0. ostate ęła charakter translacji i jako taka osiąg n na~1~ ~ en1u Nie wymieniano więc słabyc h pytań po przeprowad~ c e mpirycznych . Bliższy opis grup oraz liczebności -zob.13 -0.06 0.37 0.54 0. Nies~odziewana.52 0.06 0.43 0.24 0.19 -0.36 0.43 0. 14.39 0..13 0.23 0.30 0. Polska wersja EPQ-R .55 0.29 0.08 0.09 0.22 0.39 0.12 -0.20 0.25 0. MĘZCZVL:NI KOBIET Y MĘ2:CZYL:NI KOBIETY N=177 N= 277 N = 177 N= 277 0.35 0.33 0.32 -0. że inwen tarze Eyse~cka <. (1985): 11 .46 0. cji adapta j polskie planowanych zastosowań transz cji.10 0.08 Polska . IV .37 0.45 -0.

która przebadała 66 słuchaczy wyższej szkoły wojskowe j naszą i własną wersją EPQ-R..79 0.Corulla (1989). • J.83 CNA PRÓBA Dla porównan ia podano w tabeli 18 oceny rzetelności skal 9 EPQ-R z badań J.86 0. Tabela 18 ZGODNO$ć WEWNĘTRZNA SKAL EPQ-R W POLSKICH BADANIACH J. zaś w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatry cznych osiągająca zaledwie 0.73 0. Jednak znowu skala P okazuje się mniej rzetelna od pozostałych skal EPQ-R.1.75 0. RZETELNOŚĆ WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNO$CI WEWNĘTRZNEJ (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE) Rzetelność EPQ-R szacowano na dwa sposoby. osobista) .84 0. Przerwa między pierwszym a drugim badaniem wynosiła średnio 9 miesięcy.72 Stabilność skal EPQ-R jest zupełnie zadowalająca . MACIEJCZYK l W BADANIACH BRYTYJSKI CH SKALA N E p K POLSKA N= 66 a b 0.89 0.75 0. STABILNOŚĆ BEZWZGLĘDNA Stabilność bezwzględna została oszacowa na tylko dla uczniów. Maciejczyk (1990) - N• 92 N .82 0.77 0. Tabela 16 WSPÓŁCZYNNIKI STABILNO$CI BEZWZGLĘDNEJ (TEST-RETEST) SKAL EPQ-R DLA UCZNIÓW (N= 124) SKALA r. Maciejczyk (1990.65 0. IV .70 tylko w grupie studentów.80 0.83 0.85 0.87 0.81 0.83 0. 215 IV MĘŻCZ'IiM KD!llflY ~ KOllifTY N • 134 N• 312 N • 288 N· 58 0.82 0.82 0.73 0.5.80 0.82 0.78 0.75 0.wersja J.81 0. Podano je w tabeli 17.86 0. który w przypadku EPO·R powinien być identyczny ze wspólczyMikiem alfa Cronbacha. N E p K 0.obliczając stabilność bezwzględną oraz zgodność wewnętrzną skal.88 0. Maciejczyk Wielka Brytania: 1 .79 0.77 a .83 0.45.84 0.45 0. Oceny rzetelności naszej wersji są nieco niższe w zestawremu z wersją J.73 0.85 0. 52 N E p K MĘZCZVŻNI KOBIETY UCZNIOWIE STUDENCI N=45-4 N= 177 N =277 N= 244 N= 172 RODZI NY PAC JENTOW N= 38 0. oraz dane z kilku badań brytyjs~ich_.85 0.84 0. Współczynniki korelacji między wynikami obu badań podane są w tabeli 16.61 0.73 0.2.66 0.J.81 0.84 0. SKALA 5.Corulla (1988). Maciejczyk obliczala wspólczynnik 20 Kudera·Richardsona. III . 5.78 0.90 0. Maciejczy k. Nie spotkaliśmy w literaturze innych badań nad stabilnością skal EPQ-R. ale .Tabela 17 5. ZGODNOŚĆ WEWNĘTRZNA Podstawą oceny zgodności wewnętrznej skal EPQ-R były współczynniki alfa Cronbacha.83 0.78 0.87 0. Najniższa jest rzetelność skali P.82 Polska.nasza wersja b . Wyjątkowo wysoki współczynnik stabilności uzyskała skala E.73 0. Skala P okazuje s1ę ~etelna w _ba_ ) brytyjskrch badanrach w li dominowa (studenci niach studentów oraz w badaniach J.86 0.84 0.81 0.76 0.58 0.73 0.87 0.82 0.Eysenck i in. 11 .85 0.82 0.83 0.67 0.83 0.Corulla (1987).81 WIELKA BRYTANIA II I 11 l MĘŻCZ'itN KOBIE!Y N • 494 N• 408 MĘiczvtN KOOIEIY 0. (1985). Maciejczy k i wersją brytyjską. Grupa 124 dziewcząt i chłopców została dwukrotni e zbadana EPQ-R. inf. przekraczająca O.5.z _wyjątkiem skali Pdazupełnie zadowalające.85 0.83 0.5.82 0. 53 .80 0.84 0.

z prawdopodobieństwem odpowiednio 95% i 85% -w jakich granicach leży prawdziwy wynik osoby badanej.wartość odpowiadającą określone­ mu poziomowi ufności.60 0.66 0.6.99 2. BY UZYSKAĆ GRANICE PRZEDZIAŁU UFNOŚCI współczynników rzetelności SKALA Tabela 19 (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE l DODATKOWE ŁĄCZNIE) UCZNIOWIE SKALA MĘZCZVŹ.96 1.86 2. czyli przedziału .21 1.NI KO BI ETY PU PU SEM SEM SEM t--c-.20 1.prawdziwy wynik osoby badanej . Tym razem obliczeń dokonano dla grup podstawowych i dodatkowych łącznie.87 0. do wyniku uzyskanego przez dowolną osobę badaną należy dodać 4 i odjąć 4 . w jakim znajduje się . Jeśli akceptuje się większy margines błędu . dla dwóch poziomów ufności (0. STANDARDOWY BŁĄD POMIARU l UFNOŚCI PRZEDZIAŁY Standardowy błąd pomiaru (SEM) obliczono na podstawie alfa Cronbacha.86 0.70 DOROŚLI MĘZCZVŹ.76 0.81 0. 0.82 0.85 0.11 1. * dodatniej korelacji skali K z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej (KAS) Drwala i Wilczyńskiej.5.86 0.25 1.NI N = 283 N E p K 0.SEM ~ras% ~ras% ~85% 95% 85% 2.78 STUDENCI KOBIETY MĘZCZVŹ. Przedział ten jest symetryczny względem wyniku otrzymanego: < x -za SEM.76 pozwala na wyznaczenie granic przedziału ufności .91 4 4 4 4 3 3 3 3 2.NI DOROŚLI STUDENCI UCZNIOWIE Korelacje z wynikami kwestionariuszy osobowośCi Zgodnie z przewidywaniam i teoretyczn ymi i z wynikami innych badań należało oczekiwać: . *dodatniej korelacji skal P i N ze skalami Schizotypii (STA) 1 Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STQ Claridge'a.5. 67-68) .96 2.02 2.85 0.04 1. KOBIETY PU E WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNOŚCI WEWNĘTRZNEJ MĘZCZYŹ.60 0. * ujemnych korelacji skal P i N z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej . tabela 20) 54 PU SEM 0.05 i O.NI PU KOBIETY MĘZCZYŹ.05 2. jak grupy.04 2.NI KOBIETY N= 105 N= 209 0.1.15). by z prawdopodobieństwem 95% oszacować przedział.94 2.82 SEM 95% 85% N p K 2. 55 .69 0. W tabeli 20 podane są wartości umożliwiaj ące utworzenie przedziałów ufności . TRAFNOŚĆ SKAL EPQ-R 5.86 0. studentów i dorosłych . Tabela 20 STANDARDOWE BŁĘDY POMIARU (SEM) l WARTOŚCI (PU) JAKIE NALEZY DO l ODJĄĆ OD WYNIKU OTRZYMANEGO.32 1. 5.6. a przy czym skala P powinna wyżej korelować zSTB.90 4 4 4 4 3 3 3 3 2.94 4 4 4 4 3 3 3 3 Jak widać . x + za SEM > gdzie x oznacza wynik uzyskany przez osobę badaną a Za . dla których zostały opracowane normy (por. w jakim znajduje się jej prawdziwy wynik.77 0.82 0. przyj m uj ąc prawdopodobieństwo 85%. W tabeli 19 przedstawiono współczynni ki zgodności wewnętrznej skal EPQ-R dla uczniów.3. oddzielnie dla kobiet i dla mężczyzn . Pozwalają one ocenić.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2. to do wyniku otrzymanego należy dodać 3 i odjąć 3.z określonym prawdopodobieństwem. zdefiniowanych tak.90 0.12 1.67 0.86 .NI KOBIETY N = 292 N = 166 N = 359 0.06 1.92 ~'SS% 4 4 4 4 3 3 3 3 MĘZCZVŹ.95 4 4 4 4 3 3 3 3 PU 1. TRAFNOŚĆ TEORETYCZNA Znajomość standardowych błędów pomiaru (zob. s.63 0.10 1.84 0.02 2.

15** -0.17** niezależny obdarzony wyobraźnią odpowiedzialny O. odwrotnego układu korelacji należało oczekiwać dla skali K. Mimo to można dostrzec.15* 0.14* odważny o szerokich horyzontach pomocny -0 .23*** · -0.24*** O.39*** wolność zbawienie -0 . .17** .05 -0.24*** -0. (1988) podają bardzo podobne do naszych korelacje STA i STB ze skalami EPQ (wersja katalońska) . 22*** -0. Tabela 21 WSPÓŁCZVNNIKI KORELACJI MIĘDZY WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R A WYNIKAM I W INNYCH KWESTIONARIUSZACH OSOBOWOŚCI KWESTIONARIUSZE OSOBOWOŚCI STQ (N= 306) STA STB SKALE EPQ-R p E N Tabela 22 KORELACJE MIĘDZY SKALAMI EPQ-R A OCENĄ WARTOŚCI ZE SKALI WARTOŚCI ROKEACHA SKALE EPQ-R WARTOŚCI -0.01 . 1991 ). Gryzie. W tabeli podane tylko korelacje istotne statystyczn ie.68*** WARTOŚC IINSTRUMENTALNE MACH V (N = 306) wo K 0.12* ambitny czysty 0. * odpowiednich korelacji skal EPQ-R z deklarowaną ważnoś­ cią wartości ze Skali Wartości Rokeacha: skala P powinna korelować dodatnio z aprobowaniem indywidualistycznych i "przyjemnościowych" wartości .14* -0.001 (test dwustronny) ••• Korelacje obliczone na podstawie wyników badania uczniów i studentów z grupy podstawowej (N = 267) oraz neurotyków (N = 100.14* równość szczęście życie pełne wrażeń KAS p WARTOŚC IOSTATECZNE bezp iecze ń stwo świat piękna 0.39*** (N= 332) -0.23*** -0.30*** -0.60*** 0.p < 0.15* 0.p< 0.26*** -0.wynik ogólny liczony według klucza zredukowanego (punktacja 1-3) •• Korelacje są zgodne z oczekiwa niami.*dodatni ej korelacji skali P ze skalą Makiawelizmu.34*** E bezp ieczeństwo -0.18** 0.23*** dostatnie życi e pokój na świecie przyjemność równowaga wewnętrzna K -0.01 .13* posłusz ny O. 57 .02 -0.17*** 0.17** 0.12* -0.38*** WOR 0.57*** N -0. a nie traktować jako defekt skal EPQ-R.17** 0.17** -0.1 2* 0.p< 0.03 0.14* -0.18** 0. 12* -0. Obie skale Claridge 'a korelują bardzo podobnie ze skalami EPQ-R.p< 0.24*** 0. nieco wyższą korelację STB (niż STA) ze skalą P. jak oczekiwa no.wynik ogólny liczony standardowo (punktacja 1-7) WOR .p< O.05 .14* uzdolniony wybaczający . 56 -0.13* 0. Ujemna korelacja oznacza. co należy chyba uznać za oznakę braku trafności różn icowejSTAi STB.001 (test dwustronny) *** WO . Muntaner i in. że wysoki wynik w skali wiąże się z n iższąpozycJą w hierarchii wartości.OS . a ujemnie z aprobowaniem wartości konwencjonalnych i " prospołecznych". 13* -0.18** narodowe rodziny dojrzała m iłość 0. towarzyskimi" .02 0.12* 0.p< 0. które w innych przypadkach wykazują zupełnie odmienne układy korelacji.02 0.09 0. Skala E powinna korelować z wartościami .21*** -0.19** 0.20*** 0.

a kore~uJ.wyznawanie poglądów nie cieszących się aprobatą społeczną) . 1985) nie wydaje się jednak usprawiedliwione. .nak1em) W'j~ kazuje skala Kłamstwa 12 .kali Psychotyzmu pozwalają przypuszczać .bezpieczeństwo narodowe (zabezpieczenie przed napaścią)".życie pełne wrażeń (podniecające. Nie. Barrona. .zwy. indywidualistycznej. co znaczy. brak nadmiernego pośpiechu )".. że introwerty. 58 '' Korelacje skali K podobne są do korelacji Kwestionariusza Aprobaty Społecznej . tak jak luje w stopniu znaczącym z taki. 59 . Jest to dość spójny obraz osoby niezależnej ..In telektualista". uprzejmy" ..posłuszny". . .poczucie własnej godności" . może wskutek niskiej rzetelności skali Mach. odważny (broniący swoich przekonań)" . uzdolniony (o dużych umiejętnościach)" . Zbadała 82 studentów kwestionariuszem EPQ-R STQ Claridge'a oraz baterią testów uzdolnień twórczych 'wzorowanych na testac~ Guil~~rda. koreluje dość nisko z Psychotyzmem (skala P}.e ~ uzdolnieniami twórczymi . ..mi ~arto.. (por. Wbrew oczekiwaniom n1e korelują ze ~kalą E oceny wartości dotyczących przyjaźni . np.al. cen1ą odpowiedzialność. Strzałecki.uczciwy".kochający" . niezależny (nie podporządkowany nikomu . choćby dlatego. ~z­ nanie społeczne" oraz oceny wartości instrumentalnych : . . twórczej. T?rra~ce'a. rzetelny) .~ciam i jak ..en1e~ bardzi~J konwencjonalnych wartości i może wskazywac na k1erowan·1·~ sie aprobatą społeczną i konformizmem .mądrość". twórczy }". Wallacha i Kogana.wolność (niezależność osobista. Osoby z wysokimi wynikami w skali P wysoko cenią też wartości . . Skala P mierLy zatem coś więcej niż tylko nonkonformizm lub aprobatę społeczną (ściślej. E.. Wyłania się z tego obraz osoby aktywnej.uprzejmy". Jedynie ..z wartością "odpowiedzialny (niezawodny. .c y wyżej.. Skala E istotnie koreluJ.• poczuci~ ?~~ona­ nia".. niezależnej ..hedonistyczne": .logiczny". z aspiracjami)" 11 . samodzielny)". .z oryg1nalnosc1ą . uczciwy". . uznania społecznego itd .. . Tu podajemy pełne na. zadowolenie)" . ~orelaCJa jest ujemna. ze skala p EPQ-R koreluje z oryginalności ą odpowiedzi w tzw. . ambitny (pracowity. Orygmalnosc odpowiedZI (glo- występują w teście . wolność wyboru )" . testach twórczości. Szeremet (1990) postawiła ~lpot.. przyjemność (miłe uczucia. Koreluje ona z cen1. .twy wartości w Skali Wartości. Korelacje z oryginalnością w testach twórczości Wartości cenione przez osoby o wysokich wynikach w s.. że skala P nie kore" W tabeli 22 podano skrócone na.opanowany". Pospiszyl. ...Kwestionariusz Aprobaty Społecznej zdecydowanie koreluje ze skalą Kłamstwa (K) i podobnie jak ona -z innymi skalami EPQ-R (por..pokój na świecie (świat wolny od wojen i konfliktów)" . Jednocześnie nisko cenią wartości: .równowaga wewnętrzna (brak konfliktów wewnętrznych}" ..ze korelaCJI EPQ-R ze Skalą Wartości Rokeacha 1powołując s1ę na znaną tezę o związku twórczości z psychopatolog ią.p . .. . Makiawelizm.. Sk. niekonwencjonalnej.zbawienie (zbawienie duszy. n.dostatnie życie (dobrobyt)".~ niekonwencjonalnością myślenia .obdarzony wyobraźnią (śmiały. Podejrzewanie osoby o wysokich wynikach w skali P o skłon­ ności psychopatyczne (por. • Podobny układ korelacji (choć z przeciwny~ z... " Podobny obraz zaletności motna było zaobserwować w przypadku korelacji między wartościami ze Skali Wartości Rokeacha a skalami Makiawelizmu oraz skalami Schizotypii i Pogranicznycl\ Zaburze ń Osobowości z kwestionariusza STO Claridge'a.bezpieczeństwo rodziny (troska o najbliższych)" . .e szc.e EkstrawerSJI 1 Neurotyzmu wykazują znacznie niższe i mnieJ ko~s~kwe~tne korelacje z wartościam i. miłości.. Nie ko relowały istotnie z żadną skalą EPQ-R oc~ny nastę- pujących wartości ostatecznych: .pogodny"..prawdziwa przyJazn . .ezę ...szczęście (radość.. szczególnie . tabele 15 i 21 ).odpow1edz1alny : . . . Najwięcej istotnych korelacji dotyczy skali Psychotyzmu i (z reguły z przeciwnym znakiem) skali Kłamstwa. życie wieczne)" . . aktywne}" 10 . znając j. ale są to jednak jego najwyższe korelacje . Najbardziej interesujące są korelacje EPQ-R z ocenami wartości ze Skali Wartości Rokeacha. Wyższe wyniki w skali P wiążą się z cenieniem wartości takich jak: .. 1969). że skala t. . .

Ponieważ badania te były inspirowane przez koncepcje genetycznych uwarunkowań schizofrenii . Tabela 23 WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI MIĘDZY ORYGINALNOŚCIĄ A WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R OSOBY BADANE N SKALE EPQ-R p E N K Studenci Studentki 38 44 0.krewnych" znaleźli się zatem: bracia (5 osób). Warto dodać.10 -0. oryginalność wyżej.61 do 0. Można zauważyć. w skali N różnica była bliska istotności statystycznej 61 . mężowie (3) .p < 0. mimo stosowania bardzo . w szczególności -w skali Psychotyzmu z EPQ-R i Schizotypii (STA) z kwestionariusza Claridge'a.01).24 0. Nie stwierdzono żadnych różnic między grupami w skalach P. grubej" miary twórczości i mimo dość niskich korelacji .12 0. p< 0. nieco wyższe w skali N i wyższe (zwłaszcza mężczyźni) w skali K. w całym zestawie testów jednej osoby) oceniało na skali od 1 do 5 punktów niezależnie dwoje sędziów kompetentnych.20 0. Warunek dobrowolności udziału w badaniach i poziom trudności kwestionariuszy spowodowały. teściowa (1 ). matki (7). pracowników naukowych zajmujących się psychologią twórczości. syn (1 ). Skala K korelowała z płynnością i oryginalnością ujemnie i znacznie słabiej (od -0 . żony (4 ). Woody i Claridge (1977) uzyskali w badaniach studentów angielskich istotne korelacje skali P (z dawniejszej wersji inwentarza: EPQ) z płynnością (liczbą odpowiedzi) i oryginalnością (uniqueness) odpowiedzi w pięciu testach twórczości Wallacha i Kogana.68.. które mają mierzyć skłonności do zaburzeń psychotycznych. Płynność korelowała z psychotyzmem od 0. Tuźnik (1990) postanowiła sprawdzić. Porównanie dwóch grup osób bliskich pacjentom schizofrenikom ujawniło pewne różnice .18 0. Oceny sędziów korelowały ze sobą istotnie (r = 0. 1977) nie powodowała godnych uwagi zmian korelacji z kwestionariuszami. siostry (5) . bratowe (3) . niższe w skali E. średnie wyniki w skalach EPQ-R podano wcześniej w tabelach 4-7 . można zatem uznać za potwierdzające trafność EPQ-R.03 -0. skala N tylko w jednym z pięciu testów {0.22* 0.09 0. że rodziny pacjentów uzyskały wyniki odbiegające od wyników uczniów i studentów: zdecydowanie niższe w skali P.46) a suma dwu ocen stanowiła miarę oryginalności. czy pokrewieństwo z osobą chorą na schizofrenię wiąże się z podwyższonymi wynikami w skalach . z małżonków lub powinowatych.05. n iezupełnie zgodne z oczeki- waniami (tabela 24 ).22 RAZEM 82 0. Różnice między krewnymi i powinowatymi pacjentów schizofreników J.od 0. ojcowie (3) . W grupie .powinowatych" znaleźli się : szwagrowie (3) . Skala p jako jedyna korelowała istotnie (dodatnio) z ocenami oryginalności. grupę kontrolną utworzono z osób bliskich pacjentowi. przez Woody'ego i Claridge'a.32 do 0.balnie. Badania prowadzono w czasie odwiedzin w szpitalu psychiatrycznym oraz w domach pacjentów objętych opieką ambulatoryjną. 60 Wyniki Szeremet.23). że udało się zbadać niewielkie i bardzo niejednorodne grupy (wiek od 13 do 77 lat. test dwustronny Rozkład ocen oryginalności był silnie skośny. ale z nim nie spokrewnionych. tzn . że podobną korelację z oryginalnością uzyskano dla skali Schizotypii (STA) z kwestionariusza STQ Claridge'a (r = 0. teść (1 ).13 . córki (2). Skala E nie korelowała istotnie z żadną miarą twórczości .12 0. W grupie .29.45.21 ). wykształcenie od niepełnego podstawowego do wyższego) . Korelacje oryginalności ze skalami EPQ-R przedstawiono w tabeli 23.20 -0. jednak trans- formacja logarytmiczna tych ocen (zalecana np.08 do -0. E i K.

Jedyną istotną różnicę zaobserwowano w skali Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STO Claridge'a .te~ potwierdzenie hipotezy. aby sprawdzić korelacje m1ędzy dw1ema wersJami skali Ekstrawersji. Temu służyły analizy korelacji skali Kłamstwa i Kwestionariusza Aprobaty Społecznej . W tym przypadku współczynniki "trafności zbieżnej" to po prostu współczynniki stabilności (test-retest).78 0. por. różnych metod". m E K p N E 1990 p K N E p K N E p K Przy współczynnikach korelacji pom i nięto zera.40 3. aby powstała macierz czterech "cech" (P.) pulamej w Polsce adaptacji MPI M..33** . E.55 0. tu zamiast odmiennych metod użyto tego samego kwestionariusza (EPO-R). W przyszłości warto porównać wyniki różnych polskich tłumaczeń EPO-R (na przykład naszego i J.wyższe wyniki uzyskali krewni pacjentów. która ma wiązać się ze schizofrenią czy .74 14. retest).p < 0. U~yskano za.. N= 124) 1989 N 5. linią przerywaną ..2. Badania te można jednak potraktować tylko jako pilotaż .47 t 1. Maciejczyk) lubEPO-R i pocentrowały się 62 m m 00 .33 6. że krewni wykazują w1ększe nas1leme cech patologicznych niż powinowaci.00 11.wartość t w teście t-Studenta . Macierz uporządkowano według wzoru Campbella i Fiskego w taki sposób.wielu metod" i zastosowanie reguł Campbella i Fiskego (1959.96 5.35 N= 23 Powinowaci N= 15 11. por.78 7.6 .. 63 . Nie dysponujemy wynikami b~dań rów~oległymi ~ersjami EPO-R. Podkreślono współczynniki "trafności zbieżnej" (stabilności).48 1. Tabela 25 ANALIZA TRAFNOŚCI ZBIEZNEJ l RólNICOWEJ EPQ-R (Uczniowie. nie kontrolowano bowiem wielu zmiennych i nie udało się zbadać dostatecznie dużych i zrównoważonych grup (wyrównanych pod względem wieku . 1989. o m . Neurotyzmu itd. Dzięki przeprowadzeniu przez nas dwukrotnych badań EPO-R w tej samej grupie uczniów możliwe jest sporządzenie "macierzy wielu cech . Linią ciągłą oznaczono "trójkąty różnych cech jednej metody". tzn. TRAFNOŚĆ ZBIEŻNA l RÓŻNICOWA Dotychczasowe analizy trafności polskiej wersji EPO-R konna wykazaniu trafności zbieżnej .27 0.elacji ze skalami mającymi mierzyć tę samą czy podobną zm1enną. N."trójkąty różnych cech. W tabeli 25 przedstawiono macierz korelacji między skalami EPO-R z dwukrotnych badań (w 1989 i 1990 ro ku) tej samej grupy 124 uczniów i uczennic. Choynowskiego (1968}. Podkreślono współczynniki stabilności. skali Psychotyzmu i kwestionariusza STO oraz skali Mach V itd. nie zawierającej jednak skali Psychotyzmu. Pomysł Campbella i Fiskego polega na badaniu tych samych zmiennych za pomocą maksymalnie odmiennych metod... Drwal. Drwal ..01 . wykształcenia itd.47 11 . 1989) do jednoczesnej analizy trafności zbieżnej i różnicowej .67 2.ŚREDNIE WYNIKI W SKALACH EPQ-R l STQ Tabela 24 DLA KREWNYCH l POWINOWATYCH PACJENTÓW-SCHIZOFRENIKÓW ! OSOBY BADANE SKALE EPQ-R SKALE STQ STA STB N E p K Krewni 14..wykazaniu kor. zastosowanego ponownie w odstępie około 9 miesię­ cy. ale różnice wystąpiły nie w tej skali.73 9.26 9.schizotypią" . K) i dwóch "metod" (test.61 11...08). test dwustronny (p < 0 . 1987.

5. dała łatwe do zinterpretowania czynniki odpowiadające czterem skalom EPQ-R: l.27). W tym przypadku chodzi o liczbę pozycji z obcych skal. Jest to po prostu średnia arytmetyczna z ładunków czynnikowych (bez względu na ich znak) odpowiadających w danym czynniku (np . kryterium Kaisera = 1) przeprowadzona na wynikach 454 osób ujawniła aż 34 czynniki wyjaśniające 66.00. Ostatni warunek Campbella i Fiskego wymaga.. w której zadne pytanie z obcej skali nie ma najwyzszego ładunku w obcym sobie czynniku. Warunek ten jest spełniony dla wszystkich skal. neurotyzm (7. Druga analiza. wyżej koreluje ze skalą P z 1990 r.8%) i IV. które w danym czynniku mają swoje najwyższe ładunki. Okazuje się. (0. Cztery jest wskaźnikiem jej rzetelności (Mk). Najwyższa jest korelacja test-retest skali E. do ogólnej liczby pytań w skali. Warunek ten jest dość dobrze spełniony. Drugi warunek wymaga.58) niż skala P z 1989 r. TRAFNOŚĆ CZYNNIKOWA czynniki wyjaśniały w sumie zaledwie 20 . III. Na przykład . to wskaźnik Npk wynosi 2 : 32 = 0.3% wariancji. Tym niemniej.różnych metod" (zakreślonych linią przerywaną). Warunek ten spełniają wszystkie skale EPQ-R.trójkątach różnych cech -jednej metody" (zakreślonych linią ciągłą). współczynniki trafności zbieżnej powinny być wysokie.skali P. we wszystkich trójkątach powtarza się bardzo podobna hierarchia współczyn­ ników. Jeśli zatem w czynniku psychotyzmu znaleziono dwa pytania z obcych skal Uedno ze skali N. Trzeci warunek wymaga . kłamstwo (3. by współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników korelacji znajdujących się w . czyli sytuacja. Wykorzystując do analizy ładunków czynnikowych obiektywne kryteria zaproponowane przez Helmesa (1989). aby we wszystkich trójkątach macierzy wystąpił ten sam układ korelacji. analiza potwierdziła . Analiza czynnikowa 100 pytań (Varimax. 11.3.z E) o najwyższych ładunkach w tym czynniku. Ideałem jest wskaźnik 1 . z jakąkolwiek inną ska lą z 1990 r. · ekstrawersja {6. że cztery najsilniejsze czynniki w EPQ-R są zgodne z czterema skalami kwestionariusza. bowiem w tym większym stopniu skala jest nasycona daną cechą. obliczyliśmy trzy wskaźniki.wg wartości bezwzględnej -jest tu korelacja ze skalą K: -0.8%) . Wskaźnik trafności zbieżnej (Pk) to proporcja twierdzeń lub pytań (items).6 .96.ale zadowalająca . aby współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników znajdujących się w "trójkątach różnych cech . Po pierwsze. czyli sytuacja. Wskaźn ik Pk wyniósł zatem 23: 24 0. 95-101) . do ogólnej liczby pytań w skali. Tu ideałem jest zerowa wartość wskaźn ika.06 . w czynniku pierwszym (neurotyzmu) 23 na 24 pytania wchodzące w skład skali N miały w tym właśnie czynniku swoje najwyższe ładunki. Wskaźnik trafności różnicowej (Npk) to także proporcja. główne składowe. w której wszystkie pytania tworzące daną skalę mają najwyższe ładunki w danym czyn- = niku.8% wariancji wyjaśnionej) . skala P z 1989 r. w której ograniczono liczbę czynników do czterech . lm wskaźnik Mk jest bliższy jedności. Ładun ki czynnikowe z drugiej analizy podano w Aneksach (s.4%). Wskaźnik nasycenia skali daną cechą (eontent saturation) Postanowiliśmy także sprawdzić jaka jest struktura czynnikowa polskiej adaptacji EPQ-R. Na przykład .Według Campbella i Fiskego (1959) korelacje w takiej macierzy powinny spełniać cztery warunki. najniższa . drugie. Helmes (1989) podaje za Comreyem (1973) nazwy wysokoś­ ci ładunków czynnikowych przydatne przy ich interpretacji: 64 65 . z których dwa l:Jotyczą trafności . czynniku ekstrawersji) wszystkim pytaniom jednej skali (np. a jeden rzetelności. które mają najwyższe ładunki we własnym czynniku (skali). psychotyzm (2. że skale polskiej wersji EPQ-R spełniają kryteria trafności zbieżnej i róznicowej . skali E).8% wariancji. (najwyższa . a liczba pytań w skali p równa jest 32. tym lepiej.

NORMALIZACJA W porównaniu z wcześniejszą wersją angielską (EPQ) polska adaptacja EPQ-R ma znacznie lepszą trafność zbieżną (wskaźnik Pk) skal P i K oraz identyczną .45 0. N"' M. Podobnie pytanie nr 40 (ze skali E) wchodziło do skali P (z ładunkiem 0.91 1. 14. 60 i 92. G rupa ta liczy 314 osób (105 mężczyzn . tzn.06 0. Osoby badane zostały podzielone na trzy grupy: uczniów. n iż reszta pytań ze skali P. studenci to też dorośli .38 0. 63.14 0. s.32 - wspaniały (exce/lent). choć i te są dalekie od doskonałości. mają wykształcenie podstawowe.96 0. Można powiedzieć za Comreyem.44-0. skali K zaledwie słaby.95 0. średnia wieku wynosi 33.0. w skali E . 72.do skali P. 5. studentów i dorosłych . tzn . Z punktu widzenia tego kryterium skale N i K są najlepszymi skalami EPQ-R.08 0. 61.00 0.14 0.62-0.55 0.96 0.45 0. Naturalnie. Charakterystyka grup składają­ cych się na próbę normalizacyjną podana jest w tabelach 2 i 3 (rozdział 4 ). w skali P-pytania: 2. 25. Pytanie nr 64 ma nawet w skali P ładunek ujemny (-0. 12.26 0.38 . dostateczny (fair).34).66 0. 54 . 18. . które ukończyły 18 rok życia .20 . W skali K podanego kryterium 0. Gorzej wyglądają wskaźni­ ki rzetelności (Mk) naszych skal. 209 kobiet) w wieku 18-761at. .rzetelność (nasycenie) stanowi ą przeciętne wyniki z pi ęciu badań Warto jeszcze poświęcić nieco uwagi ładunkom poszczególnych pytań .31 0. średnie lub wyższe i pracują w różnych zawodach . 21 . Wśród uczniów uczę­ szczających do starszych klas są również osoby powyżej 18 roku życia .04 0.96 0.70-0. 0.48 0.44 0. 29. 66 67 Normy opracowano na podstawie wyników 1414 osób zbadanych w latach 1989-1992.30.10 0.54-0. stanowi przeciwieństwo pozostałych pytań . 0.71 i wyższy 0.20).63 0. 69 . Pytanie nr 70 (ze skali N) wchodziło -z dość wysokim ładun kiem 0. które nie uczą się i nie stud iuj ą. bardzo dobry (very good). skala E. . za: Helmes 1989). a wskaźniki skal E i N są bliskie dostatecznego. Powszechnie przyjmuje się (Gorsuch 1974. Podobnie jak w wersji angielskiej najczęściej wchodziły do obcych skal (wskaźnik Npk) pytania skali P: pytania nr 9 i 34 do skali N i nr 64 do skali E. 7. który można zaakceptować wynosi 0.30 nie spełn iają pytania nr: 19. 62. 9. że minimalny ładunek czynnikowy pytania.05 0. Tabela 26 WSKAźNIKI TRAFNOŚCl i RZETELNOŚCI CZYNNIKOWEJ EPQ-R ORAZ ANGI ELSKIEJ WERSJI EPQ* SKALA N E p K EPQ-R (wersja polska) P. trzeba będzie zmienić sposób punktowania go (klucz). 34.dość dobrą. 40.44 0. Grupę dorosłych tworzą więc osoby powyżej 18 roku życia . 82 i 98.trafność różnicowa M. 360) P.skal E i N (tabela 26). 56. 64. W tabelach A-D znajdujących się w Aneksach na końcu podręcznika podano normy stenowe dla czterech skal EPQ-R.dane dla wersji angielskiej (Helmes. 81 i 88 . Jeśli w przyszłych analizach pytanie to będzie konsekwentnie otrzymywało inne ładunki. a skala Pbardzo złą. 18 pytań spośród 32. Trafność różn icowa (Npk) wszystkich czterech skal polskich jest lepsza niż skal angielskich. W skali N kryterium tego nie spełn iają pytania nr: 52. Są one nieco niższe od wskaźników skal angielskich . że wskaźnik Mk skali P jest mniej niż słaby. 1989. tj. 68.7. słaby (poor). 5.pytania nr: 1. dobry (good). co stanowi ponad połowę (!) pozycji tej skali.00 EPQ (wersja angielska) N"" M~ P.90 0. osoby.35 . 75.trafność zbieżna Nok .

50 DORO$LI 13.12 i 8.35. 359 kobiet) w wieku 18-26 lat. a kobiety.30 9.13.09 13.44) i K (9.49•• 21 .78 8. p < 0.42.Uczniowie to grupa 575 osób (283 mężczyzn i 292 kobiety) w wieku od 13 do 20 lat ze średnią wieku 17 . .59).32 F 14. wszystkie różnice 68 istotne na poziomie p < 0. Potwierdza to ogólnie znaną prawidłowość według której kobiety są bardziej neurotyczne i bardziej zsocjalizowane n iż mężczyźni.47). t= 12.77 i 11 .p < 0. Tabela 27 WYNIKI W SKALACH EPQ-R UCZNIÓW. ponieważ mężczyźni uzyskiwali wyższe wyniki niż kobiety w skali P (średnie arytmetyczne odpowiednio 9. Te ostatnie mogłyby odzwierciedlać trwający już od szeregu lat kryzys społeczny wywołany przemianami ustrojowymi.wyższe niż mężczyźni w skali N (14. Dorośli z kolei byli bardziej podatni na aprobatę społeczną (skala K) niż studenci.63 8.50 8.86 13.26 9. Wyższe wyniki uczniów w skalach E i P świadczące o więk­ szej towarzyskości i .prawdopodobnie .001 . ponieważ uczniowie.38 15. . a zarazem mniej neurotyczni niż dwie pozostałe grupy.001 Uczniowie byli bardziej ekstrawertywni i psychotyczni niż studenci i dorośli (test Scheffego. Tabele A-D zawierają osobne normy dla mężczyzn i kobiet.05 .wartość F w analizie wariancji . ze średnią 20.93 i 8. t= 7.34.92.48•• 4.83•• 21 . Studenci liczą 525 osób (166 mężczyzn .mniejszym zsocjalizowaniu mogą być związane z wiekiem lub (i) z tendencjami socjopatycznymi.05). studenci i dorośli uzyskiwali istotnie różne wyniki we wszystkich czterech skalach EPQ-R (tabela 27).WYNIKI JEDNOClYNNIKOWEJ ANALIZY WARIANCJI (ONEWAY) PRZECIĘTNE SKALA N E p K F $REDNIE ARYTMETYCZNE UCZNIOWIE STUDENCI 12. Normy zostały opracowane oddzielnie dla każdej grupy.p < 0.84 14.60 8. t= 3.43. STUDENTÓW l DOROSŁYCH .

Składa się z trzech części: . czy nie zostały pominięte odpowiedzi na jakieś pytania. PROCEDURA BADANIA l OPRACOWANIE WYNIKÓW 6. która z nich jest diagnostyczna. 1985). Przy numerach pytań wchodzących w skład danej skali wydrukowane są "okienka" na wysokości odpowiedzi TAK Badania kwestionariuszem EPQ-R można przeprowadzać indywidualnie lub grupowo. by wybrały jedną z nich . Trzeba wówczas poprosić. która jest bliższa osobie badanej. badający także powinien sprawdzić.1. Badani niczego nie piszą w arkuszu pytań . Klucze wydrukowane są na przezroczystych kalkach. Bezwzględnie wymagana jednoznaczność odpowiedzi dość często stawia badanych w kłopotliwej sytuacji. po zapoznaniu się z instrukcją i wypełnieniu metryczki . Niekiedy osoby badane zakreślają obydwie odpowiedzi: TAK i NIE.2. między innymi. aby sprawdziły. w obecności respondentów. Każdej skali odpowiada jeden klucz oznaczony nazwą tej skali. Ekstrawersji (E) 23 pytania.(K)21 pytań . ponieważ w tych okolicznościach skłonni są porównywać swoje odpowiedzi i mogą ulegać wpływowi innych. PROCEDURA BADANIA * arkusza pytań. że z dwu możliwości trzeba wybrać tę . w zależności od tego. 6. Klucze polskie są identyczne z kluczami angielskimi (Eysenck.lub NIE. Arkusz odpowiedzi zawiera miejsce przeznaczone na wpisanie podstawowych informacji o osobie badanej oraz numery pytań od 1 do 100 wraz z odpowiedziami TAK i NIE. Po drugiej stronie arkusza znajduje się tabela . dlatego nadaje się on do wielokrotnego użytku. czy poprawnie została wypełniona metryczka . wiek traktowany jak zmienna kowariantna w ANOVIE). Pytania należą do czterech skal: Neurotyzmu (N). Eysenck i Barrett. czytają kolejne pytania i przy każdym z nich na arkuszu odpowiedzi zakreślają kółkiem jedną z dwu odpowiedzi: TAK lub NIE. Pytania z różnych skal są przemieszane ze sobą. Odbierając wypełnione arkusze. Badający powinien też sprawdzić. Jest to przydatne przy statystycznych testach parametrycznych (np. Psychotyzmu (P). czy podane są dokładne daty badania i urodzenia. ponieważ przy części pytań nie mogą się zdecydować ani na TAK. korelacja Pearsona.24 pytania. która służy do wpisywania wyników uzyskanych w poszczególnych skalach przez osobę badaną.32 pytania i Kłamstwa. 70 71 6. Badani. MATERIAŁ TESTOWY EPQ-R jest testem typu " papier-ołówek" . Przy grupowym wypełnianiu testu należy zadbać o to. Po wypełnieniu kwestionariusza warto poprosić osoby badane. Na ewentualne pytania w tej sprawie należy odpowiadać. czy odpowiedzi są kompletne. Czasu badania nie ogranicza się . *arkusza odpowiedzi * czterech kluczy Arkusz pytań zawiera instrukcję informującą jak należy odpowiadać na pytania oraz listę 100 pytań . co umożliwia precyzyjne obliczenie wieku badanych. Średni czas wykonania testu wynosi około 20-25 minut. analiza regresji wielokrotnej. ani na NIE. by badani nie siedzieli zbyt blisko siebie.

Eysenck zakłada . a 5-6 ambiwertycy.introwertywne. należy odnieść otrzymane wyniki surowe do norm (dla odpowiedniej grupy . tak by numery na kluczu pokrywały się z numerami na arkuszu odpowiedzi. a 7-10 wysokie.zrównoważenie emocjonalne. 5-6 przeciętne . 1978. steny".6. jaka suma punktów świadczy o wysokim. Następnie korzystając z tabel A-D zamieszczonych w Aneksach. s. w rubryce oznaczonej WS...uczniowie. Jeśli pojawiająca się w . umiarkowanie zrównoważoną (niezrównoważoną) emocjonalnie. przeciętnym.. które ciągłe zmienne ilościowe rozbijają na nieciągłe kategorie jakoś­ ciowe. Operuje jednak szeregiem pojęć . Osoby z wynikami od 7 do 1O stena to neurotycy. przypisujemy jej jeden punkt.. 73 . Podobnie jest przy skali Ekstrawersji. Suma punktów jest wynikiem surowym (WS) w danej skali. OBLICZANIE WYNIKÓW Do obliczania wyników służą klucze i arkusz odpowiedzi . tj . Klucz dla danej skali należy przyłożyć do arkusza odpowiedzi .3.. suma punktów nie może być wyższa od liczby pytań. Granice między tymi kategoriami nie są jednak jasno zdefiniowane. Przyjmuje się (Brzeziński. 175). Wyniki surowe dla każdej skali wpisujemy w tabeli na drugiej stronie arkusza odpowiedzi . Można przyjąć. 72 7. okienku" na kluczu widać odpowiedź zakreśloną kółkiem . W tabeli wyników znajduje się rubryka oznaczona literą . że 1-4 sten otrzymują introwertycy. n". Przede wszystkim należy zadać pytanie. dorośli . W taki sam sposób sprawdzamy z kluczem odpowiedzi dla kolejnych skal. że w skali stenowej 1-4 sten oznacza wyniki niskie. studenci. które w skali N osiągają wyniki od 1 do 4 stena można uznać za zrównoważone emocjonalnie. Rubryka . W przypadku neurotyzmu jeden biegun to neurotyzm. Dlatego osoby. Operując wynikami surowymi skali N możemy tylko uporządkować gru pę osób pod względem stopnia neurotyzmu lub zrównoważenia emocjonalnego.i płci) i wpisać je w rubryce . Jeżeli w . osoby umiarkowanie ekstra. że nasilenie cech zmienia się w sposób ciągły i że mają one charakter wymiarów. Jednak w przypadku tych skal istnieją powszechnie przyjęte sposoby interpretowania wyników. czy niskim nasileniu danej cechy. tj . 7-10 ekstrawertycy. Ponieważ w EPQ-R używa się punktacji zero-jedynkowej.okienku" odpowiedź nie jest zakreślona kółkiem przypisujemy jej zero punktów. n" daje więc badaczowi pewną kontrolę poprawności zliczania wyników. około 38% populacji) stanowią grupę pośrednią. INTERPRETACJA WYNIKÓW Wyniki uzyskane przez osobę badaną wymagają interpretacji ujawniającej ich psychologiczny sens. a ci którzy uzyskują wyniki odpowiadające 5 i 6 stenowi (grupa najliczniejsza. informująca o liczbie pytań w każdej skali. drugi . Sprawa przedstawia się w zasadzie podobnie gdy wyniki surowe zamienimy na wyniki skal standardowych.

O wpływie socjalizacji na wyniki uzyskiwane w skali K. Steny 7-1 O sygnalizują. Jak wiadomo. Należy podkreślić. Lublin. Przedstawione wyżej kategorie opisowe dla wyników wyrażo­ nych w stenach zostały zebrane w tabeli 28. Przedstawiony poniżej schemat 3 jest zestawieniem hipotetycznych relacji zachodzących między tymi wymiarami i skłonnościami do chorób psychicznych jak i somatycznych .90. a w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatrycznych osiągnęły zaledwie wartość 0. K) . osoby uzyskujące wysokie wyniki w skali P wykazują tendencje asocjalne i antysocjalne. Skala K nazywana skalą Kłamstwa mierzy aprobatę spodo przedstawiania się w korzystnym świe­ tle. które czynią ją mało spójną wewnętrznie . podat ność na żenie) aprobatę 7-10 neurotyzm (niezrównoważenie emocjonalne) ekstrawersja psychotyzm? psychopatia? n ieszczerość. ter tymczasowy. niekonwencjonalnymi. E. Próba studencka. Jeszcze niższa jest rzetelność skali P. że mamy do czynienia z osobami psychotycznymi. ponieważ rzetelność trzech skal (N. Przede wszystkim .26-0. lntepretacja wyników za pomocą tych norm ma wyłącznie walor orientacyjny. Warto także pamiętać. którym nie zależy szczególnie na aprobacie . normy. Próba dorosłych to przede wszystkim mieszkańcy Warszawy. Tym niemniej. (niezrównowa- zsocjalizowanie . czy może psychopatycznymi. że ma on przede wszystkirT} znaczenie heurystyczne 13 . Wszelkie jednoznaczne klasyfikacje są tu jednak nie na miejscu.z trzech (Warszawa.postawić zsocjalizowanie. należy pamiętać o kilku rzeczach.45 . zamieszczone w tym poddręczniku normy stenowe mają charak- '' Schemat 3 został opracowany między innymi na podstawie wyników opublikowanych w poEysencka (1968. a skala P zawiera pytania.72-0. że nasze interpretacje będą bardziej trafne w odniesieniu do grup niż do jednostek. świadczą między innymi ujemne korelacje między skalami P i K. Są więc niższe od wymaganego przy badaniach indywidualnych współczynnika 0. steny 7-10 syganlizują. Ponadto skale EPQ-R są słabo nasycone zmiennymi . Może być pomocny i można go weryfikować w badaniach nad różnymi grupami klinicznymi.58-0. gdzie nie dysponujemy wynikami bardziej precyzyjnych testów klinicznych lub diagnozami lekarskimi .jak wiadomo . Analizując wyniki kwestionariuszy Eysencka. Próba uczniowska pochodzi z dwu dużych miast (Warszawa.44). bierze się także pod uwagę kombinacje wyników w dwu lub trzech skalach równocześnie. bardzo podatnymi na aprobatę społeczną i zarazem zsocjalizowanymi. że mamy do czynienia z osobami często nieszczerym i.84. kombinacja wyników w skalach N i E Uednostki zaznaczone na schemacie to steny) pozwala tam. podatność na aprobatę 74 Dokonując interpretacji wyników wyrażonych w stenach.75. ponieważ zostały opracowane na podstawie wyników stosunkowo nielicznej i niezbyt reprezentatywnej dla populacji ogólnej próby osób.sama koncepcja psychotyzmu nie jest jasna. dręczniku 75 . są one równocześnie najbardziej szczere i najmniej zsocjalizowane. Kraków). Lublin). s. współczynniki wahały się w granicach 0. n iepodatność na umiarkowane 5~ ambiwersja psychopatia? aprobatę umiarkowane: z równoważenie szczerość . 14 ). łeczną lub tendencję Tabela 28 KATEGORIE OPISOWE DLA WYNIKÓW SKAL EPQ-R WYRAZONYCH W STENACH SKALE EPQ-R STENY N 1-4 zrównoważe n i e p E introwersja norma emocjonalne K sz czerość. Steny 1-4 otrzymują osoby.i to zarówno ich zgodność wewnętrzna (alfa Cronbacha) jak i stabilność bezwzględna (r) -wahają się w granicach 0.W skali Psychotyzmu steny 1-4 są charakterystyczne dla tzw. ponieważ. Najwięcej trudu Eysenck i inni badacze poświę­ cili wymiarom neurotyzmu i ekstrawersji. które mają mierzyć (0. n iezsocjalizowanie.

x4 . Zdrowie szło­ by więc w parze ze zrównoważeniem emocjonalnym i umiarkowanym poziomem ekstrawersji.zaburzeń z pogranicza psychopatii i histeńi .pole nieokreślone pod względem zdrowia (za burzeń) psychicznego. Skłonność do choroby wieńcowej serca.--~---D D 6 6 -----------------. co zaznaczono literami AB. r------~---------. Dużymi literami oznaczono pola: A .. Tym niemniej na schemacie obszar histerii (B) zachodzi na obszar psychopatii (A). Może to oznaczać zaburzenie psychopatyczno-histeryczne . Jak widać. Z drugiej strony obszar histerii . graniczy z obszarem dystymii (C). do nowotworów 77 . E . wyniki mężczyzn mieszczą się w obszarze psychastenii.--- l l l DYSTYMIA Nowotwory? Neurotyzm HISTERIA PSYCHOPATIA Choroba wieńcowa l l l l l l :l A c AB l l l l 7 : l l ~ ~~ ----~-----------------~ ~------~-----. 1. histerycy pod względem ekstrawersji znajdują się pomiędzy osobami zdrowymi i psychopatami.2. Jak napisano.. rozdz. Zachodzące na siebie obszary B i C (BC) oznaczałyby nerwicę psychasteniczno-hisna schemacie z obteryczną. Posłużono się przy tym prezentowanymi w podręczniku normami dla studentów.-. a pole C . mężczyzn i kobiet.) różnice między osobami o różnych poziomach ekstrawersji.3.-------------j Zrównoważenie emocjonalne Nowotwory? Jednostki na schemacie to steny.psychastenii (dystymii).norma.2. mężczyźni. właściwie wszystkie zaburzenia fizyczne i somatyczne wiążą się z nasilonym niezrównoważeniem emocjonalnym (neurotyzmem). 1991): x. BC.nerwice. kobiety.zdrowia fiZYCZ· nego i psychicznego.graniczącymi na schemacie 3 z trzech różnych stron . W ten sposób zasygnalizowano brak wyraźnych granic pod względem natężenia ekstrawersji między histerią a .nerwice.psychopatią. psychastenią i zdrowiem. AB. a wyniki kobiet są na granicy tego obszaru.predyspozycji do określonych zaburzeń psychicznych.h isteńi . Schemat uwidacznia opisane wcześniej (por.pole psychopatii.norma. mniej histerycy. z ambiwersją. l l l l Zdrowie psychiczne i fizyczne l l l E l l l l l l l l l -~-~--. Wyniki badań empirycznych (Gryzlo.do chorób nowotworowych. rozdz. ponieważ większość badanych stanowili studenci. Obszar histerii od dołu graniczy _ szarem zdrowia (D). co może świadczyć o mieszanym charakterze nerwicy: psychasteniczno-histerycznym. D. 1991 ). Wyniki grup kontrolnych. kobiety. Niezależnie od poziomu ekstrawersji . co wyżej napisano. że najbardziej ekstrawertywni są psychopaci . Ponadto pola A i AB oznaczają zwiększoną skłonność do chorób serca. nadciśnienia itp. prawdopodobna skłonność do nowotworów. mężczyźn i. x3 . x2 . C . w których porównywano neurotyków z grupami kontrolnymi. (por. Schemat 3 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY NEUROTYZMEM l EKSTRAWER SJĄ A SKŁONNOŚCIAMI DO CHORÓB PSYCHICZNYCH l SOMATYCZNYCH 1 0·~-----------------. jeszcze mniej osoby zdrowe i najmniej dystymicy.) byłaby charakterystyczna dla neurotycznych ekstrawertyków (na schemacie 3: pola A i AB). Być może dalsze badania empiryczne nakreślą takie granice. Tak więc przytoczone dane empiryczne są zgodne z tym. mieszczą się w obszarze zdrowia fizycznego i psychicznego. tj. 76 Na schemacie 3 przedstawiono między innymi wyrażone w stenach przeciętne wyniki uzyskane w badaniach empirycznych (Gryzio..4. Przyjęto .nerwic histeryczno-psychastenicznych. a także pozwala podejrzewać istnienie tych zabu- wstępną diagnozę rzeń . B. 1.

lab. Ta ostatnia możliwość jest jednak mniej prawdopodobna. We wcześniejszej wersji kwestionariusza (EPQ) Eysenckowie wprowadzili skalę przestępczości (skala C) . 16. a siódmy wysoki. by badany mógł samodzielnie wypełnić ten inwentarz. ekstrawersję złego przystosowania). ponieważ nie zależy im zbytnio na aprobacie społecznej.w granicach 4-12 punktów (8±4). por.4. 1.2.dla neurotycznych introwertyków (pole C). 1985).. ta b. s. 17 i 19) i dużego błędu pomiaru (SEM . a jeśli już ktoś używa jej w tych celach. Nie znaleźliśmy informacji o istnieniu wersji EPQ-R dla młodszych dzieci. co odpowiada 2-7 stenowi (po r. prognoz i selekcji indywidualnej. A. zatem nie dowiedzielibyśmy się prawie niczego o natężeniu psychotyzmu u tego ucznia. Pytania EPQ-R sformułowane są stosunkowo prosto i dlateg o wykształcen ie podstawowe wystarcza . że prawdziwy wynik leży (z prawdodpodobieństwem 95%) także w granicach 4-12 punktów. lab. że w skali K przestępcy będą otrzymywać niskie wyniki (1 -4 sten). O skali tej nie wspominają w artykule omawiającym zrewidowaną wersję narzędzia (Eysenck i in. Trochę lepiej jest w przypadku innych skal EPQ-R. nie da się wykluczyć skłonności do nowotworów u zrównoważonych introwertyków. 8. Na przykład. Teza ta może jednak nie sprawdzić się w przypadku skali E. Na przykład 8 punktów w ska li N oznacza co prawda . Drugi sten oznacza wynik niski. por. to z powodu niewielkiej rzetelności tej skali (por. raczej nie powinna być stosowana do d iagnoz. 20) jego wynik prawdziwy zawierałby się. Tym niemniej skala C została oparta na wynikach trzech podstawowych skal: E. choć nie musi być skutkiem wyparcia emocji. 107).. to powinien być świadom możliwych błędów. mierzyć skłonności do zachowań przestępczych. N i P. 105). C. chociaż prawie wszystkie wcześniejsze kwestionariusze takie wersje posiadają. Podwyższone wyniki we wszystkich trzech skalach powinny więc. ale odpowiada to 3-6 stenowi (por. s.). Ponieważ jednak u osób z chorobą nowotworową stwierdzano niski poziom neurotyzmu (co może . gdy charakteryzujemy czy porównujemy grupy osób. rozdz. jeśli uczeń uzys kałby 8 punktów w skali P. lab. Z powodu braków rzetelności. 78 79 . zgodnie z tezą Eysencków. Jest też prawdopodobne. z której (w EPQ i EPQ-R) usunięto pytania mierzące impulsywność (tzw. co sygnalizuje wynik niski lub przeciętny .z prawdopodobieństwem 95% . Prostotę językową sformułowań staraliśmy się zachować równ ież w wersj i polskiej. Omawiana adaptacja powinna być używana przede wszystkim do badań naukowych oraz wtedy. Przestępcy powinni uzyskiwać wyniki w granicach 7-10 stena w tych trzech skalach . ZASTOSOWANIA Adaptowana przez nas najnowsza wersja kwestionariusza Eysencka jest przeznaczona do badania dorosłych i młodzieży od 16-go roku życia .

że za pomocą jego kwestionariusza można diagnozować skłonności do: *choroby wieńcowej. 217). że warto podejmować próby różnicowania między rodzajami psychoz.prawdopodobnie naukowych. EPQ-R może ponadto znaleźć zastosowanie w poradnictwie zawodowym. por. gdzie nasilenie tych cech jest skrajne (steny: 1-4 i 7-10). powinni lepiej niż ekstrawertycy pracować przy takich urzą­ dzeniach jak automaty. s. że o powodzeniu tym decyduje poziom neurotyzmu i ekstrawersji. 1989. księgowość. Ekstrawertycy z kolei mogliby być przydatni wszędzie tam. Prawdopodobnie warunkiem zdrowia psychicznego są dodatkowo niskie wyniki w skali P. 80 81 przestępczych . *W połączeniu ze skalą P. zawału . Pacjenci z nerwicą w porównaniu z psychotykami osiągają wyższe wyniki w skali N i niższe -w p (por.: Eysenck. * Eysenck sądzi . Pospiszyl. Ponadto. obok celów teoretycznych. Zakładając. Wielokrotnie dowiedziono empirycznie. radar. 183-184).introwersji (por. 77). Eysenck przypuszcza. także cele praktyczne. 1985. należy oczekiwać -jak w przypadku wszystkich kwestionariuszy. 216). cukrzycy itp. banki. *Skala p może być także używana do odróżnienia osób normalnych i psychotyków. że jest to w EPQ-R skala najsłabsza. Jednak z powodu niejednorodności pytań skali P nigdy nie wiadomo. najgorsze zrównoważeni ekstrawertycy. * chorób nowotworowych na podstawie wysokich wyników w skali N i niskich w skali E. duchownymi. 121-123. 1985.że wykształcenie ponadpodstawowe będzie ułatwiało wypełnianie EPQ-R i wpływało zarazem na większą rzetelność odpowiedzi. komputery i w takich instytucjach jak ośrodki obliczeniowe. gdzie konieczne są łatwe i liczne kontakty z innymi ludźmi. wysokie wyniki w skali P idą w parze z niekonwencjonalnym stylem życia i myśleniem dywergencyjnym (Zuckerman. 1968). Skoro introwertycy są bardziej dokładni i wytrwali. na podstawie wysokich wyników w skalach N i E. Sanocki. że osoby skłonne do chorób nowotworowych uzyskują niskie wyniki w skalach N i E oraz wysokie w skali K. s. histeria. Osoby uzyskujące wysrpkie wyniki w skali P raczej nie powinny (ze względu na tendencje psychotyczne i asocjalne) być nauczycielami. też rozdz. Jest to potwierdzeniem Eysenckowskiej tezy o zasadniczej różnicy między nerwicą i psychozą (por. jest też możliwe. 1970. 393-394}. Konstruując kwestionariusze osobowości Eysenck stawiał sobie. czy wysokie wyniki oznaczają predyspozycje twórcze. Jego kwestionariusze miały służyć klinicystom: *Skala N miała odróżn iać neurotyków i nieneurotyków.Tym niemniej. skala N służy do odróżniania zaburzeń nerwicowych i psychoz. nadciśnienia. politykami. * Jednak bardziej godne zaufania jest różnicowanie zaburzeń nerwicowych na podstawie skali E. s. formy pośrednie) zależałby od wymiaru ekstra. Nowsze badania skłoniły Eysencka do szukania związków między osobowością i predyspozycjami do chorób somaty- .: Sanocki. s. rodzaj nerwicy (psychastenia.: Eysenck. psychologami itp. 7. Kwestionariusze Eysencka mogą być również wykorzystywane do prognozowania powodzenia w nauce szkolnej i studiach. co sprzyja osiąganiu sukcesów artystycznych i . biorąc pod uwagę wyniki w skalach P i E. * Wysokie wyniki jednocześnie w trzech skalach: E. Różnice te mogłyby być związane z nasileniem ekstraintrowersji (Pospiszyl. s. N i P oraz niskie w K mogą służyć do diagnozowania predyspozycji cznych . Najlepsze osiągnięcia mają na ogół neurotyczni introwertycy. że osoby z nerwicą uzyskują wysokie wyniki w skali N. 1968. U pierwszej z wymienionych grup odruchy warunkowe powstają znacznie szybciej n iż u drugiej. zwłaszcza tam . ale bardziej wytrwali i dokładni n iż ekstrawertycy (Eysenck. 1981 . 1981 . Zdrowie fizyczne (i psychiczne) można diagnozować na podstawie niskich wyników w skali N (zrównoważe nie emocjonalne) i przeciętnych w skali E (ambiwertyzm) . s. jakkolwiek trzeba pamiętać. co też nie jest obojętne w procesie uczenia się. introwertycy są powolniejsi. czy też skłonności przestępcze bądź psychotyczne. Z drugiej strony.

że nieszczęśliwe małżeństwa charakteryzuje wyraźnie wyższy poziom neurotyzmu. Stąd omawiane są oddzielnie. Watsen i in. Również wybór dyscypliny sportu ma związek z Eysenckowskimi wymiarami. których członkowie są: 1. Przykładem tego typu badań może być studium Zaleskiego. Z przeglądowych badań Williamsa (1990) . np. np. Eysenck.indywidualne. 3) małżonko­ wie z małżeństw szczęśliwych są bardziej do siebie podobni pod względem osobowości (we wszystkich czterech skalach EPQ) . pokazały dodatkowo. Na przykład ekstrawertycy wolą sporty zespołowe. Eysenck i Eysencka (w druku). którzy stwierdzili ponadto. w których przeanalizowano wyniki sześciu studiów nad nastrojami (moods) mierzonymi za pomocąjedenastu różnych skal wiadomo. 1988). poszukiwaniem wrażeń . że gorsze samopoczucie neurotycznych i zrównoważonych introwertyków pojawia się tylko wówczas. albo nie ma żadnego. ekstrawersja i neurotyzm odgrywają także pewną rolę w aktywności sportowej . (1989). że osoby o wysokich wynikach w skali N i niskich w skali E. Jednak.. Kwestionariusz Eysencka może być również wykorzystywany w poradniach przedmałżeńskich i rodzinnych do prognozowania szczęścia w małżeństwie bądź szukania przyczyn niepo"Uczucia pozytywne i negatywne to nie są dwa bieguny j ednego wymiaru. w których obok skali Gał­ kowskiej użyto EPQ w tłumaczeniu autora. W związku z neurotyzmem warto dodać. Zaleski i Gałkawska (1978). EPQ-R stwarza za to szerokie możliwości w badaniach naukowych. Podobne wyniki otrzymali Hotard i in. a w przypadku skali P. niecierpliwość i skłonność do martwienia się utrudniają rozwiązywanie codziennych problemów i zaburzają potencjalnie szczęśliwe małżeństwa . tj. że związana z neurotyzmem nadmierna wrażli­ wość. 2) tylko mężowie (lecz nie żony) z małżeństw n ieszczęśliwych są bardziej neurotyczni niż mężowie z małżeństw szczęśliwych . że dokładniejsze analizy wykazały raczej krzywoliniową zależność między tym wymiarem i sukcesem sportowym (bardzo wysokie jak i bardzo niskie wyniki w skali N nie sprzyjają sukcesom sportowym).także o jej wątpliwej trafności. Nias i Cox (1982) wykazali . niż małżonkowie z małżeństw nieszczęśliwych . temperamentem . mają skłonność do przeżywania : a) uczuć bardziej negatywnych i b) uczuć mniej pozytywnych 14 . Znajomość podstawowych wymiarów osobowości pozwala diagnozować nastroje dominujące u określonej osoby. że : 1) małżeństwa nieszczęśliwe w odróżnieniu od szczęśliwych mają wyższe wyniki w skali P. a ich nastroje są bardziej zmienne niż w przypadku zrównoważonych ekstrawertyków. gdy cechom tym towarzyszy brak kontaktów społecznych (poor social relationships) . stosując EPQ-R do diagnoz czy prognoz indywidualnych oraz w celach selekcyjnych . Może być stosowany w korelacyjnych studiach nad osobowością. postawami wobec innych itp. Autorzy wyodrębnili trzy kategorie grup.Psychotyzm. niż małżeństwa szczęśliwe . neurotyczni introwertycy. używając MPI w adaptacji Choynowskiego i Skali Sukcesów Małżeńskich Gałkowskiej odkryli. Dotyczy to zarówno mężów jak i żon. że sportowcy w odróżnieniu od niesportowców. Inne badania Zaleskiego (1981 ). Autorzy sądzą. a także lepsi sportowcy w zestawieniu z gorszymi różnią się pod względem nasilenia wszystkich wymienionych cech osobowości. a introwertycy. Różnice były wyraźne (istotne statystycznie) w przypadku skal P i E. preferencjami wartości . samoakceptacją. . trzeba ciągle pamiętać o nie w pełni satysfakcjonującej rzetelności skal tego kwestionariusza. w pełni zależni od społeczeń- 82 83 wodzeń . w którym analizowano związki między osobowością (polska wersja EPQ w adaptacji Zaleskiego) oraz postawami wobec grup mniejszościowych i z marginesu społecznego . Sama ekstrawersja w przypadku osób zrównoważonych i posiadających dobre kontakty społeczne ma słaby związek z nastrojem. do analizy związków między Eysenckowskimi wymiarami osobowości i samooceną. lecz dwa odrębne wymiary (por. był u nich bardzo podobny w dziecińst­ wie i przed małżeństwem jak i w czasie trwania małżeństwa. zmiany nastrojów. Sportowcy i lepsi sportowcy są bardziej psychotyczni i ekstrawertywni oraz mniej neurotyczni niż niesportowcy i gorsi sportowcy. Wysoki poziom neurotyzmu. według małżonków.

starzy. niezależnie od osobowości. EPQ-R może być również używany w badaniach klinicznych i penitencjarnych. s. ale zachowują się w sposób naganny. s. budzi najwięcej sympatii. brak jest liczących się korelacji między neurotyzmem i postawami wobec grup mniejszościo­ wych . Wiele innych . złodzieje. 425-457). wymagający stałej opieki i dlatego kłopotliwi (np.najmniej.31) . posłużyli się wcześniejszą wersją teorii Eysencka.stwa. chorzy umysłowo. stawiając hipotezy na temat związków między wymiarami osobowości i postawami społecznymi. a związki między biologicznie zdeterminowanymi wymiarami osobowości i postawami społecznymi -teoretycznie niejasne. krzywdzą innych w sposób bezpośredni (np. tj . Jak wiadomo. Jak wykazał Eysenck (por. silne biologiczne zdeterminowanie neurotyzmu i ekstrawersji pozwala na analizę związków między nimi i całym szeregiem zjawisk takich jak: progi zmysłowe . recydywiści . choć stwierdzone empirycznie. twierdzenie o istnieniu zależności przyczynowych między tym poziomem i poziomem trzecim organizacji osobowości (tj. zjawisko reminiscencji. 2. 2. że wszystkie zależności były słabe (najsilniejsza korelacja między skalą P i postawami wobec pierwszej kategorii grup mniejszościowych wyniosła 0. w których interesują nas raczej grupy osób niż pojedyncze osoby. a trzecia. że : 1. fałszerze pieniędzy i dzieł sztuki). powidoki. gwałciciele .zależy wyłącznie od inwencj i użytkowni ków 84 85 narzędzia. nawyków myślowych czy postaw. warunkowanie.: Eysenck. reakcja skórno-galwan iczna. 3. procesy pam ięciowe . 1970. fale mózgowe rejestrowane w postaci EEG itp. narkomani. Trzeba jednak zauważyć.w eksperymentalnych badaniach z pogranicza psychologii ogólnej (zwłaszcza spostrzegania i uczenia się) i psychologii osobowości. . np . która zakłada istnienie czwartego poziomu w strukturze osobowości. poziom wykonania zadań zależny od siły pobudzenia emocjonalnego (prawa YerkesaDodsona). antyspołeczni . 3. Także . niemoralny lub niezgodny z prawem (np. prostytutki. Jakkolwiek pierwsza kategoria grup. Sanocki. niezależni od społeczeństwa . ekstrawertycy w odróżnieniu od introwertyków są bardziej tolerancyjni (mają bardziej pozytywne postawy wobec opisanych grup). osoby wykorzystujące seksualnie dzieci. to jednak okazało się. nieuleczalnie chorzy tak jak ofiary AIDS). 456). znanymi wymiarami) było powszechnie krytykowane (por. informatorzy policyjni w systemach totalitarnych). 1981 . nasilenie cech psychopatycznych wyraźnie idzie w parze z nietolerancją. Autorzy omawianego artykułu . Podano tu jedynie przykłady możliwych zastosowań EPQ-R.

usprawiedliwiające stoswanie nowych wersji zamiast starszych (por. ale odbyłoby się to kosztem wierności wobec oryginału i utrudniło porównania trafnością międzynarodowe . Na zakończenie trzeba przypomnieć ewentualnemu użytkow­ nikowi EPQ-R . zachowując tradycyjne nazwy skal: ekstrawersja. zastosowana -w dość ograniczonym zakresiejuż w tym opracowaniu . zwłaszcza. korelując wyniki EPQ z wynikami EPQ-R .sługiwać się zamiennie różnymi wersjami. O ile dla trzech skal stwierdził on zadowalającą stabilność (którą. że istnieje bardzo wiele wersji inwentarza Eysencka (MPI .06) . to dla skali P korelacja była zerowa (0 . Gdy obliczano korelacje między kolejnymi wersjami s~al . W kolejnych wersjach zmieniano liczbę i treść wielu pytań . za Choynowskim (1971). Claridge.. ale w nieunikniony sposób prowadziło to do zmian psychologicznego znaczenia mierzonych konstruktów. a w interpretacji EPQ-R nawiązywać do . 0.59 (N) i 0.bogatej już . Pozwoliłoby to ocenić. czy wynika ze specyficznych właściwości badanych przez nas osób (a może Polaków w ogólności?) . o parametrach psychometrycznych niewiele odbiegających od oryginału . ale jej wyniki nie wykazują tak kłopotliwego skośnego rozkładu.Inwentarza Osobowości" (MPI) w adaptacji Choynowsk iego (1968. neurotyzm . Dzięki tym 86 modyfikacjom uzyskiwano zwykle coraz lepsze parametry psychometryczne skal. w jakim stopniu można po. Warto sprawdzić w Polsce zgodność wyników uzyskanych w EPQ-R z wynikami tych samych osób w innych polskich wersjach inwentarza Eysencka . trzeba raczej opracować je na nowo. wersje dla dzieci i młodzieży: JEPI .polskiej literatury o MPI. EPI .ZAKOŃCZENIE Wyniki naszych dotychczasowych badań nad rzetelnością i skal EPQ-R pokazują. EPQ-R itd . Mogła ona w dużej mierze wynikać z wyjątkowo niskich wyników w skali P (średnia wynosiła 0. kłamstwo.69 (E). czy jest to zasługą starannego tłumaczenia. 1990). uwględniając w jak największym stopniu specyfikę lokalną (por. Zwracano na przykład uwagę . Trudno na razie powiedzieć..34 (K). 1983). Dość dramatyczną rozbieżność obserwował jednak Pearson (1988). należy nazwać stabilnością względ­ ną) : 0. Jeżeli chcemy posiadać narzędzie jak najlepiej mierzące pewne cechy w Polsce i przydatne dla praktyki w naszym kraju . pozwoliłaby na uzyskanie lepszych parametrłów psychometrycznych. EPQ . ponadto są stosowane wersje skrócone. Wymiana tych pytań. JEPQ). PEN . F rancis i Pearson. że polska adaptacja jest użytecznym narzędziem badawczym . które mają słabą moc dyskryminacyjną i powodują obniżenie rzetelności. póżniej .. 1981 . uzyskiwano zwykle dość wysokie współczynniki.także psychotyzm . uzyskanymi po upływie roku w niezbyt dużej grupie studentek (N = 51). Najbardziej odpowiednią metodologią wydaje się analiza trafności zbieżnej i różnicowej. 87 . Drwal. że ekstrawersja mierzona starszymi wersjami nie jest tą samą ekstrawersją w nowszych wersjach (Rocklin i Revelle. 1977). Skala Psychotyzmu ma nieco niższą rzetelność.71) i skośnego rozkładu w pierwszym badaniu (EPQ). 1988).

G. R. Warszawa: Pracownia Tesstów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego.Ł. 28. R. 329-338. s. Warszawa: PWN. (1971 ): Podstawy i zastosowania teorii rzetelności testów psychologicznych. P. Personality and lndividua/ Differences. P.Inwentarz Osobowości" H. 88 CHOYNOWSKI.7 lmpulsiveness Questionnaire. Wybrane zagadnienia i techniki (red.). Sensation Seeking and Eysenck's dimensional system of personality. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. CORULLA.L. W: J. Brzozowskiego 1-5 (maszynopis). P. CHLEWIŃSKI .. 161. Problemy psychologii matematycznej. CLARIDGE G. Lublin: Wydawnictwo UMCS.Ł. Lublin: Wydawnictwo UMCS. (1972): T-54. (1963): Wprowadzenie do teorii osobowości H. Psychologia matematyczna. W : Drwal R. Butcher. 3. British Journal of Clinica/ Psychology. Psychologica/ Bulletin. (1992): Hierarchia wartości Maxa Schelera. Dimensions of personality. G . DRWAL. (1987) : Trafnoś ć zbieżna i różnicowa czterech inwentarzy agresji. Personality and lndividual Differences. Warszawa. (1987) : Skala Wartości . Skrócony podręcznik do testu .J. W. 71-114. COMREY. P. Roczniki Filozoficzne. R. Zawadzkiego. FISKE. Rokeacha. Marek. Spielberger (red.). M. Warszawa: PWN. CHOYNOWSKI. s. (1989): Badanie trafności zbieżnej i różnicowej . Kozielecki (red. 9. Warszawa: PWN.autorstwa R. s. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Maciejczyk. Biuletyn Psychometryczny. (1959): Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix.. Testy psychologiczne w poradnictwie wychowawczo-zawodowym. CORULLA. C. J. 79-110. (1981): Psychoticism. W: R. CHRISTIE . (red. P. CLARIDGE. Ł. Warszawa: Ministerstwo Oświaty i Wychowania. DRWAL. A. CLARIDGE. s.S.). G. NJ: Er1baum. CATTELL. B.). 51-95. Advances in personality assessment (Vol. V: Wybrane zagadnienia metodologii badań w psychologii. (1989): The multidimensional nature ot schizotypal traits: A tactor analitic study with normai subjects.. 493-536. W : R .). Podręczn i k .).SWS. CLARIDGE. Hillsdale. (1989): Skala Wartości (SW). Kraków: Wydawnictwo UJ.J. 81-122. SCHEIER. R . 132-148. D. C. Brzozowski. (1970): Studies in Machiavellianism.O. T.N. (1977): Podręcznik do . (1 973): A first course in tactor analysis. s. (1978): Elementy metodologii badań psychologicznych. I.D. 2. III: Metodologiczne problemy psychometrii. Drwala i P. Teoria a fakty empiryczne. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. GEIS F. Eysencka. BRZOZOWSKI .). (1995) : Skale skłonności psychotycznych (STQ) G. 39-51.polska wersja testu Miltona Rokeacha. New Yorl<: Academic Press. (1991): Ocena porównawcza dwu opracowań dotyczących polskiej adaptacji EPQ-R: Opracowanie l . Drwal (red . (1987): A psychometrie investigation of the Eysenck Personality Questionnaire (Revised) and its relationship to the 1. s. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. Psychologia matematyczna. Eysencka. Ł. (1968): Opracowanie polskiej adaptacj i . R.autorstwa J. 211-237. Ł. Personality and lndividua/ Differences. R. New York: Ronald Press. (red.LITERATURA BENTALL. Inwentarza osobowości" H. R. Kulturowa adaptacja testów. Przegląd Psycho/ogiczny. 2). P. T. 117-138. B. (1989): The relationship between the Strelau Temperament lnventory. BRZOZOWSKI.J. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. 81-105.T. Podręczn i k . (1988): A further investigation of the Sensation Seeking Scale Form-Y and its relationship to the EPQ-R and the 1. W: A. s. P. SLADE. Z. Noworoi (red.). Lynn (red. M. 8. New York: Pergamon Press.Ł. BROKS. 633-648. Ciechanowicz (red. Drwal. BRZEZIŃSKI . D. Oleś) . W: J. (1961 ): The meaning and measurement of neuroticism and anxiety.. (1984) : Schizotypy and hemisphere function: l. P. 277-287. W .Ł . Kraków: Wydawnictwo UJ.B . Aranewska (red . CHOYNOWSKI. DRWAL.W . s. Ł. T . New York: Academic Press.J .P. Ł. Claridge'a. R. 89 . BRZOZOWSKI . Eysencka. (1983): The !:ysenck Psychoticism scale. s. W. (1993): Konstrukcja i właściwości psychometryczne Skali Wartości Schelera. opracowanie 11. W : E. Zawadzkiego. BRZOZOWSKI. 1O. (1990): Problemy kulturowej adaptacji kwestionariuszy osobowości. współpraca : P. Waarszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne. P. Polskie Towarzystwo Psychologiczne. BRZOZOWSKI . (1995): Skala Wartości Schelerowskich . 65-118. Brzeziński . W: Choynowski M.}. Polska adaptacja Value Survey M.173. Warszawa: PWN. Laboratorium Technik Diagnostycznych im. 11.. CORULLA. W: J. CAMPBELL.Inwentarza osobowości" H.J. 5. 363-375. 651-658.J. M. DRWAL. Personality and lndividual Differences. 81-91. BRZOZOWSKI.H. W : R.7 lmpulsiveness Questionnaire. Eysencka. DRWAL. J. Theoretical considerations and the measurement of schizotypy. 35.L. 56 .. 4. CHOYNOWSKI. M.

1. 25-44. W: R. P. London: Methuen and Company. EYSENCK. 23. 66. 4. S. R.Effects of treatment. H. EYSENCK.J.DRWAL. EYSENCK. EYSENCK.. s. (1971): Sens i nonsens w psychologii. EYSENCK. (1992): Sprawdź swoją i nte lig encję. SCHUM D. The autobiography of Hans Eysenck. BARRETT. 66. s. t. (1974): Factor analysis.R. LINDZEY. GRYZIO. BRZOZOWSKI. 273-296.J. współpraca : P. 5. PEARSON. Eysencka (EPQ-R). Philadelphia: Saunders. 479-495. Joumal of Social Behavior and Persona/iły. VETTER. EYSENCK. Psychological lnquiry. W: R.. Brzozowski. FRENTZEL-BEYNE. D.T. cancer and caronary heart disease. 569-583.. Oleś) ... R.J. EYSENCK. Schalling (red. 6.). Advances in Behaviour Research and Therapy.J. R. (1978): Psychopathy. Drwal. .G. H. GROSSARTH-MATICEK . HEATH.. P. H.R. EYSENCK. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem P. H.N.J. s. Personality and lndividual Differences. (1988): Personality type. .J. H. stress and disease: An interactionist perspective. (1993): Predictlon of cancer and caronary heart disease mortality by means of a personality inventory: Results of a 15-year foliow-up study. EYSENCK. (1990). 21 -29 . London: J. EYSENCK. Drwal. personality and ge- netics. P. S. 1. H. EYSENCK. HALL. (1958): The scientific study of personality. B. Cancer Detection and Prevention. (1989): Evaluating the interna! structure of the Eysenck Personality Questionnaire: Objective criteria. BECKER.J. (1990b): Rebel with a cause.J. N. (1994): Wymiary osobowości .. (1975): Manual for the Eysenck Personality Questionnaire EPQ. Behavioral Research and Therapy.J. DRWAL. 72.J. 1-16. H. EYSENCK. (1985): A revised version of the Psychoticism scale. EYSENCK. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. New York: Crane. H. 653~57 . H. EYSENCK. L. Warszawa: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego..J. EYSENCK. Personality and lndividual Differences.. 58. compared with the JEPI . H. Harmondsworth.. T.H. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. 1. Choynowski.G. H. (1976): Psychoticism as a dimensions of personality. 762-775. (1968): Inwentarz Osobowości (The Maudsley Personality lnventory). Russak and Company. GROSSARTH-MATICEK .J.G. W : A Januszewski. 3. P. DRWAL.J. EYSENCK. stress and disease: Description and validation of a new inventory. Psychological Reports. Psycho/ogica/ Reports. R.J . EYSENCK. B. EYSENCK. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. N. Warszawa: PWN.). 221-232. . London: Routledge and Kegan Paul. P.J. 91 90 .Ł. Knapp. (1977): Crime and personality. H. 29.. 7.. GROSSARTH-MATICEK . Christie i F. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part l . Podręcznik tymczasowy. JEPQ and EPQ. Geis. D. EYSENCK. (1990): Psychoticism as a dimension of personality: A multivariate genetic test of Eysenck and Eysenck's psychoticism eonstruci. N. Witkowski (red. R .J. 17-31. 943-959. Personality and lndividual Differences. Przegląd Psycho/ogiczny. G. Otwock: Dobrucki Malicki DMS. L. H.. C. Wykłady z psychologii w KUL. (1988): Religiosity and the short-scale EPQ-R indices of E.J. Warszawa: PWN.Ł. London: Hodder and Stoughton Educational. London: Routledge and Kegan Paul.B. współpraca : P. (1967): Uses and abuses of psychology. (1970): The structure of human personality. (1991 ): Kryzys w wartościowan iu a hierarchie wartości u osób z nerwicą i bez nerwicy. CLONINGER.H . (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part 11 .. (1995b): Zrewidowany Inwentarz Osobowości H. . MARTIN. H. GROSSARTH-MATICEK . 111-121 . EYSENCK. BRZOZOWSKI.. R. EYSENCK. 353-364. Brzozowskiego). C. R. Ł . 73. W: R. M. (1 984): Cancer risks associated with life events and conflicts solutions.G.K. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. Psychopathic behavior: Approach to research. N and L. Lublin: RW KUL.G. R. H. R. S. 9.B.Description of treatment. 499-516. . GROSSARTH-MATICEK.. FRANCIS. (1991): Personality. Behavioral Research and Therapy.. GROSSARTH-MATICEK. BARREIT.. 24. HEATH. (1980): Opracowanie Kwestionariusza Aprobaty Społecznej. J. Oleś. 7. 1. GORSUCH. Problemy rzetelności i trafności. 3.J.G. H. Oleś). Allen and Company. 201-209. EYSENCK. HELMES. H. Journal of Personality and Social Psycho/ogy. H. 1-56. R. AC. London: Routledge and Kegan Paul.J. R. H. Middlesex: Penguin Books. EYSENCK. (1976): Case studies in behavior therapy. H. Multivariate Behavioral Research.S. 184-195..L. 2. EYSENCK.J. A C. Brzozowski. Psychological Reports. COX. NIAS. EYSENCK. 355-373.B. D. Hare. P.B. Warszawa: PWN. Warszawa: PWN.Ł. H.J. D. 109-131 . London: W. Wybrane zagadnienia i techniki (red. (1982): Personality and Sport. E. P.J. Wiley. H.J. EYSENCK. S. Wybrane zagadnienia i techniki (red. 9. MARTIN.J. EYSENCK. Teorie motywacji. 29. Opracowanie: R. WILCZYŃSKA. (1995a): Skala makiawelizmu (Mach V) R. (1990a): Type A behaviour and caronary heart disease: The third stage. (1994): Testing a model for the genetic structure of personality: A comparison of the personality systems of Cloninger and Eysenck. (1990): Personality.J. (1993): Prediction of cancer and caronary heart disease as a function of questionnaire administration. H. H. P.Ł.

. 54. FERNANDEZ. RAWLINGS. exstraversion. W. (1980): Współczesne teorie motywacji. R. 37-38. Drwala). MUNTANER.trzech superczynników osobowości: Charakterystyka psychometryczna polskiej adaptacji . (1989): lnteractive effects ot extraversion. Warszawa: PWN. CARNIE. W .Ł. (1978): Neuroticism and marital satisfaction. . STRZAŁECKI .B. (1973): The nature of human values. 122.J. TUŹNIK. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R.Ł. Warszawa: PWN.G. A. s. Personality and lndividual Differences. New York: Free Press. M.. 245-246. 1063-1070. B. W: R. ROCKLI N. Ł. and neuroticism in current mood: A statistical review of six studies. Personality and lndividual Differences. MADSEN. E. . (1981 ): Psychoticism and marital satisfaction. Z.. 285-286.. Drwala). STEGALL.M.. 4. ZAWADZKI.HOTARD. H. Wrocław: Zakład Narodowy im. 147-187. MCFATTER. .. R. (w druku): Personality and attiludes towards marginal social grups. activity. (1982): Krytyczna analiza Kwestionariusza Osobowości H. J. A. G. J. (1971 ): Relating tactors between studies based upon different individuals. J.M. L. Warszawa: PWN. Personality and lndividual Differences. Lublin: Wydawnictwo UMCS. (1990): Zal eżność pomiędzy oryginalnością myślenia a psychopatologicznymi wymiarami osobowości według kwestionariuszy Eysencka i Claridge'a. (1987): Test przymiotnikowy ACL H. Ossoli ński ch . Multivariate Bahaviorai Research. B. R. ( 1981): The measurement ot extraversion: A comparison of the Eysenck Personality lnventory and the Eysenck Personality Questionnaire. personality. (1969): Wybrane zagadnienia psychologii twórczości. K. SZEREMET. GAŁKOWSKA.). Wydawnictwo PAN. 151-169. MCWHIRTER. EPQ) pod kątem próby adaptacji tego testu do warunków polskich. 2. GARCIA-SEVI LLA. D. (1 989/1990): Międzykulturowe badania osob owości. W: J. PEARSON. D. E. neuroticism. New York: Academic Press. Bahaviorai Research and Therapy. L. ROKEACH. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R. ZALESKI. PŁUZEK. s. POSPISZYL. (1985): Psychopatia. Personality and lndividual Differences. 61 5~30. ZALESKI. Personality and lndividual Differences 10.). 623-624. 57. H.R. (1981): Kwestionariusze osobowości w psychologii. WOODY. 453-458. Strelau (red.A.G. and social relationships on subjective well-being. WILLIAMS. BIANCHINI. Eysencka (EPQ-R)". KAISER. S. B.. TOEPLITZ. ZALESKI. 16. 6. Warszawa: PWN.B.Zrewidowanego Inwentarza Osobowości H. M. EYSENCK.M . 16. 9. (1989): Personality in the third dimension: A psychobiological approach. Roczniki Filozoficzne. 259-275. (1988): Development and valida- 92 tion of brief measures ot positive and negative affect: The PANAS scales. (1988): Personality dimensions. 4. (1995): Un iwe rsal n ość PEN . Z . Z. R. CLARK. S. 20. 409-422. (1971): Wartość testu WISKAD-MMPI dla diagnozy różnicowej w zakresie nozologii psychiatrycznej. S. P. ZUCKERMAN. Studia Psychologiczne 33. CLARIDGE.B. 6.. 279-284.G. Personality and lndividual Differences 10. Gougha i A. M. Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire.. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. Z. Lublin: Wydawnictwo KUL. Drwal (red. Regulacyjne funkcje temperamentu. Z. (1990): Informacja osobista. A. ZALESKI . K. 1-2.. J. 123-161 .R. SANOCKI. C. 2. (1977): Psychoticism and thinking. Joumal of Psychology. 6.Ł. Heilbruna w badaniach samooceny i percepcji społecznej . British Joumal of Social Psycho/ogy. Polska adaptacja kwestionariusza osobowości EPQ. TORRUBIA. (1988): A comparison ot the Psychoticism scale of the EPQ and the EPQ-R.J. D. (1990): Effects ot psychoticism. 1-11 ... HUNKA. 241-248. T. Joumal of Personality and Social Psychology. D.. EYSENCK. (1989): The interaction of EPQ extraversion with W AIS subtest pertormance under timed and untimed conditions. Lublin : Instytut Psychologii UMCS. 4. STRELAU. J. WATSON. M. . EYSENCK. 11.E. TELLEGEN. (1983): Temperament. WOLI ŃSKA.. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. J. MACIEJCZYK.268. British Journal of Socia/ and Clinical Psychology. Journa/ of Personality and Social Psychology. 391-418. S. 257. REVELLE. (1990): Poziom schizotypii u członków rodzin pacjentów schizofrenicznych. 93 . Z. schizotypal and borderlina personality traits and psychosis proneness. 24 stycznia. DRWAL.

.

44 O.08 0 .26 0.19 -0.08 -0.01 -0 .14 -0.02 -0.11 0.11 -0.50 -0.14 0 .ROTCWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOWYCH CZYNNIKÓW EPQ-R NUMER PYTANIA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 CZYNNIKI N E K p -0 .18 -0.10 0.45 0.05 0.14 -0.55 0.07 0.06 -0.09 0.04 0.10 -0.07 0.54 0.06 0.06 0.26 -0.23 0.02 -0 .06 -0.07 0.34 -0.02 -0.23 0.05 97 .01 0.14 -0.05 -0.15 -0.03 0.04 -0.20 -0.20 0 .07 0.15 0.13 -0 .18 0.25 -0.03 0.04 -0.13 -0.06 0.01 -0.48 -0.37 0.02 0.19 -0.28 0.01 -0 .01 -0 .42 -0 .00 0.05 0.03 -0.00 0.10 0.14 -0 .10 0.27 -0.50 0.00 -0.53 -0.23 0.04 -0.01 -0.01 -0.01 0.08 -0.10 0.09 0.23 -0.14 -0.07 -0 .18 0.60 0.13 0.15 -0 .03 0.04 -0.23 0.16 0.04 -0.33 -0.53 -0.62 0.32 0.11 -0.15 0.01 -0.24 0.50 0.10 0.17 -0.44 -0.07 -0.02 0.49 -0.04 -0.23 0.27 0.04 -0 .52 0.12 -0.10 0.15 -0.41 0.02 0.41 -0.21 -0.02 0.03 0.45 -0.01 0.07 0.26 -0.44 -0.19 -0.57 0.10 0.03 0.12 0.04 -0.01 -0 .02 0.15 0 .07 -0.05 -0.18 -0.06 -0.20 0.00 -0 .04 -0.25 0.16 0.05 -0.03 O. 11 -0.37 0.13 0.24 0.14 0.

12 0.24 0.50 -0.d.00 -0 .47 0.00 0.11 0.10 0 .34 -0.34 0.04 -0.49 -0.10 0.02 -0.12 .13 -0.07 0.42 0.13 0.04 -0.01 0.02 0.06 0.09 -0.03 O.47 0.06 0.11 -0.16 0.03 -0.12 0.32 O.33 0.05 0.20 p 0.22 0.15 99 K 0.39 -0.35 -0 .13 0.19 -0.ROTOWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOW YCH CZYNNIKÓW EPQ-R (c.42 -0.14 0.08 0.23 -0.12 -0.07 -0.08 0.33 -0.04 O.00 0.10 0.12 O.14 0 .17 -0.56 0.51 -0.01 0.15 0.02 -0.07 -0.14 0.30 0.19 0.34 -0.23 -0.17 0.07 0.02 0.43 -0.12 0.44 -0.12 -0.24 -0.13 -0.17 0.05 -0.26 O.36 -0 .08 -0.47 0.27 -0.41 -0.06 0.02 -0.31 0.01 0.09 -0.09 0.56 -0.13 0.08 0.03 0.01 -0.14 0.30 -0.30 -0.47 -0.02 -0.07 -0.06 0.03 -0.44 0.01 0.46 -0.03 -0.01 0.03 0.06 0.15 0.14 0.16 0.10 0.10 -0.06 -0.01 -0.48 0. 11 0.21 -0.39 0.05 0.10 -0.04 0.07 -0.08 0.05 -0.) CZYNNIKI NUMER PYTANIA N E 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 0.09 -0.03 0.34 0.09 0.09 -0.10 -0.19 -0.06 -0.18 0.06 0 .22 0.52 -0. 17 0.05 0.39 -0. 19 -0.17 0.24 0.20 0.17 0. 11 -0.19 -0.23 -0.04 -0.11 0.14 -0.

Tabela A
NORMY STENOWE DLA SKALI NEUROTYZMU
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŻNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

o- 1
2- 3
4- 5
6- 7
8- 9
10-13
14-16
17-18
19-20
21 -24

o- 3
4- 5
6- 8
9-11
12-14
15-17
18-19
20-21
22
23-24

STUDENCI
MĘZCZYŹN I

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N= 209

ws

ws

ws

ws

o

o-

0- 1
2- 3
4- 5
6- 8
9 -11
12 -14
15 -18
19 -20
21 -23
24

0- 3
4- 6
7- 9
10-12
,..,13 -16
17-18
19-20
21 -22
23
24

1- 2
3- 4
5- 8
9-11
12-17
18-19
20-21
22
23-24

3
4- 5
6-8
9-12
13 -15
16-18
19-20
21
22
23 - 24

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela B
NORMY STENOWE DLA SKALI EKSTRAWERSJI
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 4
5-7
8-10
11 -12
13-16
17-18
19
20
21
22-23

o- 3
4-6
7-10
11 -13
14-16
17-18
19-20
21
22
23

STUDENCI
MĘZCZYŹNI

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N =209

ws

ws

ws

ws

0- 2
3- 5
6- 7
8-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

0- 3
4
5- 7
8-10
11 -14
15-17
18
19-20
21
22-23

o- 4

0- 3
4- 5
6- 7
8 -10
11 -14
15 -17
18 -19
20
21 -22
23

WS -wyniki surowe

105
TABELE NORM

5
6-8
9-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Tabela C
NORMY STENOWE DLA SKALI PSYCHOTYZMU
UCZNIOWIE

DOROŚLI

STUDENCI

STEN MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlClYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N= 209

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11
12-14
15-16
17-19
20-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9-10
11 -12
13-15
16
17-32

ws

ws

0- 2
3
4
5-6
7
8-9
10-11
12-13
14-16
17-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9
10-13
14-15
16-18
20-32

ws
o-

2

3
4- 5
6- 7
8- 9
10 -11
12 -13
14 -16
17 -18
19-32

STEN

ws
o-

1
2-3
4
5
6-7
8- 9
10
11-13
14-15
16-32

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela D

NORMY STENOWE DLA SKALI
UCZNIOWIE

STUDENCI

KŁAMSTWA
DOROŚLI

STEN MĘlClYŹNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘ:ŻCZVŻNI KOBIETY
N =283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N =209

ws

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

o-

ws
1

2
3
4- 5
6- 7
8-10
11 -12
13-14
15-17
18-21

o-

2
3
4-5
6
7- 9
10-11
12-13
14-15
16
17-21

ws
0- 1
2
3
4- 5
6- 8
9 -10
11 -12
13 -14
15 -16
17 -21

ws
0- 1
2- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11 -12
13
14-15
16-21

WS -wyniki surowe

107

ws
o-

1
2
3
4- 6
7- 8
9-10
11 - 13
14-15
16-17
18-21

STEN

ws
0-2
3
4-5
6-7
8-9
10-11
12-13
14-15
16-17
18-21

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

.. TAK 13...... TAK 81 ................. TAK 55. TAK 84................. TAK 24. TAK 49..... TAK 48.... TAK 87...... TAK 22.. TAK 45........... TAK 92.. TAK 77........ TAK 44.... TAK 89.... TAK 91 ........ TAK 39.... TAK 57... TAK 63.... Drwala Imię ....... TAK 11 ... Nazwisko ...... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 26...... TAK 88.... TAK 32....... miesiąc.... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 31 .......ARKUSZ ODPOWIEDZI w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i Radosława Ł .. TAK 90.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 61... TAK 4. TAK 68.. TAK 34. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 51 ..... TAK 53. Płeć ... TAK 37.. TAK 16... TAK 7. TAK 99. TAK 27. TAK 93.. TAK 50... Data urodzenia (dzień............ TAK 65.... TAK 38.... Data badania (dzień ...... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 41 .... TAK 98..... TAK 25. TAK 6 ... TAK 21 ..... TAK 40.... TAK 86......... TAK 42............. TAK 18...... TAK 47... TAK 5... rok) ..... TAK 29. Eysenck. TAK 8... TAK 72... TAK 60........... TAK 59. TAK 64.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE 76........ TAK 3.. 2.. TAK 15.... TAK Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzysiwa Psychołogicznego 1995 ISBN: 83-85512-36-5 ARKUSZ 1.. TAK 69.. TAK 20........... TAK 85.... H....... TAK 17......... TAK 19. TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE ........ TAK 23............................... TAK 97. TAK 100.. TAK 96....G.. TAK 9.......... TAK 70. rok) ..................... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 71 . TAK 74. TAK 80........... TAK 95.... TAK 54........... TAK 30......... .. TAK 94.... TAK 35... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 66.......... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 46. TAK 78.. TAK 43....................... miesiąc..... TAK 83. TAK 10.. Wykształcenie . TAK 58................S.... TAK 75... P. TAK 82...................... Barrett EPQ-R.... TAK 62... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 36.... Eysenck. TAK 67.. TAK 12... TAK 52.J.... TAK 28. TAK 14. TAK 73.. TAK 33. TAK 79........ TAK NIE NIE NIE NIE NIE 56.B.........

..... ... .... ...................................... .....Nazwisko i imię .................. .............. .......... Skala n N 24 E 23 p 32 K 21 ws Steny l NTERPRETACJA: Podpis badającego . ......................... ...

Czy łatwo cię zranić. Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów? 99. Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne? 98. Czy czasem odkładasz do jutra to. kiedy zdarzy ci s ię coś nieprzyjemnego? 81 .. Czy zawsze potrafisz wierzyć. które wpadło w sidła? gdy wpadniesz w złość? opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania. J. czy nie zwierzęcia . Czy spóź n iłeś (spóźn iłaś) s ię kiedyś na spotkanie lub do pracy? 90. Czy jest wiele osob.>awę lla J. Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęł aś) nie R adosława Ł. H. starasz się najpierw wszystko d o kła dnie przem yśl eć? 91 . później zrób"? 82. Czy ma rtw iłoby cię posiadanie długów? myś l ą? osobą rozmow ną? 96.G. Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych chodzić własnym i w społeczeństwie . Czy cierpisz na . Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa ) wobec ludzi? 80. Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach? 9. Czy zd arzyło ci s ię przyj mowa ć bez protestu poc hwały. Czy sądzisz . Czy kiedykołwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu? Odpowiedz na każde pytanie. wiedząc . że postępujesz ludzie mówią prawdę? zgodn ie z zasadami. Czy bardzo po ruszyłby c ię widok cierp iącego dziecka ł u b zwie rzęci a ? Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 1995 . że ma się szczególne obowiązki .wobec własnej rodziny? 8. Czy chciałbyś (ch ciałabyś ) . które sta rają się ciebie u n 1k ać? 74 . się opanować. Czy czasem czujesz s ię . Pracuj szybko i nie zastanawiaj s ię zbyt długo nad dokład n ym znaczeniem pyta ń . Eysenck. 83.. nil: pozwala c1 na to czas? 73. Czy byłoby ci bardzo żal 100. Czy bardzo martwisz s ię swoim wyglądem? 75. Czy zanim coś zrobisz. że to się nie wyda? flj . nerwy"? 84. a innym razem jesteś bardzo ospały (os pała) ? 4. Czy potrdiiSl IUlkl t. Czy zbyt długo się martwisz.. Czy lubisz jak wokół ciebie jest d u żo ruchu i c i ągle coś s ię dzieje? 2. wytykając błąd w twoim postępowaniu? 88. które głosi sz? ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA 87. niż ci się na leżało? 11 .podle" bez powodu? 97 . Czy je steś 95. Czy często podejmujesz w1ęcej działań .S B. Czy na ogół 86. Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw? 7. by inni s ię ciebie bali? 3.HlyjęCI U'l lnslwkC}a 79 . Nie ma tu dobrych ani złych odpowie- dzi. Czy trudno ci Sprawdź. P Barrett 72. Czy postępujesz w myśl zasady . Czy często m1ewasz zmienne nastroje? 92. co ludzie 94. Czy uwazasz. Eysenck. ze ludzie poświęcaJą EPQ-R zbyt wiele czasu na zapewnienie w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczaj ąc si ę ? 76. Czy czasem kipisz e n erg ią. Czy często czujesz się samotny (samotna)? 85.najpierw pomyśl . że n al e żą 93. Czy ludzie uważaJ ą cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu? 6. Czy uchylałbyś (uchylała byś ) się od płacenia podatków. otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. niż 1. Czy masz wiele róż ny c h za i nte resowań (hobby)? drogami? 89. co powi nieneś (powi nnaś ) zrob ić się one k om u ś innemu? 5.!CIĆ Ldl. ani podchwytliwych pytań . Drwala zyć? 77. Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś ) sobie więcej. 10. wiedząc. Czy bardzo przejmujesz dzisiaj? się tym . Czy masz żywe usposobienie? 12.

:uny (Lm ę ~. Czy mówiono ci. jeśli wiesz. co na leżało do kogo ś 57 . które mogą wywołać dziwne lub 55. wszystkiego dość"? 27 Czy zd a rzyło ct się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik). Czy wolisz czytać . Czy uważasz się za osobę . Czy lubisz przebywać wśród ludzi? innego? 28 Czy lubisz spędzać czas poza domem? 59. Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa? 19 Czy zd arzyło ci się obwmiać kogoś o coś . Czy kiedykolwiek oszukiwałeś ( oszukiwałaś) w czasie gry? 67. Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem? 32 Czy mów1sz czasem o rzeczach. Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili? 40 . n1 eza l eżn ie od tego. co na leżało do kogoś innego? u mi elą s1ę zachować? 15 Czy zawsze dotrzymuJesz obietn 1cy. Czy kiedykolwiek wykorzys tałeś (wykorzystałaś) koooś? . czy coś jest dobre czy złe? 51 . którą należy zlikwidować? 4g. Czy cierpisz na bezsenność? 30 Czy baw1c 1ę zadawanie bólu osobom. Czy n azwałbyś ( nazwałabyś) się lekkoduchem? 70. Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym. Czy twoja matka jest /była/ dobrą kobietą? 69. że w twojej pracy są błędy? 29 Czy wolisz c hodzić własnym i drogami. Czy lubisz przychodz ić na umówione spotkania dużo przed czasem? 35. Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców? 58. że życie jest bardzo nudne? 41 Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie? 71. że czasem postępujesz zbyt nie rozważnie? 31 Czy częs to dokucza ci poczucie w1ny? 62. jak bardzo może rękę ? s1ę 1dobrze s ię bawić na wesołym 46 . n iż spotykać s i ę z l udźmi? odpowie dź? 34 Czy mas. Czy zażyłbyś (zażyłabyś) ś rodki .spiętą" lub przewrażliwioną? 47 . Czy martwisz się swoim zdrowiem? twoje uczucia? 23. Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi? prz yj ęci u 'i 17 Czy łatwo c ię wyprowadz ić z równowagi? 18. Czy masz sk łon n ość do zamartwiania się? 39 Czy jako dz1ecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania? 66. Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu? 21 Czy dobre ma niery są bardzo ważne? 22 Czy 45 . ni ż p rzestrzegać ustalonych reguł? 60. Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową 33 . Czy n az wał byś (n azwałabyś ) s i ę osobą n erwową? 65. Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane? 53. Czy większość rzeczy ma d la ciebie taki sam smak? n1ebezpieczne skutki? 26 Czy często czujesz.13 Czy c zę sto martwisz się z powudu rzeczy. które kochasz? 6 1. Czy powiedz iałeś (pow iedziałaś ) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego? 24. że masz . Czy lubisz robić rzeczy wym agające szybkiego działan ia? 68. o czym wiedziałeś (wiedziałaś). Czy uważasz. Czy zda r zyło ci się zepsuć lub zgubić coś.z wrog ów. na których s ię zupełnie n1e znasz? 63. którzy n1e c1to być nie na 44 . Czy lubisz ws półpracować z innymi ludźmi? 25. którzy chcą ci zaszkodzić? 64.. Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) 36 Czy masz wielu przyJaCió ł? 1 <:lnęc. Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu? 54. n a p rawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)? 20 Czy lubisz poznawać nowych ludzi? łatwo zra n i ć 48.Lona )'? 37 Czy lub1sz ro bi ć kawały. które mogłyby się wydarzyć? pow mn aś była ) powiedzieć lub z rob 1ć? 52 . Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki? 56. Czy czasem się trochę przechwalasz? 50. Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości ? 16 Czy zwykle potrafisz odp ręz yć ze 42. Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców? 43. Czy martw1sz s 1ę okropnymi rzeczami. które m o~ą czasem zaszkodzić ludziom? 38. których n1e pow1nienes był (me 14 Czy n1e lubisz ludzi. że małżeństwo jest instytucją przestarzałą. Czy często masz uczucie. Czy martwisz się.

:tl Pollmga Towwzyotwa Paychclogiczuego 1115 0 95. D 88. D 75. D 21 . 9.nc:t. Barrett EPQ-R KLUCZ DO SKALI PS'"łCHOTYZMU KLUCZE D 2. D D 64-. •·D s. B.o 96. D Pt8cowni8 Teatów ~. D 99. EyMncK. ł1. 25..o 73. D 18. D 85.D D 12. 30. D ·o 59.. ey.o so. 48.S.8 D 64. 41.. o · 7ł: D 81. D . D D 7. . D 68.. 37. 14.J .o- 91 .G. P. 0 21. ~ 42. D 5.

13. 14.o· D i1..D D 12.o ·11.o 25.. :r~. D ·o 58. 0 so.. 7. D 85. 96. D 99. •D .KLUCZ DO SKAU IWfaiOI'Y%IIU 2. 5. 9. :a D 56.o ... 0 D es. 91 .o D 21... 95. l . o D &ł. D 1a. . D . D 88.o 75. o D D D .

D •• D D n. Bene~t B'Qit D 27. as.. D 98.s... o D . .J. D D D 11. D 82. P. 23.. 0 49. H. D D 10.o . D 19.. 89.a.G.':P:m·a·. o w... Et r •.. D ee.. 44.. 1~. D 83... ew-a.. .. D 57. 53.

o 38.o 35.o 97. o 74.13.o .o es.8 o 92.o 83.o .s. o ..o 70..o .o 100. 17.t3.o 22. o 31.o a.o eo.o &4: 87.

D 40.D 45. o o 33. QIMIIC:k. 0 7a. se. . P. s. D 87...o 18.J.o 11.o D 81.G.0 SM.S.Qil KLUCZ DO SKAU BCSI'RAłfJERIJI 1.o 28. S.o 56.B.D 36.o •·D D .0 20.o 11. ' 72.o 47. .D 63. Eylaa•L H.D 90. 24.. o .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful