You are on page 1of 69

Pracownia Testów Psychologicznych

Polskiego Towarzystwa Psychologicznego

PIOTR BRZOZOWSKI

RADOSŁAW ŁUKASZ

DRWAL

Kwestio nariusz Osobowości
Eysenck a
Polska adaptacja EPQ-R

PODRĘCZNIK

Warszawa 1995

Opraco wanie polskiej wersji EPQ-R było częściowo finanso wane z fundusz y
program u CPBP 08.03 oraz program u RPBP 111.25.

Konsult acja naukow a:
Prof dr hab. Zbignie w Zaleski

Recenz ent:
dr Bogdan Zawadz ki

Redakcja:
Aleksan dra Jawore wska

Projekt okładki:
Marian Jankow ski

ISBN 83-8551 2-36-5
Copyrig ht© for the Polish edition by: Pracow nia Testów Psycho logiczn ych
Polskieg o Towarzy stwa Psychol ogiczne go, Warsza wa 1994

Skład

i łamanie: REPRO GRAF, Warsza wa, ul. Bolecha 59, tel. 36 22 77
Druk: Zakład Poligrafi czny Jerzy Engel, Zielonka , ui.Okrze i 13, tel./fax 781 97 70

SPIS TREŚCI
Wstęp.. ........... .. . .. . . . . .. ................ ............. ... .. .... ..... ...... .....

1. Teoria osobowości H.J. Eysencka................................
1.1. Uwagi ogólne ....................................................
1.2. Struktura osobowości ................... ...... ...............
1.2.1. Biologiczne uwarunkowania podstawowych
wymiarów osobowości ............................
1.2.2. Charakterystyka podstawowych wymiarów
osobowości .............................................
1.2.3. Podstawowe wymiary osobowości a choroby psychiczne .........................................
1.2.4. Podstawowe wymiary osobowości a choroby somatyczne .........................................
2. Historia testu .. ..... .. ... .... .. .... .... ..... .. .. .... ... .. .. ...... .. ......
2.1. Angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości .................................................
2.2. Polskie tłumaczenia i adaptacje Eysenckowskich
kwestionariuszy osobowości ..............................
3. Opracowanie polskiej wersji EPQ-R .. .. .. .. .. .. ... .. .. ... .. .
4. Przebieg badań i osoby badane .. ... .. ... ... .. ... .. .. .. .. ... ..
5. Psychometryczne właściwości EPQ-R .........................
5.1. Średnie i odchylenia standardowe dla skal EPQ-R
5.2. Rozkłady wyników .. .. ... .. ... .. .. ... .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. ... .. .
5.3. Moc dyskryminacyjna pytań ..................................
5.4. lnterkorelacje skal EPQ~R .. ... ... ... .. ... .. ... ... ... .. .. .. .
5.5. Rzetelność........... . . . ...................... . ... . ......... ........
5.5.1. Stabilność bezwzględna .. ... .. .. .. ... .. ... .. ... ...

5
7
7
9
11
14
18
19
24
24
30
33
35
39
39
43
47
50
52
52

l l l l. t... Normalizacja ............. ~ ......... l......... ~ 8......~........... l l ••• l i l l i l l l l l ••• l •• •• l i l l l l 64 67 70 70 71 72 73 79 86 88 95 103 ......... 5.............. Zakończenie l. 62 5..... l l l •• l l ... l l....... ~...................21 Zgodność wewnętrzna .... l..... l l ..... ~ .. ·~ II I I.. Procedura badania i opracowanie wyników l.. .. ............. ...........6~3..... ~ ............... ~ .... Materiał testowy .5........... .. t.. ~ ..7. l l ~· l..... ~ ............. 1 l l l...... l....... ~ ....... ltl .... l. l......... ~ ..... 1 . ~ . l.............. Tabele norm .. .. 55 51611. t......· ~·~ ......................... l l l l......513t Standardowy błąd pomiaru i przedziały ufności ... ~ ..... ~ .. Wyniki analizy czynnikowej EPQ-R ......... 52 5........... 54 516...... ~ . tt l l l •• •••• l • • • l ... ~ .... Trafność skal EPQ-R . ~ ... l lll ll t l l l........ 7... 6121 Procedura badania . ~....... l... 6t 1... Trafność teoretyczna~ ....... 11101 I I I ••• •• l i . 6... l Literatura ·~·~~· l·~·~ ·~··~ III·~ l~· l~· l~ · ~·... Obliczanie wyników ...5.... t. ~ ........ l l l ll l l l t l l . ~ . 613... l •• • •••• l .......................... ~ .... Zastosowania ... Interpretacja wyników ... l l • • t. Trafność czynnikowa ~ .. ~... ~.... ~ 55 5. 1....... l......... ... l l .. ~. III l i t ••• l • •• ••• l I I I I I I l •• l l l • • l l ...6121 Trafność zbieżna i różnicowa...... l l l l l l ll l l l ••• l l............ ~....

80) mają skale N i E.skala P (około 0.WSTĘP Kwestionariusze Eysencka mierzące podstawowe wymiary osobowości należą do najbardziej znanych narzędzi używa­ nych przez współczesnych psychologów. będący adaptacją Maudsley Personality lnwentory (MPI). Adaptacji MPI dokonał M. Najbardziej znany w Polsce jest Inwentarz Osobowości. wymaganego w przypadku narzędzi przeznaczonych do diagnozy indywidualnej. Psychotyzmu (P) i Kłamstwa (K). Mimo tego. Obecnie proponujemy Państwu podręcznik do najnowszej. Ekstrawersji (E). że EPQ-R jest wersją najnowszą. W polskiej adaptacji najlepsze wskaźniki (około 0. najgorsze.60. stopień ryzyka w badaniach indywidua!- 5 .Revised (EPQ-R). Kwe· stionariuszem Osobowości Eysencka. 1977) jeszcze w latach sześćdziesiątych. Choynowski (1968. dla prostoty. ani w Polsce.0. poprawionej wersji kwestionariusza Eysencka opublikowanej w roku 1985 (Eysenck.70). wskaźniki rzetelności nie osiągają -ani w Anglii. EPQ-R (tego skrótu będziemy używać na oznaczenie tak wersji angielskiej. kilkunastoletnich odstępach po zakończe­ niu drugiej wojny światowej. Polską wersję EPQ-R nazwano. Dlatego EPQ-R powinien być używany przede wszystkim do badań naukowych. Eysenck i Barrett. jak i polskiej) obejmuje 100 pytań tworzących cztery skale: Neurotyzmu (N).poziomu 0. Ich kolejne wersje pojawiały się w kilku-. najdłuższą i najlepszą psychometrycznie.90. Jej angielska nazwa to Eysenck Personality Questionnaire . 1985). Naturalnie.

Chciałbym podziękować mgr Beacie Gryzie. Profesorowi Zaleskiemu dziękuję również za konsultacje naukowe w czasie opracowywania tego podręcznika. Zbigniewowi Zaleskiemu za udostępnienie do opracowań psychometrycznych wyników swoich badań przeprowadzonych naszą wersją EPQ-R. Wspólnie planowaliśmy napisanie tego podręcznika.nych zależy od skali i od osób badanych. dr Bogdanowi Zawadzkiemu i prof. Większość wyników empirycznych. Wniósł on znaczący wkład w przygotowanie polskiej wersji językowej EPQ-R. Skala P z powodu niejasności teoretycznych i słabości psychometrycznej w żadnym wypadku nie powinna być używana ani do diagnoz czy prognoz indywidualnych. dodatkowe dane wykorzystane w podręczniku do opracowania norm. opracowanie statystyczne wyników i ich interpretację. Najmniejszy jest w przypadku skal N i E oraz osóbz-co najmniej. Piotr Brzozowski . Współautorem podręcznika do EPQ-R jest zmarły w 1992 roku Radosław Łukasz Drwal.wykształce­ niem średnim. Janowi Strelauowi.w przypadku skali P i osób nie posiadających średniego wykształcenia. a śmierć R. Drwala opóźniła realizację naszego zamierzenia. które znalazły się w podręczniku została opublikowana w naszym wcześniejszym opracowaniu (Drwal. największy. ani w charakterze narzędzia selekcjonującego jednostki. Brzozowski. które przeprowadziły badania naszą wersją EPQ-R. Zebrał również od kilku osób. prof. dr hab. dr Alicji Maurer. 1995b).Ł. dr hab.

Fizycy doszli do wniosku . Eysenck. 1 H. W ostatnich latach zajął się praktycznymi implikacjami swojej teorii. Każda z nich powstaje z drugiej i żadna nie może istnieć bez drugiej. Eysenck interesował się również postawami. 8-9).mind continuum).J. 1990)." H. humorem i inteligencją (Hall i Lindzey. wydał autobiografię 7 . EYSENCKA 1.J. i odwrotnie.1. 1990a. Cztery tysiące lat temu w hinduskiej Mahabharacie napisano: " Istnieją dwie klasy chorób- cielesne i duchowe. XVI. Choroby duszy powstają z cielesnych. Eysenck jest obecnie emerytowanym profesorem Uniwersytetu Londyńskiego. s. 1990b). że konieczne jest odrzucenie pojęcia przestrzeni i czasu jako dwu odrębnych całości (entities) i mówią raczej o wymiarze czasoprzestrzeni. Podobnie psychologowie będą musieli odrzucić Kartezjańskie pojęcie ciała i duszy jako oddzielnych bytów (substances) i analizować wymiar ciała i duszy (a body . jednego z największych współczesnych psychologów\ koncentrują się przede wszystkim na psychologii klinicznej i psychologii osobowości. H. pojęcie to ma zasługujących na szacunek antenatów. 1. Naturalnie. choroby cielesne powstają z duchowych" (Santi Parve. estetyką. TEORIA OSOBOWOŚCI H. UWAGI OGÓLNE Zainteresowania naukowe Hansa Jorgena Eysencka. 41 .J.J. Kilka lat temu w której opisuje swoje życie rodzinne i kontakty towarzyskie oraz wspomina własne dokonania naukowe (Eysenck.

Tym niemniej pozwala na stawianie ważnych i interesujących hipotez.2 Zakłada ona . 3 H. s. 1976.J . 473--476). zwracając uwagę na anatomię i fizjologię układu nerwowego oraz powiązane z nimi zjawiska psychologiczne.O . studiował wcześniej fizykę. Jednym z zadań. Eysenck i Grossarth-Maticek. Eysenck i Barrett. w wersji drugiej -jest to organizm bądź jego właściwości fizjologiczne. jak każda dotychczas teoria osobowości. s. za: Hall i Lindzey. 1990. analizując 2 Dokładniej: jest to teoria S . gdyż sprowadza zmienne psychologiczne do fizjologicznych. które przyczyniają się do rozwoju psychologii (Madsen.R) (Hall i Lindzey. było połączenie tych dwu dziedzin w badaniach nad osobowością (Madsen. W wersji pierwszej czynnik pośredniczący m iędzyS i R to neutralne zmienne hipotetyczne (HN). lecz między osobowością i predyspozycjami do schorzeń somatycznych (takich jak choroba wieńcowa serca. Eysenck ubolewał. 1990. 8 . Eysenck zanim zajął się psychologią. w tym także zachowania anormalne. Grossarth-Maticek i Eysenck. s. s. podobnie jak większość behawiorystów. kładzie nacisk na empirię i na wykorzystywanie praw logiki w badaniach psychologicznych. por. 476). 1991. i że zgodnie z prawami uczenia się można się ich oduczyć. Eysenck. s. Grossarth-Maticek. 331-333. Jego teoria ma charakter hipotetyczno-dedukcyjny. Madsen.HN . Przyjmuje założenia filozofii pozytywistycznej i pragmatyzmu 3 .tym razem nie związki między osobowością i chorobami psychicznymi. choroby nowotworowe i inne) oraz terapią behawioralną tych dolegliwoścr (zob. 1993). 1980.R (w wersji wcześniejszej) lub S. 1980. Teoria osobowości Eysencka jest jedną z teorii "bodźca reakcji" (S. a mimo to jest teorią "słabą''. bądź je wygasić. Teoria Eysencka w swojej późniejszej wersji ma charakter fizjologiczny i redukcjonistyczny zarazem . Prawa te wykorzystuje między innymi terapia behawioralna (Eysenck. 486. 1990a.R (w wersji późniejszej).J. 1980. 1980. H . 1990). 1993. 1991. 487). 557). Omawianą syntezę przeprowadził dzięki podejściu neuropsychologicznemu (Madsen. że niemal wszystkie zachowania są wyuczone. że współczesna psychologia jest "schizofrenicznie" rozdwojona na eksperymentalną psychologię ogólną i i różnicową psychologię osobowości. Eysenck. 1991. jakie sobie postawił. s.

Nieliczne cechy ogólne łączą w sobie liczne cechy pierwotne. Z temperamentem należy utożsamiać biologiczne aspekty osobowości. Eysenck (1994) twierdzi. Krytykę hipotetycznych 9 .1. Poziom L 1 dotyczy zjawisk niedostępnych bezpośredniej obserwacji w odróżnieniu od zjawisk z trzech pozostałych poziomów. Czym jest osobowość według Eysencka? Jest to "względnie trwała organizacja charakteru. Znajdują się tu cechy pierwotne i cechy bardziej ogólne.J. Można wyróżnić cztery poziomy organizacji osobowości. Trzeba jednak pamiętać. 3) poziom nawyków (cech) zachowania (L3 ). por. Są to: 1) poziom konstruktów teoretycznych (L 1 ). 4) poziom postaw lub nawyków myślowych (L4 ). które determinują specyficzne sposoby przystosowania się do otoczenia" (Eysenck. temperamentu. 1970. jednak trudno powiedzieć.inaczej . s. intelektu i wła­ ściwości fizycznych. Zjawiska z poziomu L4 (postawy) są w jakiś sposób powiązane ze zjawiskami z trzech niższych poziomów. przyjmując stanowisko J.J. W jed-. 273). Strelaua (1983). nej z nowszych publikacji H. szczególnie wobec innych ludzi" (Eysenck. s . ekstra .introwersja i psychotyzm. Eysencka opisał jako pierwszy Z. 1981.konstytucjonalnej. 129-185). 2). któresą-upraszczając nieco sprawę. s. które można zaobserwować w eksperymentach psychologii ogólnej (L 2 ). że teoria ta podlegała i podlega zmianom. a najpełniej przedstawił ją W. Sanocki. Zjawiska z poziomów L 1 i L 2 są zdeterminowane przede wszystkim czynnikami o naturze biologicznej czy. Temperament determinuje "charakterystyczny sposób zachowania się jednostki. Chlewiński (1963). w jaki. do cech ogólnych należą: neurotyzm. Zjawiska z poziomu L3 powstają w wyniku interakcji czynników konstytucjonalnych i środowiskowych. Sanocki (1981. STRUKTURA OSOBOWOŚCI W literaturze polskiej teorię osobowości H . 1994. 2) poziom zjawisk. które powodują niejakie trudności przy jej opisie.bezpośred­ nio obserwowalne. że pojęcia "osobowość" i "temperament" są bliskoznaczne.2.

10 . czyli na przykładzie jednego z trzech podstawowych wymiarów (Eysenck. 456) WPŁYWY ŚRODOWISKOWE L3 : Nawyki behawioral ne (cechy) CECHY PIERWOTNE EKSTRAWERSJA _t---towarzyskość i mpulsywność INTROWERSJA dominacja optymizm etc.P.R. 425-457). stra-introwersji.-s (involuntary rest pauses). CZYLI OKREŚLONEGO FENOTYPU (źródło: H . 138-140).LUB INTROWERTYWNEJ. s. jest to rodzaj hamowania pojawiający się przy monotonnym wykonywaniu takich samych czynności. W trzecim wydaniu The structure ot human personality Eysenck (1970) zrezygnował z poziomu L 4 (s. KTÓRE PROWADZĄDO POWSTANIA OSOBOWOŚCI EKSTRA.HAMOWANIA I. Eysenck. 1970. 1970.mimowolne przerwy na odpoczynek. s . Tym samym Eysenckowski model organizacji osobowości uległ uproszczeniu. 456-457).J. związków między Schemat 1 SCHEMATYCZNE PRZEDSTAWIENIE WSPÓŁODDZIAŁYWAŃ GENOTYPU l ŚRODOWISKA. s. t L2 : Zjawiska obserwowane w laboratorium Powidoki Poziom L 1: Konstrukt teoretyczny: genotyp RÓWNOWAGA POBUDZENIA.poziomami L 3 i L 4 znaleźć można u Sanockiego (1981. Niżej przedstawiliśmy nieco dokładniej (schemat 1) ten uproszczony model struktury osobowości na przykładzie ek.

ale nie w sposób bezpośredni. 1981 ). Według Eysencka (1970. w tym determinanty biochemiczn e i hormonalne (Eysenck. S . ekstra-introwersję (E).1. jest struktura neurologiczn a i fizjologiczna organizmu. względem neurotvzmu warunkuje tzw. determinuje pojawienie się podstawowy ch cech osobowości i zachowania. s. że reakcje warunkowe powstają u nich szybciej (uczą się oni szybciej). "Mózg trzewiowy" i ARAS nie są więc w pełni · niezależne funkcjonalni e od siebie (choć są odrębne ana11 . co wiąże geny i chromosomy z jednej strony oraz zachowania społeczne z drugiej . 275). Introwertycy są w związku z tym bardziej zsocjalizowa ni niż ekstrawertyc y. psychotyzm (P) oraz inteligencję (Sanocki. Nadmierna podatność na warunkowan ie powoduje jednak. Tym . tzn. Układ nerwowy z kolei. reagują silnymi emocjami na bodźce neutralne.) różnice indywidualne w ękstra-introwersii związane są z wstępującym siatkowatym układem aktywacyjnym (ARAS). w tym o właściwoś­ ciach anatomiczny ch i fizjologiczny ch układu nerwowego. Zalicza się do nich neurotyzm .2. Różnice indywidualne pod. 1994. czynniki genetyczne wpływają na zachowanie się . "mózg trzewiowy" (układ limbiczny oraz podwzgórze) i autonomiczny układ nerwowy. że pierwsi z nich łatwo reagują neurotycznie . Pobudzenie tych struktur przez bodźce emocjonalne powoduje również automatyczn e pobu. który powoduje wyższy poziom pobudzenia korowego u introwertykó w niż u ekstrawertyk ów.· dzenie korowe. niż u ekstrawertyk ów. Stale podwyższony poziom pobudzenia korowego introwertykó w sprawia. Pobudzenie to jest reakcją na stymulację zewnętrzną.1. razem ze środowiskiem . Ujmując rzecz inaczej. Hamowanie korowe (oraz percepcyjne i motoryczne) jest z kolei wyż­ sze u ekstrawertyk ów niż u introwertyków . BIOLOGICZ NE UWARUNKO WANIA PODSTAWO WYCH WYMIARÓW OSOBOWOŚCI Według Eysencka (1970) genotyp (zespół genów danego organizmu) decyduje wspólnie ze środowiskiem o powstaniu szeregu cech fenotypiczny ch organizmu. 434 i nast.

która jest uogólnieniem analizy czynnikow ej i genetyczn ej analizy zachowan ia. 1990) kwestiono wali istnienie genetycz nych uwarunkowań Eysencko wskiego psychotyz mu. W pracy tej . 478). że psychotyz m jest enfant terrible teorii osobowości Eysencka . 1989). Biologiczn e podłoże psychotyz mu nie jest jasne.tomicznie ). Aby podkreślić odrębność mechaniz mów pobudzan ia siatkowatego (ARAS) i autonomi cznego Eysenck proponuje . 1980. Madsen . s . ponieważ pobudzen ie korowe można uzyskać przez pobudzen ie któregoko lwiek z nich . s . Wynikający z badań A . ponieważ wysoki neurotyzm idzie w parze z wysokim pobudzeniem . Autorzy jednej z ważniejszych prac dotyczących tego problemu (Heath i Martin. a związane z drugim. s. chociaż cechy ll neurotyzm u" i ekstra-int rowersji są od siebie -w teorii -niezależne (Eysenck. 436. s.C . Trudno w literaturze przedmio tu znaleźć informacj e na temat anatomic znych i fizjologicz nych uwarunkowań psychoty zmu. Cloninge r i Martin. Uprzedzając pełniejszy opis faktów można by rzec. strawersja . wyższą nawet niż wymiarów neurotyzm u i ekstrawer sji. 1981 . Sam Eysenck bliżej nie zajął się tą sprawą (Sanocki. by pobudzenie związane z pierwszym z nich nazwać "wzbudza niem". 11 11 4 Korelacje negatywne. również wskazują na istnienie biologiczn ego podłoża psychoty zmu (Zuckerm an. Heatha i N . zważywszy na bardzo złożony i niejednorodn y charakter omawian ego konstrukt u (będzie o tym mowa później) . uwzględ­ niającej 2903 pary dorosłych bliźniąt. 1994) wskazują na bardzo wysoką odziedziczalność psychotyz mu .G. Badania genetycz ne. Jednak ci sami autorzy w jednej z ostatnich prac (Heath . 163). 1980. prawdopo dobnie nie znalazł przekonujących faktów. Dlatego w badaniac h kwestionarius zowych uzyskuje się na ogół niewielkie negatywn e4 korelacje między skalami Neurotyz mu i Ekstrawe rsji." aktywacją" (Madsen. 478). Martina (1990) wniosek o braku genetyczn ych uwarunkowań psychotyz mu nie wydawał się zaskakujący. zastosow ano specjalną metodę analizy (multivaria te genetic analysis). w których stosowan o bardziej tradycyjne metody analizy. 1970.z niskim. a ek- 12 .

nawet całkowicie różnych kulturach.W jednej z późniejszych prac Eysenck (1994. wychowywania dzieci i obrony. mimo różnorodnych i bogatych doświadczeń indywidualnych. Emocjonalność (neurotyzm) w reagowaniu na zagrożenia także decyduje o przetrwaniu. Jednak u ludzi cecha psychotyzmu nie jest raczej związana z przetrwaniem i rywalizacją. ponieważ nie walczą i nie uciekają. Towarzyskość. Samotnicy. neurotyzmu i psychotyzmu jest u poszczególnych jednostek bardzo podobne w ciągu całego życia. Inteligencji. 274). 2. s. s. uciekać . wymiarów zdeterminowanych biologicznie. Pisał o niej między in13 . 273-275) przytacza szereg argumentów przemawiających za silnym wpływem czynników biologicznych (genotypu) na trzy podstawowe wymiary osobowości. 3. zabawy. Jednostki nie reagujące na zagrożenia nie są w stanie walczyć. Trzy opisywane wymiary osobowości są związane z trzema rodzajami problemów adaptacyjnych. W końcu wrogość i agresywność . Według Eysencka: 1. natężenie ekstrawersji. 1989). jeśli występują w umiarkowanym stopniu . Służą przecież rywalizacji i dominacji u samców i obronie młodych u samic. również badania genetyczne potwierdzają istnienie trzech l. czwartemu z wymiarów osobowości. Eysenck nie poświęcił tyle uwagi. Psychotyczna agresja bywa skrajnie niebezpieczna dla jej ofiar (Zuckerman. narażeni są na śmierć ze strony drapieżników i przedstawicieli własnego gatunku. czy zastygać w bezruchu . stwierdza się je we wszystkich. wymiary te "wyłaniają się praktycznie ze wszystkich wielowymiarowych badań nad osobowością' (s. stanowiąca istotę ekstrawersji. 4. 1989. przed którymi stają zwierzęta naczelne żyjące w grupach oraz człowiek (Zuckerman. co trzem pozostałym. odrzuceni przez grupę. dlatego nie przeżywają we wrogim otoczeniu.wchodzące w skład psychotyzmu sprzyjają również adaptacji. Z drugiej strony jednostki. które paraliżuje strach (nadmiernie neurotyczne) są także skazane na zagładę. 391 ). umożliwia współdziałanie członków grupy w czasie pracy.

Ekstrawer tycy (badani EPQ) wypadali lepiej w sytuacjach z ograniczo nym czasem wykonania. a testowe zadania słowne utworzono na wzór zadań angielskich . niezbyt dużym stopniu związana z pozostałymi wymiaram i osobowości .z nieogranic zonym. Powtarzan ie Cyfr. drugi raz. 1. Inteligencj a jest w pewnym. Prosili oni swoich badanych o dwukrotne wykonani e czterech zadań (Arytmety ka. s. opisuje się zazwyczaj bieguny tego wymiaru (kontinuu m). CHARAK TERYSTY KA PODSTA WOWYC H WYMIAR ÓW OSOBOWOŚCI Ekstrawe rsja-intro wersja Charakteryzując ekstrawersję-introwersję. 14 . ~'bo inaczej biegunowe typy osobowości.2. zwłaszcza z neurotyzm em i ekstrawersją. a w szkole średniej i wyższej korelacje te były ujemne (Sanocki.i introwerty kami są związane z obecnością bądź brakiem ograniczeń czasowyc h przy wykonywa niu zadań . niż osoby z niskim neurotyzm em. Skonstruował również zbiór testów. a introwerty cy. 81-100). 1967. że różnice w wynikach testu inteligencji między ekstra. co autorzy wiążą z nadmiernym pobudzen iem korowym występującym u introwerty ków w sytuacjach presji czasowej. Zgodnie z prawem Yerkesa-D odsona przy nadmiem ym pobudzen iu (motywac yjnym) wykonani e zadań pogarsza się.z ogranicze niami. Nic nie w iadomo o jakichkołwiek polskich badaniach adaptacyjnych testów inteligencji Eysencka ani o własnościach psychometrycznych tej serii zadań . Jednak bez względu na obecność lub brak ograniczeń czasowyc h osoby z podwyższonym neurotyzm em wypadały w omawiany ch testach lepiej. w związku z czym t rudno uważać je za testy psychologiczne we właściwym tego słowa znaczeniu .obserwow ano brak korelacji .(1981 ): 5 Połskie wydanie ksią:zki Eysencka jest jedynie tłumaczeniem .bez ograniczeń czasowyc h. w starszych . 1981 . s . Wiadomości i Porządkowa­ nie Obrazków ) z testu Wechsler a (WAl S): raz. W młodszych klasach szkoły podstawowej uzyskiwan o pozytywne korelacje między inteligencją i ekstrawersją. Rawlings i Carnie (1989) wykazali.nymi w pierwszej części książki Uses and abuses of psycholog y (Eysenck.2. 1992)5 . za pomocą których każdy może zbadać swoją własną inteligencję (Eysenck. Przedstaw imy je tu za Sanockir:. 143).

" (s. wykonywać prace ręczne. nie lubi natomiast zajmować się czytaniem w samotności. Ambiwertykom Eysenck poświęcił niewiele uwagi. w której aktualnie się znajduje. jest agresywny. działa pod wpływem sytuacji . posiada wielu przyjaciół. 152) Sanocki słusznie zwraca uwagę na fakt. przyjaciół ma niewielu. a część ekstrawertywnych . Jego życie uczuciowe nie jest poddane kontroli intelektu i obowiązujących w danym środowisku. Lubi być w ruchu. można by powiedzieć. Dużą wagę przywiązuje do wartości etycznych. którzy mają część cech intro-. Lubi zmiany. powszechnie przyjętych zasad współżycia . biegunowo przeciwstawne. Freud powiedziałby. Najwięcej jednak. zgodnie z rozkładem normalnym. :f 15 . jest powściągliwy. Przykłady można by mnożyć. Ekstrawertyk na przykład lubi zajmować się działalnością praktyczną i nie przejmuje się zbytnio niepowodzeniami. Lubi zajmować się działalnością praktyczną. Łatwo wpada w gniew. że na co dzień kieruje się maksymą: "Sto razy pomyśl . że Eysenckowskie charakterystyki ekstrawertyka i introwertyka nie są. W opisie introwertyka nie ma jednak wzmianki o jego stosunku do działalności praktycznej i niepowodzeń. Jntrowerlyk z kolei lubi zajmować się introspekcją. a w ich doborze jest bardzo wymagający. Zawsze posiada gotową odpowiedź na skierowane pod jego adresem uwagi. choć być powinny."Typowy ekstrawertyk jest towarzyski. zasadą przyjemności. Potrzebuje podniet z zewnątrz. Nie przejmuje się nigdy zbytnio z powodu doznanych niepowodzeń . Ogólnie uważa się go za jednostkę impulsywną i działającą bez zastanowienia. Uczucia swe poddaje bardzo dokładnej kontroli. Jego stosunek do przyszłości zabarwiony jest pesymizmem. na którym można zawsze polegać. że ten czło­ wiek w postępowaniu swoim kieruje się przede wszystkim. W działaniu nie jest impulsywny. Jest optymistycznie nastawiony w stosunku do przyszłości . odczuwa potrzebę prowadzenia rozmów z innymi ludźmi. Z przyjętych na siebie zobowiązań wywiązuje się sumiennie i zwykle posiada opinię człowieka. lub nawet wyłącznie. Sprawy dnia powszedniego traktuje bardzo poważnie i lubi wieść uporządkowany tryb życia . jest ambiwertyków. woli raczej czytać książki niż przebywać w towarzystwie. a raz zrób".

s. 1968.encków . że Sanocki (podobnie zresztą jak Zuckerman . są drażl iwi i skłonni do stanów lękowych (lękliwi} oraz załamań nerwowych (Choynowski .P. s. alkoholicy. s. + max}. "stałości emocjonalnej".SYC. 1990). psychopatii i innych wymienionych zaburzeń mają odmienne przyczyny biologiczne. Według Sanockiego (1981 . 1970. że podwyższone wyniki w skali Psychotyzmu uzyskują: więźniowie. 147}. a drugi . Niestety. że powstające emocje są silne i długotrwałe {Sanocki . W nowszej pracy Eysencków psychotyzm został zdefiniowany jako sktonność do psychoz. 1975. s.Neurotyzm Psychotyzm określają terminy "stałość emocjonalna" lub "zrównoważenie emocjonalne" oraz " neurotyczność" czyli niezrównoważenie emocjonalne. Stany psychotyczne tworzą kontinuum od normy do patologii. nie potrafią współczuć.! są: "zimne. 259-260} zakłada .jako . 122 i 262). jest wymiarem. s. która sprawia. alkoholizm i różnorodne zaburzenia osobowości. . Operuje zatem nie wymiarem wyidealizowanym (O + max}. 1976). za: Toeplitz. schizofrenicy. Często też popadają w depresję i cierpią na bezsenność (Toeplitz. Pojęcie psychotyzmu jest w teorii Eysencka najmniej jasne. według Eysencka.yskujące! wysokie wyniki wskali Psych. Jest to związane ze szczególną wrażliwością autonomicznego układu nerwowego (współczulnego} . Studia genetyczne nad rodzi ną i adopcjam i wykazały również zwiększone prawdopodobieństwo pojawienia się u krewnych osób schizofrenicznych takich zaburzeń jak: schizofrenia.na przykład jakiej grupie klinicznej.wzajemnie się przyciągają" (cross-assortative mating). s. że neurotyzm jest kontinuum od normy do patologii. podobnie jak neurotyzm. 477}. 147}. chwiejność emocjonalna. 1981 . Osoby neurotyczne (niezrównoważone emocjonalnie} są mało odporne na działanie stresu. bezosobowe. 148-149} trudno jednak powiedzieć.należałoby przypisać ten deficyt. nieprzyjazne. 1980. Łat­ wo ulegają nastrojom.w połowie ci rogi" . Tymczasem Eysenck (Eysenck i Eysenck. Eysenck nie scharakteryzował jednak drugiego krańca . s. Psychotyzm . między . lecz rzeczywistym (+ x.zaburzenia obserwowane u pacjentów psychotycznych". 4 }.oty4m1. narkomani i dzieci przejawiające liczne zachowania antyspołeczne (Eysenck i Eysenck. od zera (pełne zrównoważenie . 1982. 1989} operuje pełnym wymiarem neurotyzmu. Neurotycy często uskarżaj ą się na nieokreślone dolegliwości somatyczne i narzekają na ciągłe kłopoty (Eysenck. że schizofreniczki poczynają dzieci z psychopatami (Heath i Martin. 1981 . Przegląd badań sporządzony przez tych autorów dowodzi. anty- 16 17 Krańce tego wymiaru . nieskore do wzruszeń . że predyspozycje do schizofren ii. 264}.ogólny popęd emocjonalny" (Madsen. !:J~:>rmą i. 163). że mamy tu do czynienia z zaburzeniami procesów poznawczych (Sanocki.. Może ona oznaczać deficyt wrażli­ wości emocjonalnej. tJ. Myśląc tak jak Zuckerman (1989) można założyć. 1981 . 3. Na określenie neurotyzmu używa się także terminów: wrażliwość emocjonalna. przestępczość. Z tego wynika. s. 1972. między którymi istnieje tylko różnica il ościowa . Psvchooatia z kolei znajduje się według Eys. że w toku ewolucji osobniki charakteryzujące się poziomem neurotyzmu zbliżonym do zerowego po prostu wyginęły. 1976. Jest możliwe . gdzie "+ x" to wartość większa od zera. które jest patologią} do nieokreślonego maksimum (które jest także patologią} . nie jakościowa (por. psychopatia. s. komu . zwana powszechnie zdrowiem psychicznym. s. nieszczęśliwe . fakty te można interp retować na różne sposoby. Eysenck. ale że te zaburzenia . którego jeden kraniec da się opisać jako " normaln ość stanów umysłowych" . 1982. emocjonalna reaktywność {Sanocki . Autor początkowo właściwie nie wyszedł poza stwierdzenie.. s. Osoby u:z.hotyzmem (Eysenck i Eysenck. 203). nieufne dziwaczne. 7}. Neurotyzm jest związany z lękiem rozumianym w teoriach Hulla i Spence'a jako . głównie do schizofreni i i dwubiegunowych zaburzeń afektywnych (bipolar affective disorder) . Na przykład istnieje spore prawdopodobieństwo .

depresja reaktywna. 220-221). W późniejszym okresie twierdził. za: Pospiszyl.li. samotnika . która wspólnie z niekorzystnymi oddziaływaniami środowiska (stres) może prowadzić do patologii. s. s. nawet do tych . Takimi skazami są neurotyzm i psychotyzm. sprawiającego szereg trudności w życiu .) m iędzy dystym1kam1 1n~r~ malnymi. Bywa także zamiłowany w dziwacznych i niezwykłych przygodach . Neurotyzmu i niskie. poczucie winy i wrażliwość na sprawy innych są czymś bardzo obcym dla ich psychiki" (Eysenck i Eysenck.P.4.za Jungiem i M_c~ougalle ~ że osoby bardzo ekstrawertywne maj ą skłonnosc1 do n~rw1cy histerycznej.ej ne~r~tyczm 1 bardziej ekstrawertywni niż dystymicy [. agresywnego i złego . 14) zdają si ę dowodzić.. nie bacząc na niebezpiecze ń stwa ..według niektórych badań . Już jako dziecko wykazuje zanik uczuć.3. 177-178) relacjonuj ąc za Eysenckiem wyniki badań przeprowadzonych no~s~~ wersją kwestionariusza (EPI ). za: Pospiszyl .B. 1985. 1978 s. ~ 98 1 .mniej niż osoby normalne. s. PODSTAWOWE WYMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY PSYCHICZNE Eysenck przyjął początkowo . s. nawet w odniesieniu do swych bliskich i drogich . s. Wyniki różnych badań prze~­ stawione w cytowanej publikacji (Eysenck.wysokie wyniki w ska. że są oni mni. nawet do przyjaciół i krewnych. Bywa złośliwy w stosunku do ludzi. nigdzie nie zadomowiony. pozbawiony wszelkich uczuć empatycznych . Psychotyk "Jest to człowiek samotny. 1976. tj.społeczne. uznaje za niezgodne z teoną nrzsze wyniki w skali E uzyskiwane przez histeryków w porównaniu z osobami normalnym i. s.. jak i leka~zy. a dystymicy . N i E. 109. pop ierając to badan iami że histerycy uzys kują wysokie wyniki zarówno w skali Neur~tyzmu jak i Ekstrawersji (są neurotycznymi ekstrawertykami). a nawet .• (s. w późniejszej publikacji Eysencków można znaleźć jeszcze -dokładniejszą charakterystyk ę psychotyka. 47. bez wglądu w siebie. specyficzną słabością.2. Eysenck. zimnego jak lód .2. z urojeniami prześladowczy ­ mi" (Eysenck i Eysenck. a bardzo introwertywne . 1970..do nerw1cy dyst~m~c. 1977.z drugiej interesuje tak psychologów. Również skraj ne nasilenie ekstrawersji i introwersji predysponuje do określonych zaburzeń nerwicowych. 1985. zarówno w stosunku do innych jednostek jak i do zwierząt. n1~ więc dziwnego. mieszani neurotycy i dystymicy. s. za : Heath i Martin. pozbawionego ludzkich uczuć. 12) M1m? to nie bardzo wiadomo kto jest bardziej ekstrawertywny.e schorzeń psychosomatycznych jest powszechnie znane. nie zważający na ludzi . ] najbardzlej ekstrawertywne były osoby no rmalne. całkowicie nieczuły. Nadmiernie angażuje się w pełne napię­ cia "krew mrożące w żyłach" sytuacje . specjalizując się w wyprowadzaniu ich z równowagi [. 1990. których kocha . ]. 218). 1. że również Eysenck wi ąże je z podstawowymi 18 19 . 122-126). nie zwracając uwagi na niebezpieczeństwa z tym związane . Od najwcześniejszego dzieciństwa mamy bardzo klarowną psychologi czną sylwetkę dziwaka.w skali Ekstrawersji (są neurotycznymi mtrowertykami) (Eysenck. lstn1en1. 1958. 145-146) . że bardziej ekstrawertywn i s~ hi~terycy. Według niej niektórzy ludzie rodzą się z określoną skazą. Często bawi się kosztem innych ludzi . 1968.stres" (Eysenck. 1. wykazuje agresję . Podobnie Sanocki (1981 . Wyn ikałoby z tego. Histerycy są jednak m~iej ekstrawertywni (na podstawie badań MPI) niż psychopaci . Może być okrutny i nieludzki.. Ustalanie związków między procesami i strukturami p~y­ chicznymi z jednej strony oraz chorobami somatyczny. często sprawiający trudności . po nich zaś kolejno na~tę­ powali histerycy. PODSTAWOW E W YMIARY OSOBOWOŚCI A CHOROBY SOMATYCZNE Eysenck jest zwolennikiem teorii "skaza . 36. 111). hlst~rycy czy osoby normalne.znej (lęk . psychastenia . s. Uspołecznienie jest sprawą bardzo odległą od tego typu dzieci i dorosłych empatia .ml . s. Eysenck (1968) pisze: "Miej sce histeryków przyp~da ~ obu skalach klinicznych (tj. h ipochondr~a 1 1nne cechy) (por. za: Sanocki.

1990a). ciągłą gotowość do reagowania (hyperalertness). Gniew i pobudzenie emocjonalne mogą prowadzić także do wrzodów żołądka . Typ 2: Nadmierne pobudzenie (Overarousal) . Takie osoby nie są w stanie zdystansować się wobec obiektu i pozostają od niego zależne. Oceniają realistycznie zachowania (dążenie i unikanie) tych osób . Dlatego . który prowadzi do raka. Odrzucenie przez obiekt (gdy jest to osoba) lub niepowodzenie w osiągnięciu obiektu stanowi i w tym Reakcje osób należących do trzech opisanych już typów na ich zależność od ważnych dla nich obiektów oraz na ciągłą sprzeczność między oczekiwanymi i rzeczywistymi skutkami własnych działań. Typ 4: Autonomia osobista (Persona/ AutonomyJ Ten typ spostrzega ważne obiekty jako przyczyny swoich stresów i nieszczęść. ponieważ ich reakcje na stres podlegają ciągłym zmianom i nie utrwalają się w postaci niekorzystnego wzorca zachowania. ani takiego. reagując beznadziejnością i bezradnością na niepowodzenia . Czynnikiem ryzyka w przypadku chorób nowotworowych jest długotrwały stan beznadziejności i bezradności . Raz spostrzegają obiekt jako główną przyczynę swoich nieszczęść. zawałów. dlatego prowadzi do schorzeń psychosomatycznych. za: Eysenck. Przykładem takiej zależności jest związek między osobowością typu A i skłonnością do choroby wieńcowej serca.uważają go za niezbędny warunek swego szczęścia . 20 21 wskazują Typ 1: Podminowanie ("Understimu/ation'J Osoby tego typu sądzą. Dla osób typu pierwszego i drugiego stres jest nieunikniony. brak sukcesów w atrakcyjnej pracy itp. (1984.ze skłonnością do choroby wieńcowej serca.nawiązując między innymi do badań Grossartha-Maticka i in. Typ 3: Ambiwalencja (Ambivalence) Jest to typ. gdyż ludzie tego typu pozostają w ciągłym · kontakcie z zaburzającymi ich funkcjonowanie osobami i sytuacjami. a także autonomia osób. 1990a) wyodrębniono cztery typy reagowania na stres: przypadku traumatyczne zdarzenie. Osoby typu trzeciego są także do pewnego stopnia chronione przed chorobą. Brak obiektu bądź jego utrata jest przeżywane jak traumatyczne zdarzenie. trafne i spójne wewnętrznie. typ drugi nie może uwolnić się od obiektu i przeżywa złość. choroby nadciśnieniowej i cukrzycy. Eysenck i Vetter. że obiekt ważny dla nich emocjonalnie jest warunkiem ich pomyślności i szczęścia . agresję i pobudzenie. 1988. innym razem. ani takiego. Zajmijmy się najpierw interesującymi Eysencka zależnościami psychosomatycznymi. Oscylują więc między beznadziejnością i bezradnością oraz gniewem i pobudzeniem. którego przedstawiciele reagują na przemian jak osoby typu pierwszego i drugiego. który prowadzi do choroby wieńcowej serca. Podczas gdy pierwszy typ szuka bliskości z obiektem i pragnie jej. W innej pracy (Grossarth-Maticek. z którymi pragną być w kontakcie. Przyczyną wielkiego stresu może być niepowodzenie w zbliżeniu się do cenionego człowieka. akceptując ich autonomię. Osoby typu czwartego potrafią sobie radzić z niekorzystnymi sytuacjami. B -typ zdrowy i C ze skłonnością do chorób nowotworowych.Eysenck wyodrębnił trzy typy osobowości : A.wymiarami osobowości. za: Eysenck. agresywność oraz skłonność do gniewu . Typowi A przypisuje się : niecierpliwość. Dla osób typu czwartego istotnym warunkiem szczęścia i pomyślności jest własna autonomia. Zależność od obiektu stale się powiększa . co pozwala im zachować zdrowie. a w przypadku chorób serca ciągły gniew i złość. Według Eysencka (1990a) samo pojęcie osobowości typu A nie jest precyzyjne. a metody do jej diagnozy są mało rzetelne. Potrafią unikać stresu. na przykład sytuacjami zawodowymi.

Neurotyczni ekstrawertycy (typ A) reagują w sytuacjach stresowych nadmiernym pobudzeniem (typ 2 . s. B i C) oraz typy reagowania na stres (1 . Na zakończenie tej części warto zauważyć. czy też niekiedy do chorób psychicznych. neurotyczni introwertycy (typ C). Można. a innym razem .kwestią przyszłości.zrównoważony Typ B Typ4 Należy podkreślić. s. Eysenck (1990a) nie dysponował jeszcze takimi danymi. ~soby typu . te same osoby) do chorób psychicznych i somatycznych.). Eysenck i Barrett. Nawet akceptując zasadę psychosomatycznej jedności człowieka. Eysenck. je nazwać zrównoważonymi ambiwertykami. ekstrawersji czy psychotyzmu . ponieważ osoby chore na raka uzyskiwały niskie wyniki w skali Neurotyzmu. trudno nie zadać pytania. nie odnosząc ich do neurotyzmu. Odpowiedź na to pytanie jest . Grossarth-Maticek i Eysenck. Jeśli tak jest w istocie. 1991. ponieważ nie są w dostatecznym stopniu uzasadnione empirycznie. W późniejszych pracach (Eysenck. które reagują raz jak typ pierwszy.). czy podstawowe wymiary osobowości predysponująjednocześnie (tj .). Grossarth-Maticek. Schemat 2 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY TYPAMI OSOBOWOŚCI 1 2 i 4 ORAZ A. 22 23 .są "podminowani" (typ 1. Natomiast związki między typami osobowości predysponującymi do chorób somatycznych i typami reakcji na stres mają dobre uzasadnienie empiryczne. 1990a. a zrównoważeni ambiwertycy (typ B) potrafią zachować autonomię (typ 4. 1993) Eysenck koncentruje się na tych właśnie zależnościach.trzeciego. 32) Skłonność do nowotworów Typ C Typ 1 Neurotyzm Skłonność do choroby wieńcowej serca TypA Typ 2 Normalny. to niskim wynikom w skali Neurotyzmu powinny towarzyszyć wysokie wyniki w skali Kłamstwa . PredyspozyCJe do raka (typ C) mają neurotyczni introwertycy. 1990. Osoby zdrowe (typ B) są zrównoważone emocjonalnie i osiągają przeciętne wyniki na wymiarze ekstra-introwersja. Jak pokazano na schemacie 2.miejmy nadzieję .Opisane powyżej typy osobowości predysponujące do chorób somatycznych (A. Dotyczy to zwłaszcza typu 1 (typu C) . s. a typami osobowości i typami reakcji na stres mają charakter hipotez. 32) sam podkreśla.do somatycznych. 2. że opisane powiązania między podstawowymi wymiarami osobowości. 32) wiąże z podstawowymi wymiarami osobowości: neurotyzmem ekstrawersją i psychotyzmem. B i C A WYMIARY OSOBOWOŚCI: NEUROTYZM l EKSTRAWERSJA (źródło: H. że w teorii Eysencka podstawowe wymiary osobowości predysponują do określonych chorób psychicznych jak i somatycznych. osoby skłonne do choroby wieńcowej serca (typ A) to neurotyczni ekstrawertycy. a raz Jak typ drug1 są według Eysencka psychotykami.J. że jest pewien problem z powiązaniem reakcji typu 1 (Podminowanie) i 2 (Nadmierne pobudzenie) z neurotyzmem. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z wyparciem emocji. 1993. 3 i 4) Eysenck (1990a. Eysenck (1990a.

druaa.teoretycznie .1. Maudsley Medical Questionnaire (MMQ). chociaż odpowiadające im wymiary są. konstruując na użytek armii Stanów Zjednoczonych kwestionariusz do badania rekrutów (Eysenck. Eysenck Personality lnventory (EPI) . *Według krytyków skala N mierzy jedynie aktualny stan jednostki (nastrój). a histerycy . a impulsywność. punktację .Ogólna Aktywność. 165-185). Istnieją dwie wersje tego inwentarza. Przeciętny współczynnik korelacji dla 20 grup wynosił -0. MMQ różnicuje dodatkowo dwie grupy zaburzeń neurotycznych : dystymię i his- terię. Ma 40 pytań . którego nazwa pochodzi od nazwy szpitala. s. R.40.468). Ponieważ_ dystymicy są introwertykami . Ma dwie skale: N i E. ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI = = = . 1981 . skrócona wersja MPI dostarczała wyników bardziej zgodnych z teorią Eysencka.ujemnie (r -0. liczbę skal.dodatnio (r 0. Skala E okazała się niejednorodna . 1971 . Jest to taki sam cel. HISTORIA TESTU 2. beztroska . Jest ona psychometrycznie lep- 24 25 2. S . PEN) opisał Sanocki (1981 . s.116). 165-166). sposób odpowiadania. Postaramy się również pokazać najistotniejsze różnice istniejące między nimi.133). przeznaczony jest do badania ludzi dorosłych. *Paradoksalnie. Wersja skrócona składa się z sześciu pytań skali N i sześciu . * Systematycznie stwierdzano znaczące ujemne korelacje między skalami. liczące po 24 pytania. tj . liczbę pytań. W piśmiennictwie polskim wcześniejsze wersje Eysenckowskich kwestionariuszy (MMQ. Stwierdzono także szereg innych psychometrycznych niedoskonałości MPI: *Trafność obydwu skal (N i E) nie została ustalona w sposób nie budzący wątpliwości.dla dzieci i m_łqdzięży (JMPI).niezależne .Introwersja Społeczna ) .W tym miejscu zostaną krótko omówione najważniejsze angielskie wersje Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości . jaki wcześniej postawił sobie Woodworth . powstał w latach czterdziestych naszego wieku i służy do mierzenia tylko jednej zmiennej: neurotyzmu (N). czyli Kwestionariusz Lekarski Maudsley. 167-175). Eysenck do następnej wersji narzędzi a (MPI) wprowadził kolejną skalę : Ekstra-Introwersji (E) . kogo można badać) wszystkich znanych nam wersji tych kwestionariuszy. czyli Inwentarz Osobowości Maudsley został skonstruowany w połowie lat pięćdziesiątych . Następna wersja narzędzia .14. większa część jej pytań mierzy towarzyskość (sociability). przeznaczenie . s. Kwestionariusz był używany do odróżniania neurotyków i ludzi "normalnych" (Sanocki. 1981 . s. a reszta.30 do -0. a nie trwałe jej właściwości . ale każda z nich korelowała inaczej ze skalą N: towarzyskość. ale w grupach klinicznych nawet -0 . Obydwie składowe skali E korelowały ze sobą dodatnio (r 0. Jedna dla dorosłych (MPI).ekstrawertykami. W tabeli 1 podano charakterystyki (pełną i skróconą nazwę. 227-228). Konstrukcja MPI polegała na empirycznej selekcji spośród 261 pytań zaczerpniętych z MMQ oraz z Inwentarza Gu ilforda i Martina (skale: C. Mauds/ey Personality /nventory (MPI). Wybrano ostatecznie 24 pytania tworzące skalę N i tyleż samo pytań do skali E. tzn. G .impulsywność (impulsivity). powstała na początku lat sześćdziesiątych . niż skala pełna (Sanocki. EPI . które m ierzą dwa wymiary osobowości opisane w teorii Eysencka. czyli Inwentarz Osobowości Eysencka.Cykloidalna Emocjonalność .Rhatymia.skali E. MPI . Dlatego powtórzymy tu jedynie najważ­ niejsze fakty z nimi związane .

Skala ta była bardzo daleka od doskonałości . 18 . lecz raczej niekon1 Ola iluslracji podano lylko wyniki mętczyzn. 21 -E . Fakt ten jest niezgodny z wcześniejszymi twierdzeniami Eysencka .74 do 0. 24 -do E.19} i osoby cierpiące na depresję endogenną (M = 4. a N . E i P.05}. niższy niż osoby normalne. neurotyków i psychotyków były niewielkie (odpowiednio : -0 .09) . 25.09. ponieważ okazało się . M= 4 . Dołączono do niej kontrolną skalę Kłamstwa (K). że skala p nie mierzy po prostu patologii. M = 7. z których wiadomo. w którym P oznacza . ekstrawagancji . Tylko grupa histeryków otrzymała w skali E wynik nieoczekiwany.06. zawodowi artyści (M = 6.78 . Eysenck wraz ze swą żoną Sybil B. ryzykanctwa i skłonności paranoidalnych (Toeplitz. 24 -E i 9. Zuckerman (1989.ekstrawersję . neurotycy (M= 4.88. studenci humanistyki (art students. W tym inwentarzu Eysencka (czy teraz raczej.sza niż MPI i daje wyniki bardziej zgodne z teorią Eysencka. Eysenck opracowali PEN lnwentory (Inwentarz PEN). Zestawienie to świadczy. EPI ma 57 pytań .K. 1981. Ta wersja kwestionariusza liczy 'go pytań (23 pytania tworzą skalę N.84 . s. s. s. Aż 40 pytań tworzy skalę C JEPQ.G.10). a w wersji dla młodzieży (JPEN). 1981 . EPQ skor1~.55). angielscy studenci (general students. -0. Młodzieżowa wersja (JEPQ) ma tylko 81 pytań (20 z nich wchodzi do skali N. że najwyższe wyniki6 uzyskiwali: artyści odnoszący sukcesy (średnia arytmetyczna M== 8. Posiada dodatkowo skale Przestępczości (skala C) utworzoną z pytan wybranych z trzech skal: 14 pytań pochodzi ze skali P.94 i 0.66). Uiednolicenie skali E oolea~ło na przesunięciu do skali P pytan odnoszących s1ę do impulsywności (Pospiszyl. że przestępcy różnią się od nieprzestępców na wszystkich trzech wymiarach : N. a historia późniejszych wersji inwentarza Eysencków jest właściwie historią poprawiania jej. Również korelacje między skalami N i E w grupach osób normalnych . 266) . 1982. by uleoszyć skale P i usunać ciągle pojawiające się niewielkie skorelowanie między skalami N i E. 393) zestawił szereg badań. z których 24 tworzą skalę N. twórczy pisarze (M = 7.14).91 . Wynoki kobiet w skali P są z reguły nitsze 27 . 1985. E . Wysokości średnich wyników dla ośmiu grup klinicznych i grupy normalnej były zgodne z przewidywaniami.84} . Do skali C nie weszło ani jedno pytanie ze skali K. EPI ma dwie wersie równoległe (A i 8) służące do powtarzania badań i sprawdzania wyników budzących wątpliwości (Sanocki . s. Utworzenie skali C jest więc dodatkowym argumentem na rzecz twierdzenia o niejednoznaczności tego wymiaru (Toeplitz. 183-185). co wskazywało na pożądaną. Współczynn iki rzetelności połówkowej przybierały wartości od 0. Stabilność bezwzględna narzędzia mierzona w odstępie dziewięciu miesięcy i roku wynosiła odpowiednio dla skali E: 0. 217-218). aemocjonalności . więźniowie (M = 6 . 175-182). s. 17.P i 21 . -0. która -jak wspomnie liśmy. Dla porównania średnia dla populacji ogólnej wyn iosła 3. który wiązał przestępczość z psychotyzmem . odpowiadające "ekstrawersji społecznej" lub inaczej "ekstrawersji dobrego przystosowania" oraz pytania dotyczące impulsywności i braku samokontroli ("ekstrawersja złego przystosowania"). 20do K). dla skali N: 0.do P. Eysenck zaproponował skalę C. psychotyzm (psychoticism). 26 Eysenck Personality Questionnaire . Pod koniec lat sześćdziesiątych Hans J. Wprowadzen ie skali Psychotyzmu pozwoliło jednak ujednolicić skalę E. PEN w wersji dla dorosłych liczy 78 pytań .915 (Eysenck i Eysenck. 264-265) . W porównaniu z populacją ogólną podwyższone wyniki w skali P uzyskiwały bardzo różne grupy. s.95. schizofrenicy (M= 5.neurotyzm.obejmuje pytania dotyczące uspołecznienia . Dotyczą one bowiem: poszukiwania wrażeń .Eysencków) pojawiła się po raz pierwszy nowa skala przeznaczona do pomiaru cech psychotycznych (Sanocki.n iezależność tych skal.K). 1975). Ponadto istnieje 12-pytaniowa skrócona wersja EPI oraz 60-pytaniowa wersja dla dzieci i młodzieży (JEPI}.z powodów teoretycznych .53).67) . tj.ze skali N i 2 ze skali E.truowano po to.EPQ (Kwestionariusz Osobowości Eysencka) został opublikowany w roku 1.92 i 0. Z powodu wieloznaczności pojęcia psychotyzmu trudno jest podać charakterystyczne pytania dla skali P. przestępcy (M= 7. 1982.48) .

N o.d. b. E . 1.Ekstrawersji. P·b.d.należy um ieścić cechy psychopatyczne.brak danych 28 29 tację .?. tak aby łatwiej było porównywać oryginał i adap- SKRÓT MMQ Maudsley Medical Ouestionaire 40 N"'O T. kobiety: r =071)· * daje niskie ś rednie wyniki (mężczyźni : M = 3. P . b. a pośrodku .d. 1989.d.d. P·b.74. drug i związa ny jest z normą. wś ród których jest wielu psychopatów. a kobiet .?. że w roku 1985 została opublikowana najnowsza wersj~_ kwestionariusza EEQ-R . N 0.Neurotyzm.Revised 48 N· 23 E-21 P-25 K-21 C-34 N-20 ~-24 -17 K·20 C-'10 N-24 E-23 P-32 K-21 N-12 E-12 P-12 K-12 dzieci t młodzie Charakterystyki angielskich wersj i Eysenckowskich kwestionariuszy osobowości zostały zebrane w tabeli 1. N O.d. że jeden biegun wymiaru psychotycznego można opisać za pomocą cech psychotycznych . 2 dzieci mlodzK!t s Junior JMPI l Maudsle~ Persona ity lnvenlory EPI Ai B Eysenck Personality lnvenlory 2x57 N-24 E·24 K-9 T. 1 do roś i EPI s Eysenck Personality lnventory 12 N-6 E-6 T.1 dorośk MPI Maudsley Personality lnvenlory 48 N-24 E-24 T. E·b.?.Jej psychometryczne właściwości poda l iśmy w rozdziale 5 op i s ującym pol s ką adaptację EPQ-R .d. dorośfi ~=~~~· ~euroticism 95 N-b.d. to schizofrenicy powinni otrzymywać najwyższe wyn iki w skali P.78.?. 1.1 dorośk JEPI Junior Eysenck Personality lnvenlory 60 N-24 E-24 K-12 T. N-b. 1. s. N O.Psychotyzmu. kobiety: M= 2 63) · *odchylenia standardowe są niemal równe ś rednim (odpowiednio: 3. N 0. PUNKTA· BADANI PYTAN PYTANIA ODPOWIADANIA CJA PEŁNA NAIWA JPEN nvenlory l EPQ JEPQ Questionnaire EPO·R EPQ-R s Eysenck Personality Questionnaire ~ Revised 100 Eysenck Personality Questionnaire . T. 0. a więźn i owie i przestępcy.1 78 N-b. o dorośi PEN PsychotiCism. 0 dorośli T. należałoby mówić raczej o psychopatii niż o psychotyzmie (Zuckerman. N 1. K. b. jakie można w niej uzyskać waha się od Odo 50. N 2.Kłamstwa. S przy skrócie nazwy testu oznacza wersję skróconą.d.d. . Extraversion. 1985) przyznają w jednej z późniejszych prac. C . N 1. o dzieci mlodziet T.d.wencjonalność charakterystyczną dla "szalonych" artystów. Stabilność bezwzg lędna jest raczej wysoka (mężczyźni : r = 0. N O.83. O.0. Gdyby jednak pok usić się o klasyfikację kliniczną. Jeśli tak. W związku z taką cha rakterystyką śred­ niej i odchylenia standardowego rozkład wyników w ska li P jest bardzo skośny. Rozpiętość wyników. E-b. N 0. powin ni mieć wyniki n iższe od schizofreników.Przestępczości. Eysenck i Barrett. o dorośli Junior Eysenck Personality 81 T. dzieCi mlodziet Eysenck Personality Ouestionnaire 90 T.09 i 2. Eysenckowie (Eysenck. 394). N 2. . 2 dorośfi b.0.d. Opisane poważne niedostatki skali P EPQ spowodowały. A i B przy EPI -sygnalizuje istnienie dwu wersji równoległych. że skala P EPQ : * charakteryzuje się n iską rzetelnością szacowaną na podstawie zgodności wewn ętrznej (alfa Gronbacha w przypadku mężczyzn wynosi 0.?. E-b. Nazwy skal: N . b.36). Tymczasem uzyskiwane w badaniach średnie wyniki nie przekraczają 10 punktów. Jak napisano wcześn i ej Eysenck sądzi .?. b. Neurotiełsm lnventory Junior l l Tabela 1 ANGIELSKIE WERSJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONAR IUSZY OSOB OWOŚCI WERSJA SPOSÓB SUMA SKALE.d. W zestawieniu Zucke rmana to jednak psychopaci otrzymują wyższe śred nie niż psychotycy. Przedstawione wyżej średnie wyniki świadczą o jeszcze innej wadzie skali P.d.68). 2 do roś i MPI Maudsley Personality lnventory 12 N-6 E·6 T.

ale po wstępnych badaniach uznała . Toeplitz (1982) rozpoczęła jej adaptację . Obejmuje ona 100 pytań . rotacja typu oblimin). Nieco późn iej Pospiszyl (1885) opublikował tylko tłumaczenia dwu wersji EPQ : dla dorosłych i dla młodzieży. s. choćby ze względu na liczbę pytań. Pols ką adaptację PEN lnventory przygotowano z kolei na Uniwersytecie Gdańskim w roku 1974 (Sanocki. 1977) przygotował ta kże staranną adaptację Maudsley Personality lnvetory (MPI) opublikowaną pod nazwą Inwentarz Osobowości. Następnie .2. 185). trafności i rzetelności.900). 167). Adaptowana przez Zaleskiego wersja różni się . Zaleski przebadał w latach 1988 i 1989 na terenie całej Polski 1193 osoby (532 mężczyzn i 661 kobiet) . ponieważ Choynowski dodał skalę Kłam­ stwa. która pojawiła się w eksperymentalnej. 1981 .G. 1977) znaleźć można dość obszerne informacje na temat przygotowania polskiego tłumaczenia MPI. lecz nie w ostatecznej wersji MPI i która występuje w późniejszych wersjach inwentarza. s. Adaptacji MMQ dokonał Choynowski (za: Sanocki. W podręcznikch Choynowskiego ( 1968. 173-175) polska wersja MPI nie nadaje się do porównań z wersją angielską z powodu istotnych różnic w konstrukcji skali Ekstrawersji. Także wskaźniki podobieństwa ładunków czynnikowych dla skali P w przypadku Polek i Polaków nie były satysfakcjonujące (0. Jedynie wskaźniki dla mężczyzn (Polaków i Brytyjczyków) były gorsze w dwu skalach : P (0. s. a nie adaptacje i dlatego ich właściwości psychometryczne nie są znane. 1981 . Zestawiono grupy osób tej samej płci poch odzące z dwu różnych krajów i polskie kobiety z polskimi . że skala Psychotyzmu ma zbyt wiele niedoskonałości. zwłaszcza dotyczących skali P.97. sposobu badania i techniki obliczania wyników. Nie jest też pełnowartościowym narzędziem diagnostycznym i badawczym . POLSKIE TŁUMACZENIA l ADAPTACJE EYSENCKOWSKICH KWESTIONARIUSZY OSOBOWOŚCI Niemal wszystkie opisane wyżej podstawowe wersje kwestionariuszy Eysencka zostały przetłumaczone na język polski.2.Eysenck Personality Questionnaire (EPQ) . 1989/1990). Są to jednak najczęściej tylko tłumaczenia . 1972. Aby sprawdzić stopień podobieństwa zmiennych mierzonych polską i angielską wersją EPQ. Inwentarz Osobowości składa się z 64 pytań . mężczyznami. od powszechnie znanego 90-pytaniowego kwestionariusza EPQ . co skłoniło Zaleskiego do utwo- 30 31 . 229-231 ). Według opinii Sanockiego (1981 . Podejmowanie trudu adaptacji EPQ z powodu niewiele zmienionych skal Ekstrawersji i Neurotyzmu wydało jej się niepotrzebne. w jaki opracowano wyniki brytyjskie (metoda głównych składowych . średnich dla mężczyzn i kobiet itp. było bardzo niskich . gdyż Choynowski nie zakończył badań adaptacyjnych i nie sprawdził zgodności wyników Inwentarza Osobowości z założeniami terarii osobowości Eysencka. wspólnie z Sybil B.948). Prawie wszystkie wskaźniki podobieństwa zmiennych przekroczyły przyjęte kryterium 0. Choynowski (1968.podobnie jak EPQ-R . wiele ładunków. Sporym zainteresowaniem cieszyła się późniejsza wersja kwestionariusza. głównie studentów (N = 912). Jest więc dłuższy niż oryginał.829) i K (0. 1989/1990) dokonali analizy czynnikowej zebranych wyników w taki sam sposób. autorzy porównywali ładunki czynnikowe uzyskane w badaniach polskich i brytyjskich.ale ich treść jest w części przypadków zupełn ie różna . 1972. Eysenck (Zaleski i Eysenck. Są tam również normy tetronowe i stenowe dla obu płci. Zaleski posłużył się jedną z kilku (eksperymentalną) angielskich wersji EPQ. Jest ona dotychczas jedynym kwestionariuszem Eysencka powszechnie znanym w Polsce. Hunki i Bianchiniego (1971 ). Niezależnie od tego. wykorzystując do tego celu metodę Kaisera . Ko lejn ą dość zaawansowaną próbę adaptacji EPQ podjęto na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (Zaleski i Eysenck . Pytania najwcześniej wersji narzędzia (MMQ) znaleźć można w przełożonej na język polski książce Eysencka (1971) "Sens i nonsens w psychologii" (s. Tutaj skoncentrujemy s ię przede wszystkim na nielicznych istniejących adaptacjach.

Przypominamy. Zaleski i Eysenck (1989/1990) porównali ponadto średnie wyniki grupy polskiej i brytyjskiej .E. Maciejczy k (za: Drwal . 77-pytanio wej. o czym już wspomi naliśmy. Adaptacja EPQ-R wykonana przez R. 1981 ). 1981 ). z wyjątkiem nieco wyższych korelacji między skalami N i E (-0. Adaptację najnowsze j. 1991 ) z Wojskowe go Instytutu Medycyny Lotniczej przebadała swoją wersją EPQ-R niemal 500 wojskowy ch i osób związanych z wojskiem .1981 .25 w grupie kobiet). 1985). opublikowaną w roku 1985 (Eysenck.K).81 do 0. Z tego powodu niektóre pytania ze skali Ekstrawersji przeniesiono do skali Psychotyzmu. . Pospiszyl. OPRACOWANIE POLSKIEJ WERSJI EPQ-R Do adaptacj i wybraliśmy najnowszą wersj ę inwentarz a . Ł . Neurotyzm u (N).21 do 0. 1983.Z ekstrawer sja f. że główne wady tej skali to: 33 . 32 3. Zmiany dotyczą przede wszystkim ekstrawersji .84). co stanowić mogło poważny czynnik zakłócający. Clarid ge. 217-219). C laridge.onformizm (por. Innych danych psychome trycznych odnoszących się do tej adaptacj i Zaleski nie opublikował. Stwierdzili nieznaczne. K) była satysfakcjonująca (od 0. 84. najprawdopodobn iej samych mężczyzn . s. Zgodność wewnętrzna pozostałych skal (E. Wersja ta opiera się na Eysenck Personality Questionnaire z roku 1975. której pojęcie zostało znacznie zawężone . Zabrakło informacji na temat: rozkładu wyników w skalach .51 w przypadku mężczyzn i 0. Ekstrawersji (E). 19 . 20 . mocy dyskryminacyjnej pytań i zgodnośc i wewnętrznej .rzenia krótszej. "borderline ". Drwal z P. Brzozows kim (1995b).Ł. Pospiszyl.obecnie te właściwości łączonę są 4 r:>svchotvzmern(por. zrewidowa nej wersji EPQ (EPQ-R) rozpoczęli niemal równocześnie i niezależnie od siebie J. 1985.ys~nck )<Qjarzył _wczęśniej "i mpulsywność" i " toughmindedness" _ ("twardość myślenia") . że skala P mierzy nie tyle skłonnośc i psychotyczne co raczej . Kwestiona riusz wypełniano w trakcie badań kwalifikac yjnych i selekcyjnych . Claridge. wersji polskiej EPQ (13 pytań skali P. Sama koncepcja psychotyz mu jako wymiaru osobowości wzbudziła . N.27 w grupie mężczyzn i -0. Niezależn ie od ·s porów o znaczenie psychotyzmu jako wymiaru osobowości. Zachowan e zostały pod dawnymi nazwami skale Ekstrawersji i Neurotyzmu. Eysenck i Barrett. ukierunkowujący odpowiedzi. Opracowanie psychometryczne narzędzia objęło ocenę: interkorelacji skal. s. a interkorela cje niewysoki e (od -0.12).45 w przypadku kobiet). nie charakteryzując bliżej tej ostatniej .ostrożniej nonls. J . choć istotne różnice w skalach N i K u mężczyzn (Polacy uzyskali wyższe wyniki) oraz w skali E u kobiet (Polki były bardziej introwerty wne). czy .. Mimo tego zabiegu zgodność wewnętrzna (alfa Cronbach a) skali P okazała się niska (0. 1981 . wielu badaczy zwracało uwagę na niedostatki psychometryc zne skali P EPQ (por. Inwentarz EPQ z roku 1975 zawiera 90 pytań pogrupowanych w cztery skale: Psychotyzmu (P).N i 25. wiele kontrower sji i polemik (por. Była to więc dość specyficzna próba standaryz acyjna. tj. Claridge . Opracowa no też normy centyłowe i stenowe oddzielnie dla pilotów i podchorążych . Obecnie coraz częściej spotyka się opinię. 1985). Maciejczy k oraz R . Brzozowskiego została opisana w następnych rozdziałach podręcznik a. Kłamstwa (K). aczkolwiek nastąpiły pewne modyfikacje w ich koncepcji i pomiarze.psychopa tyczne. stabilności bezwzględnej i trafności. Drwala i P.

Skala Wartości (Value Survey) M. P -32 i K . Dyskusja nad tłumaczeniami. mała rozpiętość wyników (w populacji normalnej). Claridge'a (Claridge i Broks. trzecich i czwartych klas czterech ponadpodstawowych szkół lubelskich: zespołu szkół mechaniczno. Eysenck zapozna! się z naszymi badaniami i zaaprobował poslug1wame s1ę naszą adaptacją EPQ-R do celów badawczych.elektrycznych. w której wszystkie cztery skale mają po 12 pytań. n!e ' W grudniu 1989 roku. również w naszej adaptacji (Brzozowski i Drwal. PRZEBIEG BADAŃ l OSOBY BADANE W czerwcu 1989 roku zbadaliśmy 185 osób (79 chłopców i 106 dziewcząt) . Obok EPQ-R zastosowano jeszcze inne kwestionariusze. ale w obszernej instrukcji podkreślano naukowy cel badań i zapewniano o dyskrecji. wypróbowaną jUZ we wczesnlejszych pracach naszego zespołu (skale Caprary i Claridge'a. zasadniczej szkoły budowlanej.B . w Lublinie. z tym że ze względu na dość skomplikowaną instru kcję wymuszonego wyboru skala Mach V 34 35 . które następnie wykorzystano przy analizach trafności EPQ-R. opracowali udoskonałoną wersję EPQ. Zre_widowana wersja EPQ (tj. Następnie te trzy osoby wspólnie ustałiły tekst wersji wstępnej . Były to: 1. Kwestionariusz STQ G . 1990). Badania prowadzono w klasach szkolnych. Zawiera on dwie skale: Schizotypii (STA) i Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (borderline) (STB). Przyst~pując ~o adaptacji EPQ-R dysponowaliśmy oryginalną wersj~ angrelską.) og_ra_nlczył SI~ do uzupełnienia tłumaczenia podanego w ks1ązce Posp1szyła (1985). opracowali wersję polską EPQ-R. por. Kwestionariusz Aprobaty Społecznej KAS (Drwal i Wilczyńska. ale oryginał angielski poznał ~op1ero po dokonaniu tłumaczenia . w naszej adaptacji (Drwal i Brzozowski. który miał ją przetłumaczyć na angielski. Autorzy artykułu . opublikowaną w artykule Eysenck. Tłumacz był św1adomy. 1984). niska rzetelność (homogeniczność) . 2. stosowaną bez dalszych zmian we wszystkich opisanych tu badaniach 7 .J. 4. Każda osoba orzymywała zestaw kwestionariuszy ułożony w losowo ustalonej kolejności . ~Ie 1dobrze brzmiącej po polsku. 4. P_os_tanowiłiśmy zastosować strategię wielokrotnego tłumacze­ ~~~ 1tłumacz:ni_a _odwrotnego (back translation). Drwal. przy czym jeden z nas (P. liceum ogólnokształcącego i liceum pocztowo-telekomun ikacyjnego.1. Autorz~ artykułu i anglista dokonali trzech niezależnych tłuma~zen 1?0 pytań EPQ-R. Szkoły zostały wylosowane do badań . w którym większość pytań była wspólna z EPQ-R. bez obecności nauczyciela. EPQ-R) liczy stwa obecnie 100 pytan (zam1ast 90) i charakteryzuje się lepszymi p~rametrami skali Psychotyzmu . ~e dokonuje back translation. 3. W EPQ-R skala N ma 24 pytania: E . 3. 1989). Dokonali wymiany wielu pytań w skali Psychotyzmu EPQ oraz drobnych zmian w skalach Ekstrawersji i Neurotyzmu (skali Kłam­ poprawia~o).21 . miała doprowadzić do jak najWiern~ejsZej . 1995a). Skala Makiawelizmu Mach V (Christie i Geis. wersji każdego pytan1a. Rokeacha (1973) w polskiej adaptacji P.23. bardzo skośny rozkład wyników. H. Wersja wstępna została potem przekazana innemu angłi~cie . dysponując wszystkimi wersjami i uwagami anglisty. 1995). Opracowano też skróconą 48-pytanlową wers}ę. Byli to uczniowie drugich . 2. Sybił Eysenck. 1980). Eysenck i Pauł Barrett (1985) uznając słuszność tych zarzutów. Hans J. Eysencka 1Barretta (1985) oraz tłumaczeniem EPQ Pospiszyła (1985). 1970). Brzozowskiego (1987 . P?ró~n_ywanymi _z oryginałem . Uczniowie podawali swoje personalia.

"fałszywe"). Kwestionariusze EPQ owiedzi "tak" zawierały własne standardowe instrukcje (odp wymagała a Wartości . Matematyki 43 111 r. s.26 14-20 17. Psychologii Razem: 172 38 14 4 56 44 33 39 116 38 16 454 177 ..35 18-33 20. ::> Liceum Poczt. z nas w Biorąc pod uwagę wszystkie osoby zbadane prze pacjeni powinowatych 1989 i 1990 roku oraz grupę krewnych z J. poza nie h dwukrot osób znalazło się 124 uczniów badanyc skal i ecznej mocą EPQ -R . Szk. A Maurer *studenci zaoczni WSP J. Tuźnik (1990) w prze aną tów psychiatrycznych.nerwicy) *studenci i in. Strelau •uczniowie ' studenci •różne zawody z. 1993.00 16 377 583 14 70 42 58 82 251 286 164 40 31 6 19 30 10 138 77 65 36 960 o 22.rukcję do niej czytano zawsze była pierwsza zestawie . Wśr lerowskich (Brzozowski. Część spośród ch V) albo badana za na dwukrotnie skalą Makiawelizmu (Ma im -skalą Makiawedrug pierwszym razem skalą Mach V i za rup możliwe było podg lizmu w wersji typu Likerta. Zas.99 ości y własn • Wyniki tych grup stanowiły podstawę analiz EPO-R N- 41 .retest (stabilnoś stałe osoby Pozo między badaniami wynosił około 9 miesięcy. Cha rakte jest w tabeli 2. ' ucz. Kraw. 61 ). Szk. 'ucz.89 20. Spoi. Gryz 36 Tabela 2 ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI * OWE STAW _ GRUPY POD WIEK PŁEC N GRUPY MĘZCZVŻNI KOBIETY ZAKRES $REDNIA Zespól Szkól 40 Mech . własnych celów badawczych . zbad por. Zaleski ' ucz. Tech. Historii i Filozofii 47 11 r.-Eiektrycznych 53 ·~ zas. KAS i STQ głośno i komentowano. dowskiej (przebadanych w październiku bny zestaw testów.89 psychometrycznych Tabela 3 liczebność ZACYJNEJ CHARAKTERYSTYKA PRÓBY NORMALI GRUPY DODATKOWE* - BADACZE GRUPA B. nie" albo "prawdziwe" . Inst -R. (a po raz drugi w lutym im. Gryzie *kliniczna (rozp. Marii Curie-Skło­ kilka grup studenckich z Uniwersytetu i grudniu 1990 r.liczeb 37 . Były to: B.83 ado op~acowan la norm oraz osz • Wyniki tych grup zostały wykorzystane ych pomiaru. które po raz pier i marcu 1990 r. oc Q) "'ii5 ::::J Rodziny pacjentów OGÓŁEM o o 40 53 12 o 16-20 17. Odpowiedzi 31 osób zost rystyka grupy podana wodu niekompletnych danych. ziernika 1992 roku W okresie od grudnia 1991 roku do paźd adaptację EPQ -R do cztery inne osoby wykorzystały naszą io (UMCS). Skal . cowania rzetelności i błędów standardow ność N . Stosowano analogiczną procedurę i podo i Mach V otrzyskal iast co w czerwcu 1989. Część osób zam rta) lub zaLike (typu u mała inną wersję skali Makiawe lizm Sch eości Wart ę Skal miast Skali Wartości Rokeacha 275 tych ód 1995).55 19-30 23.wynikami ymi pletn kom uzyskujemy próbę liczącą 454 osoby z ały pominięte z poEPQ-R i STQ.-Tel Razem: 244 105 58 81 139 82 1r.06 16. związku z oceną trafności EPQ-R (opis tej gru py.).75 22 18-29 13-76 277 13-76 20. Ods tęp ci) obliczenie rzetelności test. 1992 .55 22-46 29. Sam.65 17-70 33. ości wart 18 po w awó rangawania dwóch zest roku zbadan o 1990 ca Od października 1989 roku do mar uczniowie z to Byli t). 275 osób (97 chłopców i 178 dziewczą iśmy w edzil odwi y wsz tych samych szkół. LO OGÓŁEM N WIEK PŁEĆ MĘZCZVŻN I KOBIETY ZAKRES $REDNIA 2 23 28 72 113 209 99 4 31 4 20 39 23. Budowlana ·c: Liceum Ogólnokształcące 70 tj 81 ekom. Kwestionariusza Aprobaty Społ dto bada pona była osób 124 tych Claridge'a.) oraz czerwcu 1989 r. Dla tych EPQ -R.00 16 17-18 17. sze po raz ariu kwestion (w tym wszyscy studenci) wypełniały pierwszy.85 16.

mniej ekstrawertywne (bardziej introwertywne) od kobiet brytyjskich . dr hab. W skali N kierunek różnic jest odwrotny: i w Polsce. Wymienione osoby udostępniły nam wyniki swoich badań . W skali E Polacy są bardziej ekstrawertywni od Brytyj czyków. Normy opracowano na podstawie wyników pochodzących od 1414 osób (454 osoby przebadane przez nas w latach 1989-1990 i 960 osób przebadanych przez pozostałych badaczy w latach 1991-1992). z podziałem na płeć.1. Szczególny udział w przeprowadzeniu tych badań miał dr Bogdan Zawadzki. którą kieruje prof. 5. Polki . J . ŚREDNIE l ODCHYLENIA STANDARDOWE DLA SKAL EPQ-R ' Dokładniej : są to badania wykonane przez osoby z Pracowni Temperamentu Wydzialu Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego.A. 5. studentów i rodzin pacjentów. Tak w Polsce . W tabeli 8 podano średnie wyniki w skalach EPQ-R pochodzące z badań własnych i z kilku badań brytyjskich . Strelau 8 (UW) i Z. i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują wyniki znacznie wyższe niż mężczyźni. W podręczniku te dodatkowe dane wykorzystano do opracowania bardziej wiarygodnych (bo opartych na większej i różnorodniejszej próbie osób) norm stenowych oraz do oszacowania rzetelności (zgodności wewnętrznej) . 39 . PSYCHOMETRYCZNE WŁAŚCIWOŚCI EPQ-R W tym rozdziale zestawiliśmy wyniki badań wykonane polską i angielską (oryginalną) wersją kwestionariusza. N i K są znacznie wyższe od średnich brytyjskich . by Czytelnik łatwo mógł ocenić zalety i wady naszej adaptacji. to w Polsce różnice są mniej wyraźne. Średnie polskie wyniki w skalach P. jak i w Wielkiej Brytanii kobiety uzyskują znacznie niższe od mężczyzn wyniki w skali P. standardowych błędów pomiaru i przedziałów ufności. Zaleski (KUL). W skalach E i K różnice są mniej stabilne. 38 W tabelach 4-7 przedstawiono średnie i odchylenia standardowe wyników w skalach EPQ-R dla całej grupy 454 osób i osobno . który jest równiet autorem szerokiej charakterystyki psychometrycznej naszej wersji EPQ-R (Zawadzki. Jan Strelau.dla uczniów. ale to raczej mężczyźni uzyskuj ą wyższe wyniki (zwłaszcza w grupach studenckich). Charakterystykę dodatkowej grupy 960 osób zawarto w tabeli 3. Maurer (WSP w Krakowie). O ile w badaniach brytyjskich kobiety uzyskują wyższe wyniki w skali E niż mężczyźni. 1995).

38 244 105 139 9.42 38 16 22 Cala próba 8.15 172 56 116 Studenci Kobiety 13.65 3.90 4.06 7.25 11 .61 11.61 172 56 116 Kobiety 9.62 4.94 9.70.79 3.ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) Tabela 4 Tabela 6 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI NEUROTYZMU .54 3.62 244 105 139 8.25 14.04 9.43 3.45 9.93 8.89 454 Mężczyźni Kobiety Mężczyźn i Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 41 .77 3.GRUPA M SKALI PSYCHOTYZMU SD N 11.59 4.02 9.18 5.98 4.86 4.24 10. 3.87 2.09 4.21 244 105 139 Uczniowie 14.30 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI EKSTRAWERSJI GRUPA M SD N 9.96 5.26 5.79 4.47 5.15 4.80 3.34 38 16 22 Cala próba 12.08 4.24 5.60 9.37 12.30 3.72 172 56 116 Studenci Kobiety 11 .43 4.48 15.48 6.93 11 .30 4.76 3.05 7.83 4.42 7.40 4.90 454 GRUPA Mężczyźni Kobiety Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni Tabela 5 Tabela 7 ŚREDNIE (M) l ODCHYLENIA STANDARDOWE (SD) SKALI SD N 15.10 3.58 244 105 139 Uczniowie 13.22 14.22 4.67 3.05 2.95 8.92 4.42 5.14 38 16 22 Cala próba 9.27 38 16 22 Cala próba 14.02 5.08 3.04 14.74 4.00 13.80 454 Uczniowie Mężczyźni Kobiety Studenci Mężczyźni Kobiety Rodziny pacjentów Mężczyźni 40 M KŁAMSTWA M GRUPA SD N 8.72 13.66 5.11 12.95 172 56 116 Kobiety 7.92 4.29 15.70 8.

W naszych . Hipoteza. Gattell i Scheier.95 7. introwertywne. jest wyraźna skośność rozkładu . Wyniki polskie przedstawione na rysunku 2 mają rozkład zbliżony do normalnego. 1971. nauczyciele. 1968.Tabela 8 ŚREDNIE WYNI KI W SKALACH EPQ-R MĘ2:CZYZN l KOBIET W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANII WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 11.Pearson (1988): studentki terapii zawodowej (51 kobiet).być może. Jedynie Corulli (1987) udało się uzyskać podobnie dobre wskaźniki i to tylko dla mężczyzn .37 5. Wolińska i Drwal.65 10. ale żadnej nie można uznać za reprezentatywną dla populacji młodzieży i dorosłych danego kraju . E 42 43 Polska . Możliwe . że Polacy uzyskują bardziej . częścio­ wo przezwyciężonym w EPQ-R. studenci. że za obserwowane różnice odpowiadają zupełnie inne.91 5.Eysenck i in. Nie zawsze musi to świad- mankamentem skali Psychotyzmu EPQ. neurotyczn e. 1 i Fig. Poważnym .95 9.46 6.62 7. częstszego w Polsce praktykowania badań anonimowych i z wielu innych przyczyn. W tabeli 9 podano wskaźniki skośności i kurtozy dla skali P z badań własnych .77 15.18 10.49 4.78 12. Grupa polska była znacznie mniejsza i bardziej jednorodna niż angielska. V .szczerości i otwartości Polaków. neurotycznych..21 14. np. Dlatego w tabeli 1O podaliśmy jedynie wskaźniki skośności i kurtozy dla skal N. Dla porównania podano wskaźniki dla dawnej wersji skali P (EPQ).29 14.72 10. wobec tak wysokich wyników w skali K (zwłaszcza u Polek).) wyniki w kwestionariuszach osobowości niż badani w innych krajach (por.30 7.88 5. Choynowski. że w naszych badaniach wyższe wyniki w skalach P i N wynikają z charakterystycznej dla Polaków szczerości i skłonności do narzekania lub do stosowania . nieszczerych. specjalnie zaplanowanych badań . może wynikać ze złego tłu­ maczenia testu.za bardziej psychotyczne.47 10.autoprezentacji negatywnej" nie wydaje się prawdopodobna.64 8. z badań S.14 13.80 8.66 5. ekstrawertywnych. mechanicy i inni (31 2 mężczyzn i 288 kobiet).31 12.Corulla (1988): studenci (58 mężczyzn i 134 kobiety).31 3. itd. nieszczere.74 13. w których przedstawiono by rozkład wyników dla pozostałych skal EPQ-R.jest on nadal skośny. różni chętni (408 mężczyzn i 494 kobiety).J.17 15. (1985): studenci.68 9. Dalej idące interpretacje różnic w skalach EPQ-R między kobietami i mężczyznami oraz między krajami wymagałyby jednak przeprowadzenia nowych.00 13. uczennic e. Corulli (1987).badaniach uczniowie to niemal wyłącznie uczniowie szkół zawodowych .patologiczne" (neurotyczne.66 11 . polskie kobiety.Corulla (1989): studenci. IV .63 10.92 III IV V Skala N Mężczyźni Kobiety Skala E Mężczyźni Kobiety Skala P Mężczyźn i Kobiety SkalaK Mężczyźni Kobiety czyć o złym samopoczuciu Polaków. W naszych badaniach wskaźniki niewiele odbiegają od zera i są zbliżone dla mężczyzn i kobiet. policjanci.24 7.09 9. większej .53 12.51 14.02 14.liceów. że rewizja skali tylko częś­ ciowo poprawiła rozkład wyników. s. 26) pokazuje. 5. 2 z pracy: Eysenck i in.13 12.63 6. Grupy brytyjskie są bardzo różnorodne i słabo określone . 1961 . 1987). III .54 12.10 6.43 9.33 7. Eysenck i in. (1985) oraz W. depresyjne. lęko­ we. Płużek.2. Nie znaleźliśmy publikacji.badania własne: uczniowie. ROZKŁADY WYNIKÓW W porównaniu z wynikami badań brytyjskich polskich mężczyzn można uznać za bardziej psychotycznych. rodziny pacjentów (177 męż­ czyzn i 277 kobiet) Wielka Brytania: l . Rysunek 1 (zrekonstruowany na podstawie Fig. nie kontrolowane zmienne. 11 .66 7. We wcześniejszych badaniach często stwierdzano.88 13.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet).55 14. 1985.

Podsumowując rozważania na temat skośności i kurtozy skal z naszej adaptacji EPQ-R trzeba stwierdzić. rozkłady wyników w skalach N. o 8 28 12 32 Wynik skali Rys.dla porównania -wskaźniki skośności dla angielskiej wersji EPQ (Bental! i in .120r----------------------------------------100 50 r-----------------------------------. 'l ' l l l l l l :·l l l 10 l l l l l l Wynik skali 28 32 Rys... Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R Polska lepsze . 1. Skala E w przypadku mężczyzn okazała się nawet nieco bardziej skośna . chociaż różnice między skalą E i P są niewielkie. E i K są mniej skośne (bardziej zbliżone do rozkładu normalnego) niż w skali P. l Mężczyźni Mężczyźni li l l l l 40 Kobiety ao l l l l l' l l '' 30 l l ł l l Kobiety l l l l l . 1989). 1985) i K z polskiej wersji EPQ-R oraz. Również skala P okazała się w badaniach angielskich gorsza od polskiej . Najbliższa rozkładu normalnego była skala N. Skośność skal z angielskiej wersji EPQ jest porównywalna ze skośnością skal polskich (EPQ-R).. Rozkład wyników skali Psychotyzmu EPQ-R -Anglia (Eysenck i in. niż skala P. chociaż te ostatnie są 44 o . 1. Za to wskaźniki kurtozy w badaniach polskich były najlepsze w przypadku skali P. choć za najgorszą pod tym względem należy uznać skalę N.. .. z wyjątkiem skali E. ~. l . że uzyskane wskaźniki są satysfakcjonujące i pozwalają na stosowanie testów parametrycznych przy statystycznych analizach wyników. l l .. 45 . Jak łatwo sprawdzić. Dla pozostałych skal wskaźniki nie były bardzo wysokie.

38 47 .53 0.49 1.WSKAźNIKI SKOŚNOŚCI l KURTOlY DLA SKALI p W POLSCE l W WIELKIEJ BRYTANIJ WIELKA BRYTANIA POLSKA l 11 EPQ SKOŚNOŚĆ Mężczyźni 0.46 0.48 0.57 0.44 0.53 0.41 0.24 0.23 0.39 ~ r.48 -0.38 KOBIETY N= 277 MĘZClYŹNI N = 177 KOBIETY N= 277 0. N i KW POLSCE (EPQ-R) l W WIELKIEJ BRYTANII (EPQ) POLSKA SKALE E WIELKA BRYTANIA N K -0.53 0.badania 5.3.48 0.89 0. rodziny pacjentów (177 męzczyzn 1 277 Tabela 11 kobiet).38 0.49 0.15 0.35 1.50 0.32 0.83 0.60 1.30 0.55 0.40 0.55 0.23 0.48 0.18 0.68 0.53 1.Eysenck i in.16 Kobiety Ogólem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Polska.58 2. W skali N diagnostyczne są wyłącznie odpowiedzi "ta k".33 -0.47 0. 1989.08 0.48 0.40 0. 13 0.34 0.71 0.41 0.48 0.41 0. CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI NEUROTYZMU: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) Wielka Brytania: l 11 EPQ .60 0.30 O. . MĘZCZYŹNI N= 177 Tabela 10 WSKAźN IKI SKOŚNOŚCI l KURTOZY DLA SKAL E. dlatego średnie dla pytań to jednocześnie frakcje odpowiedzi diagnostycznych .1) pytania z wynikiem całej skali pomniejszonej o to pytanie: z reguły jest ona niższa od zwykle obliczanej korelacji pytania z całą skalą. (1985): skala P w wersji EPQ.74 0.46 0.40 -0. Ws kaźnikiem mocy dyskryminacyjnej pytania jest korelacja (r.39 0.42 0.46 0.53 0.02 0. różni chętni badani na ulicach i za pośrednictwem poczty (693 mężczyzn i 878 kobiet).48 0.40 -0.44 0.37 0.42 0. Odpowiedzi na pytania EPQ-R są dychotomiczne.43 0.34 -0.23 0.własne: uczniowie.11 0.62 0. MOCDYSKRYMINACYJNA PYTAŃ Tabela 9 W tabelach 11-14 przedstawiono podstawowe charakterystyki pytań czterech skal EPQ-R.17 -0.13 0. W skalach P.39 0.29 0.51 SKOŚNOŚĆ Mężczyźni Kobiety Ogółem KURTOlA Mężczyźni Kobiety Ogółem Wielka Brytania .59 0.60 0. E i K dla części pytań diagnostyczna jest odpowiedź "nie".57 0.45 0.54 0.47 1.75 -0.44 -0.85 0.67 -0.41 0.48 0.61 -0.Bentaił i in.82 0.26 0. . 25-pytaniowa.49 0.48 0. (1985): studenci.34 0.42 0.37 0.42 0.62 0.58 0.66 0.18 3.20 -0.38 0. nauczyciele.37 0.65 4.Corulla (1987): studenci (92 mężczyzn i 215 kobiet).63 0.Eysenck i in.28 0. .39 0.41 1.39 0.32 0.28 0. M PYTANIE 3 8 13 17 22 26 31 35 38 43 46 52 60 65 70 74 76 80 83 84 87 92 97 100 0.61 -0. Dla każdego pytania podane są średnie arytmetyczne i wskaźniki mocy dyskryminacyjnej .59 0.30 0.39 0..51 0.77 0.90 0. 46 -0.34 0.35 0.05 0.34 0.15 0.27 0.46 E N K 0.70 0.48 0.50 0.06 0.48 0. studenci.27 0.26 0.49 0.47 O.32 0.23 -0.58 0.54 0.

61 0.26 0.59 0.43 0.45 0.17 0.18 0.28 0.56 0.84 0.50 0.06 0.08 0.28 0.18 0.73 0.28 0.29 0.50 0.59 0.55 0.07 0.73 0.39 0.89 0.85 0.08 0.28 0.26 0.90 0.49 0.07 0.65 0.72 0.13 0.64 0.08 0.54 0.31 0.10 0.37 0.07 0.72 0.27 -0.53 0.38 0.01 0.37 0.50 0.02 -0.21 0.59 0.75 0.41 0.32 0.43 0.74 0.17 0.33 0.21 0.18 0.17 0.21 0.59 0.51 0.54 0.33 0.17 0.15 0.49 0.24 -0 .41 0.20 0.44 0.34 0.12 49 .29 0.19 0.13 0.42 0.30 0.24 0.33 0.06 0.39 0.73 0.40 0.20 0.16 0.36 0.20 0.39 0.77 0.13 0.17 0. 04 0.39 0.24 0.05 0.1 6 0.41 0.30 0.31 0.13 0.81 0.76 0.03 0.55 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI PSYCHOTYZMU : ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KORELACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) PYTANIE 2 5 7 9 12 14 18 21 25 29 30 34 37 41 42 48 50 54 56 59 64 68 73 75 79 81 85 88 91 95 96 99 MĘŻCZYŹNI KOBIETY MĘZCZVŹNI KOBIETY N= 177 N= 277 N .49 0.60 0.09 0.27 0.39 0.16 0.53 0.05 0.23 0.31 0.35 0.18 0.12 0.28 0.47 0.42 0.11 0.04 0.13 0.04 0.68 0.53 0.88 0.11 0.65 0.71 0.03 0.51 0.Tabela 13 Tabela 12 CHARAKTERYSTYKA PYTAN SKALI EKSTRAWERSJI: ŚREDNIA ARYTMETYCZNA (M} l KORELACJA Z WYN IKIEM OGÓLNYM SKALI (rit} M PYTANIE 1 6 11 16 20 24 28 33 36 40 45 47 51 55 58 61 63 67 69 72 78 90 94 rk KOBIETY MĘŻCZYŹNI KOBIETY N = 177 N= 277 N -177 N =277 0.177 N =277 0.35 0.12 0.25 0.71 0.16 0.29 0.76 0.46 0.43 0.70 0.16 0.06 0.21 0.17 0.10 0.01 0.42 0.36 0.12 0.29 0.05 0.14 0.57 0.50 0.42 0.33 0.07 0.72 0.21 0.72 0.71 0.38 0.22 0.34 0.25 0.42 0.06 0.51 0.10 0.02 0.37 0.48 0.49 0.25 0.22 0.35 0.61 0.34 0.42 0.65 0.10 0.22 0.02 0.26 0.37 0.76 0.28 0.22 0.28 0.14 0.55 0.25 0.24 0.14 0.44 0.60 0.25 0.61 0.79 0.62 0.78 0.33 0.37 0.26 0.43 0.17 0.41 0.64 48 rk M MĘZCZYŹNI 0.1 2 0.17 0.46 0.55 0.20 0.46 0.

04 -0.26 0.15 0.Corulla (1988). 16 -0.43 0. 10 0.08 Polska .52 0.55 0.44 0.09 0. Polska wersja EPQ-R .54 0..49 0.43 0.26 0.07 -0. MĘZCZVL:NI KOBIET Y MĘ2:CZYL:NI KOBIETY N=177 N= 277 N = 177 N= 277 0.43 0.04 -0.51 0.14 0.12 -0.23 -0. cji adapta j polskie planowanych zastosowań transz cji.13 0.46 0.. Bliższy opis grup oraz liczebności -zob. wytłum ł potrafi nie autor sam czego 1988).34 0.42 0. 14.16 -0.30 0.13 -0.30 0.06 0.36 0.08 0.29 0.54 0.03 O. Nies~odziewana. tabela 8. 51 . kowej czynm y analiz iem zystan tworzo no z wykor uzyskania jak najbardziej n iezależ nych skal.71 0.30 0.16 0.15 0.Eysenck i in.30 0.29 0. R) Trzeba przypo m nieć. o c zależe na powin pytań nie wymia o ja Ewent ualna decyz .41 0.19 -0.27 0.37 0.05 -0.45 0. że inwen tarze Eyse~cka <.08 0.10 0.badania własne Wielka Brytania: l .08 0.53 0.00 0. .14 0.36 0.odme z teorem~ tycznymi założeniami Eysencka. Korelacje poniżej O.1 9 0.43 0.02 -0.39 0.ą wyników brytyjskich .32 0. zg. 5.32 -0.08 0.45 0.28 0. Ekstrawersja 50 n euro~yzmem . aczyc.39 0. Jedynie w skali P znajduje się kilka pytań yzn mężcz grupie w i ionej ujawn niskiej mocy dyskryminacyjnej pyi w grupie kobiet. IV .22 0.37 0.02 -0.06 -0.72 0.29 -0.78 0. 9. podobną korel ację E i N zaobserwow~ł Choyn e z Wlększo­ zgodn są 1 e wyższ nie nie są wyraż w polsce nieco silniej skorelowana (ujemn ie) z iła w badam skalam i p i K wystąp .67 0.22 -0.08 -0.też ~PQdo dąząc .4.33 0. INTERKORELA CJE SKAL EPQ-R Korelacje między czterema skalami EPQ-R są dość podob jest ne w Polsce i w Wielkiej Brytanii (tabela 15).08 0. · dzy m~ Tabela 15 SKALE P-E P-N P-K E-N E-K N-K INTERKORElA CJE SKAL EPQ-R WIELKA BRYTANIA POLSKA III 11 l IV KOBIETY MĘŻCZ'ftn KOBIETY MĘŻCZYltł KOOIET MĘŻCZYltł KOBIETY t.08 -0.07 -0.59 0.36 0. posła? czną.Corulla (1987).24 0.23 0.(ŻClfiNKOOIETY M~l 0.26 0.13 -0. Stosun kowo n iższa wartość pytań skali P znajdu (hooczywiście odbicie w gorszych wskaż n ikach rzetelności mogeniczności) tej skali.39 0.32 0.25 0.41 0.21 Więksiość pytań EPQ-R charakteryzuje się zadowalającymi o parametrami. adapta ury proced y zmian decyzja taka wymagałaby lacji na przykład na parafrazę.56 0.20 0.12 -0. (por.17 -0.18 0.do ach Corulll (1987.14 -0. Mimo to udało się uzyskać dużą mezaleznos .14 -0.39 0.20 -0. owsk1 ~ 1 968) .Tabela 14 CHARAKTERYSTYKA PYTAŃ SKALI KŁAMSTWA: ŚREDN IA ARYTMETYCZNA (M) l KOREl ACJA Z WYNIKIEM OGÓLNYM SKALI (r~) M PYTANI E 4 10 15 19 23 27 32 39 44 49 53 57 62 66 71 77 82 86 89 93 98 datnia k?relacja . 1 e korelacje r.45 0. III . . Drw~l.20 -0.15 0.Corulla (1989).71 0.13 0.18 0. ostate ęła charakter translacji i jako taka osiąg n na~1~ ~ en1u Nie wymieniano więc słabyc h pytań po przeprowad~ c e mpirycznych .19 -0. 56 i 64 (to je ujemn e).•27 -0. (1985): 11 .1O dla obu płci mają nawet ie ostatn tania o numer ach : 5.30 -0.23 0.45 -0.12 0.15 0.16 -0.46 0.35 0.12 0.15 -0.16 -0.06 -0.34 0.53 0.24 0.37 0.23 0. d skal.49 -0.58 0.03 0. 1990).06 0.54 0.02 -0.29 0.25 0.23 0.29 0.04 0.27 0.20 0.16 O.67 0.59 0.38 0.37 0.08 -0.34 0.

84 0.82 0.73 0.58 0.88 0.45.81 0.75 0. RZETELNOŚĆ WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNO$CI WEWNĘTRZNEJ (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE) Rzetelność EPQ-R szacowano na dwa sposoby.79 0.1. 52 N E p K MĘZCZVŻNI KOBIETY UCZNIOWIE STUDENCI N=45-4 N= 177 N =277 N= 244 N= 172 RODZI NY PAC JENTOW N= 38 0.wersja J.73 0.73 0.82 0. Jednak znowu skala P okazuje się mniej rzetelna od pozostałych skal EPQ-R.80 0. Przerwa między pierwszym a drugim badaniem wynosiła średnio 9 miesięcy.79 0.82 0.66 0. SKALA 5.obliczając stabilność bezwzględną oraz zgodność wewnętrzną skal.Corulla (1989).80 0.Tabela 17 5.82 0. Współczynniki korelacji między wynikami obu badań podane są w tabeli 16.5.86 0. Grupa 124 dziewcząt i chłopców została dwukrotni e zbadana EPQ-R. (1985).83 0. przekraczająca O.5.86 0. 5.81 0.83 0. N E p K 0.78 0.85 0.87 0.5.. Maciejczy k.z _wyjątkiem skali Pdazupełnie zadowalające.87 0.Eysenck i in.82 0. Oceny rzetelności naszej wersji są nieco niższe w zestawremu z wersją J.85 0.85 0. ZGODNOŚĆ WEWNĘTRZNA Podstawą oceny zgodności wewnętrznej skal EPQ-R były współczynniki alfa Cronbacha.83 0. Tabela 18 ZGODNO$ć WEWNĘTRZNA SKAL EPQ-R W POLSKICH BADANIACH J.90 0.Corulla (1988).J.81 0.84 0. MACIEJCZYK l W BADANIACH BRYTYJSKI CH SKALA N E p K POLSKA N= 66 a b 0.73 0. który w przypadku EPO·R powinien być identyczny ze wspólczyMikiem alfa Cronbacha.84 0. Maciejczy k i wersją brytyjską.84 0. Najniższa jest rzetelność skali P.82 Polska. Wyjątkowo wysoki współczynnik stabilności uzyskała skala E.65 0. Maciejczyk (1990) - N• 92 N . ale .83 0. która przebadała 66 słuchaczy wyższej szkoły wojskowe j naszą i własną wersją EPQ-R. III . IV .73 0.81 WIELKA BRYTANIA II I 11 l MĘŻCZ'itN KOBIE!Y N • 494 N• 408 MĘiczvtN KOOIEIY 0.45 0. Skala P okazuje s1ę ~etelna w _ba_ ) brytyjskrch badanrach w li dominowa (studenci niach studentów oraz w badaniach J. Nie spotkaliśmy w literaturze innych badań nad stabilnością skal EPQ-R.83 0.nasza wersja b . Podano je w tabeli 17.81 0.86 0.84 0. Maciejczyk (1990.61 0. Maciejczyk obliczala wspólczynnik 20 Kudera·Richardsona.80 0.75 0.82 0.89 0.78 0.85 0.77 0.75 0.82 0. oraz dane z kilku badań brytyjs~ich_.87 0. zaś w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatry cznych osiągająca zaledwie 0. STABILNOŚĆ BEZWZGLĘDNA Stabilność bezwzględna została oszacowa na tylko dla uczniów. Tabela 16 WSPÓŁCZYNNIKI STABILNO$CI BEZWZGLĘDNEJ (TEST-RETEST) SKAL EPQ-R DLA UCZNIÓW (N= 124) SKALA r.85 0. 215 IV MĘŻCZ'IiM KD!llflY ~ KOllifTY N • 134 N• 312 N • 288 N· 58 0. osobista) .83 CNA PRÓBA Dla porównan ia podano w tabeli 18 oceny rzetelności skal 9 EPQ-R z badań J.67 0.76 0. 53 .70 tylko w grupie studentów. 11 .2.78 0. inf. • J.77 a .84 0.83 0.72 Stabilność skal EPQ-R jest zupełnie zadowalająca .73 0.Corulla (1987). Maciejczyk Wielka Brytania: 1 .83 0.

to do wyniku otrzymanego należy dodać 3 i odjąć 3.02 2.60 0. s.94 4 4 4 4 3 3 3 3 Jak widać .85 0. dla dwóch poziomów ufności (0. studentów i dorosłych .69 0.95 4 4 4 4 3 3 3 3 PU 1.67 0. czyli przedziału .32 1. 67-68) .86 0.NI KO BI ETY PU PU SEM SEM SEM t--c-.NI DOROŚLI STUDENCI UCZNIOWIE Korelacje z wynikami kwestionariuszy osobowośCi Zgodnie z przewidywaniam i teoretyczn ymi i z wynikami innych badań należało oczekiwać: . Pozwalają one ocenić.12 1.90 0.wartość odpowiadającą określone­ mu poziomowi ufności.87 0. BY UZYSKAĆ GRANICE PRZEDZIAŁU UFNOŚCI współczynników rzetelności SKALA Tabela 19 (ALFA CRONBACHA) DLA SKAL EPQ-R (GRUPY PODSTAWOWE l DODATKOWE ŁĄCZNIE) UCZNIOWIE SKALA MĘZCZVŹ.prawdziwy wynik osoby badanej .15).76 pozwala na wyznaczenie granic przedziału ufności .06 1.NI KOBIETY N= 105 N= 209 0. * ujemnych korelacji skal P i N z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej .82 0. oddzielnie dla kobiet i dla mężczyzn . w jakim znajduje się . 0. dla których zostały opracowane normy (por.02 2.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2.5.z prawdopodobieństwem odpowiednio 95% i 85% -w jakich granicach leży prawdziwy wynik osoby badanej. KOBIETY PU E WSPÓŁCZYNNIKI ZGODNOŚCI WEWNĘTRZNEJ MĘZCZYŹ. STANDARDOWY BŁĄD POMIARU l UFNOŚCI PRZEDZIAŁY Standardowy błąd pomiaru (SEM) obliczono na podstawie alfa Cronbacha.05 2.70 DOROŚLI MĘZCZVŹ.11 1. W tabeli 19 przedstawiono współczynni ki zgodności wewnętrznej skal EPQ-R dla uczniów.81 0. *dodatniej korelacji skal P i N ze skalami Schizotypii (STA) 1 Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STQ Claridge'a. Jeśli akceptuje się większy margines błędu .3.77 0. TRAFNOŚĆ TEORETYCZNA Znajomość standardowych błędów pomiaru (zob. zdefiniowanych tak.20 1. przyj m uj ąc prawdopodobieństwo 85%.25 1.63 0. 55 .04 1.92 ~'SS% 4 4 4 4 3 3 3 3 MĘZCZVŹ.1.82 0.76 0. x + za SEM > gdzie x oznacza wynik uzyskany przez osobę badaną a Za . Tym razem obliczeń dokonano dla grup podstawowych i dodatkowych łącznie.86 . a przy czym skala P powinna wyżej korelować zSTB.10 1.SEM ~ras% ~ras% ~85% 95% 85% 2.04 2. W tabeli 20 podane są wartości umożliwiaj ące utworzenie przedziałów ufności . TRAFNOŚĆ SKAL EPQ-R 5.z określonym prawdopodobieństwem.21 1. by z prawdopodobieństwem 95% oszacować przedział. w jakim znajduje się jej prawdziwy wynik. 5.60 0. do wyniku uzyskanego przez dowolną osobę badaną należy dodać 4 i odjąć 4 . Przedział ten jest symetryczny względem wyniku otrzymanego: < x -za SEM.96 1. jak grupy. Tabela 20 STANDARDOWE BŁĘDY POMIARU (SEM) l WARTOŚCI (PU) JAKIE NALEZY DO l ODJĄĆ OD WYNIKU OTRZYMANEGO.05 i O.NI PU KOBIETY MĘZCZYŹ.85 0.96 2.84 0.6.86 2.99 2.78 STUDENCI KOBIETY MĘZCZVŹ.94 2.6.86 0. * dodatniej korelacji skali K z Kwestionariuszem Aprobaty Społecznej (KAS) Drwala i Wilczyńskiej. tabela 20) 54 PU SEM 0.NI N = 283 N E p K 0.82 SEM 95% 85% N p K 2.90 4 4 4 4 3 3 3 3 2.5.NI KOBIETY N = 292 N = 166 N = 359 0.86 0.91 4 4 4 4 3 3 3 3 2.66 0.

Skala E powinna korelować z wartościami . .39*** wolność zbawienie -0 .09 0.23*** -0. Muntaner i in. Mimo to można dostrzec.17** .30*** -0. 22*** -0.p< 0.60*** 0. 56 -0.12* ambitny czysty 0.p< 0.17** niezależny obdarzony wyobraźnią odpowiedzialny O. a ujemnie z aprobowaniem wartości konwencjonalnych i " prospołecznych". które w innych przypadkach wykazują zupełnie odmienne układy korelacji.wynik ogólny liczony standardowo (punktacja 1-7) WOR . 13* -0. Obie skale Claridge 'a korelują bardzo podobnie ze skalami EPQ-R.24*** -0.20*** 0.14* równość szczęście życie pełne wrażeń KAS p WARTOŚC IOSTATECZNE bezp iecze ń stwo świat piękna 0.26*** -0. 1991 ).17** 0.14* odważny o szerokich horyzontach pomocny -0 .p< 0.39*** (N= 332) -0.18** 0.68*** WARTOŚC IINSTRUMENTALNE MACH V (N = 306) wo K 0. odwrotnego układu korelacji należało oczekiwać dla skali K. jak oczekiwa no. 12* -0.17** -0.01 .17** 0.05 -0.15** -0.*dodatni ej korelacji skali P ze skalą Makiawelizmu.14* uzdolniony wybaczający .23*** · -0.OS .17*** 0.57*** N -0.34*** E bezp ieczeństwo -0.13* posłusz ny O.1 2* 0.12* -0.001 (test dwustronny) ••• Korelacje obliczone na podstawie wyników badania uczniów i studentów z grupy podstawowej (N = 267) oraz neurotyków (N = 100.02 -0. co należy chyba uznać za oznakę braku trafności różn icowejSTAi STB.01 .03 0. Tabela 21 WSPÓŁCZVNNIKI KORELACJI MIĘDZY WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R A WYNIKAM I W INNYCH KWESTIONARIUSZACH OSOBOWOŚCI KWESTIONARIUSZE OSOBOWOŚCI STQ (N= 306) STA STB SKALE EPQ-R p E N Tabela 22 KORELACJE MIĘDZY SKALAMI EPQ-R A OCENĄ WARTOŚCI ZE SKALI WARTOŚCI ROKEACHA SKALE EPQ-R WARTOŚCI -0.15* 0.14* -0. towarzyskimi" .15* 0.13* 0.001 (test dwustronny) *** WO .18** 0. W tabeli podane tylko korelacje istotne statystyczn ie.p< 0.21*** -0.18** narodowe rodziny dojrzała m iłość 0.wynik ogólny liczony według klucza zredukowanego (punktacja 1-3) •• Korelacje są zgodne z oczekiwa niami. nieco wyższą korelację STB (niż STA) ze skalą P.p < 0. (1988) podają bardzo podobne do naszych korelacje STA i STB ze skalami EPQ (wersja katalońska) .14* -0.02 0.38*** WOR 0. że wysoki wynik w skali wiąże się z n iższąpozycJą w hierarchii wartości. 57 .19** 0. * odpowiednich korelacji skal EPQ-R z deklarowaną ważnoś­ cią wartości ze Skali Wartości Rokeacha: skala P powinna korelować dodatnio z aprobowaniem indywidualistycznych i "przyjemnościowych" wartości .12* 0.02 0.05 . Ujemna korelacja oznacza.p< O. Gryzie.24*** O.23*** dostatnie życi e pokój na świecie przyjemność równowaga wewnętrzna K -0.24*** 0. a nie traktować jako defekt skal EPQ-R.

ze korelaCJI EPQ-R ze Skalą Wartości Rokeacha 1powołując s1ę na znaną tezę o związku twórczości z psychopatolog ią. ambitny (pracowity. choćby dlatego. . Nie ko relowały istotnie z żadną skalą EPQ-R oc~ny nastę- pujących wartości ostatecznych: . . Strzałecki. np.... tabele 15 i 21 ).nak1em) W'j~ kazuje skala Kłamstwa 12 . uprzejmy" .In telektualista".mądrość". niezależny (nie podporządkowany nikomu .c y wyżej.e szc. Korelacje z oryginalnością w testach twórczości Wartości cenione przez osoby o wysokich wynikach w s.~ciam i jak . szczególnie . uznania społecznego itd .ezę . 58 '' Korelacje skali K podobne są do korelacji Kwestionariusza Aprobaty Społecznej . " Podobny obraz zaletności motna było zaobserwować w przypadku korelacji między wartościami ze Skali Wartości Rokeacha a skalami Makiawelizmu oraz skalami Schizotypii i Pogranicznycl\ Zaburze ń Osobowości z kwestionariusza STO Claridge'a. brak nadmiernego pośpiechu )". życie wieczne)" . n. aktywne}" 10 .. .~ niekonwencjonalnością myślenia .życie pełne wrażeń (podniecające.. Szeremet (1990) postawiła ~lpot. że skala t.. . ze skala p EPQ-R koreluje z oryginalności ą odpowiedzi w tzw. że skala P nie kore" W tabeli 22 podano skrócone na. . . .. niezależnej . Pospiszyl. .uprzejmy".wyznawanie poglądów nie cieszących się aprobatą społeczną) .. .twy wartości w Skali Wartości.zwy. znając j.bezpieczeństwo rodziny (troska o najbliższych)" . miłości. . co znaczy.. Podejrzewanie osoby o wysokich wynikach w skali P o skłon­ ności psychopatyczne (por. Sk. samodzielny)". uczciwy". Barrona. . tak jak luje w stopniu znaczącym z taki.dostatnie życie (dobrobyt)".e ~ uzdolnieniami twórczymi . Zbadała 82 studentów kwestionariuszem EPQ-R STQ Claridge'a oraz baterią testów uzdolnień twórczych 'wzorowanych na testac~ Guil~~rda.p . uzdolniony (o dużych umiejętnościach)" . ..• poczuci~ ?~~ona­ nia". Wallacha i Kogana. niekonwencjonalnej. zadowolenie)" ....mi ~arto.. Orygmalnosc odpowiedZI (glo- występują w teście . Wyższe wyniki w skali P wiążą się z cenieniem wartości takich jak: . .Kwestionariusz Aprobaty Społecznej zdecydowanie koreluje ze skalą Kłamstwa (K) i podobnie jak ona -z innymi skalami EPQ-R (por..obdarzony wyobraźnią (śmiały. że introwerty. Jednocześnie nisko cenią wartości: . ~orelaCJa jest ujemna. .z oryg1nalnosc1ą . Skala E istotnie koreluJ.e EkstrawerSJI 1 Neurotyzmu wykazują znacznie niższe i mnieJ ko~s~kwe~tne korelacje z wartościam i. .hedonistyczne": .al. twórczy }". 59 . rzetelny) . ale są to jednak jego najwyższe korelacje . 1969). • Podobny układ korelacji (choć z przeciwny~ z. Nie.logiczny"..kochający" .z wartością "odpowiedzialny (niezawodny.prawdziwa przyJazn . Osoby z wysokimi wynikami w skali P wysoko cenią też wartości ... odważny (broniący swoich przekonań)" .uczciwy". Wbrew oczekiwaniom n1e korelują ze ~kalą E oceny wartości dotyczących przyjaźni .poczucie własnej godności" . wolność wyboru )" . cen1ą odpowiedzialność. Tu podajemy pełne na.a kore~uJ. Koreluje ona z cen1.. Jedynie .szczęście (radość.wolność (niezależność osobista..kali Psychotyzmu pozwalają przypuszczać . przyjemność (miłe uczucia. Wyłania się z tego obraz osoby aktywnej. .pogodny". . indywidualistycznej. (por. 1985) nie wydaje się jednak usprawiedliwione. T?rra~ce'a. twórczej.zbawienie (zbawienie duszy.. Jest to dość spójny obraz osoby niezależnej .en1e~ bardzi~J konwencjonalnych wartości i może wskazywac na k1erowan·1·~ sie aprobatą społeczną i konformizmem . .posłuszny".. ..pokój na świecie (świat wolny od wojen i konfliktów)" .bezpieczeństwo narodowe (zabezpieczenie przed napaścią)".. z aspiracjami)" 11 . .. Makiawelizm. koreluje dość nisko z Psychotyzmem (skala P}. E...odpow1edz1alny : .opanowany".równowaga wewnętrzna (brak konfliktów wewnętrznych}" . Najwięcej istotnych korelacji dotyczy skali Psychotyzmu i (z reguły z przeciwnym znakiem) skali Kłamstwa. Skala P mierLy zatem coś więcej niż tylko nonkonformizm lub aprobatę społeczną (ściślej. testach twórczości.. . ~z­ nanie społeczne" oraz oceny wartości instrumentalnych : . . może wskutek niskiej rzetelności skali Mach. . Najbardziej interesujące są korelacje EPQ-R z ocenami wartości ze Skali Wartości Rokeacha.

18 0. teściowa (1 ). że udało się zbadać niewielkie i bardzo niejednorodne grupy (wiek od 13 do 77 lat.10 -0.24 0. można zatem uznać za potwierdzające trafność EPQ-R. Tuźnik (1990) postanowiła sprawdzić. mimo stosowania bardzo . Porównanie dwóch grup osób bliskich pacjentom schizofrenikom ujawniło pewne różnice . W grupie . p< 0.01). niższe w skali E. grupę kontrolną utworzono z osób bliskich pacjentowi. mężowie (3) .05. jednak trans- formacja logarytmiczna tych ocen (zalecana np. czy pokrewieństwo z osobą chorą na schizofrenię wiąże się z podwyższonymi wynikami w skalach . Ponieważ badania te były inspirowane przez koncepcje genetycznych uwarunkowań schizofrenii .balnie.09 0. Korelacje oryginalności ze skalami EPQ-R przedstawiono w tabeli 23. z małżonków lub powinowatych. Badania prowadzono w czasie odwiedzin w szpitalu psychiatrycznym oraz w domach pacjentów objętych opieką ambulatoryjną. teść (1 ).22 RAZEM 82 0. w szczególności -w skali Psychotyzmu z EPQ-R i Schizotypii (STA) z kwestionariusza Claridge'a.23). pracowników naukowych zajmujących się psychologią twórczości. grubej" miary twórczości i mimo dość niskich korelacji .32 do 0. matki (7).20 -0. Różnice między krewnymi i powinowatymi pacjentów schizofreników J. w całym zestawie testów jednej osoby) oceniało na skali od 1 do 5 punktów niezależnie dwoje sędziów kompetentnych. 1977) nie powodowała godnych uwagi zmian korelacji z kwestionariuszami.krewnych" znaleźli się zatem: bracia (5 osób).12 0.. Można zauważyć.13 .08 do -0.45. oryginalność wyżej.powinowatych" znaleźli się : szwagrowie (3) .46) a suma dwu ocen stanowiła miarę oryginalności. Warunek dobrowolności udziału w badaniach i poziom trudności kwestionariuszy spowodowały. n iezupełnie zgodne z oczeki- waniami (tabela 24 ). bratowe (3) . 60 Wyniki Szeremet.p < 0. ojcowie (3) . przez Woody'ego i Claridge'a. córki (2). Tabela 23 WSPÓŁCZYNNIKI KORELACJI MIĘDZY ORYGINALNOŚCIĄ A WYNIKAMI W SKALACH EPQ-R OSOBY BADANE N SKALE EPQ-R p E N K Studenci Studentki 38 44 0. średnie wyniki w skalach EPQ-R podano wcześniej w tabelach 4-7 . test dwustronny Rozkład ocen oryginalności był silnie skośny. Skala E nie korelowała istotnie z żadną miarą twórczości .21 ). w skali N różnica była bliska istotności statystycznej 61 . Woody i Claridge (1977) uzyskali w badaniach studentów angielskich istotne korelacje skali P (z dawniejszej wersji inwentarza: EPQ) z płynnością (liczbą odpowiedzi) i oryginalnością (uniqueness) odpowiedzi w pięciu testach twórczości Wallacha i Kogana. które mają mierzyć skłonności do zaburzeń psychotycznych. że podobną korelację z oryginalnością uzyskano dla skali Schizotypii (STA) z kwestionariusza STQ Claridge'a (r = 0. Warto dodać. tzn . że rodziny pacjentów uzyskały wyniki odbiegające od wyników uczniów i studentów: zdecydowanie niższe w skali P. syn (1 ).61 do 0. Nie stwierdzono żadnych różnic między grupami w skalach P. żony (4 ).68. nieco wyższe w skali N i wyższe (zwłaszcza mężczyźni) w skali K.20 0.22* 0.od 0. Płynność korelowała z psychotyzmem od 0. siostry (5) . Oceny sędziów korelowały ze sobą istotnie (r = 0. W grupie .29.12 0. wykształcenie od niepełnego podstawowego do wyższego) .03 -0. Skala p jako jedyna korelowała istotnie (dodatnio) z ocenami oryginalności. ale z nim nie spokrewnionych. Skala K korelowała z płynnością i oryginalnością ujemnie i znacznie słabiej (od -0 . E i K. skala N tylko w jednym z pięciu testów {0.

różnych metod". W przyszłości warto porównać wyniki różnych polskich tłumaczeń EPO-R (na przykład naszego i J. Podkreślono współczynniki "trafności zbieżnej" (stabilności). 63 .47 t 1. W tabeli 25 przedstawiono macierz korelacji między skalami EPO-R z dwukrotnych badań (w 1989 i 1990 ro ku) tej samej grupy 124 uczniów i uczennic.elacji ze skalami mającymi mierzyć tę samą czy podobną zm1enną. Drwal.40 3. Drwal .55 0. Neurotyzmu itd.35 N= 23 Powinowaci N= 15 11. Nie dysponujemy wynikami b~dań rów~oległymi ~ersjami EPO-R. retest). tzn.73 9.61 11. 1989. Dzięki przeprowadzeniu przez nas dwukrotnych badań EPO-R w tej samej grupie uczniów możliwe jest sporządzenie "macierzy wielu cech ..26 9. N. N= 124) 1989 N 5. Linią ciągłą oznaczono "trójkąty różnych cech jednej metody". m E K p N E 1990 p K N E p K N E p K Przy współczynnikach korelacji pom i nięto zera.96 5.33 6. aby powstała macierz czterech "cech" (P.78 0. Pomysł Campbella i Fiskego polega na badaniu tych samych zmiennych za pomocą maksymalnie odmiennych metod.. U~yskano za. por. Jedyną istotną różnicę zaobserwowano w skali Pogranicznych Zaburzeń Osobowości (STB) z kwestionariusza STO Claridge'a . która ma wiązać się ze schizofrenią czy . tu zamiast odmiennych metod użyto tego samego kwestionariusza (EPO-R). Tabela 25 ANALIZA TRAFNOŚCI ZBIEZNEJ l RólNICOWEJ EPQ-R (Uczniowie.. nie zawierającej jednak skali Psychotyzmu.67 2.08).wielu metod" i zastosowanie reguł Campbella i Fiskego (1959.74 14.00 11.ŚREDNIE WYNIKI W SKALACH EPQ-R l STQ Tabela 24 DLA KREWNYCH l POWINOWATYCH PACJENTÓW-SCHIZOFRENIKÓW ! OSOBY BADANE SKALE EPQ-R SKALE STQ STA STB N E p K Krewni 14. Badania te można jednak potraktować tylko jako pilotaż .p < 0. por. E.6 .te~ potwierdzenie hipotezy.2..48 1."trójkąty różnych cech. Temu służyły analizy korelacji skali Kłamstwa i Kwestionariusza Aprobaty Społecznej .. 1987..01 . nie kontrolowano bowiem wielu zmiennych i nie udało się zbadać dostatecznie dużych i zrównoważonych grup (wyrównanych pod względem wieku . skali Psychotyzmu i kwestionariusza STO oraz skali Mach V itd... 1989) do jednoczesnej analizy trafności zbieżnej i różnicowej .78 7. zastosowanego ponownie w odstępie około 9 miesię­ cy. wykształcenia itd. Podkreślono współczynniki stabilności..) pulamej w Polsce adaptacji MPI M..wartość t w teście t-Studenta . ale różnice wystąpiły nie w tej skali.wykazaniu kor. TRAFNOŚĆ ZBIEŻNA l RÓŻNICOWA Dotychczasowe analizy trafności polskiej wersji EPO-R konna wykazaniu trafności zbieżnej . Maciejczyk) lubEPO-R i pocentrowały się 62 m m 00 .27 0. linią przerywaną . Macierz uporządkowano według wzoru Campbella i Fiskego w taki sposób. że krewni wykazują w1ększe nas1leme cech patologicznych niż powinowaci.schizotypią" .47 11 . K) i dwóch "metod" (test.33** . test dwustronny (p < 0 . o m . Choynowskiego (1968}. aby sprawdzić korelacje m1ędzy dw1ema wersJami skali Ekstrawersji. W tym przypadku współczynniki "trafności zbieżnej" to po prostu współczynniki stabilności (test-retest).wyższe wyniki uzyskali krewni pacjentów.

Drugi warunek wymaga. czynniku ekstrawersji) wszystkim pytaniom jednej skali (np.trójkątach różnych cech -jednej metody" (zakreślonych linią ciągłą). drugie. kryterium Kaisera = 1) przeprowadzona na wynikach 454 osób ujawniła aż 34 czynniki wyjaśniające 66. by współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników korelacji znajdujących się w .6 . bowiem w tym większym stopniu skala jest nasycona daną cechą. Ostatni warunek Campbella i Fiskego wymaga. (0. Warunek ten jest dość dobrze spełniony. Wskaźn ik Pk wyniósł zatem 23: 24 0. Wskaźnik nasycenia skali daną cechą (eontent saturation) Postanowiliśmy także sprawdzić jaka jest struktura czynnikowa polskiej adaptacji EPQ-R. w której wszystkie pytania tworzące daną skalę mają najwyższe ładunki w danym czyn- = niku.z E) o najwyższych ładunkach w tym czynniku.ale zadowalająca . Druga analiza. Najwyższa jest korelacja test-retest skali E. Warunek ten spełniają wszystkie skale EPQ-R. czyli sytuacja.3% wariancji. Tu ideałem jest zerowa wartość wskaźn ika.3. Ideałem jest wskaźnik 1 .. obliczyliśmy trzy wskaźniki.96.27). dała łatwe do zinterpretowania czynniki odpowiadające czterem skalom EPQ-R: l. a liczba pytań w skali p równa jest 32. że skale polskiej wersji EPQ-R spełniają kryteria trafności zbieżnej i róznicowej . skala P z 1989 r. Analiza czynnikowa 100 pytań (Varimax. Ładun ki czynnikowe z drugiej analizy podano w Aneksach (s. kłamstwo (3. 95-101) . że cztery najsilniejsze czynniki w EPQ-R są zgodne z czterema skalami kwestionariusza. Warunek ten jest spełniony dla wszystkich skal.4%). w której ograniczono liczbę czynników do czterech .58) niż skala P z 1989 r. Wskaźnik trafności różnicowej (Npk) to także proporcja. Cztery jest wskaźnikiem jej rzetelności (Mk). III. czyli sytuacja.06 . aby we wszystkich trójkątach macierzy wystąpił ten sam układ korelacji. 11. Jest to po prostu średnia arytmetyczna z ładunków czynnikowych (bez względu na ich znak) odpowiadających w danym czynniku (np . TRAFNOŚĆ CZYNNIKOWA czynniki wyjaśniały w sumie zaledwie 20 .wg wartości bezwzględnej -jest tu korelacja ze skalą K: -0. Na przykład . W tym przypadku chodzi o liczbę pozycji z obcych skal. tym lepiej. to wskaźnik Npk wynosi 2 : 32 = 0. w czynniku pierwszym (neurotyzmu) 23 na 24 pytania wchodzące w skład skali N miały w tym właśnie czynniku swoje najwyższe ładunki. współczynniki trafności zbieżnej powinny być wysokie. z których dwa l:Jotyczą trafności .8%) i IV. aby współczynniki trafności zbieżnej były wyższe od odpowiednich współczynników znajdujących się w "trójkątach różnych cech . główne składowe. analiza potwierdziła . Tym niemniej. do ogólnej liczby pytań w skali. Trzeci warunek wymaga . skali E). które w danym czynniku mają swoje najwyższe ładunki.8% wariancji wyjaśnionej) . neurotyzm (7. w której zadne pytanie z obcej skali nie ma najwyzszego ładunku w obcym sobie czynniku. (najwyższa .8% wariancji.8%) . · ekstrawersja {6. 5. lm wskaźnik Mk jest bliższy jedności. z jakąkolwiek inną ska lą z 1990 r. które mają najwyższe ładunki we własnym czynniku (skali). we wszystkich trójkątach powtarza się bardzo podobna hierarchia współczyn­ ników. Helmes (1989) podaje za Comreyem (1973) nazwy wysokoś­ ci ładunków czynnikowych przydatne przy ich interpretacji: 64 65 .różnych metod" (zakreślonych linią przerywaną). a jeden rzetelności.skali P.00. Na przykład . wyżej koreluje ze skalą P z 1990 r. Wykorzystując do analizy ładunków czynnikowych obiektywne kryteria zaproponowane przez Helmesa (1989). psychotyzm (2. Okazuje się.Według Campbella i Fiskego (1959) korelacje w takiej macierzy powinny spełniać cztery warunki. Wskaźnik trafności zbieżnej (Pk) to proporcja twierdzeń lub pytań (items). Jeśli zatem w czynniku psychotyzmu znaleziono dwa pytania z obcych skal Uedno ze skali N. do ogólnej liczby pytań w skali. Po pierwsze. najniższa .

55 0. 63. 0.skal E i N (tabela 26). a wskaźniki skal E i N są bliskie dostatecznego.62-0. Gorzej wyglądają wskaźni­ ki rzetelności (Mk) naszych skal. które nie uczą się i nie stud iuj ą. mają wykształcenie podstawowe. . słaby (poor).7. dobry (good).20 . stanowi przeciwieństwo pozostałych pytań .44 0.dość dobrą. Pytanie nr 70 (ze skali N) wchodziło -z dość wysokim ładun kiem 0.44-0.31 0. że wskaźnik Mk skali P jest mniej niż słaby. 68. 72. 14. 5.14 0. 5.63 0.90 0. 64. w skali E .0. 82 i 98. 209 kobiet) w wieku 18-761at. 12. skali K zaledwie słaby. Z punktu widzenia tego kryterium skale N i K są najlepszymi skalami EPQ-R. 25.96 0. choć i te są dalekie od doskonałości.34).38 .45 0. Podobnie pytanie nr 40 (ze skali E) wchodziło do skali P (z ładunkiem 0. Powszechnie przyjmuje się (Gorsuch 1974. 54 . NORMALIZACJA W porównaniu z wcześniejszą wersją angielską (EPQ) polska adaptacja EPQ-R ma znacznie lepszą trafność zbieżną (wskaźnik Pk) skal P i K oraz identyczną . Grupę dorosłych tworzą więc osoby powyżej 18 roku życia . 69 . 75. średnia wieku wynosi 33.do skali P.04 0. w skali P-pytania: 2. 360) P.35 .05 0.rzetelność (nasycenie) stanowi ą przeciętne wyniki z pi ęciu badań Warto jeszcze poświęcić nieco uwagi ładunkom poszczególnych pytań .trafność zbieżna Nok .48 0. n iż reszta pytań ze skali P. Tabela 26 WSKAźNIKI TRAFNOŚCl i RZETELNOŚCI CZYNNIKOWEJ EPQ-R ORAZ ANGI ELSKIEJ WERSJI EPQ* SKALA N E p K EPQ-R (wersja polska) P. . średnie lub wyższe i pracują w różnych zawodach . Osoby badane zostały podzielone na trzy grupy: uczniów. Charakterystyka grup składają­ cych się na próbę normalizacyjną podana jest w tabelach 2 i 3 (rozdział 4 ). W tabelach A-D znajdujących się w Aneksach na końcu podręcznika podano normy stenowe dla czterech skal EPQ-R.96 0. G rupa ta liczy 314 osób (105 mężczyzn . Jeśli w przyszłych analizach pytanie to będzie konsekwentnie otrzymywało inne ładunki.91 1. a skala Pbardzo złą.08 0. które ukończyły 18 rok życia . 0. 60 i 92. Pytanie nr 64 ma nawet w skali P ładunek ujemny (-0. 1989. studentów i dorosłych . tzn .95 0. W skali K podanego kryterium 0. który można zaakceptować wynosi 0. studenci to też dorośli . 29. 21 .30 nie spełn iają pytania nr: 19. Podobnie jak w wersji angielskiej najczęściej wchodziły do obcych skal (wskaźnik Npk) pytania skali P: pytania nr 9 i 34 do skali N i nr 64 do skali E. tzn. 61.00 0.66 0. 62.45 0.14 0.44 0.38 0. że minimalny ładunek czynnikowy pytania. Naturalnie.96 0.71 i wyższy 0. 40. 34. Trafność różn icowa (Npk) wszystkich czterech skal polskich jest lepsza niż skal angielskich. 81 i 88 . osoby.26 0. 18.54-0. bardzo dobry (very good).dane dla wersji angielskiej (Helmes. tj. 18 pytań spośród 32.20).trafność różnicowa M. Są one nieco niższe od wskaźników skal angielskich . Można powiedzieć za Comreyem. dostateczny (fair). s.10 0. N"' M. 7.pytania nr: 1. 9.32 - wspaniały (exce/lent). Wśród uczniów uczę­ szczających do starszych klas są również osoby powyżej 18 roku życia . 56. 66 67 Normy opracowano na podstawie wyników 1414 osób zbadanych w latach 1989-1992. . W skali N kryterium tego nie spełn iają pytania nr: 52.30.00 EPQ (wersja angielska) N"" M~ P. co stanowi ponad połowę (!) pozycji tej skali.70-0. skala E.06 0. trzeba będzie zmienić sposób punktowania go (klucz). za: Helmes 1989).

05).Uczniowie to grupa 575 osób (283 mężczyzn i 292 kobiety) w wieku od 13 do 20 lat ze średnią wieku 17 .05 .48•• 4.13. Tabela 27 WYNIKI W SKALACH EPQ-R UCZNIÓW.86 13.49•• 21 .44) i K (9. studenci i dorośli uzyskiwali istotnie różne wyniki we wszystkich czterech skalach EPQ-R (tabela 27).26 9.50 DORO$LI 13. Te ostatnie mogłyby odzwierciedlać trwający już od szeregu lat kryzys społeczny wywołany przemianami ustrojowymi.84 14.35.mniejszym zsocjalizowaniu mogą być związane z wiekiem lub (i) z tendencjami socjopatycznymi.wyższe niż mężczyźni w skali N (14. a kobiety. .83•• 21 .wartość F w analizie wariancji .prawdopodobnie .92. t= 7. 359 kobiet) w wieku 18-26 lat.42. STUDENTÓW l DOROSŁYCH . Wyższe wyniki uczniów w skalach E i P świadczące o więk­ szej towarzyskości i . p < 0.50 8.43.09 13. Dorośli z kolei byli bardziej podatni na aprobatę społeczną (skala K) niż studenci.32 F 14.p < 0. .34.p < 0. Tabele A-D zawierają osobne normy dla mężczyzn i kobiet.47).60 8.001 Uczniowie byli bardziej ekstrawertywni i psychotyczni niż studenci i dorośli (test Scheffego.63 8.38 15.12 i 8.001 .77 i 11 . ponieważ uczniowie. a zarazem mniej neurotyczni niż dwie pozostałe grupy. ze średnią 20.93 i 8. Potwierdza to ogólnie znaną prawidłowość według której kobiety są bardziej neurotyczne i bardziej zsocjalizowane n iż mężczyźni.30 9. t= 12. wszystkie różnice 68 istotne na poziomie p < 0. ponieważ mężczyźni uzyskiwali wyższe wyniki niż kobiety w skali P (średnie arytmetyczne odpowiednio 9. Normy zostały opracowane oddzielnie dla każdej grupy. t= 3.WYNIKI JEDNOClYNNIKOWEJ ANALIZY WARIANCJI (ONEWAY) PRZECIĘTNE SKALA N E p K F $REDNIE ARYTMETYCZNE UCZNIOWIE STUDENCI 12. Studenci liczą 525 osób (166 mężczyzn .78 8.59).

2. czy odpowiedzi są kompletne. że z dwu możliwości trzeba wybrać tę . Jest to przydatne przy statystycznych testach parametrycznych (np. w zależności od tego. Po drugiej stronie arkusza znajduje się tabela . by badani nie siedzieli zbyt blisko siebie. czy poprawnie została wypełniona metryczka . Pytania z różnych skal są przemieszane ze sobą. Każdej skali odpowiada jeden klucz oznaczony nazwą tej skali. Średni czas wykonania testu wynosi około 20-25 minut. Przy numerach pytań wchodzących w skład danej skali wydrukowane są "okienka" na wysokości odpowiedzi TAK Badania kwestionariuszem EPQ-R można przeprowadzać indywidualnie lub grupowo. analiza regresji wielokrotnej.lub NIE. Klucze wydrukowane są na przezroczystych kalkach. by wybrały jedną z nich . badający także powinien sprawdzić. Niekiedy osoby badane zakreślają obydwie odpowiedzi: TAK i NIE. Badani. w obecności respondentów. czy podane są dokładne daty badania i urodzenia. dlatego nadaje się on do wielokrotnego użytku. ponieważ w tych okolicznościach skłonni są porównywać swoje odpowiedzi i mogą ulegać wpływowi innych. między innymi.(K)21 pytań . Składa się z trzech części: . Czasu badania nie ogranicza się . Psychotyzmu (P). 6. czytają kolejne pytania i przy każdym z nich na arkuszu odpowiedzi zakreślają kółkiem jedną z dwu odpowiedzi: TAK lub NIE. ani na NIE. która służy do wpisywania wyników uzyskanych w poszczególnych skalach przez osobę badaną. Arkusz odpowiedzi zawiera miejsce przeznaczone na wpisanie podstawowych informacji o osobie badanej oraz numery pytań od 1 do 100 wraz z odpowiedziami TAK i NIE. Trzeba wówczas poprosić. MATERIAŁ TESTOWY EPQ-R jest testem typu " papier-ołówek" . po zapoznaniu się z instrukcją i wypełnieniu metryczki . Ekstrawersji (E) 23 pytania. *arkusza odpowiedzi * czterech kluczy Arkusz pytań zawiera instrukcję informującą jak należy odpowiadać na pytania oraz listę 100 pytań . która jest bliższa osobie badanej. czy nie zostały pominięte odpowiedzi na jakieś pytania. 1985). PROCEDURA BADANIA * arkusza pytań. 70 71 6. Odbierając wypełnione arkusze. co umożliwia precyzyjne obliczenie wieku badanych. Przy grupowym wypełnianiu testu należy zadbać o to. Po wypełnieniu kwestionariusza warto poprosić osoby badane.32 pytania i Kłamstwa. Badający powinien też sprawdzić. korelacja Pearsona. Pytania należą do czterech skal: Neurotyzmu (N). ponieważ przy części pytań nie mogą się zdecydować ani na TAK.24 pytania. Klucze polskie są identyczne z kluczami angielskimi (Eysenck. Eysenck i Barrett. wiek traktowany jak zmienna kowariantna w ANOVIE). która z nich jest diagnostyczna. PROCEDURA BADANIA l OPRACOWANIE WYNIKÓW 6. aby sprawdziły. Bezwzględnie wymagana jednoznaczność odpowiedzi dość często stawia badanych w kłopotliwej sytuacji. Badani niczego nie piszą w arkuszu pytań .1. Na ewentualne pytania w tej sprawie należy odpowiadać.

około 38% populacji) stanowią grupę pośrednią. a 5-6 ambiwertycy. że w skali stenowej 1-4 sten oznacza wyniki niskie. Sprawa przedstawia się w zasadzie podobnie gdy wyniki surowe zamienimy na wyniki skal standardowych. Osoby z wynikami od 7 do 1O stena to neurotycy. tj . że nasilenie cech zmienia się w sposób ciągły i że mają one charakter wymiarów. osoby umiarkowanie ekstra. Operuje jednak szeregiem pojęć . Przyjmuje się (Brzeziński. studenci. jaka suma punktów świadczy o wysokim. 72 7.zrównoważenie emocjonalne. czy niskim nasileniu danej cechy. W taki sam sposób sprawdzamy z kluczem odpowiedzi dla kolejnych skal.3. 5-6 przeciętne . dorośli . W przypadku neurotyzmu jeden biegun to neurotyzm. które ciągłe zmienne ilościowe rozbijają na nieciągłe kategorie jakoś­ ciowe. przeciętnym.uczniowie. a 7-10 wysokie.okienku" odpowiedź nie jest zakreślona kółkiem przypisujemy jej zero punktów. Jednak w przypadku tych skal istnieją powszechnie przyjęte sposoby interpretowania wyników. drugi . informująca o liczbie pytań w każdej skali. INTERPRETACJA WYNIKÓW Wyniki uzyskane przez osobę badaną wymagają interpretacji ujawniającej ich psychologiczny sens.i płci) i wpisać je w rubryce .. 175). Jeżeli w .introwertywne. n" daje więc badaczowi pewną kontrolę poprawności zliczania wyników. Jeśli pojawiająca się w . Następnie korzystając z tabel A-D zamieszczonych w Aneksach. W tabeli wyników znajduje się rubryka oznaczona literą . suma punktów nie może być wyższa od liczby pytań.. które w skali N osiągają wyniki od 1 do 4 stena można uznać za zrównoważone emocjonalnie. Można przyjąć.. tak by numery na kluczu pokrywały się z numerami na arkuszu odpowiedzi. Przede wszystkim należy zadać pytanie. 1978. Wyniki surowe dla każdej skali wpisujemy w tabeli na drugiej stronie arkusza odpowiedzi .. steny". s. Rubryka . należy odnieść otrzymane wyniki surowe do norm (dla odpowiedniej grupy . tj . Klucz dla danej skali należy przyłożyć do arkusza odpowiedzi . Operując wynikami surowymi skali N możemy tylko uporządkować gru pę osób pod względem stopnia neurotyzmu lub zrównoważenia emocjonalnego. Dlatego osoby. OBLICZANIE WYNIKÓW Do obliczania wyników służą klucze i arkusz odpowiedzi . 73 . Ponieważ w EPQ-R używa się punktacji zero-jedynkowej. n".6. a ci którzy uzyskują wyniki odpowiadające 5 i 6 stenowi (grupa najliczniejsza. Podobnie jest przy skali Ekstrawersji. że 1-4 sten otrzymują introwertycy. w rubryce oznaczonej WS. Granice między tymi kategoriami nie są jednak jasno zdefiniowane. przypisujemy jej jeden punkt. okienku" na kluczu widać odpowiedź zakreśloną kółkiem . umiarkowanie zrównoważoną (niezrównoważoną) emocjonalnie. Suma punktów jest wynikiem surowym (WS) w danej skali. 7-10 ekstrawertycy. Eysenck zakłada ..

Może być pomocny i można go weryfikować w badaniach nad różnymi grupami klinicznymi. osoby uzyskujące wysokie wyniki w skali P wykazują tendencje asocjalne i antysocjalne.z trzech (Warszawa. steny 7-10 syganlizują. podatność na aprobatę 74 Dokonując interpretacji wyników wyrażonych w stenach. s. Najwięcej trudu Eysenck i inni badacze poświę­ cili wymiarom neurotyzmu i ekstrawersji. które czynią ją mało spójną wewnętrznie . bierze się także pod uwagę kombinacje wyników w dwu lub trzech skalach równocześnie.sama koncepcja psychotyzmu nie jest jasna.26-0. należy pamiętać o kilku rzeczach.44). kombinacja wyników w skalach N i E Uednostki zaznaczone na schemacie to steny) pozwala tam.jak wiadomo . Steny 1-4 otrzymują osoby. Próba uczniowska pochodzi z dwu dużych miast (Warszawa. są one równocześnie najbardziej szczere i najmniej zsocjalizowane. Są więc niższe od wymaganego przy badaniach indywidualnych współczynnika 0. Lublin.75. ter tymczasowy. zamieszczone w tym poddręczniku normy stenowe mają charak- '' Schemat 3 został opracowany między innymi na podstawie wyników opublikowanych w poEysencka (1968. czy może psychopatycznymi. Przede wszystkim . E. że mamy do czynienia z osobami często nieszczerym i. że nasze interpretacje będą bardziej trafne w odniesieniu do grup niż do jednostek. O wpływie socjalizacji na wyniki uzyskiwane w skali K. Steny 7-1 O sygnalizują.postawić zsocjalizowanie. Jeszcze niższa jest rzetelność skali P. Próba dorosłych to przede wszystkim mieszkańcy Warszawy. Należy podkreślić. ponieważ.90. którym nie zależy szczególnie na aprobacie . łeczną lub tendencję Tabela 28 KATEGORIE OPISOWE DLA WYNIKÓW SKAL EPQ-R WYRAZONYCH W STENACH SKALE EPQ-R STENY N 1-4 zrównoważe n i e p E introwersja norma emocjonalne K sz czerość. Ponadto skale EPQ-R są słabo nasycone zmiennymi . bardzo podatnymi na aprobatę społeczną i zarazem zsocjalizowanymi. Wszelkie jednoznaczne klasyfikacje są tu jednak nie na miejscu. Próba studencka. dręczniku 75 . że ma on przede wszystkirT} znaczenie heurystyczne 13 .i to zarówno ich zgodność wewnętrzna (alfa Cronbacha) jak i stabilność bezwzględna (r) -wahają się w granicach 0. (niezrównowa- zsocjalizowanie . Tym niemniej. lntepretacja wyników za pomocą tych norm ma wyłącznie walor orientacyjny.84. n iezsocjalizowanie.72-0. Przedstawiony poniżej schemat 3 jest zestawieniem hipotetycznych relacji zachodzących między tymi wymiarami i skłonnościami do chorób psychicznych jak i somatycznych . Lublin). a skala P zawiera pytania. n iepodatność na umiarkowane 5~ ambiwersja psychopatia? aprobatę umiarkowane: z równoważenie szczerość . podat ność na żenie) aprobatę 7-10 neurotyzm (niezrównoważenie emocjonalne) ekstrawersja psychotyzm? psychopatia? n ieszczerość.W skali Psychotyzmu steny 1-4 są charakterystyczne dla tzw. K) . Skala K nazywana skalą Kłamstwa mierzy aprobatę spodo przedstawiania się w korzystnym świe­ tle. Warto także pamiętać. Przedstawione wyżej kategorie opisowe dla wyników wyrażo­ nych w stenach zostały zebrane w tabeli 28. 14 ). które mają mierzyć (0. ponieważ zostały opracowane na podstawie wyników stosunkowo nielicznej i niezbyt reprezentatywnej dla populacji ogólnej próby osób. świadczą między innymi ujemne korelacje między skalami P i K. Analizując wyniki kwestionariuszy Eysencka. Jak wiadomo. a w niewielkiej grupie krewnych i powinowatych pacjentów psychiatrycznych osiągnęły zaledwie wartość 0. współczynniki wahały się w granicach 0. Kraków). normy. gdzie nie dysponujemy wynikami bardziej precyzyjnych testów klinicznych lub diagnozami lekarskimi .45 . że mamy do czynienia z osobami psychotycznymi. niekonwencjonalnymi.58-0. ponieważ rzetelność trzech skal (N.

. Schemat 3 HIPOTETYCZNE RELACJE MIĘDZY NEUROTYZMEM l EKSTRAWER SJĄ A SKŁONNOŚCIAMI DO CHORÓB PSYCHICZNYCH l SOMATYCZNYCH 1 0·~-----------------. W ten sposób zasygnalizowano brak wyraźnych granic pod względem natężenia ekstrawersji między histerią a . w których porównywano neurotyków z grupami kontrolnymi.h isteńi .zaburzeń z pogranicza psychopatii i histeńi . Dużymi literami oznaczono pola: A .-.zdrowia fiZYCZ· nego i psychicznego. Zachodzące na siebie obszary B i C (BC) oznaczałyby nerwicę psychasteniczno-hisna schemacie z obteryczną. x3 . Z drugiej strony obszar histerii . Obszar histerii od dołu graniczy _ szarem zdrowia (D). 1991 ). Posłużono się przy tym prezentowanymi w podręczniku normami dla studentów. Jak napisano.graniczącymi na schemacie 3 z trzech różnych stron .2. jeszcze mniej osoby zdrowe i najmniej dystymicy. histerycy pod względem ekstrawersji znajdują się pomiędzy osobami zdrowymi i psychopatami. Niezależnie od poziomu ekstrawersji .) różnice między osobami o różnych poziomach ekstrawersji. a także pozwala podejrzewać istnienie tych zabu- wstępną diagnozę rzeń . l l l l Zdrowie psychiczne i fizyczne l l l E l l l l l l l l l -~-~--.nerwic histeryczno-psychastenicznych. Tak więc przytoczone dane empiryczne są zgodne z tym. Tym niemniej na schemacie obszar histerii (B) zachodzi na obszar psychopatii (A). co może świadczyć o mieszanym charakterze nerwicy: psychasteniczno-histerycznym. E . że najbardziej ekstrawertywni są psychopaci . 1.predyspozycji do określonych zaburzeń psychicznych. Skłonność do choroby wieńcowej serca. wyniki mężczyzn mieszczą się w obszarze psychastenii. psychastenią i zdrowiem.--~---D D 6 6 -----------------.--- l l l DYSTYMIA Nowotwory? Neurotyzm HISTERIA PSYCHOPATIA Choroba wieńcowa l l l l l l :l A c AB l l l l 7 : l l ~ ~~ ----~-----------------~ ~------~-----. 1. rozdz. mężczyźni.nerwice. mężczyzn i kobiet. ponieważ większość badanych stanowili studenci. mniej histerycy. Zdrowie szło­ by więc w parze ze zrównoważeniem emocjonalnym i umiarkowanym poziomem ekstrawersji. (por. x2 . B. a pole C . Wyniki grup kontrolnych. rozdz. x4 . Być może dalsze badania empiryczne nakreślą takie granice. mieszczą się w obszarze zdrowia fizycznego i psychicznego. a wyniki kobiet są na granicy tego obszaru. kobiety. Jak widać. Przyjęto . C .) byłaby charakterystyczna dla neurotycznych ekstrawertyków (na schemacie 3: pola A i AB). Ponadto pola A i AB oznaczają zwiększoną skłonność do chorób serca.pole psychopatii. do nowotworów 77 .psychastenii (dystymii). co wyżej napisano. graniczy z obszarem dystymii (C).2..3. mężczyźn i. 76 Na schemacie 3 przedstawiono między innymi wyrażone w stenach przeciętne wyniki uzyskane w badaniach empirycznych (Gryzio.4.-------------j Zrównoważenie emocjonalne Nowotwory? Jednostki na schemacie to steny.. nadciśnienia itp.psychopatią. D. 1991): x. Schemat uwidacznia opisane wcześniej (por.do chorób nowotworowych. kobiety. prawdopodobna skłonność do nowotworów.norma.nerwice. AB. Może to oznaczać zaburzenie psychopatyczno-histeryczne . tj.pole nieokreślone pod względem zdrowia (za burzeń) psychicznego. właściwie wszystkie zaburzenia fizyczne i somatyczne wiążą się z nasilonym niezrównoważeniem emocjonalnym (neurotyzmem). r------~---------. z ambiwersją. BC. Wyniki badań empirycznych (Gryzlo. co zaznaczono literami AB.norma.

mierzyć skłonności do zachowań przestępczych. to powinien być świadom możliwych błędów. z której (w EPQ i EPQ-R) usunięto pytania mierzące impulsywność (tzw. co odpowiada 2-7 stenowi (po r. gdy charakteryzujemy czy porównujemy grupy osób. por. Z powodu braków rzetelności. raczej nie powinna być stosowana do d iagnoz. by badany mógł samodzielnie wypełnić ten inwentarz. zatem nie dowiedzielibyśmy się prawie niczego o natężeniu psychotyzmu u tego ucznia. zgodnie z tezą Eysencków. co sygnalizuje wynik niski lub przeciętny . We wcześniejszej wersji kwestionariusza (EPQ) Eysenckowie wprowadzili skalę przestępczości (skala C) .w granicach 4-12 punktów (8±4). rozdz. 105). s. 1. Pytania EPQ-R sformułowane są stosunkowo prosto i dlateg o wykształcen ie podstawowe wystarcza . s. Prostotę językową sformułowań staraliśmy się zachować równ ież w wersj i polskiej.. a siódmy wysoki. Trochę lepiej jest w przypadku innych skal EPQ-R. a jeśli już ktoś używa jej w tych celach. 17 i 19) i dużego błędu pomiaru (SEM . por. Na przykład. ta b. choć nie musi być skutkiem wyparcia emocji.. lab. 78 79 . że prawdziwy wynik leży (z prawdodpodobieństwem 95%) także w granicach 4-12 punktów. Ta ostatnia możliwość jest jednak mniej prawdopodobna. 8. chociaż prawie wszystkie wcześniejsze kwestionariusze takie wersje posiadają. Tym niemniej skala C została oparta na wynikach trzech podstawowych skal: E. Jest też prawdopodobne. ZASTOSOWANIA Adaptowana przez nas najnowsza wersja kwestionariusza Eysencka jest przeznaczona do badania dorosłych i młodzieży od 16-go roku życia . N i P. Nie znaleźliśmy informacji o istnieniu wersji EPQ-R dla młodszych dzieci. ekstrawersję złego przystosowania).dla neurotycznych introwertyków (pole C). Teza ta może jednak nie sprawdzić się w przypadku skali E. Drugi sten oznacza wynik niski. C. 16.4. lab. Podwyższone wyniki we wszystkich trzech skalach powinny więc. 107). 1985).).2. Przestępcy powinni uzyskiwać wyniki w granicach 7-10 stena w tych trzech skalach . prognoz i selekcji indywidualnej. O skali tej nie wspominają w artykule omawiającym zrewidowaną wersję narzędzia (Eysenck i in. ponieważ nie zależy im zbytnio na aprobacie społecznej. Na przykład 8 punktów w ska li N oznacza co prawda . lab. nie da się wykluczyć skłonności do nowotworów u zrównoważonych introwertyków. 20) jego wynik prawdziwy zawierałby się. ale odpowiada to 3-6 stenowi (por. że w skali K przestępcy będą otrzymywać niskie wyniki (1 -4 sten). Omawiana adaptacja powinna być używana przede wszystkim do badań naukowych oraz wtedy.z prawdopodobieństwem 95% . jeśli uczeń uzys kałby 8 punktów w skali P. Ponieważ jednak u osób z chorobą nowotworową stwierdzano niski poziom neurotyzmu (co może . to z powodu niewielkiej rzetelności tej skali (por. A.

politykami. * Jednak bardziej godne zaufania jest różnicowanie zaburzeń nerwicowych na podstawie skali E. Z drugiej strony. Sanocki. czy wysokie wyniki oznaczają predyspozycje twórcze. s. 77). 1968). * Eysenck sądzi . * chorób nowotworowych na podstawie wysokich wyników w skali N i niskich w skali E. Nowsze badania skłoniły Eysencka do szukania związków między osobowością i predyspozycjami do chorób somaty- . 1989. należy oczekiwać -jak w przypadku wszystkich kwestionariuszy. Zdrowie fizyczne (i psychiczne) można diagnozować na podstawie niskich wyników w skali N (zrównoważe nie emocjonalne) i przeciętnych w skali E (ambiwertyzm) . biorąc pod uwagę wyniki w skalach P i E. jest też możliwe. 7. Eysenck przypuszcza. zwłaszcza tam . nadciśnienia. * Wysokie wyniki jednocześnie w trzech skalach: E. że o powodzeniu tym decyduje poziom neurotyzmu i ekstrawersji.: Sanocki. Ponadto. Najlepsze osiągnięcia mają na ogół neurotyczni introwertycy. introwertycy są powolniejsi. rodzaj nerwicy (psychastenia. 1968. co też nie jest obojętne w procesie uczenia się. 183-184). Pospiszyl. 217). 393-394}. zawału . Wielokrotnie dowiedziono empirycznie. księgowość. Kwestionariusze Eysencka mogą być również wykorzystywane do prognozowania powodzenia w nauce szkolnej i studiach. Pacjenci z nerwicą w porównaniu z psychotykami osiągają wyższe wyniki w skali N i niższe -w p (por. s. *W połączeniu ze skalą P. że warto podejmować próby różnicowania między rodzajami psychoz.introwersji (por.: Eysenck. s. że za pomocą jego kwestionariusza można diagnozować skłonności do: *choroby wieńcowej. psychologami itp. 1981 . wysokie wyniki w skali P idą w parze z niekonwencjonalnym stylem życia i myśleniem dywergencyjnym (Zuckerman. Jego kwestionariusze miały służyć klinicystom: *Skala N miała odróżn iać neurotyków i nieneurotyków. co sprzyja osiąganiu sukcesów artystycznych i . *Skala p może być także używana do odróżnienia osób normalnych i psychotyków. duchownymi. 1985. s. 80 81 przestępczych .że wykształcenie ponadpodstawowe będzie ułatwiało wypełnianie EPQ-R i wpływało zarazem na większą rzetelność odpowiedzi. banki. że osoby skłonne do chorób nowotworowych uzyskują niskie wyniki w skalach N i E oraz wysokie w skali K. Zakładając. N i P oraz niskie w K mogą służyć do diagnozowania predyspozycji cznych . por.Tym niemniej. Jednak z powodu niejednorodności pytań skali P nigdy nie wiadomo. jakkolwiek trzeba pamiętać. ale bardziej wytrwali i dokładni n iż ekstrawertycy (Eysenck. obok celów teoretycznych. s. Konstruując kwestionariusze osobowości Eysenck stawiał sobie. 216). radar. że jest to w EPQ-R skala najsłabsza. także cele praktyczne. 1970. gdzie konieczne są łatwe i liczne kontakty z innymi ludźmi. formy pośrednie) zależałby od wymiaru ekstra.prawdopodobnie naukowych. powinni lepiej niż ekstrawertycy pracować przy takich urzą­ dzeniach jak automaty. EPQ-R może ponadto znaleźć zastosowanie w poradnictwie zawodowym. U pierwszej z wymienionych grup odruchy warunkowe powstają znacznie szybciej n iż u drugiej. na podstawie wysokich wyników w skalach N i E. histeria. 1981 . też rozdz. że osoby z nerwicą uzyskują wysokie wyniki w skali N. s. gdzie nasilenie tych cech jest skrajne (steny: 1-4 i 7-10). Osoby uzyskujące wysrpkie wyniki w skali P raczej nie powinny (ze względu na tendencje psychotyczne i asocjalne) być nauczycielami. Jest to potwierdzeniem Eysenckowskiej tezy o zasadniczej różnicy między nerwicą i psychozą (por. najgorsze zrównoważeni ekstrawertycy. cukrzycy itp. Ekstrawertycy z kolei mogliby być przydatni wszędzie tam. skala N służy do odróżniania zaburzeń nerwicowych i psychoz. komputery i w takich instytucjach jak ośrodki obliczeniowe. czy też skłonności przestępcze bądź psychotyczne. Prawdopodobnie warunkiem zdrowia psychicznego są dodatkowo niskie wyniki w skali P. 121-123.: Eysenck. Różnice te mogłyby być związane z nasileniem ekstraintrowersji (Pospiszyl. Skoro introwertycy są bardziej dokładni i wytrwali. 1985.

np. Podobne wyniki otrzymali Hotard i in. gdy cechom tym towarzyszy brak kontaktów społecznych (poor social relationships) . postawami wobec innych itp. (1989). pokazały dodatkowo. w pełni zależni od społeczeń- 82 83 wodzeń . 3) małżonko­ wie z małżeństw szczęśliwych są bardziej do siebie podobni pod względem osobowości (we wszystkich czterech skalach EPQ) . używając MPI w adaptacji Choynowskiego i Skali Sukcesów Małżeńskich Gałkowskiej odkryli. że sportowcy w odróżnieniu od niesportowców. preferencjami wartości . Eysenck i Eysencka (w druku). poszukiwaniem wrażeń . Eysenck.także o jej wątpliwej trafności. W związku z neurotyzmem warto dodać. był u nich bardzo podobny w dziecińst­ wie i przed małżeństwem jak i w czasie trwania małżeństwa. trzeba ciągle pamiętać o nie w pełni satysfakcjonującej rzetelności skal tego kwestionariusza.Psychotyzm. Watsen i in. że związana z neurotyzmem nadmierna wrażli­ wość. tj. Na przykład ekstrawertycy wolą sporty zespołowe. Również wybór dyscypliny sportu ma związek z Eysenckowskimi wymiarami. Sama ekstrawersja w przypadku osób zrównoważonych i posiadających dobre kontakty społeczne ma słaby związek z nastrojem. zmiany nastrojów. którzy stwierdzili ponadto. w których obok skali Gał­ kowskiej użyto EPQ w tłumaczeniu autora. temperamentem . Inne badania Zaleskiego (1981 ). Jednak. że osoby o wysokich wynikach w skali N i niskich w skali E. że dokładniejsze analizy wykazały raczej krzywoliniową zależność między tym wymiarem i sukcesem sportowym (bardzo wysokie jak i bardzo niskie wyniki w skali N nie sprzyjają sukcesom sportowym). stosując EPQ-R do diagnoz czy prognoz indywidualnych oraz w celach selekcyjnych . a introwertycy. Różnice były wyraźne (istotne statystycznie) w przypadku skal P i E. Nias i Cox (1982) wykazali . a ich nastroje są bardziej zmienne niż w przypadku zrównoważonych ekstrawertyków. których członkowie są: 1. lecz dwa odrębne wymiary (por. niż małżonkowie z małżeństw nieszczęśliwych . albo nie ma żadnego. Sportowcy i lepsi sportowcy są bardziej psychotyczni i ekstrawertywni oraz mniej neurotyczni niż niesportowcy i gorsi sportowcy. że nieszczęśliwe małżeństwa charakteryzuje wyraźnie wyższy poziom neurotyzmu. 2) tylko mężowie (lecz nie żony) z małżeństw n ieszczęśliwych są bardziej neurotyczni niż mężowie z małżeństw szczęśliwych . Dotyczy to zarówno mężów jak i żon. . EPQ-R stwarza za to szerokie możliwości w badaniach naukowych. że gorsze samopoczucie neurotycznych i zrównoważonych introwertyków pojawia się tylko wówczas.indywidualne. 1988). Z przeglądowych badań Williamsa (1990) . np. neurotyczni introwertycy. do analizy związków między Eysenckowskimi wymiarami osobowości i samooceną. niecierpliwość i skłonność do martwienia się utrudniają rozwiązywanie codziennych problemów i zaburzają potencjalnie szczęśliwe małżeństwa . Może być stosowany w korelacyjnych studiach nad osobowością. a także lepsi sportowcy w zestawieniu z gorszymi różnią się pod względem nasilenia wszystkich wymienionych cech osobowości. Autorzy wyodrębnili trzy kategorie grup. w których przeanalizowano wyniki sześciu studiów nad nastrojami (moods) mierzonymi za pomocąjedenastu różnych skal wiadomo. Wysoki poziom neurotyzmu. Kwestionariusz Eysencka może być również wykorzystywany w poradniach przedmałżeńskich i rodzinnych do prognozowania szczęścia w małżeństwie bądź szukania przyczyn niepo"Uczucia pozytywne i negatywne to nie są dwa bieguny j ednego wymiaru. w którym analizowano związki między osobowością (polska wersja EPQ w adaptacji Zaleskiego) oraz postawami wobec grup mniejszościowych i z marginesu społecznego . według małżonków. Przykładem tego typu badań może być studium Zaleskiego. Zaleski i Gałkawska (1978). że : 1) małżeństwa nieszczęśliwe w odróżnieniu od szczęśliwych mają wyższe wyniki w skali P. Znajomość podstawowych wymiarów osobowości pozwala diagnozować nastroje dominujące u określonej osoby.. Autorzy sądzą. a w przypadku skali P. samoakceptacją. ekstrawersja i neurotyzm odgrywają także pewną rolę w aktywności sportowej . niż małżeństwa szczęśliwe . Stąd omawiane są oddzielnie. mają skłonność do przeżywania : a) uczuć bardziej negatywnych i b) uczuć mniej pozytywnych 14 .

że wszystkie zależności były słabe (najsilniejsza korelacja między skalą P i postawami wobec pierwszej kategorii grup mniejszościowych wyniosła 0.: Eysenck. tj . 3. 1970. ekstrawertycy w odróżnieniu od introwertyków są bardziej tolerancyjni (mają bardziej pozytywne postawy wobec opisanych grup). że : 1. fale mózgowe rejestrowane w postaci EEG itp. procesy pam ięciowe . 2. Sanocki. 2. 1981 . osoby wykorzystujące seksualnie dzieci. poziom wykonania zadań zależny od siły pobudzenia emocjonalnego (prawa YerkesaDodsona). starzy. reakcja skórno-galwan iczna. wymagający stałej opieki i dlatego kłopotliwi (np. s. prostytutki. ale zachowują się w sposób naganny. a trzecia. choć stwierdzone empirycznie. narkomani. nasilenie cech psychopatycznych wyraźnie idzie w parze z nietolerancją. Jak wiadomo. chorzy umysłowo. twierdzenie o istnieniu zależności przyczynowych między tym poziomem i poziomem trzecim organizacji osobowości (tj. np . niemoralny lub niezgodny z prawem (np. powidoki. Wiele innych . a związki między biologicznie zdeterminowanymi wymiarami osobowości i postawami społecznymi -teoretycznie niejasne. Podano tu jedynie przykłady możliwych zastosowań EPQ-R. zjawisko reminiscencji. Autorzy omawianego artykułu . EPQ-R może być również używany w badaniach klinicznych i penitencjarnych. złodzieje. informatorzy policyjni w systemach totalitarnych). posłużyli się wcześniejszą wersją teorii Eysencka.stwa. niezależni od społeczeństwa . . warunkowanie. gwałciciele . nieuleczalnie chorzy tak jak ofiary AIDS). niezależnie od osobowości. Jak wykazał Eysenck (por. znanymi wymiarami) było powszechnie krytykowane (por.31) . stawiając hipotezy na temat związków między wymiarami osobowości i postawami społecznymi. Jakkolwiek pierwsza kategoria grup. krzywdzą innych w sposób bezpośredni (np. silne biologiczne zdeterminowanie neurotyzmu i ekstrawersji pozwala na analizę związków między nimi i całym szeregiem zjawisk takich jak: progi zmysłowe . nawyków myślowych czy postaw. to jednak okazało się.najmniej. Także . która zakłada istnienie czwartego poziomu w strukturze osobowości. antyspołeczni . brak jest liczących się korelacji między neurotyzmem i postawami wobec grup mniejszościo­ wych . budzi najwięcej sympatii.zależy wyłącznie od inwencj i użytkowni ków 84 85 narzędzia. 425-457). s. Trzeba jednak zauważyć. 3. w których interesują nas raczej grupy osób niż pojedyncze osoby. recydywiści . fałszerze pieniędzy i dzieł sztuki). 456).w eksperymentalnych badaniach z pogranicza psychologii ogólnej (zwłaszcza spostrzegania i uczenia się) i psychologii osobowości.

wersje dla dzieci i młodzieży: JEPI . Jeżeli chcemy posiadać narzędzie jak najlepiej mierzące pewne cechy w Polsce i przydatne dla praktyki w naszym kraju .sługiwać się zamiennie różnymi wersjami. Wymiana tych pytań. neurotyzm . usprawiedliwiające stoswanie nowych wersji zamiast starszych (por. to dla skali P korelacja była zerowa (0 . czy jest to zasługą starannego tłumaczenia. W kolejnych wersjach zmieniano liczbę i treść wielu pytań . uzyskiwano zwykle dość wysokie współczynniki.. o parametrach psychometrycznych niewiele odbiegających od oryginału . PEN . JEPQ). ale w nieunikniony sposób prowadziło to do zmian psychologicznego znaczenia mierzonych konstruktów. ponadto są stosowane wersje skrócone.59 (N) i 0. trzeba raczej opracować je na nowo. O ile dla trzech skal stwierdził on zadowalającą stabilność (którą. które mają słabą moc dyskryminacyjną i powodują obniżenie rzetelności. 1983). a w interpretacji EPQ-R nawiązywać do . 1981 . że ekstrawersja mierzona starszymi wersjami nie jest tą samą ekstrawersją w nowszych wersjach (Rocklin i Revelle. Drwal. EPQ .. póżniej ..polskiej literatury o MPI.także psychotyzm .Inwentarza Osobowości" (MPI) w adaptacji Choynowsk iego (1968. w jakim stopniu można po. należy nazwać stabilnością względ­ ną) : 0. czy wynika ze specyficznych właściwości badanych przez nas osób (a może Polaków w ogólności?) .69 (E). Trudno na razie powiedzieć. 0. zastosowana -w dość ograniczonym zakresiejuż w tym opracowaniu . Dość dramatyczną rozbieżność obserwował jednak Pearson (1988). 1988). za Choynowskim (1971). Dzięki tym 86 modyfikacjom uzyskiwano zwykle coraz lepsze parametry psychometryczne skal. uwględniając w jak największym stopniu specyfikę lokalną (por.71) i skośnego rozkładu w pierwszym badaniu (EPQ). 1990). F rancis i Pearson. EPI . zachowując tradycyjne nazwy skal: ekstrawersja. Pozwoliłoby to ocenić.34 (K). że polska adaptacja jest użytecznym narzędziem badawczym . EPQ-R itd . korelując wyniki EPQ z wynikami EPQ-R . Warto sprawdzić w Polsce zgodność wyników uzyskanych w EPQ-R z wynikami tych samych osób w innych polskich wersjach inwentarza Eysencka . zwłaszcza. uzyskanymi po upływie roku w niezbyt dużej grupie studentek (N = 51). Na zakończenie trzeba przypomnieć ewentualnemu użytkow­ nikowi EPQ-R . ale odbyłoby się to kosztem wierności wobec oryginału i utrudniło porównania trafnością międzynarodowe . że istnieje bardzo wiele wersji inwentarza Eysencka (MPI . 1977). Gdy obliczano korelacje między kolejnymi wersjami s~al . pozwoliłaby na uzyskanie lepszych parametrłów psychometrycznych. ale jej wyniki nie wykazują tak kłopotliwego skośnego rozkładu. Claridge. Zwracano na przykład uwagę .ZAKOŃCZENIE Wyniki naszych dotychczasowych badań nad rzetelnością i skal EPQ-R pokazują. 87 .06) . Najbardziej odpowiednią metodologią wydaje się analiza trafności zbieżnej i różnicowej. Mogła ona w dużej mierze wynikać z wyjątkowo niskich wyników w skali P (średnia wynosiła 0.bogatej już . Skala Psychotyzmu ma nieco niższą rzetelność. kłamstwo.

1O. D. R. (1961 ): The meaning and measurement of neuroticism and anxiety. (1988): A further investigation of the Sensation Seeking Scale Form-Y and its relationship to the EPQ-R and the 1. (1972): T-54.. BRZOZOWSKI. (1993): Konstrukcja i właściwości psychometryczne Skali Wartości Schelera. CLARIDGE. CHOYNOWSKI. Zawadzkiego. Personality and lndividual Differences. Ł.}.L. 5. (1987) : Trafnoś ć zbieżna i różnicowa czterech inwentarzy agresji. R. (red.Ł . 117-138. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. CATTELL.J.). (1989): The relationship between the Strelau Temperament lnventory. Oleś) .N. W: R.J. CHOYNOWSKI. P. Drwala i P. CLARIDGE G. Lynn (red. Personality and lndividua/ Differences. DRWAL. Psychologia matematyczna. Marek. W : E. T. 2. Przegląd Psycho/ogiczny. CORULLA. Kozielecki (red. Warszawa: Pracownia Tesstów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego. M. W : R . Eysencka. Psychologica/ Bulletin.173. M. M.S. 35.LITERATURA BENTALL. Personality and lndividual Differences. Eysencka. (1971 ): Podstawy i zastosowania teorii rzetelności testów psychologicznych. B. (1978): Elementy metodologii badań psychologicznych. SLADE. Eysencka. (1989): Badanie trafności zbieżnej i różnicowej . 88 CHOYNOWSKI. Inwentarza osobowości" H.W . Ł. (1987): A psychometrie investigation of the Eysenck Personality Questionnaire (Revised) and its relationship to the 1.P. Problemy psychologii matematycznej. 89 . Lublin: Wydawnictwo UMCS. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. (1989): The multidimensional nature ot schizotypal traits: A tactor analitic study with normai subjects. Wybrane zagadnienia i techniki (red. W : Drwal R. 79-110. W . (1995) : Skale skłonności psychotycznych (STQ) G. (1963): Wprowadzenie do teorii osobowości H. Personality and lndividua/ Differences. CORULLA. s. Warszawa: PWN. Aranewska (red . G. CHRISTIE . W: A.Ł.O. C. 3. British Journal of Clinica/ Psychology. CHLEWIŃSKI . NJ: Er1baum. CHOYNOWSKI. R . Advances in personality assessment (Vol.J . V: Wybrane zagadnienia metodologii badań w psychologii. Spielberger (red. W. P.autorstwa J. W : R.. BRZOZOWSKI . (1992): Hierarchia wartości Maxa Schelera. CAMPBELL. 81-105. Podręczn i k . CORULLA.). C. Lublin: Wydawnictwo UMCS. Noworoi (red.7 lmpulsiveness Questionnaire. Warszawa: Ministerstwo Oświaty i Wychowania. CLARIDGE. P. BRZOZOWSKI . P. 211-237. s. (1991): Ocena porównawcza dwu opracowań dotyczących polskiej adaptacji EPQ-R: Opracowanie l . Biuletyn Psychometryczny. s. R. BROKS. Warszawa. 651-658. New York: Ronald Press. P. (1981): Psychoticism.7 lmpulsiveness Questionnaire. s. COMREY. 28. 9. s.L. 633-648. 493-536. (1970): Studies in Machiavellianism. Butcher. Waarszawa: Polskie Towarzystwo Psychologiczne. 363-375.. III: Metodologiczne problemy psychometrii.J.D. 11. Podręczn i k . Teoria a fakty empiryczne. Ł. Warszawa: PWN.J. 39-51. (1990): Problemy kulturowej adaptacji kwestionariuszy osobowości. Kraków: Wydawnictwo UJ. P. R. D. (1983): The !:ysenck Psychoticism scale. FISKE. DRWAL.).J. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. W: Choynowski M. DRWAL. (red. s. GEIS F. Roczniki Filozoficzne.polska wersja testu Miltona Rokeacha.H. 65-118. Maciejczyk. Brzozowski. Psychologia matematyczna. W: J.. Polskie Towarzystwo Psychologiczne. 132-148. 56 . 51-95. (1968): Opracowanie polskiej adaptacj i .T. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. J. (1987) : Skala Wartości . Laboratorium Technik Diagnostycznych im. s. Rokeacha. R. Ł. Hillsdale. W: J.. Wydzi ał Psychologii Uniwersytetu Warszawskiego. G. T. 2). 71-114.Ł. (1984) : Schizotypy and hemisphere function: l. M. 161. 277-287.). s. DRWAL. BRZEZIŃSKI . 81-91. BRZOZOWSKI. Dimensions of personality. New Yorl<: Academic Press. DRWAL. Kulturowa adaptacja testów. Kraków: Wydawnictwo UJ. R. Zawadzkiego. I. P. Sensation Seeking and Eysenck's dimensional system of personality. Skrócony podręcznik do testu . (1977): Podręcznik do . Polska adaptacja Value Survey M. J. CLARIDGE. Warszawa: PWN. BRZOZOWSKI . (1959): Convergent and discriminant validation by the multitrait-multimethod matrix. P. W. 4. A. Eysencka. Testy psychologiczne w poradnictwie wychowawczo-zawodowym. Laboratorium Technik Diagnostycznych im.). s. W: J..B . Warszawa: PWN. (1 973): A first course in tactor analysis. G .autorstwa R. P. T . 81-122. Drwal.). opracowanie 11.Inwentarz Osobowości" H. Theoretical considerations and the measurement of schizotypy. Ciechanowicz (red.Ł.SWS. (1995): Skala Wartości Schelerowskich .Inwentarza osobowości" H.). New York: Pergamon Press. (1989): Skala Wartości (SW). 329-338. 8. Z. Drwal (red . Claridge'a. współpraca : P. B.). New York: Academic Press. Ł. R. SCHEIER. BRZOZOWSKI. Brzeziński . Brzozowskiego 1-5 (maszynopis).

B. W: R.J. Oleś). H. Schalling (red. (1980): Opracowanie Kwestionariusza Aprobaty Społecznej. Personality and lndividual Differences.R. EYSENCK. EYSENCK. Drwal. H. Warszawa: PWN. 499-516.J. 29. P. Warszawa: Centralny Ośrodek Pedagogiczny Szkolnictwa Artystycznego. DRWAL. D. R. Warszawa: PWN. Journal of Personality and Social Psycho/ogy.J. H. H. New York: Crane. (1978): Psychopathy. H. H.G.J. Drwal. ..T. N. Adaptacja kwestionariuszy osobowości.J. Allen and Company. 353-364.J. H. Adaptacja kwestionariuszy osobowości. (1971): Sens i nonsens w psychologii. G. EYSENCK. 355-373.J. HEATH.Ł.J. H. FRANCIS.. P. 21 -29 . W : A Januszewski. C. CLONINGER. MARTIN. VETTER. (1993): Predictlon of cancer and caronary heart disease mortality by means of a personality inventory: Results of a 15-year foliow-up study. COX.J.J. (1977): Crime and personality. 3. Personality and lndividual Differences. 1-56.. Brzozowski.B. 1. J. Cancer Detection and Prevention. 66. Russak and Company. L. Psychopathic behavior: Approach to research. compared with the JEPI . Christie i F. HELMES. Warszawa: PWN. t. NIAS. Opracowanie: R. (1985): A revised version of the Psychoticism scale. P. R. EYSENCK. H. GROSSARTH-MATICEK. GROSSARTH-MATICEK . S. personality and ge- netics. Journal of Personality and Social Psycho/ogy.R. (1994): Testing a model for the genetic structure of personality: A comparison of the personality systems of Cloninger and Eysenck. London: W. GROSSARTH-MATICEK. Behavioral Research and Therapy. MARTIN. HALL.). (1990b): Rebel with a cause. GROSSARTH-MATICEK .B. 9. EYSENCK. (1988): Religiosity and the short-scale EPQ-R indices of E. Psychological Reports. N and L.DRWAL. R. 1-16.).G.. EYSENCK. Psycho/ogica/ Reports.N. (1982): Personality and Sport. GRYZIO. L. EYSENCK. Wybrane zagadnienia i techniki (red..L. EYSENCK. GROSSARTH-MATICEK .J. (1995b): Zrewidowany Inwentarz Osobowości H. 24.Description of treatment. H. Oleś. . współpraca : P. 221-232. (1976): Psychoticism as a dimensions of personality. H. EYSENCK... Eysencka (EPQ-R). 29. Personality and lndividual Differences. 1. (1993): Prediction of cancer and caronary heart disease as a function of questionnaire administration. (1967): Uses and abuses of psychology. Witkowski (red. R. Wykłady z psychologii w KUL. Teorie motywacji.Ł. JEPQ and EPQ. EYSENCK. D. Behavioral Research and Therapy.H. 201-209. Psychological Reports. Geis.. 109-131 . W: R. współpraca : P. 72. Ł . H. EYSENCK. s.J. (1976): Case studies in behavior therapy. EYSENCK.. BARREIT. P. H. 569-583. BRZOZOWSKI. BRZOZOWSKI. T. (1992): Sprawdź swoją i nte lig encję.G. R. 91 90 . 9. Problemy rzetelności i trafności.J.J. 111-121 . B. (1968): Inwentarz Osobowości (The Maudsley Personality lnventory). Joumal of Social Behavior and Persona/iły. H. 7. H. R.J. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem P. R . P. Wiley. FRENTZEL-BEYNE. GROSSARTH-MATICEK . EYSENCK.S. Lublin: Instytut Psychologii UMCS.K.J. EYSENCK. EYSENCK. 17-31. (1958): The scientific study of personality. N.. 23. H. M. stress and disease: An interactionist perspective. Oleś) . 479-495. EYSENCK.. Harmondsworth. AC. GORSUCH. (1990): Psychoticism as a dimension of personality: A multivariate genetic test of Eysenck and Eysenck's psychoticism eonstruci. BARRETT. P. H.J.G. (1975): Manual for the Eysenck Personality Questionnaire EPQ. 6. H.J. cancer and caronary heart disease.. EYSENCK. EYSENCK.J. PEARSON. (1995a): Skala makiawelizmu (Mach V) R. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part l . London: Routledge and Kegan Paul. Lublin: RW KUL. Hare. 1.J. London: Routledge and Kegan Paul. (1970): The structure of human personality.J . EYSENCK. London: J. Brzozowski. Podręcznik tymczasowy. Advances in Behaviour Research and Therapy.. N. . EYSENCK. (1991): Personality.Effects of treatment. EYSENCK.J. H. 3. Middlesex: Penguin Books. P. 5. 762-775. E. Brzozowskiego). (1991 ): Kryzys w wartościowan iu a hierarchie wartości u osób z nerwicą i bez nerwicy. 1.. EYSENCK. Przegląd Psycho/ogiczny. Psychological lnquiry.Ł. EYSENCK. Warszawa: PWN.. R.B. 58. H. W: R.Ł.J. (1990a): Type A behaviour and caronary heart disease: The third stage. Multivariate Behavioral Research. (1988): Personality type. 273-296. H. (1989): Evaluating the interna! structure of the Eysenck Personality Questionnaire: Objective criteria. Knapp. WILCZYŃSKA. s. S.J. R. The autobiography of Hans Eysenck. Philadelphia: Saunders. 184-195.H . 653~57 . London: Routledge and Kegan Paul. (1994): Wymiary osobowości . D. . 66. (1990): Personality.. SCHUM D. 2. EYSENCK. R. London: Methuen and Company. s. H. R. C. (1974): Factor analysis.B... (1990). Wybrane zagadnienia i techniki (red. EYSENCK. DRWAL. (1 984): Cancer risks associated with life events and conflicts solutions. 4. 943-959.G. 73. H. EYSENCK. P. S. H. stress and disease: Description and validation of a new inventory. HEATH. (1991): Creative novation behaviour therapy as a prophylactic treatment for cancer and coronary hearth disease: Part 11 . BECKER. Choynowski. A C. S. Otwock: Dobrucki Malicki DMS. 25-44. 7.J. LINDZEY. EYSENCK.G. .. London: Hodder and Stoughton Educational. D.

Drwal (red. B. British Joumal of Social Psycho/ogy. Eysencka (EPQ-R)". S. Journa/ of Personality and Social Psychology. 9. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R.M. 16.trzech superczynników osobowości: Charakterystyka psychometryczna polskiej adaptacji .HOTARD. WOODY. (1971): Wartość testu WISKAD-MMPI dla diagnozy różnicowej w zakresie nozologii psychiatrycznej. (1977): Psychoticism and thinking. MADSEN. M. TORRUBIA.. STEGALL.Ł. ROKEACH.Ł. CLARIDGE. PEARSON. S. H. MCWHIRTER. 6. Personality and lndividual Differences. M. (1981 ): Psychoticism and marital satisfaction. STRZAŁECKI . (1983): Temperament. D. SZEREMET. ZALESKI. Drwala).. s. 122.G. J.. ZALESKI. New York: Free Press. 6. Z . KAISER. J. 4. L. R. MUNTANER. 151-169. exstraversion.. Warszawa: PWN. EYSENCK.Ł. (1990): Zal eżność pomiędzy oryginalnością myślenia a psychopatologicznymi wymiarami osobowości według kwestionariuszy Eysencka i Claridge'a. D. E. 1-2. ROCKLI N.B. 4. D. and social relationships on subjective well-being. Roczniki Filozoficzne. (1987): Test przymiotnikowy ACL H. Drwala). M. (1988): Development and valida- 92 tion of brief measures ot positive and negative affect: The PANAS scales. .... 1063-1070. MCFATTER. B.M. neuroticism. REVELLE. TELLEGEN. Gougha i A. s. .. Personality and lndividual Differences. schizotypal and borderlina personality traits and psychosis proneness.). T.B. Studia Psychologiczne 33. PŁUZEK. K. Warszawa: PWN. K. Regulacyjne funkcje temperamentu. Lublin : Instytut Psychologii UMCS. Z. TOEPLITZ. (w druku): Personality and attiludes towards marginal social grups. H. W: J.. (1988): A comparison ot the Psychoticism scale of the EPQ and the EPQ-R. Wydawnictwo PAN. Personality and lndividual Differences. British Journal of Socia/ and Clinical Psychology. (1982): Krytyczna analiza Kwestionariusza Osobowości H. 6. (1978): Neuroticism and marital satisfaction. (1989): Personality in the third dimension: A psychobiological approach. D. J. . New York: Academic Press. HUNKA. ZALESKI. (1971 ): Relating tactors between studies based upon different individuals. (1969): Wybrane zagadnienia psychologii twórczości. 61 5~30. 409-422. GARCIA-SEVI LLA. Maszynopis (praca magisterska napisana pod kierunkiem R. P. 20. TUŹNIK.268. 147-187. R. J. A. Wrocław: Zakład Narodowy im.M .. Z.. Z.Zrewidowanego Inwentarza Osobowości H. 11. B. Joumal of Psychology. Joumal of Personality and Social Psychology. ZALESKI . 4. Ł. ZUCKERMAN. 123-161 . DRWAL. 257. Eysencka (Eysenck Personality Questionnaire.J.). 453-458. 57. Personality and lndividual Differences 10. (1990): Effects ot psychoticism. (1 989/1990): Międzykulturowe badania osob owości. 241-248. (1980): Współczesne teorie motywacji. Lublin: Wydawnictwo UMCS. and neuroticism in current mood: A statistical review of six studies. MACIEJCZYK. J.. A. ( 1981): The measurement ot extraversion: A comparison of the Eysenck Personality lnventory and the Eysenck Personality Questionnaire. WILLIAMS. Personality and lndividual Differences 10. 245-246. BIANCHINI. 37-38. L. ZAWADZKI. Z. (1985): Psychopatia. J. C. Ossoli ński ch . Multivariate Bahaviorai Research. GAŁKOWSKA. S. Heilbruna w badaniach samooceny i percepcji społecznej .E. M. (1989): lnteractive effects ot extraversion. activity. WOLI ŃSKA.G. 391-418. Lublin: Wydawnictwo KUL. W . S.R.A. (1981): Kwestionariusze osobowości w psychologii. 16. RAWLINGS. G. . (1989): The interaction of EPQ extraversion with W AIS subtest pertormance under timed and untimed conditions. W. 54. Lublin: Instytut Psychologii UMCS. FERNANDEZ. 24 stycznia. personality. SANOCKI. (1990): Informacja osobista. Personality and lndividual Differences. . CARNIE. Strelau (red.. (1988): Personality dimensions. 2. Z. POSPISZYL. WATSON.B. STRELAU. 279-284. A. 1-11 .J. EYSENCK. CLARK. 2. W: R. (1995): Un iwe rsal n ość PEN . E. R. (1973): The nature of human values. EPQ) pod kątem próby adaptacji tego testu do warunków polskich.G. EYSENCK. 259-275. Warszawa: PWN. (1990): Poziom schizotypii u członków rodzin pacjentów schizofrenicznych. Techniki kwestionariuszowe w diagnostyce psychologicznej. 285-286. Bahaviorai Research and Therapy. Warszawa: PWN.R. R. 93 . 623-624. Polska adaptacja kwestionariusza osobowości EPQ.

.

12 -0.23 0.14 -0.01 0.01 -0.50 -0.04 -0.23 0.10 0.18 0.62 0.45 -0.04 -0.15 -0 .25 0.15 -0.01 -0 .37 0.00 0.15 0 .25 -0.08 -0.07 0.04 -0.01 -0 .09 0.07 -0 .02 0.19 -0.16 0.32 0.01 -0.03 0.01 0.14 -0.00 -0 .01 0.04 0.04 -0.54 0.05 97 .23 0.37 0.23 -0.11 0.ROTCWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOWYCH CZYNNIKÓW EPQ-R NUMER PYTANIA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 CZYNNIKI N E K p -0 .03 0.13 -0 .14 0 .24 0.03 0.04 -0.07 -0.17 -0.02 0.06 -0.04 -0 .09 0.10 0.00 0.03 0.06 0.06 -0.14 -0.19 -0.08 -0.44 -0.02 0.53 -0.41 -0.13 0.10 -0.41 0.07 -0.26 -0.49 -0.07 0.24 0.50 0.05 0.52 0.26 -0.08 0 .28 0.50 0.45 0.15 0.02 0.27 -0.10 0.19 -0.04 -0.04 -0.01 -0.26 0.44 O.42 -0 .60 0.23 0.53 -0.07 0.18 -0.10 0.14 0.14 -0.48 -0.16 0.14 -0 .03 O.57 0.02 -0.03 0. 11 -0.07 0.01 -0 .20 0.18 0.06 0.03 -0.02 0.01 -0.20 0 .00 -0.11 -0.01 -0 .10 0.55 0.05 -0.34 -0.10 0.18 -0.27 0.20 -0.15 -0.02 -0 .23 0.10 0.02 -0.33 -0.15 0.21 -0.13 0.11 -0.06 0.07 0.44 -0.13 -0.04 -0.06 -0.05 0.05 -0.12 0.05 -0.

47 0.30 -0.03 0.14 0.39 -0.06 0.15 99 K 0.11 0.19 0.13 -0.05 0.47 -0.30 -0.12 -0.08 0.02 -0.10 -0.18 0.07 -0.47 0.34 -0.23 -0.13 0.10 0 .12 -0.08 0.03 -0.ROTOWANA MACIERZ CZTERECH PODSTAWOW YCH CZYNNIKÓW EPQ-R (c.07 -0.11 -0.14 0.34 0.05 -0.03 -0.15 0.02 0.08 0.56 -0.15 0.22 0.10 0.43 -0.03 0.12 0.07 -0.11 0.12 .17 0.02 -0.10 0.14 0 .07 0.06 0.22 0.35 -0 .32 O.16 0.16 0.06 0.01 0.33 0.39 -0.06 -0.00 0.41 -0.01 -0.20 0.00 -0 .19 -0.13 0. 17 0.24 -0.51 -0.06 -0.09 0.14 0.50 -0.46 -0.49 -0.05 0.17 -0.01 0.17 0.14 0.21 -0.01 0.10 0.04 -0.06 0.42 -0.09 -0.12 0.42 0.26 O.05 0.14 -0.34 0.13 -0.03 O.52 -0.31 0.d.04 -0. 11 -0.48 0. 19 -0.06 0.13 0.03 0.07 -0.12 0.33 -0.06 0 .12 O.56 0.44 -0.00 0.23 -0.04 O.04 -0.02 0.09 -0.10 -0.07 0.10 -0.01 -0.23 -0.09 -0.) CZYNNIKI NUMER PYTANIA N E 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 0.04 0.44 0.03 -0.36 -0 .08 0.30 0.39 0.19 -0.02 -0.19 -0.02 -0.47 0.27 -0.24 0.09 -0.24 0.34 -0. 11 0.08 -0.01 0.20 p 0.09 0.17 0.17 0.05 -0.01 0.

Tabela A
NORMY STENOWE DLA SKALI NEUROTYZMU
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŻNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

o- 1
2- 3
4- 5
6- 7
8- 9
10-13
14-16
17-18
19-20
21 -24

o- 3
4- 5
6- 8
9-11
12-14
15-17
18-19
20-21
22
23-24

STUDENCI
MĘZCZYŹN I

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N= 209

ws

ws

ws

ws

o

o-

0- 1
2- 3
4- 5
6- 8
9 -11
12 -14
15 -18
19 -20
21 -23
24

0- 3
4- 6
7- 9
10-12
,..,13 -16
17-18
19-20
21 -22
23
24

1- 2
3- 4
5- 8
9-11
12-17
18-19
20-21
22
23-24

3
4- 5
6-8
9-12
13 -15
16-18
19-20
21
22
23 - 24

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela B
NORMY STENOWE DLA SKALI EKSTRAWERSJI
UCZNIOWIE
STEN MĘZCZYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 4
5-7
8-10
11 -12
13-16
17-18
19
20
21
22-23

o- 3
4-6
7-10
11 -13
14-16
17-18
19-20
21
22
23

STUDENCI
MĘZCZYŹNI

DOROŚLI

KOBIETY MĘZClYŹNI

KOBIETY

N= 166

N= 359

N= 105

N =209

ws

ws

ws

ws

0- 2
3- 5
6- 7
8-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

0- 3
4
5- 7
8-10
11 -14
15-17
18
19-20
21
22-23

o- 4

0- 3
4- 5
6- 7
8 -10
11 -14
15 -17
18 -19
20
21 -22
23

WS -wyniki surowe

105
TABELE NORM

5
6-8
9-10
11 -14
15-16
17-18
19-20
21
22-23

STEN

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Tabela C
NORMY STENOWE DLA SKALI PSYCHOTYZMU
UCZNIOWIE

DOROŚLI

STUDENCI

STEN MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘlClYŹNI KOBIETY
N= 283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N= 209

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

ws

ws

0- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11
12-14
15-16
17-19
20-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9-10
11 -12
13-15
16
17-32

ws

ws

0- 2
3
4
5-6
7
8-9
10-11
12-13
14-16
17-32

0- 2
3- 4
5
6- 7
8
9
10-13
14-15
16-18
20-32

ws
o-

2

3
4- 5
6- 7
8- 9
10 -11
12 -13
14 -16
17 -18
19-32

STEN

ws
o-

1
2-3
4
5
6-7
8- 9
10
11-13
14-15
16-32

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

WS -wyniki surowe

Tabela D

NORMY STENOWE DLA SKALI
UCZNIOWIE

STUDENCI

KŁAMSTWA
DOROŚLI

STEN MĘlClYŹNI KOBIETY MĘlCZVŻNI KOBIETY MĘ:ŻCZVŻNI KOBIETY
N =283 N= 292 N= 166 N= 359 N= 105 N =209

ws

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

o-

ws
1

2
3
4- 5
6- 7
8-10
11 -12
13-14
15-17
18-21

o-

2
3
4-5
6
7- 9
10-11
12-13
14-15
16
17-21

ws
0- 1
2
3
4- 5
6- 8
9 -10
11 -12
13 -14
15 -16
17 -21

ws
0- 1
2- 3
4
5-6
7- 8
9-10
11 -12
13
14-15
16-21

WS -wyniki surowe

107

ws
o-

1
2
3
4- 6
7- 8
9-10
11 - 13
14-15
16-17
18-21

STEN

ws
0-2
3
4-5
6-7
8-9
10-11
12-13
14-15
16-17
18-21

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

...B........ ...... TAK 55... TAK 92.... TAK 18.. TAK 48. Barrett EPQ-R.J. TAK 95....... TAK 42..... TAK 47..... Płeć ... TAK 16. TAK 93........ TAK 50. TAK 20. P............. H.. TAK 43.. TAK 30. TAK 40........ TAK 38.. Eysenck........ TAK 15...... Data urodzenia (dzień.. TAK 83......... TAK 17..................... TAK 96..... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 66....... TAK 3............ TAK 79. TAK 8. TAK 14. TAK 10. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 51 .......... TAK 63.... TAK 9... TAK 27............... TAK 11 ........ TAK 85........... TAK 70... rok) ..... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 36...S.. TAK 25....... Wykształcenie ...... Data badania (dzień .. TAK 87........... TAK 89.. TAK 99.... TAK 100...... TAK 78... TAK 67.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 41 ...................... TAK 77... TAK 58....... TAK 62. TAK 73.. TAK 60. TAK 82...... TAK 84.... TAK 80. TAK 81 . TAK NIE NIE NIE NIE NIE 61.. TAK 13. Eysenck.. TAK 37. TAK 35. TAK 90...... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 26... TAK 54. TAK 19.... TAK 6 ... TAK 22.. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 56. 2... TAK 59... TAK 74... TAK 7.G... miesiąc........... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 31 ... TAK 32................... TAK 21 . TAK 34. TAK 39. TAK 5..... TAK 64. TAK 24..... Drwala Imię . TAK 29........................... TAK 72... TAK 86.. TAK 57..... TAK 91 . TAK 52. Nazwisko ..ARKUSZ ODPOWIEDZI w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i Radosława Ł ......... TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE ....... TAK 12..... TAK Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzysiwa Psychołogicznego 1995 ISBN: 83-85512-36-5 ARKUSZ 1.............. rok) . TAK 65. miesiąc. TAK 97.... TAK 68.. TAK 33...... TAK 75.. TAK 45.......... TAK 23........... TAK 94............ TAK 53.. TAK 69................... TAK 88.... TAK 4......... TAK 98.. TAK 28. TAK NIE NIE NIE NIE NIE 71 ............ TAK 44....... TAK 49..... TAK NIE NIE NIE NIE NIE 46. TAK NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE NIE 76................

............ ......... .............. . ........ ........................... ...... ........ ........Nazwisko i imię ............... Skala n N 24 E 23 p 32 K 21 ws Steny l NTERPRETACJA: Podpis badającego ..................

Czy masz wiele róż ny c h za i nte resowań (hobby)? drogami? 89. Czy zbyt długo się martwisz. co powi nieneś (powi nnaś ) zrob ić się one k om u ś innemu? 5. które sta rają się ciebie u n 1k ać? 74 . Drwala zyć? 77.. Czy bardzo martwisz s ię swoim wyglądem? 75. Czy często czujesz się samotny (samotna)? 85.. Czy bardzo po ruszyłby c ię widok cierp iącego dziecka ł u b zwie rzęci a ? Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego 1995 .najpierw pomyśl . Czy zawsze potrafisz wierzyć. Nie ma tu dobrych ani złych odpowie- dzi. nerwy"? 84. co ludzie 94. Czy je steś 95. Czy sądzisz . się opanować. że postępujesz ludzie mówią prawdę? zgodn ie z zasadami. Czy uchylałbyś (uchylała byś ) się od płacenia podatków. Czy kiedykołwiek upierałeś (upierałaś) się przy własnym zdaniu? Odpowiedz na każde pytanie. Czy dajesz pieniądze na cele dobroczynne? 98. H. Czy często podejmujesz w1ęcej działań . że n al e żą 93.>awę lla J. Czy czasem czujesz s ię . Czy trudno ci Sprawdź. później zrób"? 82.HlyjęCI U'l lnslwkC}a 79 . otaczając kółkiem TAK albo NIE obok numeru pytania na ARKUSZU ODPOWIEDZI. Czy czasem odkładasz do jutra to. wytykając błąd w twoim postępowaniu? 88. Czy potrdiiSl IUlkl t. Czy jest wiele osob. Czy ludzie mówią ci wiele kłamstw? 7. niż 1.G. że ma się szczególne obowiązki . ze ludzie poświęcaJą EPQ-R zbyt wiele czasu na zapewnienie w polskiej adaptacji Piotra Brzozowskiego i swojej przyszłości oszczędzając i ubezpieczaj ąc si ę ? 76. Czy często m1ewasz zmienne nastroje? 92. Czy bardzo przejmujesz dzisiaj? się tym . wiedząc . P Barrett 72. czy nie zwierzęcia . że to się nie wyda? flj . Czy zanim coś zrobisz. Czy starasz się nie być opryskliwy (opryskliwa ) wobec ludzi? 80. kiedy zdarzy ci s ię coś nieprzyjemnego? 81 . by inni s ię ciebie bali? 3. Eysenck. a innym razem jesteś bardzo ospały (os pała) ? 4. które głosi sz? ODPOWIEDZ NA WSZYSTKIE PYTANIA 87. Czy ma rtw iłoby cię posiadanie długów? myś l ą? osobą rozmow ną? 96. J. Czy zd arzyło ci s ię przyj mowa ć bez protestu poc hwały. niż ci się na leżało? 11 .!CIĆ Ldl. 83. Czy chciałbyś (ch ciałabyś ) . Czy lubisz jak wokół ciebie jest d u żo ruchu i c i ągle coś s ię dzieje? 2. Czy kiedyś z łakomstwa wziąłeś (wzięłaś ) sobie więcej. Pracuj szybko i nie zastanawiaj s ię zbyt długo nad dokład n ym znaczeniem pyta ń . Czy na ogół 86. Czy ludzie uważaJ ą cię za osobę o bardzo żywym usposobieniu? 6. Czy czasem kipisz e n erg ią.wobec własnej rodziny? 8.S B.. Czy lepiej jest postępować według reguł przyjętych chodzić własnym i w społeczeństwie . Czy łatwo cię zranić. Czy cierpisz na . 10. które wpadło w sidła? gdy wpadniesz w złość? opuściłeś (opuściłaś) żadnego pytania. Czy jesteś przeczulony (przeczulona) w pewnych sprawach? 9. wiedząc. Czy masz żywe usposobienie? 12.podle" bez powodu? 97 . Czy postępujesz w myśl zasady . Czy zawsze gotów (gotowa) jesteś przyznać się do popełnionych błędów? 99. ani podchwytliwych pytań . starasz się najpierw wszystko d o kła dnie przem yśl eć? 91 . Czy spóź n iłeś (spóźn iłaś) s ię kiedyś na spotkanie lub do pracy? 90. Czy byłoby ci bardzo żal 100. Czy kiedykolwiek pragnąłeś (pragnęł aś) nie R adosława Ł. Czy uwazasz. Eysenck. nil: pozwala c1 na to czas? 73.

Lona )'? 37 Czy lub1sz ro bi ć kawały. Czy czasem się trochę przechwalasz? 50. Czy masz sk łon n ość do zamartwiania się? 39 Czy jako dz1ecko wykonywałeś (wykonywałaś) polecenia natychmiast i bez szemrania? 66. Czy często postępowałeś (postępowałaś) wbrew woli rodziców? 43. Czy twoja matka jest /była/ dobrą kobietą? 69. Czy wolisz czytać . co na leżało do kogo ś 57 . czy coś jest dobre czy złe? 51 . które mogą wywołać dziwne lub 55. ni ż p rzestrzegać ustalonych reguł? 60. Czy często masz uczucie. Czy lubisz opowiadać przyjaciołom kawały i zabawne historyjki? 56. Czy lubisz robić rzeczy wym agające szybkiego działan ia? 68.. Czy często podejmujesz decyzje pod wpływem chwili? 40 . które kochasz? 6 1. Czy ludzie powinni zawsze przestrzegać prawa? 19 Czy zd arzyło ci się obwmiać kogoś o coś . Czy zawsze myjesz ręce przed jedzeniem? 32 Czy mów1sz czasem o rzeczach. Czy n az wał byś (n azwałabyś ) s i ę osobą n erwową? 65. Czy zda r zyło ci się zepsuć lub zgubić coś. Czy lubisz ws półpracować z innymi ludźmi? 25. Czy prawie zawsze w czasie dyskusji masz na wszystko gotową 33 . że czasem postępujesz zbyt nie rozważnie? 31 Czy częs to dokucza ci poczucie w1ny? 62. których n1e pow1nienes był (me 14 Czy n1e lubisz ludzi. Czy zazwyczaj przejawiasz inicjatywę przy zawieraniu nowych znajomości ? 16 Czy zwykle potrafisz odp ręz yć ze 42. które m o~ą czasem zaszkodzić ludziom? 38. że w twojej pracy są błędy? 29 Czy wolisz c hodzić własnym i drogami. Czy mówiono ci.13 Czy c zę sto martwisz się z powudu rzeczy. Czy lubisz przychodz ić na umówione spotkania dużo przed czasem? 35. że masz . n1 eza l eżn ie od tego. n a p rawdę sam (sama) to popełniłeś (popełniłaś)? 20 Czy lubisz poznawać nowych ludzi? łatwo zra n i ć 48. Czy w towarzystwie masz skłonność do trzymania się na uboczu? 54. Czy kiedykolwiek wykorzys tałeś (wykorzystałaś) koooś? . Czy uważasz. Czy martwisz się. którą należy zlikwidować? 4g. Czy mniej niż większość ludzi przejmujesz się tym. Czy martw1sz s 1ę okropnymi rzeczami. na których s ię zupełnie n1e znasz? 63. którzy chcą ci zaszkodzić? 64. Czy martwisz się swoim zdrowiem? twoje uczucia? 23. jak bardzo może rękę ? s1ę 1dobrze s ię bawić na wesołym 46 . wszystkiego dość"? 27 Czy zd a rzyło ct się zabrać coś (choćby szpilkę czy guzik). które mogłyby się wydarzyć? pow mn aś była ) powiedzieć lub z rob 1ć? 52 . Czy przeważnie milczysz w towarzystwie innych ludzi? prz yj ęci u 'i 17 Czy łatwo c ię wyprowadz ić z równowagi? 18. że życie jest bardzo nudne? 41 Czy dobre wychowanie i schludność mają dla ciebie duże znaczenie? 71. Czy powiedz iałeś (pow iedziałaś ) kiedyś o kimś coś złego lub złośliwego? 24. Czy n azwałbyś ( nazwałabyś) się lekkoduchem? 70.:uny (Lm ę ~. Czy kiedykolwiek oszukiwałeś ( oszukiwałaś) w czasie gry? 67. Czy wszystkie twoje przyzwyczajenia są dobre i pożądane? 53. Czy jako dziecko byłeś (byłaś) kiedykolwiek zuchwały (zuchwała) wobec rodziców? 58. Czy większość rzeczy ma d la ciebie taki sam smak? n1ebezpieczne skutki? 26 Czy często czujesz. co na leżało do kogoś innego? u mi elą s1ę zachować? 15 Czy zawsze dotrzymuJesz obietn 1cy. którzy n1e c1to być nie na 44 . jeśli wiesz. Czy cierpisz na bezsenność? 30 Czy baw1c 1ę zadawanie bólu osobom.z wrog ów. o czym wiedziałeś (wiedziałaś). n iż spotykać s i ę z l udźmi? odpowie dź? 34 Czy mas. Czy lubisz przebywać wśród ludzi? innego? 28 Czy lubisz spędzać czas poza domem? 59. Czy łatwo ci rozkręcić towarzystwo na nudnym przyjęciu? 21 Czy dobre ma niery są bardzo ważne? 22 Czy 45 . Czy często czujesz się bez powodu zobojętniały (zobojętniała) 36 Czy masz wielu przyJaCió ł? 1 <:lnęc.spiętą" lub przewrażliwioną? 47 . Czy zażyłbyś (zażyłabyś) ś rodki . że małżeństwo jest instytucją przestarzałą. Czy uważasz się za osobę .

D D 12.. 25. ~ 42. . P.G.o 73. ey. D 75. D 88.8 D 64..o- 91 .. D 21 . EyMncK. 48.. 37.o 96.:tl Pollmga Towwzyotwa Paychclogiczuego 1115 0 95.S.o so.J . D 85. 9. Barrett EPQ-R KLUCZ DO SKALI PS'"łCHOTYZMU KLUCZE D 2. D ·o 59. 30. D 18. D D 7. 41. D D 64-. •·D s. D 99. D 68. 14. B. ł1. 0 21.nc:t. o · 7ł: D 81. D 5. D Pt8cowni8 Teatów ~. D .

.o ·11. :r~.. D 88. •D .o· D i1. D ·o 58..o 25.o . 14.D D 12. 9. l . 0 so.. D 1a.o 75.KLUCZ DO SKAU IWfaiOI'Y%IIU 2. o D D D . 5.. D 99.. o D &ł. 7.. :a D 56. 96. D 85. . 13. 0 D es. 95. D .o D 21. 91 .

P. D 82. 1~... H.':P:m·a·. D •• D D n. D 19. 0 49... 23.. Bene~t B'Qit D 27. 44. D ee. o D . D 57. 53. D 98. Et r •. ew-a. as. . D 83.s.o . 89. D D D 11....... o w.. D D 10.G. ..a..J.

s.o eo. 17..o 70.o .o 83.o 38.o 22.o 100.o es. o .13.o 35.o &4: 87.8 o 92.o . o 31.o a.t3.. o 74.o 97.o .

. se. o . .o 56. o o 33.o 11.J..0 20. S.Qil KLUCZ DO SKAU BCSI'RAłfJERIJI 1. 24.o 11.S.D 90. QIMIIC:k.o 47. 0 7a. .B. P.o •·D D .D 36.D 40..G.o D 81.o 18.0 SM. ' 72.o 28.D 63. s.D 45. Eylaa•L H. D 87.