You are on page 1of 4

Klucz odpowiedzi do sprawdzianów wiedzy i umiej´tnoÊci z dzia∏u

Hydrosfera
ZAKRES PODSTAWOWY
Przewidywana odpowiedê

Nr
zadania

Grupa A

Grupa B

Maks. liczba
punktów

Transpiracja: a
Infiltracja: b
Parowanie: c, i

Opad: f, h
Sp∏yw powierzchniowy: e
Transport pary wodnej: g

2

Rysunek A
Powstawanie p∏ywów syzygijnych: tworzà si´
w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca
i S∏oƒca na wody na Ziemi, gdy cia∏a te u∏o˝one
sà wzgl´dem siebie w linii prostej (w pe∏ni i nowiu
nast´puje sumowanie si∏). Przyp∏yw nast´puje
po stronie zwróconej w stron´ Ksi´˝yca i S∏oƒca,
a tak˝e po stronie przeciwnej (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).

Rysunek B
Powstawanie p∏ywów kwadraturowych: tworzà si´
w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca
i S∏oƒca na wody na Ziemi, gdy cia∏a te u∏o˝one sà
wzgl´dem siebie pod kàtem prostym (w I i III
kwadrze Ksi´˝yca nast´puje os∏abienie si∏y p∏ywów). Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej
w stron´ Ksi´˝yca i po stronie zwróconej w stron´
S∏oƒca, a tak˝e po przeciwnych stronach (na skutek
oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).

3

3

PodkreÊlone wyrazy: strefa równikowa, strefa PodkreÊlone wyrazy: strefa zwrotnikowa, obszary
oko∏obiegunowa.
le˝àce w cieniu opadowym, tereny w g∏´bi kontynentów.

2

4

a) przybrze˝ne,
b) wewnàtrzkontynentalne (Êródziemne),
c) mi´dzywyspowe,
d) Êródziemne zamkni´te.

a) przybrze˝ne (otwarte),
b) Êródziemne,
c) mi´dzywyspowe,
d) mi´dzykontynentalne.

2

Przyk∏adowe morza o najwi´kszym zasoleniu:
Morze Czerwone, Morze Âródziemne.
Przyczyny: sà to morza strefy zwrotnikowej, gdzie
jest du˝e parowanie, a ma∏a dostawa wód s∏odkich
(z opadów atmosferycznych).

Przyk∏adowe morza o najmniejszym zasoleniu:
Morze Ba∏tyckie, Morza Bia∏e.
Przyczyny: sà to morza strefy umiarkowanej i podbiegunowej, gdzie jest du˝a liczba rzek wpadajàcych do mórz (wys∏adzajà morza), ma∏e parowanie
i s∏aba wymiana wód z oceanami.

3

Tsunami jest wywo∏ywane podmorskimi trz´sieniami ziemi lub erupcjami wulkanicznymi – powstajà wtedy fale, które docierajàc do wybrze˝a,
spi´trzajà si´ i wdzierajà w g∏àb làdu. Fale te mogà
osiàgaç do 30–40 m wysokoÊci, do 200 km d∏ugoÊci i mogà p∏ynàç z pr´dkoÊcià do 800 km/h.

Fale wiatrowe sà wywo∏ywane si∏à tarcia wiatru
o powierzchni´ wody (czàsteczki wody wprowadzane sà w ruch ko∏owy). W strefie brzegowej czàsteczki zaczynajà poruszaç si´ po elipsach (skutek
wyhamowujàcej dzia∏alnoÊci tarcia o dno); zbli˝ajàc
si´ do brzegu fale te za∏amujà si´ (fala w stanie kipieli – powstajà „ba∏wany”).

3

a) 16, b) 9, c) 18, d) 4.

a) 10, b) 17, c) 13, d) 20.

Wp∏yw pràdów ciep∏ych na Êrodowisko: powodujà podwy˝szenie temperatury powietrza, zwi´kszonà iloÊç opadów atmosferycznych w strefie wybrze˝y, umo˝liwiajàce rozwój lasów, np. w Górach
Wododzia∏owych.

Wp∏yw pràdów zimnych na Êrodowisko: powodujà och∏odzenie temperatury dolnych warstw atmosfery, inwersj´ termicznà, zmniejszonà iloÊci
opadów atmosferycznych, przyczyniajà si´ do powstawania pustyƒ (np. Atakama, Wielka Pustynia
Wiktorii).

a) 5, b) 1, c) 2, d) 3.

a) 5, b) 1, c) 2, d) 3.

2

Na rysunku: a – 2, b – 5, c – 7.
Strefa saturacji – strefa nasycenia.
Okno hydrogeologiczne – przerwa w ciàg∏oÊci
utworów nieprzepuszczalnych; dzi´ki niemu mogà
byç zasilane wody g∏´binowe.
Wody g∏´binowe – najni˝ej po∏o˝ona warstwa.

Na rysunku: a – 1, b – 5, c – 3.
Strefa aeracji – strefa napowietrzania z wodami
zawieszonymi, higroskopijnymi; le˝y nad zwierciad∏em wód podziemnych.
Okno hydrogeologiczne – przerwa w ciàg∏oÊci
utworów nieprzepuszczalnych; dzi´ki niemu mogà
byç zasilane wody g∏´binowe.

2

1

2

5

6

7

8

9

56

3

niewielkie. g∏´bokie (np. natomiast lodowiec piedmontowy ma kilka pól firnowych. Du˝y obieg wody – cykl krà˝enia pomi´dzy oceanami. powierzchniowych pràdów morskich i zwierzàt. warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. starorzecza. o s∏onawych wodach (np. mogà byç cz´Êcià dawnego morza.Wody zawieszone – gromadzà si´ na soczewkach ska∏ nieprzepuszczalnych. kwartale. b) polodowcowe tektoniczne. Woda B. Powstawanie wód subartezyjskich: podobnie jak w wypadku wód artezyjskich. Upwelling – zjawisko wynoszenia wód g∏´binowych na powierzchni´ oceanu. g∏´bokie (np. miesiàcu). 2 11 Lodowiec alpejski ma jedno pole firnowe. reliktowe majà du˝à powierzchni´. W zale˝noÊci od czynnika sprawczego mogà byç d∏ugie. rynnowe). przybrze˝ne). pod którym znajduje si´ warstwa wodostwy wodonoÊnej na stoku wzniesienia. 10 A. rzek. dzia∏alnoÊci wulkanów (kalderowe. Woda wyp∏ywa z warliny. z których wyp∏ywa kilka j´zorów lodowcowych (u podnó˝a gór j´zory ∏àczà si´ w du˝e pole lodu). atmosferà i làdami. Typ: êród∏o szczelinowe wst´pujàce. 57 Maks. Woda wywyp∏ywa ze szczelin pod wp∏ywem ciÊnienia p∏ywa ze szczelin pod wp∏ywem si∏y grawitacji. szybko zanikajàce (np. 2 a) tektoniczne. mogà byç d∏ugie. du˝e. g∏´bokie. ˝e wody w warstwie wodonoÊnej znajdujà si´ pod mniejszym ciÊnieniem hydrostatycznym – po nawierceniu studni tylko podnosi si´ poziom wody. lawowe). Woda jest pod du˝ym ciÊnieniem hydrostatycznym – po nawierceniu studni samoczynnie wytryskuje na powierzchni´. d∏ugie. Bilans wodny – zestawienie przychodu i rozchodu wody w danym okresie hydrologicznym (np. p∏ytkie (np.A. Woda wyp∏ywa z dna do. o budowie nieckowatej. jeziora wulkaniczne majà nieregularnà lini´ brzegowà. natomiast lodowiec himalajski powstaje z po∏àczenie kilku mniejszych lodowców. B. biogeniczne. starorzecza). Lodowiec norweski ma jedno du˝e pole zasilania (na p∏askowy˝u) i krótkie j´zory wyp∏ywajàce w ró˝nych kierunkach. b) wulkaniczne. ma∏e. z tà ró˝nicà. Transpiracja – parowanie z powierzchni roÊlin. a) tektoniczne. 4 12 13 3 Powstawanie wód artezyjskich: warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. spi´trzone na rzekach (np. p∏ytkie. Retencja powierzchniowa – czasowe zatrzymanie wody na powierzchni Ziemi. w roku. morenowe). ZAKRES ROZSZERZONY Nr zadania 1 Przewidywana odpowiedê Grupa A Grupa B Ma∏y obieg wody – cykl krà˝enia pomi´dzy oceanami a atmosferà lub làdami a atmosferà. hydrostatycznego. Typ: warstwowe. c) reliktowe (tektoniczne reliktowe). Powstajà w wyniku akumulacji i erozji lodowców. kraterowe. jeden j´zor lodowcowy. Cechy jezior: zalicza si´ do nich jeziora polodowcowe. o budowie nieckowatej. przybrze˝ne. które majà swoje pola firnowe. Misy jezior tektonicznych sà zazwyczaj d∏ugie. Typ: êród∏o szczelinowe zst´pujàce. okràg∏e. cyrkowe). g∏´bokie o ma∏ej powierzchni. sà stosunkowo p∏ytkie i s∏one bàdê s∏onawe. liczba punktów 2 . c) wulkaniczne (zaporowe). Typ: êród∏o dolinne. biogeniczne). noÊna. Cechy jezior: powstajà w wyniku ruchów tektonicznych.

rekreacyjno-turystyczna.Mechanizm powstawania wód subartezyjskich: jà przy nieckowatym u∏o˝eniu warstw skalnych. b) Êródziemne (zamkni´te). D) b. gdy topnieje Ênieg. jest p∏ytkie. biegu rzeki. uchodzi do morza. gdy˝ jest to morze strefy zwrotnikowej. W ustroju deszczowo-Ênie˝nym najwy˝sze stany wód wyst´pujà wiosnà. Rzeka g∏ówna – ciek. A) d. b) przybrze˝ne. który ma dop∏ywy. 3 7 Ênieg k szreƒ k firn k lód firnowy k lód lodowcowy Ânieg – puszysty materia∏ o zawartoÊci powietrza do 90%. 3 6 58 . Rysunek A. Rysunek B. komunikacyjna. lokalne zmiany klimatu (wzrost wilgotnoÊci. Woda znajduje si´ pod mniejszym ciÊnietycznym i po nawierceniu studni mo˝e samoczynnie niem hydrostatycznym i po nawierceniu studni wyp∏ywaç na powierzchni´. Dorzecze – obszar. Typ genetyczny jeziora: rynnowe. ska∏ przepuszczalnych. G´stoÊç materia∏u si´ga wartoÊci 0.9 g/cm3. 4 3 3 PodkreÊlone: Jezioro Soliƒskie. funkcja energetyczna. funkcja magazynowania wody pitnej i wody wykorzystywanej w rolnictwie. g´stoÊç powy˝ej 0. szybko zarasta.3 g/cm3. o stromych brzegach. wielokrotnie zamarza i rozmarza. Lód lodowcowy – du˝e. Studnie subartezyjskie zazasilane sà wodami opadowymi poprzez wychodnie silane sà wodami opadowymi poprzez wychodnie ska∏ przepuszczalnych. regulacyjna. Zasolenie Morza Ba∏tyckiego wynosi oko∏o 7–8‰. du˝a dostawa wód s∏odkich z rzek i opadów atmosferycznych. zmiana w faunie i florze. zwi´kszenie iloÊci wody na stosunkowo ma∏ym terenie. Jest d∏ugie. Jezioro Kariba. B) c.005 do 0.9 g/cm3. ma ma∏à zawartoÊç powietrza (do 10%). po∏àczone ze sobà kryszta∏ki lodu. System rzeczny – rzeka g∏ówna wraz ze wszystkimi jej dop∏ywami. z którego wszystkie wody wpadajà do jednego morza lub oceanu. o kszta∏cie zakola rzecznego. sà zaczàtkami wi´kszych kryszta∏ków lodu.Morze A Morze B 2 3 4 5 3 Dzia∏ wodny – granica mi´dzy dorzeczami. brak powietrza. Typ genetyczny jeziora: meandrowe (starorzecze). je˝eli warstwa wodonoÊna znajduje si´ podwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. Morze to ma tak˝e niewielkie po∏àczenie z oceanem. 2 9 Zasolenie Morza Czerwonego si´ga 42‰. oceanu lub du˝ego jeziora bàdê koƒczy swój bieg na obszarze bezodp∏ywowym. zmniejszenie wahaƒ stanów wód w rzece. niszczenie brzegów zbiornika wodnego. Zlewisko – obszar. W ustroju Ênie˝no-lodowcowym najwy˝sze stany wód wyst´pujà wiosnà i latem – zwiàzane jest to z topnieniem Êniegu i lodowców.5–0. gdy opady deszczu sà najwy˝sze. stosunkowo d∏ugie. koniecznoÊç wysiedleƒ ludnoÊci. mo˝liwoÊç wystàpienia drgaƒ sejsmicznych. c) przybrze˝ne. Przyk∏ady: Zalew Sulejowski. z∏agodzenie temperatury powietrza. funkcja gospodarcza (stawy rybne). g∏´boko Powstaje w meandrach odci´tych od g∏ównego wci´te w pod∏o˝e. C) a.nych. gdy˝ morze to le˝y w strefie klimatu umiarkowanego. C) a. mi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalWoda znajduje si´ pod du˝ym ciÊnieniem hydrosta. g´stoÊci od 0. Mechanizm powstawania wód artezyjskich: powsta. na którym znajduje si´ system rzeczny danej rzeki. Jest tam du˝e parowanie oraz ma∏a dostawa wód s∏odkich.5 g/cm3. Jest tam ma∏e parowanie. B) c. zmiana w zagospodarowaniu terenu. a) mi´dzywyspowe. uniemo˝liwienie w´drówek ryb. powstajà przy nieckowatym u∏o˝eniu warstw skalje˝eli warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy nych. Funkcje sztucznych zbiorników wodnych: retencyjna. Studnie artezyjskie podnosi si´ jej poziom. Wp∏yw sztucznych zbiorników wodnych na Êrodowisko: podniesienie poziomu wód podziemnych wokó∏ zbiornika. Jezioro Sulejowskie. i latem. 3 8 a) Êródziemne wewnàtrzkontynentalne. G∏ówny dzia∏ wodny – granica mi´dzy zlewiskami. A) d. c) mi´dzywyspowe.3–0. Firn – ziarna lodu o g´stoÊci materia∏u 0. wàskie. zwi´kszona iloÊç opadów). Ênieg k szreƒ k firn k lód firnowy k lód lodowcowy Szreƒ – drobne ziarna lodu o Êrednicy oko∏o 1 mm. D) b.

. Etap drugi: jezioro dojrza∏e (eutroficzne).. a tak˝e po przeciwnych stronach (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej)..... b. c) 5. ˝ycie organiczne jest w zaniku – jezioro zarasta... 59 3 ...10 – Dostarczanie przez rzeki osadów. – Odk∏adanie materia∏u organicznego. b) 2....... brunatnym. . W ich dnie wyst´pujà pok∏ady ropy naftowej i gazu. 2 3 2 2 Ksi´˝yc S∏oƒce ... Ziemia ...... .. S∏oƒce Ksi´˝yc Ksi´˝yc Mechanizm powstawania p∏ywów kwadraturowych: tworzà si´ w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca i S∏oƒca na wody na Ziemi. d) 1...... d) 1. . s∏abo natleniona....... gdy cia∏a te u∏o˝one sà wzgl´dem siebie pod kàtem prostym (w I i III kwadrze Ksi´˝yca nast´puje os∏abienie si∏y p∏ywów). Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej do Ksi´˝yca i po stronie zwróconej do S∏oƒca. natomiast szczawy sà wodami wzbogaconymi sodu lub siarczan magnezu. c) 5.. misa jeziora wype∏niona przez osady. a) 3.. a tak˝e po stronie przeciwnej (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).. natomiast szczawy sà w´glanem wapnia i naturalnym CO2.... – Dojrza∏oÊç jeziora – jezioro eutroficzne..... 11 Solanki zawierajà rozpuszczone sole sodu i magne. m´tna....... W miejscu mieszania si´ wód ciep∏ych i zimnych pràdów morskich znajdujà si´ najbogatsze ∏owiska... m´tnawa.. siarczek zu.. 12 – M∏odoÊç jeziora – jezioro oligotroficzne. dostarczanie materia∏u skalnego w wyniku obsuwania si´ brzegów. 15 3 Ksi´˝yc Mechanizm powstawania p∏ywów syzygijnych: tworzà si´ w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca i S∏oƒca na wody na Ziemi.. d i e.. b) 4. a) 2... . c...... – StaroÊç jeziora – jezioro dystroficzne. woda o odcieniu zielonym.. gdy cia∏a te u∏o˝one sà wzgl´dem siebie w linii prostej (w pe∏ni i nowiu – nast´puje sumowanie si∏). plankton). w warstwie przydennej odk∏ada si´ materia∏ organiczny...... Gospodarcze znaczenie wód oceanicznych: oceany dostarczajà po˝ywienia (ryby.. . bogata w sk∏adniki od˝ywcze. . 13 14 Gospodarcze znaczenie zjawiska upwellingu: wody g∏´binowe z substancjami biogennymi wynurzajà si´ na powierzchni´ i dzi´ki temu wody powierzchniowe wszechoceanu odznaczajà si´ bardzo du˝à produktywnoÊcià biologicznà..... Jezioro stare (dystroficzne): woda o odcieniu ˝ó∏tym... od brzegów zaczyna wkraczaç na jezioro roÊlinnoÊç.. ... . .. wodami wzbogaconymi w´glanem wapnia i naturalnym CO2.... Ziemia .. stanowià drog´ komunikacyjnà.. bogate ˝ycie organiczne.Wody siarkowe zawierajà siarkowodór... widoczne procesy gnilne... . . d i e. Wp∏ywajà na klimat......... Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej w stron´ Ksi´˝yca i S∏oƒca.