You are on page 1of 4

Klucz odpowiedzi do sprawdzianów wiedzy i umiej´tnoÊci z dzia∏u

Hydrosfera
ZAKRES PODSTAWOWY
Przewidywana odpowiedê

Nr
zadania

Grupa A

Grupa B

Maks. liczba
punktów

Transpiracja: a
Infiltracja: b
Parowanie: c, i

Opad: f, h
Sp∏yw powierzchniowy: e
Transport pary wodnej: g

2

Rysunek A
Powstawanie p∏ywów syzygijnych: tworzà si´
w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca
i S∏oƒca na wody na Ziemi, gdy cia∏a te u∏o˝one
sà wzgl´dem siebie w linii prostej (w pe∏ni i nowiu
nast´puje sumowanie si∏). Przyp∏yw nast´puje
po stronie zwróconej w stron´ Ksi´˝yca i S∏oƒca,
a tak˝e po stronie przeciwnej (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).

Rysunek B
Powstawanie p∏ywów kwadraturowych: tworzà si´
w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca
i S∏oƒca na wody na Ziemi, gdy cia∏a te u∏o˝one sà
wzgl´dem siebie pod kàtem prostym (w I i III
kwadrze Ksi´˝yca nast´puje os∏abienie si∏y p∏ywów). Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej
w stron´ Ksi´˝yca i po stronie zwróconej w stron´
S∏oƒca, a tak˝e po przeciwnych stronach (na skutek
oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).

3

3

PodkreÊlone wyrazy: strefa równikowa, strefa PodkreÊlone wyrazy: strefa zwrotnikowa, obszary
oko∏obiegunowa.
le˝àce w cieniu opadowym, tereny w g∏´bi kontynentów.

2

4

a) przybrze˝ne,
b) wewnàtrzkontynentalne (Êródziemne),
c) mi´dzywyspowe,
d) Êródziemne zamkni´te.

a) przybrze˝ne (otwarte),
b) Êródziemne,
c) mi´dzywyspowe,
d) mi´dzykontynentalne.

2

Przyk∏adowe morza o najwi´kszym zasoleniu:
Morze Czerwone, Morze Âródziemne.
Przyczyny: sà to morza strefy zwrotnikowej, gdzie
jest du˝e parowanie, a ma∏a dostawa wód s∏odkich
(z opadów atmosferycznych).

Przyk∏adowe morza o najmniejszym zasoleniu:
Morze Ba∏tyckie, Morza Bia∏e.
Przyczyny: sà to morza strefy umiarkowanej i podbiegunowej, gdzie jest du˝a liczba rzek wpadajàcych do mórz (wys∏adzajà morza), ma∏e parowanie
i s∏aba wymiana wód z oceanami.

3

Tsunami jest wywo∏ywane podmorskimi trz´sieniami ziemi lub erupcjami wulkanicznymi – powstajà wtedy fale, które docierajàc do wybrze˝a,
spi´trzajà si´ i wdzierajà w g∏àb làdu. Fale te mogà
osiàgaç do 30–40 m wysokoÊci, do 200 km d∏ugoÊci i mogà p∏ynàç z pr´dkoÊcià do 800 km/h.

Fale wiatrowe sà wywo∏ywane si∏à tarcia wiatru
o powierzchni´ wody (czàsteczki wody wprowadzane sà w ruch ko∏owy). W strefie brzegowej czàsteczki zaczynajà poruszaç si´ po elipsach (skutek
wyhamowujàcej dzia∏alnoÊci tarcia o dno); zbli˝ajàc
si´ do brzegu fale te za∏amujà si´ (fala w stanie kipieli – powstajà „ba∏wany”).

3

a) 16, b) 9, c) 18, d) 4.

a) 10, b) 17, c) 13, d) 20.

Wp∏yw pràdów ciep∏ych na Êrodowisko: powodujà podwy˝szenie temperatury powietrza, zwi´kszonà iloÊç opadów atmosferycznych w strefie wybrze˝y, umo˝liwiajàce rozwój lasów, np. w Górach
Wododzia∏owych.

Wp∏yw pràdów zimnych na Êrodowisko: powodujà och∏odzenie temperatury dolnych warstw atmosfery, inwersj´ termicznà, zmniejszonà iloÊci
opadów atmosferycznych, przyczyniajà si´ do powstawania pustyƒ (np. Atakama, Wielka Pustynia
Wiktorii).

a) 5, b) 1, c) 2, d) 3.

a) 5, b) 1, c) 2, d) 3.

2

Na rysunku: a – 2, b – 5, c – 7.
Strefa saturacji – strefa nasycenia.
Okno hydrogeologiczne – przerwa w ciàg∏oÊci
utworów nieprzepuszczalnych; dzi´ki niemu mogà
byç zasilane wody g∏´binowe.
Wody g∏´binowe – najni˝ej po∏o˝ona warstwa.

Na rysunku: a – 1, b – 5, c – 3.
Strefa aeracji – strefa napowietrzania z wodami
zawieszonymi, higroskopijnymi; le˝y nad zwierciad∏em wód podziemnych.
Okno hydrogeologiczne – przerwa w ciàg∏oÊci
utworów nieprzepuszczalnych; dzi´ki niemu mogà
byç zasilane wody g∏´binowe.

2

1

2

5

6

7

8

9

56

3

Powstawanie wód subartezyjskich: podobnie jak w wypadku wód artezyjskich. kraterowe. miesiàcu). g∏´bokie (np. w roku. biogeniczne. jeziora wulkaniczne majà nieregularnà lini´ brzegowà. Woda wywyp∏ywa ze szczelin pod wp∏ywem ciÊnienia p∏ywa ze szczelin pod wp∏ywem si∏y grawitacji. szybko zanikajàce (np. W zale˝noÊci od czynnika sprawczego mogà byç d∏ugie. Bilans wodny – zestawienie przychodu i rozchodu wody w danym okresie hydrologicznym (np. hydrostatycznego. g∏´bokie o ma∏ej powierzchni. Woda wyp∏ywa z warliny. rzek. jeden j´zor lodowcowy. z których wyp∏ywa kilka j´zorów lodowcowych (u podnó˝a gór j´zory ∏àczà si´ w du˝e pole lodu). starorzecza). sà stosunkowo p∏ytkie i s∏one bàdê s∏onawe. ZAKRES ROZSZERZONY Nr zadania 1 Przewidywana odpowiedê Grupa A Grupa B Ma∏y obieg wody – cykl krà˝enia pomi´dzy oceanami a atmosferà lub làdami a atmosferà. noÊna. g∏´bokie (np. Woda jest pod du˝ym ciÊnieniem hydrostatycznym – po nawierceniu studni samoczynnie wytryskuje na powierzchni´. g∏´bokie. Powstajà w wyniku akumulacji i erozji lodowców. liczba punktów 2 . Misy jezior tektonicznych sà zazwyczaj d∏ugie. dzia∏alnoÊci wulkanów (kalderowe. Typ: êród∏o szczelinowe zst´pujàce. o budowie nieckowatej. morenowe). pod którym znajduje si´ warstwa wodostwy wodonoÊnej na stoku wzniesienia. b) polodowcowe tektoniczne. lawowe). Lodowiec norweski ma jedno du˝e pole zasilania (na p∏askowy˝u) i krótkie j´zory wyp∏ywajàce w ró˝nych kierunkach. spi´trzone na rzekach (np. atmosferà i làdami. Transpiracja – parowanie z powierzchni roÊlin. starorzecza. Cechy jezior: zalicza si´ do nich jeziora polodowcowe. natomiast lodowiec piedmontowy ma kilka pól firnowych. Du˝y obieg wody – cykl krà˝enia pomi´dzy oceanami. 57 Maks. a) tektoniczne. c) wulkaniczne (zaporowe). natomiast lodowiec himalajski powstaje z po∏àczenie kilku mniejszych lodowców.A. warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. które majà swoje pola firnowe. c) reliktowe (tektoniczne reliktowe). powierzchniowych pràdów morskich i zwierzàt. biogeniczne). mogà byç cz´Êcià dawnego morza. okràg∏e. 2 11 Lodowiec alpejski ma jedno pole firnowe. ˝e wody w warstwie wodonoÊnej znajdujà si´ pod mniejszym ciÊnieniem hydrostatycznym – po nawierceniu studni tylko podnosi si´ poziom wody. kwartale. cyrkowe). ma∏e. 2 a) tektoniczne. przybrze˝ne). Typ: êród∏o szczelinowe wst´pujàce.Wody zawieszone – gromadzà si´ na soczewkach ska∏ nieprzepuszczalnych. du˝e. niewielkie. Retencja powierzchniowa – czasowe zatrzymanie wody na powierzchni Ziemi. Woda wyp∏ywa z dna do. przybrze˝ne. 10 A. p∏ytkie. z tà ró˝nicà. 4 12 13 3 Powstawanie wód artezyjskich: warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. Typ: warstwowe. d∏ugie. Upwelling – zjawisko wynoszenia wód g∏´binowych na powierzchni´ oceanu. o budowie nieckowatej. Typ: êród∏o dolinne. p∏ytkie (np. B. rynnowe). b) wulkaniczne. reliktowe majà du˝à powierzchni´. mogà byç d∏ugie. o s∏onawych wodach (np. Woda B. Cechy jezior: powstajà w wyniku ruchów tektonicznych.

B) c. Jest tam du˝e parowanie oraz ma∏a dostawa wód s∏odkich. 4 3 3 PodkreÊlone: Jezioro Soliƒskie. i latem. ska∏ przepuszczalnych. g∏´boko Powstaje w meandrach odci´tych od g∏ównego wci´te w pod∏o˝e. szybko zarasta. lokalne zmiany klimatu (wzrost wilgotnoÊci. Firn – ziarna lodu o g´stoÊci materia∏u 0. komunikacyjna. zmiana w faunie i florze. Rzeka g∏ówna – ciek. a) mi´dzywyspowe. ma ma∏à zawartoÊç powietrza (do 10%). g´stoÊç powy˝ej 0. Typ genetyczny jeziora: rynnowe. G´stoÊç materia∏u si´ga wartoÊci 0. Lód lodowcowy – du˝e. C) a. gdy˝ jest to morze strefy zwrotnikowej. oceanu lub du˝ego jeziora bàdê koƒczy swój bieg na obszarze bezodp∏ywowym.Morze A Morze B 2 3 4 5 3 Dzia∏ wodny – granica mi´dzy dorzeczami. D) b. o kszta∏cie zakola rzecznego. Woda znajduje si´ pod mniejszym ciÊnietycznym i po nawierceniu studni mo˝e samoczynnie niem hydrostatycznym i po nawierceniu studni wyp∏ywaç na powierzchni´. Typ genetyczny jeziora: meandrowe (starorzecze). gdy topnieje Ênieg. mi´dzy dwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalWoda znajduje si´ pod du˝ym ciÊnieniem hydrosta. wielokrotnie zamarza i rozmarza. Rysunek A. B) c.005 do 0. 2 9 Zasolenie Morza Czerwonego si´ga 42‰.9 g/cm3. je˝eli warstwa wodonoÊna znajduje si´ podwiema warstwami ska∏ nieprzepuszczalnych. D) b. uchodzi do morza. brak powietrza. rekreacyjno-turystyczna. regulacyjna. Zasolenie Morza Ba∏tyckiego wynosi oko∏o 7–8‰. du˝a dostawa wód s∏odkich z rzek i opadów atmosferycznych. Studnie artezyjskie podnosi si´ jej poziom. Jest tam ma∏e parowanie.nych.Mechanizm powstawania wód subartezyjskich: jà przy nieckowatym u∏o˝eniu warstw skalnych. 3 6 58 . g´stoÊci od 0. System rzeczny – rzeka g∏ówna wraz ze wszystkimi jej dop∏ywami. Rysunek B. Przyk∏ady: Zalew Sulejowski. o stromych brzegach. na którym znajduje si´ system rzeczny danej rzeki. W ustroju Ênie˝no-lodowcowym najwy˝sze stany wód wyst´pujà wiosnà i latem – zwiàzane jest to z topnieniem Êniegu i lodowców. Ênieg k szreƒ k firn k lód firnowy k lód lodowcowy Szreƒ – drobne ziarna lodu o Êrednicy oko∏o 1 mm. funkcja gospodarcza (stawy rybne). 3 7 Ênieg k szreƒ k firn k lód firnowy k lód lodowcowy Ânieg – puszysty materia∏ o zawartoÊci powietrza do 90%. b) przybrze˝ne.5 g/cm3.3–0. Morze to ma tak˝e niewielkie po∏àczenie z oceanem. jest p∏ytkie. zwi´kszenie iloÊci wody na stosunkowo ma∏ym terenie. stosunkowo d∏ugie.5–0. funkcja energetyczna. który ma dop∏ywy. koniecznoÊç wysiedleƒ ludnoÊci. 3 8 a) Êródziemne wewnàtrzkontynentalne. biegu rzeki. funkcja magazynowania wody pitnej i wody wykorzystywanej w rolnictwie. niszczenie brzegów zbiornika wodnego. po∏àczone ze sobà kryszta∏ki lodu. C) a. Jezioro Kariba.3 g/cm3. zmniejszenie wahaƒ stanów wód w rzece. Wp∏yw sztucznych zbiorników wodnych na Êrodowisko: podniesienie poziomu wód podziemnych wokó∏ zbiornika. z którego wszystkie wody wpadajà do jednego morza lub oceanu. Mechanizm powstawania wód artezyjskich: powsta. b) Êródziemne (zamkni´te). uniemo˝liwienie w´drówek ryb. G∏ówny dzia∏ wodny – granica mi´dzy zlewiskami. gdy opady deszczu sà najwy˝sze. zmiana w zagospodarowaniu terenu.9 g/cm3. Jest d∏ugie. A) d. zwi´kszona iloÊç opadów). powstajà przy nieckowatym u∏o˝eniu warstw skalje˝eli warstwa wodonoÊna znajduje si´ pomi´dzy nych. z∏agodzenie temperatury powietrza. gdy˝ morze to le˝y w strefie klimatu umiarkowanego. Jezioro Sulejowskie. sà zaczàtkami wi´kszych kryszta∏ków lodu. Studnie subartezyjskie zazasilane sà wodami opadowymi poprzez wychodnie silane sà wodami opadowymi poprzez wychodnie ska∏ przepuszczalnych. W ustroju deszczowo-Ênie˝nym najwy˝sze stany wód wyst´pujà wiosnà. Zlewisko – obszar. c) mi´dzywyspowe. mo˝liwoÊç wystàpienia drgaƒ sejsmicznych. A) d. Dorzecze – obszar. c) przybrze˝ne. wàskie. Funkcje sztucznych zbiorników wodnych: retencyjna.

W ich dnie wyst´pujà pok∏ady ropy naftowej i gazu... Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej w stron´ Ksi´˝yca i S∏oƒca. a tak˝e po stronie przeciwnej (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej).. stanowià drog´ komunikacyjnà... .. 13 14 Gospodarcze znaczenie zjawiska upwellingu: wody g∏´binowe z substancjami biogennymi wynurzajà si´ na powierzchni´ i dzi´ki temu wody powierzchniowe wszechoceanu odznaczajà si´ bardzo du˝à produktywnoÊcià biologicznà............. dostarczanie materia∏u skalnego w wyniku obsuwania si´ brzegów. d) 1. d i e......... – Odk∏adanie materia∏u organicznego.. brunatnym.. Ziemia . s∏abo natleniona.... .. 11 Solanki zawierajà rozpuszczone sole sodu i magne. m´tnawa... S∏oƒce Ksi´˝yc Ksi´˝yc Mechanizm powstawania p∏ywów kwadraturowych: tworzà si´ w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca i S∏oƒca na wody na Ziemi.... wodami wzbogaconymi w´glanem wapnia i naturalnym CO2.. 15 3 Ksi´˝yc Mechanizm powstawania p∏ywów syzygijnych: tworzà si´ w wyniku grawitacyjnego oddzia∏ywania Ksi´˝yca i S∏oƒca na wody na Ziemi... ..... – Dojrza∏oÊç jeziora – jezioro eutroficzne. . a) 3.... c) 5. od brzegów zaczyna wkraczaç na jezioro roÊlinnoÊç...... gdy cia∏a te u∏o˝one sà wzgl´dem siebie w linii prostej (w pe∏ni i nowiu – nast´puje sumowanie si∏). b) 2.. natomiast szczawy sà wodami wzbogaconymi sodu lub siarczan magnezu..... . ˝ycie organiczne jest w zaniku – jezioro zarasta. bogata w sk∏adniki od˝ywcze... Jezioro stare (dystroficzne): woda o odcieniu ˝ó∏tym...10 – Dostarczanie przez rzeki osadów... siarczek zu.... widoczne procesy gnilne. misa jeziora wype∏niona przez osady.. gdy cia∏a te u∏o˝one sà wzgl´dem siebie pod kàtem prostym (w I i III kwadrze Ksi´˝yca nast´puje os∏abienie si∏y p∏ywów). m´tna...... 12 – M∏odoÊç jeziora – jezioro oligotroficzne. c) 5. Ziemia . Etap drugi: jezioro dojrza∏e (eutroficzne). 2 3 2 2 Ksi´˝yc S∏oƒce .... W miejscu mieszania si´ wód ciep∏ych i zimnych pràdów morskich znajdujà si´ najbogatsze ∏owiska. d i e.. 59 3 ....... – StaroÊç jeziora – jezioro dystroficzne. Przyp∏yw nast´puje po stronie zwróconej do Ksi´˝yca i po stronie zwróconej do S∏oƒca. bogate ˝ycie organiczne. ... w warstwie przydennej odk∏ada si´ materia∏ organiczny. . .Wody siarkowe zawierajà siarkowodór. b.... a tak˝e po przeciwnych stronach (na skutek oddzia∏ywania si∏y odÊrodkowej). Wp∏ywajà na klimat.. b) 4... . .. woda o odcieniu zielonym.. c.. d) 1. a) 2. plankton).. .. Gospodarcze znaczenie wód oceanicznych: oceany dostarczajà po˝ywienia (ryby.. natomiast szczawy sà w´glanem wapnia i naturalnym CO2...