P. 1
Fizykoterapia - T. Mika

Fizykoterapia - T. Mika

5.0

|Views: 96,804|Likes:

More info:

Categories:Topics, Art & Design
Published by: Mirosław Harla on Jun 03, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/30/2015

pdf

text

original

Jest to specjalna metoda elektrostymulacji, zwana inaczej funkcjonalną,
określana również jako FES od skrótu angielskiego terminu functional
electrical stimulation. Polega ona na stymulacji mięśni, które wykazują
brak lub upośledzenie ośrodkowej kontroli ich czynności i napięcia, jak to
występuje w przypadku uszkodzenia górnego neuronu ruchowego, np.
porażeniu połowiczym czy w kurczowych postaciach mózgowego poraże-
nia dziecięcego. Celem metody jest wywołanie użytecznych czynnościowo
ruchów. Najlepiej opracowana jest elektrostymulacja czynnościowa nerwu
strzałkowego, umożliwiająca kontrolę zgięcia grzbietowego i odwracania
stopy w odpowiedniej fazie chodu. Znajduje ona zastosowanie u osób
z porażeniem połowiczym, w którym ułatwia chód utrudniony patologicz-
nym ustawieniem stopy, pełniąc w istocie rolę ortezy wspomagającej
funkcję ruchową upośledzonej kończyny. Jak już wspomniano, metoda ta
jest również stosowana w niektórych postaciach dziecięcego porażenia
mózgowego oraz w różnych okresach stwardnienia rozsianego.
Wyróżnia się:

- stymulację czynnościową odśrodkową, jeśli celem jest bezpośrednia

kontrola skurczu porażonych kurczowo mięśni i ruchu wywołanego tym
skurczem,

— stymulację czynnościową dośrodkową, której celem jest pośredni
wpływ na stan czynnościowy (torowanie lub hamowanie) odpowiednich
jednostek motorycznych lub mięśni, bez bezpośredniego wywoływania ich
skurczu.

Opracowano również metodę elektrostymulacji czynnościowej nerwu
promieniowego u chorych z porażeniem połowiczym i w tym celu
skonstruowano specjalny stymulator. Uzyskane wyniki nie są tak korzyst-
ne, jak w wypadku stymulacji nerwu strzałkowego.
Fakt, że zdolność mięśni szkieletowych do skurczu oraz pobudliwość
nerwów ruchowych na prąd elektryczny pozostają niezmienione w wypad-
ku uszkodzenia górnego neuronu ruchowego, pozwala na wykonywanie
ich elektrostymulacji, umożliwiającej kontrolę skurczu mięśni porażonych
kurczowo. W wyniku elektrostymulacji częściowej obserwowano stop-

14 Fizykoterapia

209

niową normalizację zachodzących w czasie ruchu złożonych procesów gry
mięśniowej mięśni porażonych kurczowo i ich antagonistów, np. w po-
szczególnych fazach chodu. Istnieje kilka odmian elektrostymulacji czyn-
nościowej, spośród których wymienić należy:
- jednokanałową stymulację kontralateralną, w której impulsy elekt-
ryczne organizujące czynność porażonej kończyny wyzwala kończyna
zdrowa w odpowiedniej fazie chodu,
— stymulację dwukanałową, dzięki której możliwe jest stymulowanie
dwóch nerwów unerwiających mięśnie antagonistyczne lub synergiczne,
— stymulację wielokanałową, polegającą na odpowiednio zsynchroni-
zowanym w czasie, sekwencyjnym stymulowaniu nerwów, mięśni lub grup
mięśniowych w celu stymulacji pracy mięśni, występującej w czasie
prawidłowego chodu.

Elektrostymulacja czynnościowa nerwu strzałkowego. Jak już wiadomo,

metoda ta opiera się na znanym w patologii fakcie, że uszkodzenie górnego
neuronu ruchowego nie zmienia pobudliwości mięśnia na prąd elektrycz-
ny. W metodzie tej elektrostymulacja czynnościowa jest wykorzystywana
do wspomagania i reedukacji chodu u osób z niedowładem lub porażeniem
połowiczym oraz u dzieci i młodzieży z zaburzeniami chodu w przebiegu
porażenia mózgowego.

Ryc. 76. Zasada elektrostymulacji czynnościowej nerwu strzałkowego w czasie chodu (wg

Graćanina).

210

Zadaniem stymulacji jest sterowanie funkcją porażonej kończyny w cza-
sie chodu, nie tylko w sensie zapobiegania patologicznemu ustawieniu
stopy, ale również kontroli jej zgięcia grzbietowego i odwodzenia stopy
w odpowiedniej fazie chodu. Odbywa się to przez wymuszenie ruchu
zgięcia grzbietowego stopy w fazie przenoszenia kończyny. Ruch ten
występuje wskutek pobudzenia nerwu strzałkowego seriami impulsów
wytwarzanych przez stymulator.
W skład zestawu do stymulacji nerwu strzałkowego wchodzi zminiatury-
zowany elektrostymulator, dwie elektrody (które umocowuje się na
kończynie w elastycznym nakolanniku lub mankiecie), wkładka do buta
z wyłącznikiem oraz dwa dwużyłowe, elastyczne przewodniki z wtykami.
Stymulację nerwu strzałkowego wykonuje się w ten sposób, że w trakcie
chodu wyłącznik znajdujący się we wkładce do buta w odpowiednim
momencie włączony zostaje w wyniku oderwania pięty od podłoża
i wyzwala serię impulsów na elektrodzie, umiejscowionej nad nerwem
strzałkowym, w chwili unoszenia stopy, czyli na początku fazy przenosze-
nia kończyny (ryc. 76). Seria impulsów pobudza nerw strzałkowy, a ten
z kolei pobudza do skurczu mięśnie unoszące stopę. Impulsy przekazywane
są na nerw strzałkowy przez elektrody usytuowane na skórze, zwykle
w bocznej okolicy dołu podkolanowego (ryc. 77).
Jako niezbędne warunki prawidłowego wykonywania elektrostymulacji
czynnościowej nerwu strzałkowego wymienić należy:
- wykorzystanie stymulatora zgodnie z przeznaczeniem, tzn. do wy-
muszenia w czasie chodu prawidłowego ruchu stopy,
- właściwe usytuowanie i umocowanie elektrod nad nerwem strzał-

kowym,

— dobór odpowiednich dla danego chorego parametrów prądu impul-
sowego, z uwzględnieniem stopnia ubytków czynności ruchowej, sprawno-
ści psychicznej i fizycznej chorego oraz typu jego reakcji na bodźce
zewnętrzne.

Przeciwwskazania do stosowania elektrostymulacji czynnościowej sta-
nowią: zmiany w kościach i stawach, przykurcze, zniekształcenia, stopa
płasko-koślawa, znaczna niewydolność stawu biodrowego, kolanowego
i skokowego, zmiany w mięśniach ograniczające ich zdolność do skurczu,
zmiany w nerwie strzałkowym zmniejszające jego pobudliwość na prąd
elektryczny, konieczność użycia bardzo mocnych impulsów, jak( np.
w otyłości, oraz zaawansowane zmiany psychiczne.
Spośród najczęściej stosowanych u nas stymulatorów nerwu strzał-

14*

211

kowego należy wymienić elektrostymulator produkcji jugosłowiańskiej
Fepa typ PO-10* oraz stymulator produkcji krajowej Step**.

Elektrostymulator Fepa typ PO-10. Jest to zminiaturyzowany, zasilany

bateryjnie elektrostymulator nerwu strzałkowego (ryc. 78), o następują-
cych parametrach:
— napięcie wyjściowe 10-60 V,
— czas trwania impulsu 0,2 ms,
— częstotliwość 25 - 50 Hz,
— okres stymulacji 0,3-1,8 s,

Ryc. 77. Punkty motoryczne nerwu strzałkowego (wg Graćanina).

Ryc. 78. Miniaturowy elektrostymualtor FEPA typ PO-10.

* Produkowany przez Zakład Rehabilitacji Inwalidów w Lublianie (obecnie Słowenia).
** Produkowany przez Spółdzielnię Rzemieślniczą „Elmach", Warszawa, ul. Dobra 56.

212

— natężenie średnie 5 mA,
— wymiary 112 x 72, 5 x 38 mm,
— masa łączna z baterią 190 g.
Step — stymulator nerwu strzałkowego do wspomagania i reedukacji
chodu. Jest to miniaturowy stymulator produkcji krajowej o następujących
danych technicznych:
— zasilanie bateryjne 9 V, bateria 6 F22,
— typowy czas pracy ciągłej: 30 godzin,
— kształt impulsów stymulujących: seria impulsów prostokątnych
prądowych, narastających kolejno,
— częstotliwość impulsów stymulujących regulowana w zakresie

20-50 Hz,

— czas trwania impulsów 0,5 ms,
— czas trwania serii impulsów, regulowany potencjometrem lub auto-
matycznie w zakresie 0,6-2,0 s,
— amplituda prądu: regulowana w zakresie 5-30 mA,
— sygnalizacja świetlna prawidłowości załączenia i napięcia zasilania
bateryjnego za pomocą diody świetlnej,
— wymiary 75 x 57 x 30 mm,
— masa 120 g.

Przezskórna stymulacja elektryczna

(TENS — transcutaneous

electrical nerve stimulation)

Nazwą tą określa się stymulacyjną metodę elektroleczniczą, stosowaną
w zwalczaniu bólu, w której wykorzystuje się prądy impulsowe małej
częstotliwości, wytwarzane przez specjalnie w tym celu skonstruowane
miniaturowe stymulatory. Są to prądy impulsowe zwykle o przebiegu
prostokątnym, ale również trójkątnym lub sinusoidalnym i częstotliwości
powyżej 10 Hz, najczęściej w granicach od 40 do 100 Hz. Stosuje się małe
natężenie prądu, poniżej progu bólu, wywołujące wyraźne uczucie mrowie-
nia lub wibracji. Elektrody umiejscawia się zgodnie ze zleceniem lekarza
w punktach bólowych, miejscach wywołujących ból (trigger points) lub
wzdłuż przebiegu nerwu czuciowego zaopatrującego bolesną okolicę.
Dzięki znacznemu zróżnicowaniu kształtu i wymiarów elektrod możliwy

213

jest ich dobór w zależności od rozmiarów strefy bólu i ukształtowania
powierzchni ciała. Czas stymulacji wykonywanych 3-4 razy dziennie
waha się od 2 do 4 godzin.
Po upływie 2-3 dni stosowania stymulacji lekarz prowadzący leczenie
kontroluje sprawność obsługi stymulatora przez chorego, a w wypadku
braku działania przeciwbólowego zmienia w razie potrzeby usytuowanie
elektrod lub parametry prądu.
Odmianę przezskórną stymulacji elektrycznej stanowi tzw. przezskórna
stymulacja wieloelektrodowa, w której dzięki specjalnemu urządzeniu,
wyposażonemu w kilka niezależnych wyjść, możliwe jest umiejscowienie
w danej okolicy kilku par elektrod. Sytuacja taka zwiększa liczbę
aferentnych impulsów nerwowych wywołanych przez bodźce elektryczne,
a tym samym szanse uzyskania działania przeciwbólowego.

Ryc. 79. Rodzina miniaturowych elektrostymulatorów Mini-S.

Uważa się, że przezskórna stymulacja elektryczna jest szczególnie
przydatna w zwalczaniu bólu po przebytych uszkodzeniach nerwów
obwodowych, bólu kikutów poamputacyjnych, nerwobólu po przebytym
półpaścu oraz bólów fantomowych, a mniej skuteczna w bólu z dużym
komponentem psychogennym, w obwodowych neuropatiach wywołanych
zaburzeniami przemiany materii oraz bólu związanym przyczynowo
z uszkodzeniem ośrodkowego układu nerwowego.

214

Obecnie produkuje się w kraju wiele urządzeń przydatnych do tego
rodzaju terapii, w postaci zminiaturyzowanych elektrostymulatorów,
spośród których wymienić należy rodzinę elektrostymulatorów Mini S*
(ryc. 79), o różnych parametrach technicznych i eksploatacyjnych.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->