P. 1
Komentarz Do Kpc

Komentarz Do Kpc

|Views: 4,633|Likes:

More info:

Published by: Merczedes Emerson on Jun 12, 2010
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/07/2011

pdf

text

original

Sections

POSTĘPOWANIE CYWILNE :

SĄDOWE POZASĄDOWE

= droga sądowa

TRYB TRYB
PROCESOWY NIEPROCESOWY
- ART. 13§ 1 kpc - katalog zamknięty
domniemanie trybu - rozpoznawanie spraw cywilnych procesowego drodze
procesowego nieprocesowej: #sąd polubowny

# komisja pojednawcza

postępowanie postępowanie
zwykłe odrębne

- ART. 13 §1 zd.2 (Tytuł VII ) – odstępstwa od trybu ogólnego

W postępowaniu cywilnym rozpatruje się sprawy cywilne ( def. ust. )
Art. 1. kpc :

Kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe
•w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego
•prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych
•w innych sprawach, do których przepisy tego kodeksu stosuje się z mocy ustaw
szczególnych
Domniemanie drogi sądowej ( art. 2 kpc) – dopuszczalność drogi sądowej – podręcznik
- droga sądowa – bezwzględna przesłanka procesowa dopuszczalność ch. Pozytywnym , jej
dopuszczalność jest badana przez sąd z urzędu.
KPC:

Art. 2. § 1. Do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do
właściwości sądów szczególnych, oraz Sąd Najwyższy.

- obecnie nie ma w Polsce sądów szczególnych
- SN nie jest sądem powszechnym ( ustawa o SN )
- sądy powszechne: 1.) sąd rejonowy
2.) sąd okręgowy
3.) sąd apelacyjny

§ 1a. W wypadkach wskazanych w ustawie czynności w postępowaniu cywilnym mogą wykonywać działający
w sądach referendarze sądowi. W zakresie czynności im powierzonych referendarze sądowi posiadają
kompetencje sądu, z uwzględnieniem przepisów art. 5181 § 1 i 2.

§ 3. Nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je
do właściwości innych organów.

1

Instytucja referendarza: zob. ust. o ustroju sądów powszechnych

Art. 147. § 1. Do wykonywania określonych w ustawach czynności należących do sądów w zakresie ochrony prawnej, a w
szczególności postępowania w sprawach związanych z prowadzeniem ksiąg wieczystych i rejestrów sądowych, w sądach
rejonowych zatrudniani są referendarze sądowi.

Art. 149. § 1. Na stanowisko referendarza sądowego może być mianowany ten, kto:
1)

posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,

2)

jest nieskazitelnego charakteru,

3)

ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce,

4)

ukończył 24 lata,

5)

odbył aplikację referendarską i złożył egzamin referendarski albo odbył aplikację sądową, prokuratorską,
notarialną, adwokacką lub radcowską i złożył odpowiedni egzamin, albo złożył egzamin referendarski.
§ 2. Aplikacja referendarska trwa rok i kończy się egzaminem referendarskim.

Art. 150. § 1. Stosunek pracy z referendarzem sądowym nawiązuje się na podstawie mianowania, z dniem określonym w
akcie mianowania.
§ 2. Referendarza sądowego mianuje i rozwiązuje z nim stosunek pracy Minister Sprawiedliwości na wniosek prezesa sądu
okręgowego. Prezes sądu okręgowego przed wystąpieniem z wnioskiem o mianowanie referendarza sądowego zasięga
informacji o kandydacie z Krajowego Rejestru Karnego.
§ 4. Referendarz sądowy w zakresie wykonywanych obowiązków jest niezależny.

KPC:

Art. 3. Strony i uczestnicy postępowania obowiązani są dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie
z prawdą i bez zatajania czegokolwiek oraz przedstawiać dowody.

- zasada sporności
- zasada prawdy

Art. 5. Sąd powinien udzielać stronom i uczestnikom postępowania występującym w sprawie bez adwokata lub
radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych
tych czynności i skutkach zaniedbań.

- gwarantuje równość stron procesowych
- tutaj owa powinność oznacza obowiązek

Art. 6. Sąd powinien przeciwdziałać przewlekaniu postępowania i dążyć do tego, aby rozstrzygnięcie nastąpiło na
pierwszym posiedzeniu, jeżeli jest to możliwe bez szkody dla wyjaśnienia sprawy.

- zasada ekonomii procesowej, wg niej postępowanie powinno być szybkie, niestety nie ma
warunków do realizacji tej zasady

Art. 7. Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się
już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego ochrona praworządności, praw obywateli lub interesu społecznego.
W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach
wskazanych w ustawie.

- udział prokuratora

Art. 8. Organizacje społeczne, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą w wypadkach
przewidzianych w ustawie dla ochrony praw obywateli spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w
toczącym się postępowaniu.

- udział organizacji społecznych

Art. 9. Rozpoznawanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strony i
uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy lub wyciągi z tych akt.

- zasada jawności postępowania ( proces)

Art. 10. W sprawach, w których zawarcie ugody jest dopuszczalne, sąd powinien w każdym stanie postępowania
dążyć do ich ugodowego załatwienia.

- ugoda

2

Art. 11. Ustalenia wydanego w postępowaniu karnym prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia
przestępstwa wiążą sąd w postępowaniu cywilnym. Jednakże osoba, która nie była oskarżona, może powoływać
się w postępowaniu cywilnym na wszelkie okoliczności wyłączające lub ograniczające jej odpowiedzialność
cywilną.

- związek postępowania cywilnego i karnego

Art. 12. Roszczenia majątkowe wynikające z przestępstwa mogą być dochodzone w postępowaniu cywilnym
albo w wypadkach w ustawie przewidzianych w postępowaniu karnym.

- postępowanie adhezyjne
- roszczenia z postępowania

Art. 13. § 1. Sąd rozpoznaje sprawy w procesie, chyba że ustawa stanowi inaczej. W wypadkach
przewidzianych w ustawie sąd rozpoznaje sprawy według przepisów o postępowaniach odrębnych.

- domniemanie procesu
- postępowanie odrębne

§ 2. Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym
kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.

- odesłania
- jeśli w trybie nieprocesowym coś jest nie rozstrzygnięte to stosować można przepisy
dotyczące procesu

POSTĘPOWANIE CYWILNE PROCESOWE:

I: Postępowanie pojednawcze
II: Postępowanie zabezpieczające
III: Postępowanie wykonawcze ( egzekucyjne )

•Proces wszczyna się poprzez wniesienie pozwu – chodzi tu o pismo procesowe =
pozew w formie pisemnej. Jedynie wyjątkowo kpc dopuszcza ustne wytoczenie
powództwa.
•Zawsze są dwie strony: 1.) powód – strona czynna
2.) pozwany – strona bierna
•Kumulacja podmiotowa - jeśli po danej stronie jest więcej osób,1 strona nie oznacza 1

osoba

•Dopuszczalny jest udział osób trzecich – a) interwencja uboczna
b) przypozwanie

•Merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy ( co do istoty) :
- wyrok
- nakaz zapłaty
•Środki odwoławcze od orzeczeń merytorycznych :
- apelacja
- kasacja ( III instancja, w kpc jest to zwykły środek odwoławczy, a kpk jest to
środek nadzwyczajny)
•Skarga o wznowienie postępowania służy do obalania prawomocnych orzeczeń
•Inne środki odwoławcze to zarzut, sprzeciw.
Sąd w toku sprawy wydawać może:
a)Postanowienia:
– są one wydawane w przypadku zaistnienia jakichś kwestii
wpadkowych, incydentalnych.
- są one zaskarżalne – przysługuje na nie zażalenie

3

Art. 394. § 1. Zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej
instancji kończące postępowanie w sprawie, a ponadto na postanowienia sądu pierwszej instancji i
zarządzenia przewodniczącego, których przedmiotem jest:

KATALOG ZAMKNIĘTY:

1)

zwrot pozwu, z wyjątkiem zwrotu pozwu dokonanego na podstawie art. 1301,
odmowa odrzucenia pozwu, przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu
albo podjęcie postępowania w innym trybie ( to jest zarządzenie !!!)

2)

odmowa zwolnienia od kosztów sądowych lub cofnięcie takiego zwolnienia,
oraz odmowa ustanowienia adwokata lub radcy prawnego lub ich odwołanie;

3)

oddalenie opozycji przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego oraz
niedopuszczenie interwenienta do udziału w sprawie wskutek uwzględnienia opozycji;

4)

rygor natychmiastowej wykonalności;
4.1)wstrzymanie wykonania prawomocnego orzeczenia do czasu rozstrzygnięcia
skargi o wznowienie postępowania;
5)

skazanie świadka, biegłego, strony i osoby trzeciej na grzywnę, zarządzenie
przymusowego sprowadzenia i aresztowania świadka oraz odmowa zwolnienia świadka i
biegłego od grzywny i świadka od przymusowego sprowadzenia;

6)

zawieszenie postępowania i odmowa podjęcia zawieszonego postępowania;

7)

odmowa uzasadnienia orzeczenia oraz jego doręczenia;

8)

sprostowanie lub wykładnia orzeczenia albo ich odmowa;

9)

zwrot kosztów, jeżeli strona nie składa środka zaskarżenia co do istoty sprawy,
koszty przyznane w nakazie zapłaty oraz wynagrodzenie biegłego;

10)

oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego;

11)

odrzucenie zażalenia.

§ 2. Termin do wniesienia zażalenia jest tygodniowy i liczy się od doręczenia postanowienia, a gdy strona nie zażądała
w terminie przepisanym doręczenia postanowienia zapadłego na rozprawie - od ogłoszenia postanowienia.
§ 3. Zażalenie powinno czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma procesowego oraz zawierać wskazanie
zaskarżonego postanowienia i wniosek o jego zmianę lub uchylenie, jak również zwięzłe uzasadnienie zażalenia ze
wskazaniem w miarę potrzeby nowych faktów i dowodów.

b) zarządzenia:
- co do zasady wydaje je przewodniczący – wówczas odwołanie do całego składu
- a sąd jeśli ustawa tak stanowi
- istnieje tylko jedno zażalenie, na które przysługuje zażalenie !!!

Art. 394. § 1. pkt.1) - zwrot pozwu, z wyjątkiem zwrotu pozwu dokonanego na podstawie art. 1301,
odmowa odrzucenia pozwu, przekazanie sprawy sądowi równorzędnemu lub niższemu albo podjęcie
postępowania w innym trybie;

( ale nie dotyczy to formułki, bo wtedy ma zastos. Art. 130 kpc )

Art. 130. § 1. Jeżeli pismo procesowe nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków
formalnych, przewodniczący wzywa stronę, pod rygorem zwrócenia pisma, do poprawienia lub uzupełnienia go w terminie
tygodniowym. Mylne oznaczenie pisma procesowego lub inne oczywiste niedokładności nie stanowią przeszkody do nadania
pismu biegu i rozpoznania go w trybie właściwym.
§ 2. Po bezskutecznym upływie terminu przewodniczący zwraca pismo stronie. Pismo zwrócone nie wywołuje żadnych
skutków, jakie ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego do sądu.
§ 3. Pismo poprawione lub uzupełnione w terminie wywołuje skutki od chwili jego wniesienia.
§ 4. Zarządzenie przewodniczącego o zwrocie pozwu doręcza się tylko powodowi.

4

POSTĘPOWANIE CYWILNE NIEPROCESOWE:

•Postępowanie nieprocesowe wszczyna się poprzez wniesienie wniosku ( nie pozwu)
Tu nie ma stron !!!!

1.) wnioskodawca
2.) uczestnicy – ich wskazuje we wniosku wnioskodawca (bez limitu)
•Nie ma tu też wyroków !!! Orzeczenia są wydawane w formie postanowień , które: a)
mają ch. rozstrzygnięć merytorycznych tzn. co do istoty sprawy ( „in merito”)
- od nich przysługuje: apelacja i kasacja
b) natomiast od postanowień dot. kwestii wpadkowych i incydentalnych przysługuje
zażalenie – art.13 + art. 394 §1 kpc – odpowiednie zastos. w trybie nieprocesowym
Zażalenie składa się do sądu I instancji, który : - może zmienić orzeczenie

- może go nie uwzględnić i przekazać do

zob. art. 17 kpc sądu II instancji
( sąd okręgowy = I instancja)

WŁAŚCIWOŚĆ SĄDU :

Zasada ciągłości właściwości sądu: „perpetuatio fori”

Art. 15. § 1. Sąd właściwy w chwili wniesienia pozwu pozostaje właściwy aż do ukończenia postępowania, choćby
podstawy właściwości zmieniły się w toku sprawy.
§ 2. Sąd nie może uznać, że jest niewłaściwy, jeżeli w toku postępowania stał się właściwy.

Zasada ciągłości jurysdykcji krajowej : „perpetuatio iurisdictionis”

Art. 1097. Jurysdykcja krajowa istniejąca w chwili wszczęcia postępowania trwa nadal, choćby jej podstawy odpadły w toku
sprawy.

- jurysdykcja krajowa = podleganie sądowi danego państwa

I instancja

sąd rejonowy

sąd okręgowy

II instancja

sąd okręgowy

sąd apelacyjny

III instancja

SN

SN

5

SĄD WŁAŚCIWY :

- art. 15 – chodzi tu o każdy możliwy rodzaj właściwości

Rodzaje właściwości sądowej :

•I podział:

1.)WŁAŚCIWOŚĆ RZECZOWA :

- podległość sądowi danej instancji

Art. 16. Sądy powiatowe rozpoznają wszystkie sprawy z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość sądów
wojewódzkich.

- właściwość sądu rejonowego jako zasada
Wyjątek – art. 17 => katalog zamknięty
Art. 17. Do właściwości sądów okręgowych należą sprawy: (na pamięć !!!!)
1)

o prawa niemajątkowe i łącznie z nimi dochodzone roszczenia majątkowe !!!
oprócz spraw:
- o ustalenie lub zaprzeczenie pochodzenia dziecka,
- o unieważnienie uznania dziecka oraz
- o rozwiązanie przysposobienia,
( rozwiązanie przysposobienia = tryb procesowy, ale nawiązanie przysposobienia = tryb
nieprocesowy)
2)

o ochronę praw autorskich, jak również praw wynikających z opatentowania
wynalazków lub rejestracji wzorów użytkowych i zdobniczych oraz znaków towarowych;

3)

o roszczenia wynikające z Prawa prasowego;

4)

o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa
trzydzieści tysięcy złotych, oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania i o zniesienie
wspólności majątkowej między małżonkami oraz spraw o uzgodnienie treści księgi
wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
Kryterium kwotowe: = kryterium WPS
5)

o orzeczenie przepadku świadczenia na rzecz Skarbu Państwa, jeżeli
świadczenie to zostało spełnione w zamian za dokonanie czynu zabronionego przez ustawę
lub w celu niegodziwym,
6)

o wydanie orzeczenia zastępującego uchwałę o podziale spółdzielni.
!!!!! Uchybienie co do pkt. 1,2,3,5 – skutek NIEWAŻNOŚĆ
Uchybienie co do pkt. 4 – nie skutkuje nieważnością !!

•Kryterium wartości przedmiotu sporu (WPS) :
- jest no krytykowane, jakoby miało wpływ na wyrok sądu
- art. 19 – 26 kpc
- przy dochodzeniu roszczenia w treści pozwu określa się WPS, która zazwyczaj pokrywa się
z kwotą, której się dochodzi lub jeśli dochodzi się określonej rzeczy to przelicza się jej
wartość
- kwestia właściwości sądu – rejonowy czy okręgowy? ( 30 tys. zł )
- ma znaczenie dla interesu Skarbu Państwa ( od WPS zależy wysokość wpisu )
- ustawa o kosztach w sprawach cywilnych ( w ramach badania pozwu ze względów
formalnych – bada się też czy strona powodowa wniosła opłatę, tzn. czy jest wpis )
Co się wlicza do WPS ?

Art. 20. Do wartości przedmiotu sporu nie wlicza się odsetek, pożytków i kosztów, żądanych obok
roszczenia głównego.

- przepis ten ma na celu wyłączenie podwójnego naliczania odsetek

6

- co do zasady odsetki nalicza się od dnia wniesienia pozwu, jeśli świadczenie było
wymagalne ( przy świadczeniach terminowych określone jest to w umowie lub ustawie, przy
bezterminowych chwila wezwania), przy szkodzie od dnia uprawomocnienia się wyroku
- od chwili wymagalności można domagać się odsetek
- KAPITALIZACJA ODSETEK – oblicza się odsetki od należności głównej dodaje do owej
należności głównej i to razem = WPS; jeśli jest kapitalizacja to odsetki nalicza się od dnia
wniesienia pozwu.

Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

- przedmiotowa kumulacja roszczeń
- dotyczy roszczeń wobec jednego podmiotu

WPS może być sprawdzana przez sąd.

Art. 25. § 1. Sąd może na posiedzeniu niejawnym sprawdzić wartość przedmiotu sporu oznaczoną
przez powoda i zarządzić w tym celu dochodzenie.
§ 2. Po doręczeniu pozwu sprawdzenie nastąpić może jedynie na zarzut pozwanego, zgłoszony przed
wdaniem się w spór co do istoty sprawy.

- istnieje pewna cezura czasowa

§ 1: przez sąd z urzędu pewien § 2: potem po doręczeniu, gdy
do doręczenia pozwu moment pozwany zgłosi zarzut, ale przed
( ale oczywiście jest to czasowy wdaniem się w spór co do istoty
odpis pozwu ) (= doręczenie pozwu) sprawy
- chodzi tu o formalny zarzut
procesowy ( o sprawdzenie WPS)

§ 3. Jeżeli sąd w wyniku sprawdzenia wartości przedmiotu sporu uzna się za niewłaściwy, przekaże sprawę
sądowi właściwemu; jeżeli jest kilka sądów właściwych - przekaże temu z nich, który wskaże powód.

Art. 26. Po ustaleniu w myśl artykułu poprzedzającego, wartość przedmiotu sporu nie podlega
ponownemu badaniu w dalszym toku postępowania.

- WPS może być w procesie zbadana tylko 1 raz

2.)WŁAŚCIWOŚĆ MIEJSCOWA:

1. OGÓLNA WŁAŚCIWOŚĆ - dokładnie
art. 27-30 kpc

Art. 27. § 1. Powództwo wytacza się przed sąd pierwszej instancji, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.
§ 2. Miejsce zamieszkania określa się według przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 28. Jeżeli pozwany nie ma miejsca zamieszkania w Polsce, ogólną właściwość oznacza się według miejsca jego pobytu
w Polsce, a gdy nie jest ono znane lub nie leży w Polsce - według ostatniego miejsca zamieszkania pozwanego w Polsce.

Art. 29. Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa wytacza się według siedziby państwowej jednostki organizacyjnej, z
której działalnością wiąże się dochodzone roszczenie.

Art. 30. Powództwo przeciwko osobie prawnej lub innemu podmiotowi nie będącemu osobą fizyczną wytacza się według
miejsca ich siedziby.

7

2. PRZEMIENNA WŁAŚCIWOŚĆ – przeczytać, znać art. 31 kpc
- art. 31-37 kpc

Art. 31. Powództwo w sprawach objętych przepisami oddziału niniejszego wytoczyć można bądź według przepisów o
właściwości ogólnej, bądź przed sąd oznaczony w przepisach poniższych.

Art. 32. Powództwo o roszczenie alimentacyjne oraz o ustalenie ojcostwa i związane z tym roszczenia wytoczyć można
według miejsca zamieszkania osoby uprawnionej.

Art. 33. Powództwo o roszczenie majątkowe wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu znajduje się jednostka
organizacyjna pozwanego lub jej zakład mający za zadanie prowadzenie działalności gospodarczej, jeżeli roszczenie
pozostaje w związku z działalnością tej jednostki lub zakładu.

Art. 34. Powództwo o ustalenie istnienia umowy, o jej wykonanie, rozwiązanie lub unieważnienie, jako też o odszkodowanie
z powodu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy wytoczyć można przed sąd miejsca jej wykonania. W razie
wątpliwości miejsce wykonania umowy powinno być stwierdzone dokumentem.

Art. 35. Powództwo o roszczenie z czynu niedozwolonego wytoczyć można przed sąd, w którego okręgu nastąpiło zdarzenie
wywołujące szkodę.

Art. 36. Powództwo o zapłatę należności za prowadzenie sprawy wytoczyć można przed sąd miejsca, gdzie pełnomocnik
procesowy sprawę prowadził.

Art. 37. Powództwo o roszczenie ze stosunku najmu lub dzierżawy nieruchomości wytoczyć można przed sąd miejsca
położenia nieruchomości.

3. WYŁĄCZNA WŁAŚCIWOŚĆ – przeczytać
- nie ma innej możliwości
- wyklucza właściwość ogólną !!!
- art.38-42 kpc

Art. 38. § 1. Powództwo o własność lub o inne prawa rzeczowe na nieruchomości, jak również powództwo o posiadanie
nieruchomości można wytoczyć wyłącznie przed sąd miejsca jej położenia. Jeżeli przedmiotem sporu jest służebność
gruntowa, właściwość oznacza się według położenia nieruchomości obciążonej.
§ 2. Właściwość powyższa rozciąga się na roszczenia osobiste związane z prawami rzeczowymi i dochodzone łącznie z nimi
przeciwko temu samemu pozwanemu.

Art. 39. Powództwo z tytułu dziedziczenia, zachowku, jak również z tytułu zapisu, polecenia oraz innych rozrządzeń
testamentowych wytacza się wyłącznie przed sąd ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, a jeżeli jego miejsca
zamieszkania w Polsce nie da się ustalić, przed sąd miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część.

Art. 40. Powództwo ze stosunku członkostwa spółdzielni, spółki lub stowarzyszenia wytacza się wyłącznie według miejsca
ich siedziby.

Art. 41. Powództwo ze stosunku małżeństwa wytacza się wyłącznie przed sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli
ostatnie wspólne zamieszkanie, jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze stale przebywa. W braku takiej podstawy
wyłącznie właściwy jest sąd miejsca zamieszkania strony pozwanej, a gdy i tej podstawy nie ma - sąd miejsca zamieszkania
powoda.

Art. 42. Powództwo ze stosunku między rodzicami a dziećmi oraz między przysposabiającym a przysposobionym wytacza
się wyłącznie przed sąd miejsca zamieszkania powoda, jeżeli brak jest podstaw do wytoczenia powództwa według przepisów
o właściwości ogólnej.

•II podział:

- kryterium: źródło, z którego wynika właściwość sądu

1.USTAWOWA WŁAŚCIWOŚĆ :

a)rzeczowa
b)miejscowa
c)funkcjonalna

8

2.UMOWNA WŁAŚCIWOŚĆ:

Art. 46. § 1. Strony mogą umówić się na piśmie o podanie sądowi pierwszej instancji, który według ustawy nie
jest miejscowo właściwy, sporu już wynikłego lub sporów mogących w przyszłości wyniknąć z oznaczonego
stosunku prawnego. Sąd ten będzie wówczas wyłącznie właściwy, jeżeli strony nie postanowiły inaczej. Strony
mogą również ograniczyć umową pisemną prawo wyboru powoda pomiędzy kilku sądami właściwymi dla
takich sporów.
§ 2. Strony nie mogą jednak zmieniać właściwości wyłącznej.

- forma pisemna dla celów dowodowych
- dotyczy to tylko właściwości miejscowej
- nie wolno!!!! właściwości rzeczowej, funkcjonalnej i miejscowej wyłącznej
- można wytoczyć sprawę wg właściwości umownej ( jako przemienna czy wyłączna)
- można wyłączyć przemienną ( wybór mają strony)
- nie jest możliwe!!!! zawarcie umowy co do właściwości sądu w trybie nieprocesowym,
jest to dopuszczalne tylko w obrębie postępowania procesowego

3.DELEGACYJNA WŁAŚCIWOŚĆ :
- wynika z przekazania delegacji

a) ze względów konieczności
- tryb procesowy

Art. 44. Jeżeli sąd właściwy nie może z powodu przeszkody rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności, sąd nad nim
przełożony wyznaczy na posiedzeniu niejawnym inny sąd.

Art. 45. Jeżeli w myśl przepisów kodeksu nie można na podstawie okoliczności sprawy ustalić właściwości miejscowej, Sąd
Najwyższy na posiedzeniu niejawnym oznaczy sąd, przed który należy wytoczyć powództwo.

b)ze względów celowościowych

- postępowanie odrębne z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych
- postępowanie procesowe – art.461 § 3. Sąd właściwy może na zgodny wniosek stron przekazać sprawę do
rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, rozpoznającemu sprawy z zakresu prawa pracy lub ubezpieczeń społecznych,
jeżeli przemawiają za tym względy celowości. Postanowienie w tym przedmiocie może zapaść na posiedzeniu niejawnym.
Sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany postanowieniem sądu przekazującego.
- postępowanie nieprocesowe – art.508 § 2. W wypadku gdy sąd właściwy nie może z powodu przeszkody
rozpoznać sprawy lub podjąć innej czynności albo gdy wymagają tego względy celowości, sąd nad nim przełożony wyznaczy
na posiedzeniu niejawnym inny sąd do rozpoznania sprawy w całości lub w części.
§ 3. Wyznaczenie następuje z urzędu albo na przedstawienie sądu właściwego, albo też na wniosek właściwego organu lub
osoby zainteresowanej, po wysłuchaniu w razie potrzeby innych osób zainteresowanych.

SKŁAD SĄDU :

Art. 47. § 1. W pierwszej instancji sąd w składzie jednego sędziego jako przewodniczącego i dwóch ławników ( 2 + 1)
rozpoznaje sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych oraz sprawy ze stosunków rodzinnych, z wyjątkiem
spraw o alimenty.
§ 2. Postanowienia poza rozprawą oraz zarządzenia wydaje przewodniczący.
§ 3. Sprawy inne niż określone w § 1 sąd w pierwszej instancji rozpoznaje w składzie jednego sędziego, chyba że przepis
szczególny stanowi inaczej
§ 4. Prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów zawodowych, jeżeli uzna to za wskazane ze
względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy. ( !!! przewodniczący wydziału
też może zarządzić)

- jako zasada skład 3- osobowy (§ 3 )
- wyjątki (§ 1, § 2, § 4)

9

+ Art. 379. Nieważność postępowania zachodzi:
pkt. 4)jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w
rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy,
- jeżeli uchybi się przepisom o składzie to przy apelacji będzie to podstawą do stwierdzenia
nieważności postępowania
- w razie apelacji sąd II instancji winien z urzędu zbadać przesłanki nieważności

WYŁĄCZENIE SĘDZIEGO:

1.)„ ex lege” :

Art. 48. § 1. Sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy:

1)

w sprawach, w których jest stroną lub pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy

oddziaływa na jego prawa lub obowiązki;
2)

w sprawach swego małżonka, krewnych lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego
stopnia i powinowatych bocznych do drugiego stopnia;

- inaczej jak przy świadkach !!!

3)

w sprawach osób związanych z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;

4)

w sprawach, w których był lub jest jeszcze pełnomocnikiem albo był radcą prawnym jednej ze stron;

5)

w sprawach, w których w instancji niższej brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jako też w sprawach o
ważność aktu prawnego z jego udziałem sporządzonego lub przez niego rozpoznanego oraz w sprawach, w których
występował jako prokurator.
§ 2. Powody wyłączenia trwają także po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli.
§ 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie, nie może orzekać co do tej skargi.

2.)na wniosek ( „iudex suspectus”)

Art. 49. Niezależnie od przyczyn wymienionych w artykule poprzedzającym, sąd wyłącza sędziego na jego
żądanie lub na wniosek strony, jeżeli między nim a jedną ze stron lub jej przedstawicielem zachodzi stosunek
osobisty tego rodzaju, że mógłby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego.

- stosunek osobisty nie = się stosunek służbowy
- przedstawiciel = przedstawiciel ustawowy i pełnomocnik
- chodzi tu o wątpliwości co do bezstronności – art. 50 => uprawdopodobnienie ( stosowne
oświadczenie)

Art. 50. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w
którym sprawa się toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
§ 2. Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia
dopiero później powstała lub stała się jej znana.
§ 3. Aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie cierpiące zwłoki.

- czynności nie cierpiące zwłoki: - muszą być dochowane by proces był w toku i nie doszło
do jego ustania ze względów formalnych, są to takie czynność, których niewykonanie
spowodowałoby niepowetowane straty, szkody dla stron

Art. 53. Zgłaszającego w złej wierze wniosek o wyłączenie sędziego sąd, oddalając wniosek, skaże na grzywnę
do wysokości pięciuset złotych.

- jeśli zła wiara wnioskodawcy
- grzywna obligatoryjna

Art. 52. § 1. O wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać
postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.
§ 2. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów zawodowych po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego,
którego wniosek dotyczy. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

Czy przysługuje na nie zażalenie? (art. 394)

10

- na pozytywne – nie
- na negatywne tzn. niezgodne z wolą lub jeśli wywołuje ujemne skutki – tak!!!

PROKURATOR w postępowaniu cywilnym:

- III przesłanki udziału
(wg oceny prokuratora)

Art. 7. Prokurator może żądać wszczęcia postępowania w każdej sprawie, jak również wziąć udział w każdym toczącym się
już postępowaniu, jeżeli według jego oceny wymaga tego:

•ochrona praworządności,
•praw obywateli lub
•interesu społecznego.

W sprawach niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego prokurator może wytaczać powództwa tylko w wypadkach
wskazanych w ustawie.

- art. 59 – tylko powiadomienie

Art. 59. Sąd zawiadamia prokuratora o każdej sprawie, w której udział jego uważa za potrzebny.

II FORMY UDZIAŁU :
1.)Wszczęcie postępowania:
- mają zastos. przepisy o współuczestnictwie jednolitym

a) wytoczenie powództwa na rzecz oznaczonej osoby ( art. 55, 56,58 kpc)

Art. 55. Prokurator, wytaczając powództwo na rzecz oznaczonej osoby, powinien ją wskazać w pozwie. Nie dotyczy to
spraw niemajątkowych z zakresu prawa rodzinnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Art. 56. § 1. Osobę, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, sąd zawiadamia o tym, doręczając jej odpis pozwu.
Osoba ta może wstąpić do sprawy w każdym jej stanie w charakterze powoda; w tym wypadku do udziału prokuratora w
sprawie stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie jednolitym.
§ 2. Prokurator nie może samodzielnie rozporządzać przedmiotem sporu.

Art. 58. Wyrok prawomocny zapadły w sprawie wytoczonej przez prokuratora ma powagę rzeczy osądzonej pomiędzy
stroną, na rzecz której prokurator wytoczył powództwo, a stroną przeciwną. Jednakże w sprawach o roszczenia majątkowe
prawomocne rozstrzygnięcie sprawy nie pozbawia strony zainteresowanej, która nie brała udziału w sporze, możności
dochodzenia swoich roszczeń w całości lub w tej części, w której nie zostały zasądzone.

b) wytoczenie powództwa nie na rzecz oznaczonej osoby ( art.57 kpc)

Art. 57. Jeżeli prokurator, wytaczając powództwo, nie działa na rzecz oznaczonej osoby, wnosi on pozew przeciwko
wszystkim osobom będącym stronami stosunku prawnego, którego dotyczy powództwo.

2.)Przystąpienie do sprawy:

Art. 60. § 1. Prokurator może wstąpić do postępowania w każdym jego stadium. Prokurator nie jest związany z żadną ze
stron. Może on składać oświadczenia i zgłaszać wnioski, jakie uzna za celowe, oraz przytaczać fakty i dowody na ich
potwierdzenie. Od chwili, kiedy prokurator zgłosił udział w postępowaniu, należy mu doręczać pisma procesowe,
zawiadomienia o terminach i posiedzeniach oraz orzeczenia sądowe.
§ 2. Prokurator może zaskarżyć każde orzeczenie sądowe, od którego służy środek odwoławczy. Terminy do zaskarżenia
orzeczeń sądowych, ustanowione dla stron, wiążą również prokuratora.

Organizacje społeczne:

11

Art. 8. Organizacje społeczne, których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą w wypadkach
przewidzianych w ustawie dla ochrony praw obywateli spowodować wszczęcie postępowania, jak również brać udział w
toczącym się postępowaniu.

- 1 przesłanka udziału

II FORMY UDZIAŁU:

1.)Wytoczenie powództwa:

- tylko na rzecz oznaczonej osoby (organizacja społeczna nigdy nie będzie stroną w procesie)

2.)Przyłączenie się do postępowania:

- art. 61 §1 i 2 , art.62
- art. 61 §3 – tylko za zgodą powoda i to nie jest forma udziału !!!

Art. 61. § 1. W sprawach o roszczenia alimentacyjne oraz w sprawach o ochronę konsumentów organizacje społeczne,
których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej, mogą wytaczać powództwa na rzecz obywateli.
Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, wykaz tych organizacji.
§ 2. W sprawach wymienionych w paragrafie poprzedzającym organizacja taka może wstąpić do postępowania w każdym
jego stadium.
§ 3. Organizacje społeczne, do których zadań statutowych należy ochrona środowiska, ochrona konsumentów albo ochrona
praw z tytułu wynalazczości, mogą w sprawach z tego zakresu wstąpić, za zgodą powoda, do postępowania w każdym jego
stadium. Minister Sprawiedliwości określa, w drodze rozporządzenia, wykaz tych organizacji.

Art. 62. Do organizacji społecznych wnoszących powództwa na rzecz obywateli, jak również do uczestnictwa takich
organizacji w postępowaniu dla ochrony praw obywateli, stosuje się odpowiednio przepisy o prokuratorze.

•ZDOLNOŚĆ SĄDOWA:

Art. 64. § 1. Każda osoba fizyczna i prawna ma zdolność występowania w procesie jako strona (zdolność
sądowa).

- chodzi tu o każdy proces bez względu na przedmiot
§ 2. Zdolność sądową mają także organizacje społeczne dopuszczone do działania na podstawie obowiązujących
przepisów, choćby nie posiadały osobowości prawnej.

- mają ją też ułomne osoby prawne
- jest to odpowiednik zdolności prawnej

Konsekwencje braku zdolności sądowej:

1.)Odrzucenie pozwu – art. 199 pkt. 3) :jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód
nie ma zdolności procesowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów
jednostki organizacyjnej będącej powodem zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;

Art.199 § 2. Z powodu braku zdolności sądowej jednej ze stron albo zdolności procesowej powoda i niedziałania
przedstawiciela ustawowego lub braku w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem,
uniemożliwiającego jej działanie, sąd odrzuci pozew dopiero wówczas, gdy brak nie będzie uzupełniony zgodnie z
przepisami kodeksu.

art. 70 i 71 kpc – 2 sytuacje

a)gdy brak można uzupełnić

Art. 70. § 1. Jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się
uzupełnić, sąd wyznaczy w tym celu odpowiedni termin. W wypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela
ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się o to do właściwego sądu opiekuńczego.
§ 2. Sąd może dopuścić tymczasowo do czynności stronę nie mającą zdolności sądowej lub procesowej albo osobę nie
mającą należytego ustawowego umocowania, z zastrzeżeniem, że przed upływem wyznaczonego terminu braki będą
uzupełnione, a czynności zatwierdzone przez powołaną do tego osobę.

b)gdy braku nie można uzupełnić

12

Art. 71. Jeżeli braków powyższych nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd
zniesie postępowanie w zakresie, w jakim jest ono dotknięte brakami, i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie.

procedura sanacyjna
dopiero później gdy nie są spełnione warunki to następuje odrzucenie pozwu
postanowienie o odrzuceniu na posiedzeniu niejawnym ( art.199 §3 )
odrzucenie nie powoduje że ta sprawa nie będzie już rozpatrywana

2.)Art. 202 zd.2 – tu w tych okolicznościach mieści się zdolność sądowa

Art. 202. Zapis na sąd polubowny oraz niewłaściwość sądu dającą się usunąć za pomocą umowy stron sąd bierze pod
rozwagę tylko na zarzut pozwanego, zgłoszony i należycie uzasadniony przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy. Inne
okoliczności
, które uzasadniają odrzucenie pozwu, jak również niewłaściwy tryb postępowania, brak zdolności procesowej
pozwanego, brak w składzie jego organów lub nie działanie jego przedstawiciela ustawowego sąd bierze pod rozwagę z
urzędu w każdym stanie sprawy.

- chodzi tu o sąd I instancji
Co gdy sąd I instancji nie zauważy braku zdolności sądowej?
postępowanie jest nieważne ( art.379 pkt. 2 )
przy apelacji – podstawa nieważności
nawet jeśli strona wnosiła apelację na innej podstawie to sąd II instancji i tak z urzędu
bada przyczyny nieważności i jeśli stwierdzi brak zdolności sądowej to unieważni

ale jeśli nie będzie apelacji to się uprawomocni !!!!

PRZESŁANKI POSTĘPOWANIA SĄDOWEGO :

- warunki jakie musi spełnić postępowanie by było:
wszczęte
prawidłowo przeprowadzone i
zakończone rozstrzygnięciem merytorycznym

Art. 189. Powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym
interes prawny.

powództwo może wytoczyć każdy kto ma w tym interes prawny
roszczenia o świadczenie lub ukształtowanie stosunku prawnego – w tej kwestii
roszczenie procesowe pokrywa się z roszczeniem materialno – prawnym
tylko roszczenie procesowe może być przedmiotem procesu, a art. 189 to roszczenie o
ustalenie i ono nie ma ch. materialno - prawnego

PRZESŁANKI :

FORMALNE MERYTORYCZNE !!
= PROCESOWE ( materialno – prawne )

- dotyczą przebiegu procesu - dotyczą przedmiotu procesu ( roszczenia procesowego)
- jest to: zdolność sądowa - są to : - interes prawny ( z art. 189 )
- legitymacja procesowa

13

AD. PRZESŁANKI PROCESOWE :
III podziały : - kryteria tych podziałów są niezależne

podział I:

1.)Bezwzględne

skutkiem jej braku ( niespełnienia ) lub pojawienia się
niepożądanej okoliczności jest nieważność
art. 199 §1 (katalog zamknięty)

Art. 199. § 1. Sąd odrzuci pozew:
1) jeżeli droga sądowa jest niedopuszczalna;
2) jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już
prawomocnie osądzona;
3) jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej albo jeżeli powód nie ma zdolności procesowej, a nie działa za
niego przedstawiciel ustawowy albo jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej powodem
zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie;
4) jeżeli rozstrzygnięcie sprawy należy do sądu polubownego.

+ art. 1099 ( brak jurysdykcji krajowej )

2.)Względne

są tu skutki procesowe ale nie jest to nieważność
zachodzi tu wadliwość i konieczność działania sądu z urzędu

np. art. 200 – niewłaściwość sądu
art. 201 – badanie trybu

podział II:

1.)Ogólne

musi wystąpić i jest badana w każdym procesie

np.

zdolność sądowa
zdolność procesowa
zdolność postulacyjna
dopuszczalność drogi sądowej

2.)Szczególne

bada się w niektórych sprawach

np.

tryb postępowania
właściwość miejscowa
właściwość rzeczowa

podział III :

1.) Dodatnie

takie które muszą zaistnieć w procesie by był wszczęty i
prawidłowo prowadzony

2.) Ujemne = PRZESZKODY PROCESOWE

ich zaistnienie powoduje że postępowanie nie może być
przeprowadzone

14

!!!! brak przesłanki dodatniej = przeszkoda procesowa

Droga sądowa :

1.p. procesowa
2.p. bezwzględna
3.p. ogólna
4.p. dodatnia

Zdolność sądowa :

1.p. procesowa
2.p. bezwzględna
3.p. ogólna
4.p. dodatnia

Zdolność procesowa

1.p. procesowa
2.p. bezwzględna
3.p. ogólna
4.p. dodatnia

„res iudicata” :

1.p. procesowa
2.p. bezwzględna
3.p. ogólna
4.p. ujemna

ZDOLNOŚĆ PROCESOWA :

- zdolność do czynności procesowych, odpowiednik zdolności do czynności prawnych

Art. 65. § 1. Zdolność do czynności procesowych (zdolność procesową) mają osoby fizyczne posiadające pełną
zdolność do czynności prawnych, osoby prawne oraz organizacje, o których mowa w artykule poprzedzającym.
§ 2. Osoba fizyczna ograniczona w zdolności do czynności prawnych ma zdolność procesową w sprawach
wynikających z czynności prawnych, których może dokonywać samodzielnie.

- art.66,67,68 – przeczytać

Art. 69. Dla strony nie mającej zdolności procesowej, która nie ma przedstawiciela ustawowego, jak również dla
strony nie mającej organu powołanego do jej reprezentowania, sąd na wniosek strony przeciwnej ustanowi
kuratora
, jeżeli strona ta podejmuje przeciwko drugiej stronie czynność procesową nie cierpiącą zwłoki.
Postanowienie sądu może zapaść na posiedzeniu niejawnym.

- ustanowienie kuratora
- na wniosek strony przeciwnej
- czynność procesowa nie cierpiąca zwłoki = niezbędna ze względu na tok postępowania

Konsekwencje braku zdolności procesowej:
•brak zdolności procesowej obu stron: skutkuje nieważnością ( art. 379 pkt. 2)
•brak zdolności procesowej powoda: odrzucenie pozwu – ( art.199 pkt.3, z
uwzględnieniem §2)
– sąd I instancji bada brak zdolności procesowej powoda z urzędu (art. 202 zd.2)
•brak zdolności procesowej pozwanego: przyczyna nieważności (art.379)
- ale sąd I instancji nie może odrzucić ( art.199 §1 pkt. 3 )

15

Co zrobić ?? Nie bardzo wiadomo….
1.) Można szukać rozwiązania w przepisach o zawieszeniu postępowania
- jeżeli strona pozwana w chwili wszczęcia miała zdolność procesową ale ją utraciła

Art. 174. § 1. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu:
1)w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności
procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego
charakteru takiego przedstawiciela;
2)jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki
uniemożliwiające jej działanie;

3)

jeżeli strona lub jej przedstawiciel ustawowy znajduje się w miejscowości pozbawionej wskutek
nadzwyczajnych wydarzeń komunikacji z siedzibą sądu;

4)

jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a spór dotyczy przedmiotu

wchodzącego w skład masy upadłości.
§ 2. W wypadkach wymienionych w pkt 1 i 4 paragrafu poprzedzającego zawieszenie ma skutek od chwili zdarzeń, które je
spowodowały. Zdarzenia te nie wstrzymują jednak wydania orzeczenia, jeżeli nastąpiły po zamknięciu rozprawy.

Czy można umorzyć postępowanie ?? ( art. 182 i 183 )
NIE bo nie ma ku temu podstaw.

2.) Pogląd UJ :
Zawieszenie ale na podst.:

Art. 177. § 1. Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu:

1)

jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania cywilnego;

2)

jeżeli osoba trzecia wystąpiła przeciwko obu stronom z interwencją główną;

3)

jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniej decyzji organu administracji państwowej;

4)

jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na

rozstrzygnięcie sprawy cywilnej;
5)

w razie niestawiennictwa obu stron na rozprawie, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, oraz w razie
niestawiennictwa powoda, gdy powód nie żądał rozpoznania sprawy w jego nieobecności, a pozwany nie zgłosił wniosku o
rozpoznanie sprawy;

6)jeżeli na skutek braku lub wskazania złego adresu powoda albo nie wskazania przez
powoda w wyznaczonym terminie adresu pozwanego lub niewykonania przez powoda innych zarządzeń
nie można nadać sprawie dalszego biegu.

§ 2. Jeżeli postępowanie karne, dyscyplinarne lub administracyjne nie jest jeszcze rozpoczęte, a jego rozpoczęcie zależy od
wniosku strony, sąd wyznaczy termin do wszczęcia postępowania, w innych wypadkach może zwrócić się do właściwego
organu.

- art. 177 §1 pkt. 6 – nie można nadać sprawie dalszego biegu …
- jeśli nie wykonanie zarządzeń sądu czyli nie uzupełnienie braku zdolności procesowej
to wtedy ma zastosowanie art. 182 §1 - umorzenie

Art. 182. § 1. Sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak
również z przyczyn wskazanych w pkt 5 i 6 § 1 art. 177, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został
zgłoszony w ciągu lat trzech od daty postanowienia o zawieszeniu. Ponadto sąd umorzy postępowanie w razie
stwierdzenia braku następcy prawnego strony, która utraciła zdolność sądową, a w każdym razie po upływie lat
trzech od daty postanowienia o zawieszeniu z tej przyczyny.

Ale nie bardzo wiadomo jak obejść art. 174 kpc

ZDOLNOŚĆ POSTULACYJNA :

- zdolność do dokonywania czynności procesowych osobiście
Ograniczenia:
1. osoby głuchonieme ze względów faktycznych
2. przymus adwokacki

16

a) względny – po udzieleniu pełnomocnictwa, gdy strona nie chce sama
b) bezwzględny – określonych czynności strony mogą dokonywać tylko przez adwokata lub
radcę prawnego

Kwestia kasacji: - art. 393 2

§1 kpc

Art. 3932

. § 1. Kasacja powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą

prawnym.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, gdy stroną, jej przedstawicielem lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator,
notariusz albo profesor lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną lub jej przedstawicielem jest
adwokat lub radca prawny.

- tutaj ma ch. względny

§ 3. W sprawach własności przemysłowej pełnomocnikiem, o którym mowa w § 1, może być także rzecznik
patentowy.

AD. PRZESŁANKI MERYTORYCZNE:

LEGITYMACJA PROCESOWA:

- skutkiem braku przesłanki merytorycznej jest wydanie wyroku oddalającego powództwo
- jest to zdolność bycia stroną, ale w konkretnym procesie !!!!
- braki w zakresie legitymacji procesowej mogą w pewnych wypadkach być uzupełnione

Art. 195. § 1. Jeżeli okaże się, że nie występują w charakterze powodów lub pozwanych wszystkie osoby,
których łączny udział w sprawie jest konieczny, sąd wezwie stronę powodową, aby oznaczyła w wyznaczonym
terminie osoby nie biorące udziału w taki sposób, by ich wezwanie lub zawiadomienie było możliwe, a w razie
potrzeby, aby wystąpiła z wnioskiem o ustanowienie kuratora.
§ 2. Sąd wezwie osoby nie zapozwane do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanych. Osoby, których
udział w sprawie w charakterze powodów jest konieczny, sąd zawiadomi o toczącym się procesie. Osoby te
mogą w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia przystąpić do sprawy w charakterze powodów.

Jeśli powód i pozwany to ta sama osoba to braku legitymacji procesowej nie da się usunąć.
- art.. 195 – usunięcie częściowego braku legitymacji procesowej
•pozwanego – wzywa sąd ( wezwanie = pozwanie przez sąd )
•powoda – sąd zawiadamia ( w ciągu 2 tygodni powód może wstąpić, jeśli nie to = brak
legitymacji procesowej, co skutkuje oddaleniem powództwa )

WSPÓŁUCZESTNICTWO W SPORZE = KUMULACJA PODMIOTOWA:

- podręcznik str.120-123
- kumulacja podmiotowa polega na tym że po 1 lub po obu stronach występuje więcej niż
jeden podmiot

III rodzaje = podziały :
są to podziały niezależne

1.współuczestnictwo materialne / formalne

Art. 72. § 1. Kilka osób może w jednej sprawie występować w roli powodów lub pozwanych, jeżeli przedmiot
sporu stanowią:

1)prawa lub obowiązki im wspólne lub oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej

(współuczestnictwo materialne);

- tutaj chodzi o podobieństwo ( a nie tożsamość ) , bo skutki mogą być dla każdego inne
mimo jednakowej podstawy prawnej
- art. 21 kpc ma tu zastosowanie wprost

17

2)roszczenia lub zobowiązania jednego rodzaju, oparte na jednakowej podstawie faktycznej i
prawnej, jeżeli ponadto właściwość sądu jest uzasadniona dla każdego z roszczeń lub zobowiązań z osobna, jako
też dla wszystkich wspólnie (współuczestnictwo formalne)

Czy tu można stosować art. 21 kpc ? TAK

Art. 21. Jeżeli powód dochodzi pozwem kilku roszczeń, zlicza się ich wartość.

OSN – przy współuczestnictwie formalnym jest tyle przedmiotów sporu, ilu jest
współuczestników, a WPS oblicza się dla każdego z osobna.
Cel => ekonomia procesowa!!

2.współuczestnictwo konieczne / dowolne

- zobacz podręcznik

Art. 72 § 2. Jeżeli przeciwko kilku osobom sprawa może toczyć się tylko łącznie (współuczestnictwo
konieczne),
przepis paragrafu poprzedzającego stosuje się także do osób, których udział w sprawie uzasadniałby
jej rozpoznanie w postępowaniu odrębnym.
§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku współuczestnictwa materialnego, innego niż
współuczestnictwo konieczne.

Czy jest tu związek z solidarnością? Czy solidarność ma charakter współuczestnictwa
koniecznego? Przy solidarności wystarczy pozwać jednego, a przy współuczestnictwie
koniecznym trzeba wszystkich. Nie ma tu związku.

3.współuczestnictwo jednolite / niejednolite ( przykłady podr.)
- pełna zasada działania

Art. 73. § 1. Każdy współuczestnik działa w imieniu własnym.
§ 2. W wypadku jednak, gdy z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok
dotyczyć ma niepodzielnie wszystkich współuczestników (współuczestnictwo jednolite), czynności procesowe
współuczestników działających są skuteczne wobec nie działających. Do zawarcia ugody, zrzeczenia się
roszczenia albo uznania powództwa potrzeba zgody wszystkich współuczestników.

Kiedy potrzebna jest zgoda wszystkich?

1.Zawarcie umowy
2.Zrzeczenie się roszczenia
3.Uznanie powództwa

!!!! Współuczestnictwo materialne ( np. przy spr. zw. z współwłasnością )
zazwyczaj : - jednolite (99%)
- konieczne (99%)
oczywiście są wyjątki ( OSN )

INTERWENCJA GŁÓWNA : / do sądu I instancji /
- szczególny rodzaj współuczestnictwa

Art. 75. Kto występuje z roszczeniem o rzecz lub prawo, o które sprawa toczy się pomiędzy innymi osobami,
może aż do zamknięcia rozprawy w pierwszej instancji wytoczyć powództwo o tę rzecz lub prawo przeciwko
obu stronom przed sąd, w którym toczy się sprawa (interwencja główna).

- proces interwencyjny – C pozywa A i B między którymi ma miejsce spór w procesie
merytorycznym

UDZIAŁ OSÓB TRZECICH W PROCESIE :

18

INTERWENCJA UBOCZNA : / do sądu II instancji /

Art. 76. Kto ma interes prawny w tym, aby sprawa została rozstrzygnięta na korzyść jednej ze stron, może w
każdym stanie sprawy aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji przystąpić do tej strony (interwencja
uboczna)
.

•Przesłanki dopuszczalności:
1.interes prawny osoby 3 – ma tu charakter przesłanki merytorycznej i zazwyczaj ma
charakter majątkowy
2.interweniuje po to by jedna ze stron wygrała
Interwenient uboczny = pomocnik strony, który ją wspomaga, by wygrała ona sprawę
•zgłasza się ja w formie pisma – osoba 3 uzasadnia w tym piśmie swój interes

prawny
•pismo to doręcza się obu stronom + sądowi do akt ( 3 egzempl. )
•z jego wniesieniem osoba 3 może dokonać czynności procesowej , którą jest
władna uczynić
•opozycja – przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy

Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, jednakże nie
później niż przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.
§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma
interes prawny we wstąpieniu do sprawy.
§ 3. Mimo wniesienia opozycji interwenient uboczny bierze udział w sprawie, dopóki orzeczenie uwzględniające
opozycję nie stanie się prawomocne. W razie prawomocnego uwzględnienia opozycji czynności interwenienta
ubocznego uważane będą za niebyłe.

OSN => „ najbliższa rozprawa” = najbliższa w czasie w stosunku do dnia w którym strony
dowiedziały się o interwencji ubocznej, czyli od dnia doręczenia.

Jakie czynności procesowe mogą być dokonywane przez interwenienta ubocznego?

Art. 79. Interwenient uboczny jest uprawniony do wszelkich czynności procesowych dopuszczalnych według
stanu sprawy. Nie mogą one jednak pozostawać w sprzeczności z czynnościami i oświadczeniami strony, do
której przystąpił.

Art. 80. Interwenientowi ubocznemu należy od chwili jego wstąpienia do sprawy doręczać, tak jak stronie,
zawiadomienia o terminach i posiedzeniach sądowych, jako też orzeczenia sądu.
- zd. 1 dotyczy interwencji ubocznej samoistnej i niesamoistnej
- zd. 2 dotyczy tylko interwencji ubocznej niesamoistnej

Art. 81. Jeżeli z istoty spornego stosunku prawnego lub z przepisu ustawy wynika, że wyrok w sprawie ma
odnieść bezpośredni skutek prawny w stosunku między interwenientem a przeciwnikiem strony, do której
interwenient przystąpił, do stanowiska interwenienta w procesie stosuje się odpowiednio przepisy o
współuczestnictwie jednolitym.

Interwencja uboczna: a) samoistna – większy zakres samodzielności interwenienta
ubocznego (art. 81, art.80 zd.1 )

b) niesamoistna – art.80 zd.1 i 2
Czynności dyspozytywne (np. ugoda, uznanie roszczenia ) – czyli takie które decydują o
przedmiocie procesu mogą być dokonane tylko przez strony, interwenient uboczny nie może
ich dokonać

Art. 83. Za zgodą stron interwenient uboczny może wejść na miejsce strony, do której przystąpił.

zmiana strony – w miejsce podmiotu który do tej pory był stroną
wstępuje nowy podmiot który całkiem wypiera dotychczasowe
podmioty.

19

PRZYPOZWANIE:

- forma przejściowa, której skutkiem będzie interwencja uboczna

Art. 84. § 1. Strona, której w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia przysługiwałoby roszczenie
względem osoby trzeciej albo przeciwko której osoba trzecia mogłaby wystąpić z roszczeniem, może
zawiadomić taką osobę o toczącym się procesie i wezwać ją do wzięcia w nim udziału.
§ 2. W tym celu strona wnosi do sądu pismo procesowe wskazujące przyczynę wezwania i stan sprawy. Pismo to
doręcza się niezwłocznie osobie trzeciej, która może zgłosić swe przystąpienie do strony jako interwenient
uboczny.

Przypozwania dokonuje strona:
- w formie pisma procesowego doręczonego niezwłocznie osobie 3, którą traktuje się jak
interwenienta ubocznego ( stos. się tu przepisy dot. intern. ub., art. 83 też )
- skutkiem przypozwania jest powstanie interwencji ubocznej – możliwa jest opozycja ( ale
tylko strona przeciwna strony która dokonuje przypozwania, terminy są takie same.

Art. 85. Skutki związane z interwencją uboczną określone w art. 82 powstają w stosunku do wezwanego, który
nie zgłosił przystąpienia, z chwilą, w której przystąpienie było możliwe.

- skutki przypozwania

Art. 82. Interwenient uboczny nie może w stosunku do strony, do której przystąpił, podnieść zarzutu, że sprawa
została rozstrzygnięta błędnie albo że strona ta prowadziła proces wadliwie, chyba że:
•stan sprawy w chwili przystąpienia interwenienta uniemożliwił mu korzystanie ze środków obrony
•albo że strona umyślnie lub przez niedbalstwo nie skorzystała ze środków, które nie były
interwenientowi znane.

- zakaz zarzutu wadliwego ( + 2 wyjątki kiedy może taki zarzut podnieść )

Art. 85 i 82 = ochrona interesu strony, która jest chroniona od momentu w którym osoba 3
mogła być przypozwana.

Kto oddala opozycję?
- art. 78 §2 kpc => sąd ( postanowienie, na które przysługuje zażalenie – art. 394 pkt.3 )

Na egz.!!!!! Wypadki uprawdopodobnienia w kpc

Art. 50. § 1. Wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu w sądzie, w którym sprawa się
toczy, uprawdopodabniając przyczyny wyłączenia.
§ 2.
Strona, która przystąpiła do rozprawy, powinna uprawdopodobnić ponadto, że przyczyna wyłączenia dopiero później
powstała lub stała się jej znana.
§ 3. Aż do rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności nie cierpiące zwłoki.

Art. 78. § 1. Każda ze stron może zgłosić opozycję przeciwko wstąpieniu interwenienta ubocznego, jednakże nie później niż
przy rozpoczęciu najbliższej rozprawy.
§ 2. Sąd oddali opozycję po przeprowadzeniu co do niej rozprawy, jeżeli interwenient uprawdopodobni, że ma interes
prawny we wstąpieniu do sprawy.

Art. 144. § 1. Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest
znane. W sprawach o roszczenie alimentacyjne, jak również w sprawach o ustalenie ojcostwa i o związane z tym roszczenia,
przewodniczący przed ustanowieniem kuratora przeprowadzi stosowne dochodzenie w celu ustalenia miejsca zamieszkania
lub pobytu pozwanego.

Art. 162. Strony mogą w toku posiedzenia, a jeżeli nie były obecne, na najbliższym posiedzeniu zwrócić uwagę sądu na
uchybienia przepisom postępowania, wnosząc o wpisanie zastrzeżenia do protokołu. Stronie, która zastrzeżenia nie zgłosiła,

20

nie przysługuje prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania, chyba że chodzi o przepisy
postępowania, których naruszenie sąd powinien wziąć pod rozwagę z urzędu, albo że strona uprawdopodobni, iż nie
zgłosiła zastrzeżeń bez swojej winy.

Art. 169. § 1. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w
ciągu tygodnia od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu.
§ 2. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek.
§ 3. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności procesowej.
§ 4. Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w wypadkach wyjątkowych.

Art. 243. Zachowanie szczegółowych przepisów o postępowaniu dowodowym nie jest konieczne, ilekroć ustawa przewiduje
uprawdopodobnienie zamiast dowodu.

Art. 281. Aż do ukończenia czynności biegłego strona może żądać jego wyłączenia z przyczyn, z jakich można żądać
wyłączenia sędziego. Gdy strona zgłasza wniosek o wyłączenie biegłego po rozpoczęciu przez niego czynności, obowiązana
jest uprawdopodobnić, że przyczyna wyłączenia powstała później lub że przedtem nie była jej znana.

Art. 346. § 1. Na wniosek pozwanego sąd zawiesi rygor natychmiastowej wykonalności nadany wyrokowi zaocznemu, jeżeli
wyrok ten został wydany z naruszeniem przepisów o dopuszczalności jego wydania albo jeżeli pozwany uprawdopodobni,
że jego niestawiennictwo było nie zawinione, a przedstawione w sprzeciwie okoliczności wywołują wątpliwości co do
zasadności wyroku zaocznego. Zawieszając wykonalność wyroku, sąd może zarządzić środki zabezpieczenia w myśl
oddziału poprzedzającego.
Art. 410. § 1. Sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej
podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd skargę odrzuci, w przeciwnym razie wyznaczy rozprawę.
§ 2. Na żądanie sądu skarżący uprawdopodobni okoliczności stwierdzające zachowanie terminu lub dopuszczalność
wznowienia.

Art. 414. Wniesienie skargi o wznowienie nie tamuje wykonania zaskarżonego wyroku. W razie uprawdopodobnienia, że
skarżącemu grozi niepowetowana szkoda, sąd może na wniosek strony wstrzymać wykonanie wyroku, chyba że strona
przeciwna złoży odpowiednie zabezpieczenie. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym.

+ nieproces, postępowanie zabezpieczające, wyłączenie arbitra

ZMIANA STRON :

1.interwencja uboczna ( art. 83 )
2.przypozwanie ( art. 84 + 83 )
3.nabywca praw lub rzeczy będących przedmiotem sporu w miejsce zbywcy
( art. 192 pkt. 3)

Art. 192. Z chwilą doręczenia pozwu:
1) nie można w toku sprawy wszcząć pomiędzy tymi samymi stronami nowego postępowania o to samo
roszczenie;
2) pozwany może wytoczyć przeciw powodowi powództwo wzajemne;

3) zbycie w toku sprawy rzeczy lub prawa, objętych sporem, nie ma wpływu na dalszy bieg sprawy;
nabywca może jednak wejść na miejsce zbywcy za zezwoleniem strony przeciwnej.

4.Art. 194. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna
być w sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia
udziału w sprawie. Osoba wezwana do udziału w sprawie na wniosek pozwanego może domagać się
zwrotu kosztów wyłącznie od pozwanego, jeżeli okaże się, że wniosek był bezzasadny.
§ 2. Osoba wezwana do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego może za zgodą obu stron
wstąpić w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od udziału w sprawie. W razie wyrażenia
zgody na zmianę strony pozwanej, pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o
przyznanie kosztów od strony powodowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.

5.Art. 196. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna
występować w sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o toczącym się

21

procesie osobę przez niego wskazaną. Osoba ta może w ciągu dwóch tygodni od doręczenia
zawiadomienia wstąpić do sprawy w charakterze powoda.
§ 2. Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może za zgodą
obu stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas będzie od udziału w sprawie zwolniona. W
razie wyrażenia zgody na zmianę strony powodowej pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć
sądowi wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała jako
powód.

INNE PRZEKSZTAŁCENIA PODMIOTOWE:

Dochodzi nowy podmiot do dotychczasowego albo dotychczasowy ustępuje i
wchodzi nowy podmiot – jest to przekształcenie ilościowe, ale nie dochodzi do
zmiany stron.

WEZWANIE:

Art. 194. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo nie zostało wniesione przeciwko osobie, która powinna być w
sprawie stroną pozwaną, sąd na wniosek powoda lub pozwanego wezwie tę osobę do wzięcia udziału w sprawie.
Osoba wezwana do udziału w sprawie na wniosek pozwanego może domagać się zwrotu kosztów wyłącznie od
pozwanego, jeżeli okaże się, że wniosek był bezzasadny.

§ 2. Osoba wezwana do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego może za zgodą obu stron wstąpić
w miejsce pozwanego, który wówczas będzie zwolniony od udziału w sprawie. W razie wyrażenia zgody na
zmianę strony pozwanej, pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi wniosek o przyznanie
kosztów od strony powodowej, niezależnie od późniejszego wyniku sprawy.

- za zgodą obu stron
- osoba wezwana może wejść w miejsce tego, który do tej pory był stroną (zmiana stron)

Art. 198. § 1. Wezwanie do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, dokonane przez sąd zgodnie z
artykułami poprzedzającymi, zastępuje pozwanie. Osobom wezwanym sąd doręczy odpisy pism procesowych i
załączników.
§ 2. Skutki prawne, jakie ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, w stosunku do osób zawiadomionych w
myśl artykułów poprzedzających następują z chwilą przystąpienia tych osób do sprawy w charakterze powodów.
§ 3. Osoby wezwane do wzięcia udziału w sprawie, a także osoby zawiadomione w myśl artykułów
poprzedzających o toczącym się procesie, które w terminie zgłosiły swe przystąpienie do sprawy w charakterze
powodów, mogą przy pierwszej czynności procesowej żądać powtórzenia dotychczasowego postępowania w
całości lub w części, stosownie do okoliczności sprawy.
§ 4. W stosunku do osób wezwanych do wzięcia udziału w sprawie i osób zawiadomionych, które zgłosiły
przystąpienie do sprawy, stosuje się odpowiednio przepisy o współuczestnictwie.

- dotyczy pozwanego – skutkiem wezwania jest pozwanie

WSPÓŁUCZESTNICTWO:

- gdy nie ma kompletu

Art. 194 § 3. Jeżeli okaże się, że powództwo o to samo roszczenie może być wytoczone przeciwko innym
jeszcze osobom, które nie występują w sprawie w charakterze pozwanych, sąd na wniosek powoda może
wezwać te osoby do wzięcia udziału w sprawie.

ZAWIADOMIENIE:

- nie ma charakteru wiążącego – w ciągu 2 tygodni zawiadomiony może wstąpić do
postępowania w charakterze powoda.

Art. 196. § 1. Jeżeli okaże się, że powództwo zostało wniesione nie przez osobę, która powinna występować w
sprawie w charakterze powoda, sąd na wniosek powoda zawiadomi o toczącym się procesie osobę przez niego

22

wskazaną. Osoba ta może w ciągu dwóch tygodni od doręczenia zawiadomienia wstąpić do sprawy w
charakterze powoda.

§ 2. Osoba zawiadomiona, która zgłosiła przystąpienie do sprawy w charakterze powoda, może za zgodą obu
stron wstąpić na miejsce strony powodowej, która wówczas będzie od udziału w sprawie zwolniona. W razie
wyrażenia zgody na zmianę strony powodowej pozwany może w terminie dwutygodniowym złożyć sądowi
wniosek o przyznanie dotychczasowych kosztów od osoby, która poprzednio występowała jako powód.

- zmiana stron za zgodą obu stron

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->